Vai Trò Của Thông Luật Anh Trong Quá Trình Hình Thành Dòng Họ Pháp Luật Anh - Mỹ

Khi nghiên cứu về hệ thống pháp luật của một quốc gia bất kỳ, việc tìm hiểu lịch sử hình thành… 68 trang · Trường Đại Học Luật Thành Phố Hồ Chí Minh · 2012.

• Tác giả: Ngô Thị Anh Vân
• Trường học: Trường Đại Học Luật Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật Quốc Tế
• Đề tài: Vai Trò Của Thông Luật Anh Trong Hệ Thống Pháp Luật Anh - Mỹ
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Phần mở đầu
• 1. Chương 1: Khái quát về Thông luật Anh
• 1.1. Lịch sử hình thành Thông luật Anh
• 1.2. Đặc điểm của Thông luật Anh
• 1.3. Các bộ phận chính cấu thành Thông luật Anh
• 1.3.1. Án lệ - hình thức của Thông luật Anh
• 1.3.2. Nguyên tắc Stare decisis – cơ chế vận hành của hệ thống án lệ
• 1.3.3. Trát lệnh – hình thức khởi kiện
• 2. Chương 2: Những ảnh hưởng của Thông luật Anh đối với quá trình hình thành hệ thống pháp luật Anh – Mỹ
• 2.1. Khái quát hệ thống pháp luật Anh – Mỹ
• 2.2. Vai trò của Thông luật Anh đối với sự hình thành và phát triển pháp luật của một số quốc gia thuộc hệ thống pháp luật Anh – Mỹ
• 2.2.1. Vai trò của Thông luật Anh đối với sự hình thành và phát triển pháp luật Hoa Kỳ
• 2.2.1.1. Lịch sử hình thành pháp luật Hoa Kỳ
• 2.2.1.2. Sự ảnh hưởng của Thông luật Anh đối với quá trình hình thành và phát triển pháp luật Hoa Kỳ
• 2.2.2. Vai trò của Thông luật Anh đối với sự hình thành và phát triển pháp luật Australia
• 2.2.2.1. Khái quát lịch sử hình thành Australia
• 2.2.2.2. Sự ảnh hưởng của Thông luật Anh đối với quá trình hình thành và phát triển pháp luật Australia
• 2.2.3. Vai trò của Thông luật Anh đối với sự hình thành và phát triển pháp luật Canada
• 2.2.3.1. Khái quát lịch sử hình thành Canada
• 2.2.3.2. Sự ảnh hưởng của Thông luật Anh đối với quá trình hình thành và phát triển pháp luật Canada
• 2.2.4. Vai trò của Thông luật Anh đối với sự hình thành và phát triển pháp luật Cộng hòa Nam Phi
• 2.2.4.1. Khái quát lịch sử hình thành Cộng hòa Nam Phi
• 2.2.4.2. Sự ảnh hưởng của Thông luật Anh đối với quá trình hình thành và phát triển pháp luật Cộng hòa Nam Phi
• 2.2.5. Vai trò của Thông luật Anh đối với sự hình thành và phát triển pháp luật Ấn Độ
• 2.2.5.1. Khái quát lịch sử Ấn Độ thời kỳ là thuộc địa của Anh
• 2.2.5.2. Sự ảnh hưởng của Thông luật Anh đối với quá trình hình thành và phát triển pháp luật Ấn Độ
• 2.3. Những ảnh hưởng của Thông luật Anh đối với sự hình thành hệ thống pháp luật Anh – Mỹ
• 2.3.1. Tiền đề của sự hình thành hệ thống pháp luật Anh – Mỹ
• 2.3.2. Vai trò của các bộ phận pháp luật Anh đối với sự hình thành pháp luật những nước thuộc địa
• 2.3.3. Những tác động của Thông luật Anh đối với sự hình thành các đặc điểm cơ bản của hệ thống pháp luật Anh – Mỹ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thông Luật Anh Lịch Sử Đặc Điểm Vai Trò

Khi nghiên cứu về hệ thống pháp luật của một quốc gia bất kỳ, việc tìm hiểu lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống pháp luật quốc gia đó là vô cùng quan trọng. Hơn bất cứ hệ thống pháp luật nào trên thế giới, pháp luật Anh luôn có nhu cầu nghiên cứu về nguồn gốc lịch sử của mình. Sở dĩ có điều trên là vì: pháp luật quốc gia này tồn tại nhiều mối liên hệ và sự ràng buộc một cách có ý thức với quá khứ; và dù đã trải qua rất nhiều biến động về kinh tế, chính trị nhưng luật Anh vẫn lưu giữ sự gắn kết đặc biệt với lối tư duy pháp lý truyền thống của mình. Như vậy, việc tìm hiểu về lịch sử giúp ta có được cái nhìn tổng thể hơn về pháp luật Anh, giúp lý giải được những hiện tượng xảy ra ở hiện tại, cũng như có thể ít nhiều dự đoán được những khuynh hướng phát triển trong tương lai. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này, lịch sử pháp luật Anh sẽ được làm sáng tỏ phần nào thông qua việc tìm hiểu sự hình thành và phát triển của thông luật – một bộ phận của pháp luật Anh.

1.1. Giai Đoạn Hình Thành Sơ Khai Của Thông Luật Anh

Quá trình hình thành Thông luật Anh có thể được điểm qua những cột mốc chính sau đây: từ thế kỷ I đến thế kỷ IV sau Công nguyên, Anh là thuộc địa của Đế quốc La Mã, tuy nhiên trong giai đoạn này Anh không chịu bất cứ ảnh hưởng đáng kể nào từ pháp luật La Mã. Sau khi La Mã suy tàn, Anh phân chia thành nhiều vương quốc nhỏ, trong đó có ba vùng chính, áp dụng ba hệ thống tập quán pháp luật khác nhau. Miền Tây và Nam nước Anh áp dụng luật Wessex, miền Trung áp dụng luật Mercian,còn miền Đông và miền Bắc thì áp dụng luật Dane. Trong một thời gian dài pháp luật Anh chủ yếu là những quy định mang tính địa phương và dù ít hay nhiều đều có nguồn gốc từ Đức.

1.2. Vai Trò Của Norman Trong Sự Phát Triển Thông Luật Anh

Một sự kiện có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với quá trình phát triển của pháp luật Anh là vào năm 1066, công cuộc chinh phục nước Anh của người Norman đã diễn ra thành công. Từ đây, hệ thống pháp luật nước Anh chính thức hình thành thông qua việc xây dựng chế độ cai trị tập trung trên toàn lãnh thổ. Quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp tập trung vào nhà vua và cố vấn của ông trong Hội đồng Hoàng gia. Vào cuối thế kỷ XII, hội đồng này phân ra thành một số viện, trong đó có Tòa án Hoàng gia ở Wesminter. Tòa án nhân danh nhà vua giải quyết nhiều vấn đề về tài chính, quyền sử dụng đất và các vụ án hình sự nghiêm trọng.

1.3. Sự Khác Biệt Giữa Thông Luật Anh và Pháp Luật La Mã

Trong khi hầu hết các nước châu Âu đều có khuynh hướng sử dụng pháp luật La Mã làm nền tảng cho sự phát triển của pháp luật nước mình, thì pháp luật Anh nói chung và Thông luật Anh nói riêng lại không chịu bất cứ ảnh hưởng đáng kể nào từ phía pháp luật La Mã. Thời kì nằm dưới sự cai trị của Đế quốc La Mã, do vị trí địa lý xa xôi (nước Anh là một đảo quốc nằm ở Tây Bắc châu Âu, được bao bọc bởi Đại Tây Dương); do sự chống đối của các chúa đất; trong giai đoạn này ở Anh chưa có chữ viết và nền kinh tế bộ tộc tự cung tự cấp cũng không phù hợp với pháp luật La Mã; hơn nữa Đế quốc La Mã không có ý định đồng hóa Anh mà chỉ tập trung vào khai thác khoáng sản, nên ngay cả khi chịu sự thống trị trong hơn bốn thế kỷ, nhưng pháp luật La Mã vẫn không thể để lại những dấu ấn rõ nét trong pháp luật Anh.

II. Điểm Đặc Trưng Của Thông Luật Anh Ảnh Hưởng Đến Pháp Luật

Từ khi hình thành, pháp luật Anh luôn được biết đến là một hệ thống pháp luật phát triển liên tục, ít bị gián đoạn và có tính nội tại cao (pháp luật được nâng lên từ những tập quán địa phương, chứ ít có sự tác động từ các yếu tố bên ngoài). Bên cạnh những đặc điểm chung của hệ thống pháp luật quốc gia như trên, thông luật còn chứa đựng những đặc điểm rất riêng biệt như sau: Một là: Thông luật Anh được hình thành thông qua con đường tư pháp chứ không phải bằng con đường lập pháp. Qua lịch sử hình thành, ta thấy được Thông luật Anh có nguồn gốc từ những tập quán cổ. Tuy nhiên, việc những tập quán này ngày càng phổ biến và được áp dụng thống nhất trên toàn lãnh thổ không phải là kết quả của hoạt động xây dựng pháp luật.

2.1. Hình Thành Thông Qua Con Đường Tư Pháp Không Lập Pháp

Thông luật được hình thành và ngày càng phát triển là nhờ vào sự đóng góp từ hoạt động xét xử của hệ thống Tòa án. Những thẩm phán Anh phát biểu rằng: luật pháp đã tồn tại từ trước đó, họ chỉ đơn thuần khám phá hoặc công bố chúng. Tuy nhiên, có thể thấy ngay từ đầu các thẩm phán đã có một sự sáng tạo ở trình độ cao trong việc lựa chọn và chỉnh sửa các tập quán cổ. Bên cạnh đó, các luật sư (đặc biệt là luật sư bào chữa) cũng có những đóng góp nhất định trong quá trình hình thành nên thông luật.

2.2. Nguyên Tắc Stare Decisis Nền Tảng Của Pháp Luật Anh

Hai là: thông luật sáng tạo nên nguyên tắc Stare decisis (tiền lệ phải được tuân thủ), đây cũng chính là nguyên tắc xương sống của pháp luật Anh. “Nguyên tắc Stare decisis có thể được tóm tắt một cách đơn giản như sau: hai sự việc tương tự như nhau sẽ được giải quyết như nhau”. Nội dung của nguyên tắc còn thể hiện ở chỗ các quyết định của Tòa án trước đó nếu không được chấp nhận hoàn toàn thì cũng được xem xét với một thái độ vô cùng tôn trọng.

III. Án Lệ Trong Thông Luật Anh Vai Trò Cơ Chế Hoạt Động

Thông luật Anh được cấu thành từ ba bộ phận chính. Đó là: hệ thống án lệ - hình thức chủ yếu của thông luật, nguyên tắc Stare decisis – cơ chế vận hành của hệ thống án lệ và hệ thống trát lệnh (Writ system) – hình thức khởi kiện trong thông luật. Những bộ phận này có ý nghĩa quan trọng đối với Thông luật Anh tương tự như vai trò của luật nội dung và luật hình thức đối với pháp luật của những quốc gia thuộc hệ thống Civil law. Việc tìm hiểu về các yếu tố cấu thành nên Thông luật Anh dưới đây sẽ được thực hiện dưới góc độ làm cơ sở cho quá trình nghiên cứu về vai trò của thông luật trong sự hình thành hệ thống pháp luật Anh – Mỹ.

3.1. Định Nghĩa Và Ý Nghĩa Của Án Lệ Trong Thông Luật

Có rất nhiều cách hiểu về án lệ, cách hiểu thứ nhất cho rằng: “án lệ là việc làm luật của Tòa án thông qua sự công nhận và áp dụng các nguyên tắc mới trong quá trình xét xử”. Như đã trình bày ở phần trên, thẩm phán Anh đóng một vai...

3.2. Cách Thức Án Lệ Vận Hành Trong Hệ Thống Pháp Luật Anh

Thẩm phán Anh phát biểu rằng: luật pháp đã tồn tại từ trước đó, họ chỉ đơn thuần khám phá hoặc công bố chúng. Tuy nhiên, có thể thấy ngay từ đầu các thẩm phán đã có một sự sáng tạo ở trình độ cao trong việc lựa chọn và chỉnh sửa các tập quán cổ.

IV. Ảnh Hưởng Của Thông Luật Anh Đến Hệ Thống Pháp Luật Mỹ

Khóa luận sẽ tập trung nghiên cứu về những tác động và ảnh hưởng của Thông luật Anh đối với sự hình thành các đặc điểm cơ bản của hệ thống pháp luật Anh – Mỹ. Trong đó Thông luật Anh và những ảnh hưởng của nó sẽ được tìm hiểu chủ yếu thông qua ba bộ phận: án lệ, nguyên tắc Stare decisis và hệ thống trát lệnh.

4.1. Thông Luật Anh Nền Tảng Của Hệ Thống Pháp Luật Anh Mỹ

Ngày nay, pháp luật Anh nói riêng và hệ thống pháp luật Anh – Mỹ nói chung, đã và đang tạo nên những tác động tích cực đối với quá trình phát triển của pháp luật rất nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới.

4.2. Các Yếu Tố Cấu Thành Nên Thông Luật Anh Ảnh Hưởng Như Thế Nào

Trong đó Thông luật Anh và những ảnh hưởng của nó sẽ được tìm hiểu chủ yếu thông qua ba bộ phận: án lệ, nguyên tắc Stare decisis và hệ thống trát lệnh.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

• Lý do chọn đề tài: Luật So sánh trong những thế kỷ gần đây đã phát triển thành một ngành khoa học độc lập với đối tượng và phương pháp nghiên cứu riêng biệt, vượt ra khỏi việc so sánh, đối chiếu thuần túy để hướng tới việc giải thích nguồn gốc của những điểm tương đồng và khác biệt giữa các hệ thống pháp luật. Nhu cầu nghiên cứu Luật So sánh gắn liền với hoạt động lập pháp hiện đại, khi các quốc gia cải cách xã hội và hướng tới việc hài hòa hóa, nhất thể hóa pháp luật trên phạm vi toàn cầu. Trong các tiêu chí phân nhóm pháp luật, nguồn gốc lịch sử hình thành là cơ sở quan trọng giúp nhận diện và lý giải xu hướng phát triển của pháp luật thế giới. Xuất phát từ thực tiễn phần lớn các công trình nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào ảnh hưởng của luật Anh đối với từng quốc gia đơn lẻ hoặc sự tiếp nhận pháp luật nói chung, tác giả Ngô Thị Anh Vân lựa chọn đề tài "Vai trò của Thông luật Anh trong quá trình hình thành dòng họ pháp luật Anh – Mỹ" nhằm làm rõ vai trò cốt lõi của bộ phận Thông luật trong việc định hình một dòng họ pháp luật độc lập trên quy mô thế giới.
• Mục tiêu nghiên cứu: Cung cấp cái nhìn khái quát và hệ thống về Thông luật Anh (lịch sử hình thành, đặc điểm và các bộ phận cấu thành), từ đó chứng minh vai trò mang tính nền tảng của Thông luật Anh đối với sự xác lập và phát triển của hệ thống pháp luật Anh – Mỹ.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Phân tích các mốc lịch sử, đặc điểm bản chất và các yếu tố cấu thành Thông luật Anh (án lệ, nguyên tắc Stare decisis, hệ thống trát lệnh).
  2. Khảo sát thực trạng tiếp nhận và ảnh hưởng của Thông luật Anh tại các quốc gia thuộc địa tiêu biểu (Hoa Kỳ, Australia, Canada, Cộng hòa Nam Phi, Ấn Độ).
  3. Khái quát tiền đề và các tác động mang tính quyết định của Thông luật Anh đối với những đặc trưng cơ bản của dòng họ pháp luật Anh – Mỹ.
• Đối tượng nghiên cứu: Pháp luật Anh (trọng tâm là bộ phận Thông luật - Common Law) và hệ thống pháp luật của các quốc gia thuộc dòng họ pháp luật Anh – Mỹ.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về không gian: Nước Anh (Anh và xứ Wales) cùng các quốc gia tiêu biểu thuộc hệ thống Thông luật gồm Hoa Kỳ, Australia, Canada, Cộng hòa Nam Phi và Ấn Độ.
  • Về thời gian: Tiến trình lịch sử từ khi người Norman chinh phục nước Anh (năm 1066), giai đoạn hình thành Thông luật thế kỷ XIII, giai đoạn bành trướng thuộc địa từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XIX, và giai đoạn phát triển độc lập của các quốc gia thuộc địa trong thế kỷ XX.
  • Về nội dung: Tập trung vào ba bộ phận cấu thành chủ yếu của Thông luật gồm: án lệ (precedent), nguyên tắc tiền lệ phải được tuân thủ (Stare decisis) và hệ thống trát lệnh (Writ system).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

• Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng:
  • Khái niệm "dòng họ pháp luật" (legal family / family of law) và các tiêu chí phân loại hệ thống pháp luật thế giới dựa trên nghiên cứu của các học giả Luật So sánh tiêu biểu như René David (Những hệ thống pháp luật chính trong thế giới đương đại), Konrad Zweigert và Hein Kötz (An Introduction to Comparative Law), Michael Bogdan (Luật So sánh), Peter De Cruz (Comparative Law in a Changing World), H. Patrick Glenn (Legal Traditions of the World).
  • Khái niệm và thuật ngữ chuyên ngành Thông luật: Common Law (hiểu theo nghĩa hẹp là một bộ phận pháp luật phân biệt với Luật Công bằng - Equity và Luật Thành văn - Statute Law), án lệ, nguyên tắc Stare decisis, lý do đưa ra phán quyết (Ratio decidendi), ý kiến bình luận của thẩm phán (Obiter dictum), hệ thống trát lệnh (Writ system), tập quán thương nhân (Lex mercatoria).
  • Các văn bản pháp luật lịch sử được trích dẫn: Điều khoản Oxford năm 1258 (Provisions of Oxford 1258), Sắc lệnh Hoàng gia Anh năm 1726 (Royal Charter 1726), Đạo luật Québec năm 1774 (Quebec Act 1774), Đạo luật Bắc Mỹ thuộc Anh năm 1867 (British North America Act 1867), Sắc lệnh Tòa án Nam Phi năm 1827 và 1838 (Charters of Justice 1827, 1838), Đạo luật Nam Phi năm 1909 (South Africa Act 1909).
• Phương pháp nghiên cứu:
  • Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Chủ nghĩa Mác – Lênin (đặt sự phát triển của pháp luật trong mối liên hệ với điều kiện kinh tế - xã hội và cuộc đấu tranh chính trị qua từng thời kỳ).
  • Phương pháp so sánh luật học (đóng vai trò trung tâm và chủ đạo, so sánh giữa Thông luật với Dân luật, so sánh mô hình tiếp nhận pháp luật giữa các quốc gia thuộc địa).
  • Phương pháp lịch sử, phương pháp liệt kê, phân tích và tổng hợp văn bản pháp lý.
• Nguồn dữ liệu: Các giáo trình, chuyên khảo pháp luật quốc tế và trong nước; từ điển pháp lý chuyên ngành (The Black’s Law Dictionary của Bryan A. Garner); án lệ và phán quyết tư pháp điển hình của Anh (như vụ án Rv. Elizabeth Manley năm 1933).

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát về Thông luật Anh

Chương này tập trung trình bày nguồn gốc lịch sử, 6 đặc điểm bản chất và 3 bộ phận cấu thành chủ yếu của Thông luật Anh:

• Lịch sử hình thành: Giai đoạn thế kỷ I đến thế kỷ IV sau Công nguyên, Anh thuộc La Mã nhưng hầu như không chịu ảnh hưởng của pháp luật La Mã. Sau khi La Mã suy tàn, lãnh thổ Anh chia thành ba vùng tập quán pháp khác nhau mang gốc Đức: luật Wessex (miền Tây và Nam), luật Mercian (miền Trung) và luật Dane (miền Đông và Bắc). Mốc lịch sử quyết định diễn ra vào năm 1066 khi người Norman chinh phục nước Anh, thiết lập chế độ quân chủ tập quyền. Cuối thế kỷ XII, Hội đồng Hoàng gia phân chia và hình thành Tòa án Hoàng gia ở Westminster cùng chế định thẩm phán lưu động. Hằng năm, các thẩm phán tập trung tại Luân Đôn để phân tích, kết hợp ưu điểm của các tập quán địa phương, đúc kết thành các quy tắc pháp lý áp dụng thống nhất cả nước. Đến thế kỷ XIII, Thông luật (Common Law) chính thức ra đời. Pháp luật La Mã không thể chi phối pháp luật Anh do rào cản địa lý, chính sách duy trì luật Anglo-Saxon của Vua William đệ Nhất, vai trò của giới luật sư gắn với Nghị viện và thủ tục tố tụng nghiêm ngặt.
• Sáu đặc điểm cơ bản của Thông luật Anh:
  1. Hình thành thông qua con đường tư pháp: Do thẩm phán sáng tạo qua hoạt động xét xử thay vì con đường lập pháp của nghị viện.
  2. Sáng tạo ra nguyên tắc Stare decisis: Tiền lệ phải được tuân thủ, vụ việc tương tự phải giải quyết như nhau.
  3. Hệ thống trát lệnh chiếm ưu thế: Luật tố tụng chiếm vị trí áp đảo và chi phối luật thực chất.
  4. Biện pháp chế tài mang tính giới hạn: Giải pháp truyền thống chủ yếu là bồi thường thiệt hại và thu hồi tài sản.
  5. Không phân chia luật công và luật tư: Mọi phán quyết đều nhân danh nhà vua, bắt nguồn từ bối cảnh chính trị thế kỷ XVII.
  6. Áp dụng nguyên tắc Stare decisis trong Luật Thương mại: Sáp nhập tập quán thương nhân (Lex mercatoria) vào Thông luật từ cuối thế kỷ XVIII, đặt dưới quyền tài phán của Tòa án Hoàng gia thay thế Tòa Thương mại.
• Ba bộ phận chính cấu thành:
  • Hệ thống án lệ: Án lệ được hiểu là các quy tắc do thẩm phán thiết lập từ phán quyết trước đó để giải quyết vụ việc tương tự. Không phải bản án nào cũng trở thành tiền lệ pháp: chỉ có 10% bản án của Tòa Cấp cao (High Court of Justice), 25% bản án của Tòa Phúc thẩm (Court of Appeal) và 75% bản án của Viện Nguyên lão (House of Lords) được công nhận là án lệ có giá trị ràng buộc. Cấu trúc bản án gồm hai phần: Ratio decidendi (lý do bắt buộc đưa ra phán quyết, mang giá trị ràng buộc) và Obiter dictum (lời nhận xét, bình luận của thẩm phán, không có giá trị bắt buộc nhưng có tính thuyết phục). Vụ án Rv. Elizabeth Manley (1933) là minh chứng điển hình xác lập tội danh gây rối trật tự công cộng khi cung cấp thông tin sai lệch cho cảnh sát.
  • Nguyên tắc Stare decisis: Cơ chế bảo đảm tính ổn định và khả năng dự báo của Thông luật. Vận hành theo chiều dọc (án lệ tòa cấp trên ràng buộc tòa cấp dưới) và chiều ngang (tòa án bị ràng buộc bởi chính án lệ của mình). Tính mềm dẻo thể hiện qua kỹ thuật phân biệt tình tiết (distinguishing) và xác định phạm vi điều chỉnh của án lệ (minh họa qua các vụ án tương tự vụ Manley và vụ án chai nước chanh có móng tay).
  • Hệ thống trát lệnh (Writ system): Mệnh lệnh bằng văn bản của Tòa án nhân danh nhà vua yêu cầu thực hiện hoặc không thực hiện hành vi, được coi là phương tiện tiếp cận Tòa án Hoàng gia. Hệ thống trát quy định 9 nội dung: thẩm quyền tòa án, triệu tập bị đơn, biện pháp khi bị đơn vắng mặt, xử lý khi đương sự vắng mặt, nghĩa vụ chứng minh, hình thức phiên tòa, hậu quả pháp lý/thi hành án, dạng hình phạt, và quyền ủy quyền tham gia tố tụng. Nguyên tắc cơ bản là "không có trát, không có quyền" (no writ, no remedy). Việc Điều khoản Oxford năm 1258 cấm ban hành các loại trát mới đã khiến hệ thống trát lệnh trở nên cứng nhắc và hình thức.

Chương 2: Những ảnh hưởng của Thông luật Anh đối với quá trình hình thành hệ thống pháp luật Anh – Mỹ

Chương này phân tích sự mở rộng của Thông luật ra thế giới thông qua quá trình thuộc địa hóa, làm rõ mức độ tác động cụ thể tại 5 quốc gia điển hình:

• Khái quát hệ thống pháp luật Anh – Mỹ: Ngày nay có khoảng 1/3 dân số thế giới thuộc các quốc gia áp dụng pháp luật có nguồn gốc từ luật Anh. Tác giả phân chia các thuộc địa của Anh thành hai nhóm tiếp nhận:
  • Nhóm 1: Các vùng đất di dân, chưa có nhà nước hoặc mật độ dân cư thưa thớt (Bắc Mỹ, Australia, New Zealand). Tại đây, pháp luật Anh được tiếp nhận tự động có chọn lọc.
  • Nhóm 2: Các quốc gia đã có chính quyền, thể chế hoặc từng là thuộc địa của các cường quốc châu Âu khác (Canada, Nam Phi, Ấn Độ). Pháp luật Anh tồn tại song song và thay thế dần những nội dung bản địa cản trở chính sách cai trị.
• Thực tiễn tiếp nhận tại một số quốc gia:
  • Hoa Kỳ: Thế kỷ XVII, pháp luật Anh hầu như không được áp dụng do xã hội Bắc Mỹ chịu sự chi phối của Thanh giáo và Kinh thánh, cơ cấu xã hội không phù hợp với luật phong kiến Anh. Sang thế kỷ XVIII, do nhu cầu phát triển thương mại và sự phổ biến của tác phẩm Commentaries on the Laws of England của William Blackstone, Thông luật được tiếp nhận mạnh mẽ và trở thành công cụ chống lại sự chuyên chế. Sau khi giành độc lập (1776, Hiến pháp 1787), Hoa Kỳ cải cách, thanh lọc các tàn dư phong kiến của luật Anh (luật đất đai, gia đình, thừa kế), điều chỉnh các quy định không phù hợp với hoàn cảnh tự nhiên (ví dụ bác bỏ quy định truyền thống của Anh về trách nhiệm rào chắn gia súc để phù hợp với thảo nguyên chăn thả rộng lớn ở Mỹ). Tuy vậy, truyền thống Thông luật, thuật ngữ, kỹ thuật tố tụng và án lệ vẫn giữ vai trò chủ đạo.
  • Australia: Thuộc địa hình thành thuần túy từ di dân. Pháp luật Anh được áp dụng tự động đối với các quyền cơ bản (thừa kế, bảo vệ thân thể, tài sản), đồng thời loại bỏ các thiết chế không cần thiết như luật cảnh sát, hải quan hay thẩm quyền tòa án tôn giáo. Australia được đánh giá là hệ thống pháp luật lưu giữ nhiều nét tương đồng với luật Anh nhất.
  • Canada: Hình thành trên sự tranh chấp giữa Anh và Pháp. Sau Hiệp ước 1763, Pháp nhượng Canada cho Anh. Đạo luật Québec năm 1774 cho phép vùng Québec duy trì luật Dân sự của Pháp, trong khi các bang còn lại áp dụng Thông luật Anh theo học thuyết "thời gian tiếp nhận" (date of reception). Đạo luật Bắc Mỹ thuộc Anh năm 1867 (British North America Act 1867) thành lập nhà nước liên bang với 4 tỉnh ban đầu (Quebec, Ontario, New Brunswick, Nova Scotia), sau đó tiếp nhận thêm các tỉnh khác đến năm 1949 (Newfoundland). Thẩm quyền phúc thẩm cao nhất thuộc về Cơ mật Viện (Privy Council) của Hoàng gia Anh cho đến khi bị hủy bỏ vào năm 1949.
  • Cộng hòa Nam Phi: Ban đầu thuộc Hà Lan (từ năm 1652 do Jan Van Riebeeck thiết lập trạm dừng chân tại Mũi Hảo Vọng), áp dụng hệ thống luật La Mã – Hà Lan. Sau khi Anh chiếm đóng (1795, 1806), các Sắc lệnh Tòa án năm 1827 và 1838 đã đưa mô hình tố tụng, cơ cấu tòa án, tiếng Anh và nguyên tắc Stare decisis vào Nam Phi. Trong các lĩnh vực thương mại, công ty, phá sản, bảo hiểm, hàng hải, pháp luật Anh được tiếp nhận gần như nguyên vẹn. Sau khi Liên minh Nam Phi thành lập năm 1910 theo Đạo luật Nam Phi 1909 (South Africa Act 1909) và rút khỏi khối Liên hiệp Anh năm 1961, quốc gia này duy trì hệ thống pháp luật hỗn hợp độc đáo giữa luật nội dung La Mã – Hà Lan và luật tố tụng Thông luật Anh.
  • Ấn Độ: Gắn liền với sự hiện diện của Công ty Đông Ấn Anh (thành lập năm 1600 dưới thời Nữ hoàng Elizabeth I, hoạt động từ 1612 tại Surat và Bombay; giành quyền tự do thương mại năm 1717 và quyền dân sự năm 1764 tại Bengal sau các chiến thắng quân sự năm 1757). Sắc lệnh Hoàng gia năm 1726 thành lập Tòa án Thị trưởng (Mayor’s Courts) tại ba đô thị thương mại (Madras, Bombay, Calcutta), quy định xét xử theo nguyên tắc "công bằng và lẽ phải" (justice and right), chính thức nhập khẩu Thông luật và luật thành văn của Anh vào hệ thống tài phán Ấn Độ.

Bảng tổng hợp đặc điểm tiếp nhận Thông luật Anh tại các quốc gia khảo sát:

Quốc gia	Nhóm thuộc địa	Hệ thống pháp luật trước khi Anh tiếp quản	Cơ chế và phạm vi tiếp nhận Thông luật Anh	Đặc trưng pháp lý hiện đại
Hoa Kỳ	Nhóm 1 (Di dân)	Không có (chủ yếu áp dụng quy tắc tôn giáo/Kinh thánh)	Tiếp nhận chọn lọc từ thế kỷ XVIII; thanh lọc các yếu tố phong kiến sau năm 1776; điều chỉnh quy định án lệ theo thực địa	Hệ thống Thông luật độc lập, có Hiến pháp thành văn và cơ chế xem xét tư pháp
Australia	Nhóm 1 (Di dân)	Không có hệ thống nhà nước văn minh phương Tây	Tiếp nhận tự động các quy chuẩn pháp lý nền tảng; loại bỏ luật về tôn giáo, hải quan của chính quốc	Lưu giữ nhiều nét tương đồng với Thông luật Anh truyền thống nhất
Canada	Nhóm 2 (Chuyển nhượng thuộc địa)	Pháp luật Pháp (Bộ luật Dân sự Napoleonic sửa đổi)	Áp dụng Thông luật cho hầu hết các tỉnh theo mốc "thời gian tiếp nhận"; duy trì luật tư Pháp tại Québec theo Đạo luật 1774	Hệ thống pháp luật hỗn hợp (Thông luật ở cấp liên bang và 9 tỉnh; Dân luật tại tỉnh Québec)
Nam Phi	Nhóm 2 (Xâm chiếm thuộc địa)	Pháp luật La Mã – Hà Lan	Ban hành Sắc lệnh 1827, 1838 cải tổ tố tụng; tiếp nhận toàn bộ Luật Thương mại, Luật Công ty; áp dụng Stare decisis	Hệ thống pháp luật hỗn hợp (Luật nội dung La Mã – Hà Lan kết hợp Luật tố tụng Thông luật)
Ấn Độ	Nhóm 2 (Thương mại và xâm chiếm)	Pháp luật Hồi giáo, tập quán truyền thống bản địa	Thành lập Tòa Mayor's Courts năm 1726 theo nguyên tắc "công bằng và lẽ phải"; từng bước áp đặt tài phán của Công ty Đông Ấn	Hệ thống Thông luật kết hợp các quy định luật tục và luật nhân thân bản địa

Kết quả và đóng góp

• Kết quả nghiên cứu chính:
  • Làm sáng tỏ quá trình chuyển hóa mang tính bản địa của pháp luật Anh từ những tập quán bộ tộc phân tán (Wessex, Mercian, Dane) thành một hệ thống Thông luật thống nhất thông qua hoạt động xét xử lưu động của Tòa án Hoàng gia Westminster từ thế kỷ XIII.
  • Phân tích cơ chế vận hành nội tại của hệ thống án lệ Anh thông qua sự phân biệt ranh giới giữa phần lý do quyết định bắt buộc (Ratio decidendi) và nhận định kèm theo (Obiter dictum), cùng tỷ lệ tạo án lệ thực tế của các cấp tòa án (Viện Nguyên lão 75%, Tòa Phúc thẩm 25%, Tòa Cấp cao 10%).
  • Chứng minh sự hình thành của dòng họ pháp luật Anh – Mỹ không phải là sự áp đặt cơ học mà diễn ra thông qua quá trình dung nạp, chọn lọc dựa trên điều kiện địa lý, chính trị và xã hội của từng nhóm thuộc địa (khoảng 1/3 nhân loại tiếp nhận).
• Kiến nghị và giải pháp của tác giả:
  • Khuyến nghị khoa học pháp lý Việt Nam cần đẩy mạnh việc tiếp cận các phương pháp của Luật So sánh nhằm phục vụ công cuộc cải cách tư pháp và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật trong thời kỳ toàn cầu hóa.
  • Gợi mở việc tham khảo kỹ thuật giải thích pháp luật mềm dẻo, phương thức tư duy từ thực tiễn và cơ chế áp dụng án lệ của hệ thống Thông luật để đổi mới tư duy pháp lý truyền thống, tạo sự linh hoạt trong quá trình xét xử của hệ thống tòa án trong nước.
• Đóng góp của khóa luận:
  • Khắc phục khoảng trống nghiên cứu của các công trình trước đó vốn chỉ khảo sát sự tiếp nhận luật Anh tại các quốc gia riêng lẻ, khóa luận đã khái quát hóa vai trò của Thông luật như một yếu tố cấu thành hạt nhân định hình toàn bộ dòng họ pháp luật Anh – Mỹ.
  • Xây dựng bức tranh toàn cảnh, so sánh đối chiếu đa chiều giữa các mô hình thuộc địa di dân thuần túy và thuộc địa hỗn hợp tiếp nhận Thông luật.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Khóa luận chủ yếu tập trung nghiên cứu Thông luật (Common Law) mà chưa phân tích sâu vai trò bổ trợ mang tính lịch sử của Luật Công bằng (Equity) và Luật Thành văn (Statute Law) của Anh đối với dòng họ pháp luật Anh – Mỹ.
  • Phạm vi khảo sát thực tiễn dừng lại ở 5 quốc gia điển hình (Mỹ, Australia, Canada, Nam Phi, Ấn Độ), chưa mở rộng sang các khu vực thuộc địa khác tại Đông Nam Á (như Singapore, Malaysia) hay châu Phi cận Sahara.
  • Nguồn dữ liệu nghiên cứu chủ yếu dựa trên các tài liệu thứ cấp, sách dịch và chuyên khảo lý luận, chưa tiếp cận trực tiếp các văn bản lưu trữ bản án gốc thời kỳ thuộc địa của Cơ mật Viện.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng nghiên cứu sự tương tác giữa Thông luật và Luật Công bằng trong quá trình chuyển giao sang các hệ thống pháp luật thuộc địa.
  • Đánh giá xu hướng hội tụ (convergence) giữa dòng họ pháp luật Anh – Mỹ (Common Law) và dòng họ Dân luật (Civil Law) trong bối cảnh thương mại quốc tế đương đại.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng: Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật Quốc tế, Luật So sánh, Lý luận Lịch sử Nhà nước và Pháp luật; giảng viên và các nhà nghiên cứu cần tài liệu tổng quan về truyền thống Thông luật.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao:
  • Phần phân tích kỹ thuật xác định Ratio decidendi và Obiter dictum trong một bản án cụ thể, cung cấp phương pháp luận thực hành nghiên cứu án lệ cho sinh viên luật.
  • Bối cảnh lịch sử và cơ chế vận hành của hệ thống trát lệnh (Writ system) cùng Điều khoản Oxford 1258, hỗ trợ hiểu sâu về mối quan hệ giữa luật nội dung và luật hình thức trong lịch sử pháp lý phương Tây.
  • Tài liệu tổng hợp so sánh mô hình pháp luật hỗn hợp tại Canada và Nam Phi, phục vụ trực tiếp cho các chuyên đề nghiên cứu về sự giao thoa văn hóa pháp lý.

Câu hỏi thường gặp

1. Phán quyết của tòa án trong Thông luật Anh được cấu thành từ những bộ phận nào và giá trị pháp lý của chúng ra sao?

Theo nội dung khóa luận, một phán quyết của tòa án Anh gồm hai phần chính:

• Ratio decidendi (lý do để quyết định): Nhân tố bắt buộc trong quá trình suy luận dẫn tới phán quyết của tòa án. Đây là quy định pháp luật cần thiết mà tòa án dựa vào để xử lý vụ việc, do đó có giá trị ràng buộc bắt buộc đối với các tòa án cấp dưới khi xét xử các vụ việc tương tự.
• Obiter dictum (lời nhận xét, bình luận của thẩm phán): Những tuyên bố mang tính diễn giải, không giữ vai trò chi phối quyết định vụ án nên không có giá trị bắt buộc đối với các vụ việc trong tương lai, nhưng có thể có giá trị thuyết phục tùy thuộc vào vị thế của tòa án và danh tiếng của thẩm phán đưa ra.

2. Tỷ lệ bản án trở thành án lệ có giá trị ràng buộc tại các cấp tòa án ở Anh là bao nhiêu?

Khóa luận chỉ ra rằng không phải mọi bản án tuyên ra đều đương nhiên trở thành án lệ. Cụ thể:

• Chỉ 10% các bản án của Tòa Cấp cao (High Court of Justice);
• Khoảng 25% các bản án của Tòa Phúc thẩm (Court of Appeal);
• Khoảng 75% các bản án của Viện Nguyên lão (House of Lords) mới trở thành án lệ và phát sinh giá trị ràng buộc đối với các tòa án cấp dưới.

3. Nguyên tắc "không có trát, không có quyền" (no writ, no remedy) bắt nguồn từ đâu và bị đóng băng bởi văn kiện nào?

Nguyên tắc này hình thành do hệ thống trát lệnh (Writ system) tại Anh quy định rằng nguyên đơn chỉ có thể khởi kiện tại Tòa án Hoàng gia nếu có một mẫu trát lệnh phù hợp được ban hành từ Văn phòng Chưởng ấn (Chancery). Thủ tục tố tụng quy định sẵn cho từng dạng trát cụ thể, từ đó định hình phạm vi quyền thực chất của đương sự. Sự phát triển linh hoạt của hệ thống này bị chấm dứt khi Điều khoản Oxford năm 1258 (Provisions of Oxford 1258) được thông qua, nghiêm cấm việc ban hành các mẫu trát mới nếu không có sự đồng ý của Hội đồng Hoàng gia, khiến Thông luật rơi vào tình trạng cứng nhắc.

4. Quá trình tiếp nhận Thông luật Anh tại Hoa Kỳ và Australia có điểm gì khác biệt cơ bản so với Canada và Cộng hòa Nam Phi?

• Tại Hoa Kỳ và Australia: Đây là các vùng thuộc địa hình thành từ làn sóng di dân, không tồn tại một hệ thống pháp luật phát triển từ trước, do đó Thông luật Anh được tiếp nhận tự động có chọn lọc, tạo nền tảng toàn diện cho cả luật thực chất lẫn luật tố tụng (dù Hoa Kỳ sau đó cải cách thanh lọc các yếu tố phong kiến).
• Tại Canada và Nam Phi: Đây là các vùng lãnh thổ đã có sẵn hệ thống pháp luật của các cường quốc châu Âu khác (luật Dân sự Pháp tại Canada; luật La Mã – Hà Lan tại Nam Phi). Do đó, Thông luật Anh chỉ được tiếp nhận từng phần, dẫn đến việc thiết lập các hệ thống pháp luật hỗn hợp (Québec duy trì luật tư Pháp; Nam Phi duy trì luật thực chất La Mã – Hà Lan kết hợp với thủ tục tố tụng và luật thương mại của Thông luật Anh).

5. Sự kiện pháp lý nào đánh dấu bước khởi đầu du nhập Thông luật Anh vào lãnh thổ Ấn Độ?

Đó là việc Hoàng gia Anh ban hành Sắc lệnh năm 1726 thành lập Tòa án Thị trưởng (Mayor’s Courts) tại các khu đô thị thương mại (Presidency towns) gồm Madras, Bombay và Calcutta. Sắc lệnh quy định tòa án giải quyết tranh chấp giữa các bên (không phân biệt người Anh hay người Ấn) dựa trên nguyên tắc "công bằng và lẽ phải" (justice and right), mà thực chất chính là việc áp dụng Thông luật cùng hệ thống luật thành văn đang có hiệu lực của Anh tại thời điểm năm 1726 vào Ấn Độ.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Ngô Thị Anh Vân đã hệ thống hóa một cách khoa học tiến trình hình thành và các đặc trưng bản chất của Thông luật Anh thông qua ba trụ cột: án lệ, nguyên tắc Stare decisis và hệ thống trát lệnh. Công trình làm rõ phương thức lan tỏa và mức độ chi phối của Thông luật đối với 5 quốc gia điển hình, chứng minh sự hình thành của dòng họ pháp luật Anh – Mỹ dựa trên cả sự tiếp nhận tự nhiên ở các xứ di dân và sự kết hợp thể chế tại các vùng thuộc địa đa văn hóa. Với cách tiếp cận so sánh luật học khách quan, khóa luận mang lại giá trị tham khảo học thuật thiết thực cho việc nghiên cứu lịch sử pháp lý thế giới và tiến trình áp dụng án lệ tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Khái quát về Thông luật Anh. Những ảnh hưởng của Thông luật Anh đối với quá trình hình thành hệ thống pháp luật Anh - Mỹ. Dù đã rất cố gắng và nghiêm túc trong quá trình nghiên cứu, nhưng do sự hạn chế về trình độ và năng lực của bản thân, cũng như những hạn chế trong việc tiếp cận tài liệu tham khảo, khóa luận không tránh khỏi những thiếu sót nhất định.

Bởi vậy em rất mong nhận được sự chỉ bảo và đóng góp từ phía các thầy cô, cũng như những độc giả quan tâm đến đề tài, để kết quả nghiên cứu của khóa luận có thể được hoàn thiện một cách tốt hơn. KHÁI QUÁT VỀ THÔNG LUẬT ANH 1. Lịch sử hình thành Thông luật Anh Khi nghiên cứu về hệ thống pháp luật của một quốc gia bất kì, việc tìm hiểu lịch sử hình thành và phát triển của hệ thống pháp luật quốc gia đó là vô cùng quan trọng. Hơn bất cứ hệ thống pháp luật nào trên thế giới, pháp luật Anh luôn có nhu cầu nghiên cứu về nguồn gốc lịch sử của mình2.

Sở dĩ có điều trên là vì: pháp luật quốc gia này tồn tại nhiều mối liên hệ và sự ràng buộc một cách có ý thức với quá khứ; và dù đã trải qua rất nhiều biến động về kink tế, chính trị nhưng luật Anh vẫn lưu giữ sự gắn kết đặc biệt với lối tư duy pháp lý truyền thống của mình3. Như vậy, việc tìm hiểu về lịch sử giúp ta có được cái nhìn tổng thể hơn về pháp luật Anh, giúp lý giải được những hiện tượng xảy ra ở hiện tại, cũng như có thể ít nhiều dự đoán được những khuynh hướng phát triển trong tương lai. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này, lịch sử pháp luật Anh sẽ được làm sáng tỏ phần nào thông qua việc tìm hiểu sự hình thành và phát triển của thông luật – một bộ phận của pháp luật Anh. Quá trình hình thành Thông luật Anh có thể được điểm qua những cột mốc chính sau đây: từ thế kỷ I đến thế kỷ IV sau Công nguyên, Anh là thuộc địa của Đế quốc La Mã, tuy nhiên trong giai đoạn này Anh không chịu bất cứ ảnh hưởng đáng kể nào từ pháp luật La Mã.

Sau khi La Mã suy tàn, Anh phân chia thành nhiều vương quốc nhỏ, trong đó có ba vùng chính, áp dụng ba hệ thống tập quán pháp luật khác nhau. Miền Tây và Nam nước Anh áp dụng luật Wessex, miền Trung áp dụng luật Mercian,còn miền Đông và miền Bắc thì áp dụng luật Dane. Trong một thời gian dài pháp luật Anh chủ yếu là những quy định mang tính địa phương và dù ít hay nhiều đều có nguồn gốc từ Đức. Một sự kiện có ý nghĩ vô cùng quan trọng đối với quá trình phát triển của pháp luật Anh là vào năm 1066, công cuộc chinh phục nước Anh của người Norman đã diễn ra thành công.

Từ đây, hệ thống pháp luật nước Anh chính thức hình thành thông qua việc xây dựng chế độ cai trị tập trung trên toàn lãnh thổ. Quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp tập trung vào nhà vua và cố vấn của ông trong Hội đồng Hoàng gia. Vào cuối thế kỷ XII, hội đồng này phân ra thành một số 2 Konrad Zweigert, Hein Kötz (1998), “An Introduction to Comparative Law” (Giới thiệu về Luật So sánh), 3rd Edition, Oxford University Press, New York, tr181. 3 Konrad Zweigert, Hein Kötz (1998), chú thích số 2, tr 181.

4 viện, trong đó có Tòa án Hoàng gia ở Wesminter. Tòa án nhân danh nhà vua giải quyết nhiều vấn đề về tài chính, quyền sử dụng đất và các vụ án hình sự nghiêm trọng. Tòa án Hoàng gia và Tòa án địa phương cùng song song tồn tại, tuy nhiên các Tòa án địa phương dần dần bị thay thế bởi Tòa án Hoàng gia (do uy tín, cũng như cách thức làm việc của các thẩm phán Tòa Hoàng gia, đồng thời quyền lực tối cao của nhà vua đã tạo điều kiện cho bản án có khả năng được thi hành cao hơn ở các Tòa án địa phương). Các thẩm phán của Tòa án Hoàng gia là thẩm phán lưu động, khi xét xử họ áp dụng tập quán của các địa phương.

Mỗi năm, những vị thẩm phán này tập hợp một lần tại Luân Đôn, họ cùng nhau đưa ra và phân tích những ưu, nhược điểm của từng tập quán tại địa phương nơi mình làm việc. Thông qua việc kết hợp những ưu điểm của các tập quán địa phương, những quy tắc pháp lý chung dần dần hình thành và được áp dụng thống nhất trong cả nước. Cứ như vậy, đến thế kỷ XIII thông luật (common law) đã chính thức hình thành. Trong khi hầu hết các nước châu Âu đều có khuynh hướng sử dụng pháp luật La Mã làm nền tảng cho sự phát triển của pháp luật nước mình, thì pháp luật Anh nói chung và Thông luật Anh nói riêng lại không chịu bất cứ ảnh hưởng đáng kể nào từ phía pháp luật La Mã.

Thời kì nằm dưới sự cai trị của Đế quốc La Mã, do vị trí địa lý xa xôi (nước Anh là một đảo quốc nằm ở Tây Bắc châu Âu, được bao bọc bởi Đại Tây Dương); do sự chống đối của các chúa đất; trong giai đoạn này ở Anh chưa có chữ viết và nền kinh tế bộ tộc tự cung tự cấp cũng không phù hợp với pháp luật La Mã; hơn nữa Đế quốc La Mã không có ý định đồng hóa Anh mà chỉ tập trung vào khai thác khoáng sản, nên ngay cả khi chịu sự thống trị trong hơn bốn thế kỷ, nhưng pháp luật La Mã vẫn không thể để lại những dấu ấn rõ nét trong pháp luật Anh. Mặt khác, khi luật pháp nước Anh đã thực sự hình thành và phát triển theo một thể thống nhất thì pháp luật La Mã cũng không có cơ hội tạo nên những ảnh hưởng đáng kể vì: Đức vua William đệ Nhất “có kỳ vọng thống trị nước Anh trên cơ sở kế thừa chức hàm chứ không phải với quyền lực của một kẻ chinh phục. Ông tuyên bố có chủ ý với việc duy trì hiệu lực của pháp luật Anglo – Saxon”4. Một nguyên nhân có tính chính trị khác là: thông luật được xây dựng dựa trên sự đóng góp của giới luật sư (họ cũng là người hưởng lợi rất 4 Rene David (2003), chú thích số 1, tr 224.

5 nhiều từ điều này), cùng với đó là ảnh hưởng to lớn của họ đối với Nghị viện, và dần dần thông luật đã trở thành một vũ khí quan trọng của Nghị viện trong cuộc đấu tranh chống lại sự chuyên quyền của nhà vua5. Bên cạnh đó, tính chặt chẽ trong thủ tục tố tụng yêu cầu sự bó mình trong những khuôn khổ pháp lý truyền thống cũng là một trong những lý do quan trọng cản trở sự tiếp nhận pháp luật La Mã ở Anh6. Ngày này, thuật ngữ “thông luật” (common law) được hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau. Ở phạm vi hẹp nhất, “thông luật” được sử dụng để nói đến một bộ phận pháp luật của Anh, tồn tại bên cạnh luật công bằng và luật thành văn.

Rộng hơn, trong một số trường hợp, thuật ngữ này lại được dùng để ám chỉ toàn bộ hệ thống pháp luật Anh (bao gồm: án lệ, luật thành văn, tập quán pháp và luật công bằng). Đôi khi “thông luật” lại được hiểu theo nghĩa là một hệ thống pháp luật thế giới (một gia đình luật) để phân biệt với những hệ thống pháp luật khác như: hệ thống pháp luật Châu Âu lục địa, hệ thống pháp luật Xã hội chủ nghĩa, hệ thống pháp luật Hồi giáo (tuy nhiên, trong những trường hợp như thế này người ta thường dùng thuật ngữ “hệ thống Thông luật – common law system, để tránh gây nhầm lẫn). Như vậy, để hiểu đúng ý nghĩa của thuật ngữ này cần phải căn cứ vào ngữ cảnh cụ thể đang được đề cập đến. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, “thông luật” được nhìn nhận dưới góc độ là một bộ phận của pháp luật Anh (trong đó pháp luật Anh gồm luật của nước Anh và xứ Wales).

Đặc điểm của Thông luật Anh Từ khi hình thành, pháp luật Anh luôn được biết đến là một hệ thống pháp luật phát triển liên tục, ít bị gián đoạn và có tính nội tại cao (pháp luật được nâng lên từ những tập quán địa phương, chứ ít có sự tác động từ các yếu tố bên ngoài). Bên cạnh những đặc điểm chung của hệ thống pháp luật quốc gia như trên, thông luật còn chứa đựng những đặc điểm rất riêng biệt như sau: Một là: Thông luật Anh được hình thành thông qua con đường tư pháp chứ không phải bằng con đường lập pháp. Qua lịch sử hình thành, ta thấy được Thông luật Anh có nguồn gốc từ những tập quán cổ. Tuy nhiên, việc những tập quán này ngày càng phổ biến và được 5 Konrad Zweigert, Hein Kötz (1998), chú thích số 2, tr 195.

6 Rene David (2003), chú thích số 1, tr 234. 6 áp dụng thống nhất trên toàn lãnh thổ không phải là kết quả của hoạt động xây dựng pháp luật. Thông luật được hình thành và ngày càng phát triển là nhờ vào sự đóng góp từ hoạt động xét xử của hệ thống Tòa án. Những thẩm phán Anh phát biểu rằng: luật pháp đã tồn tại từ trước đó, họ chỉ đơn thuần khám phá hoặc công bố chúng.

Tuy nhiên, có thể thấy ngay từ đầu các thẩm phán đã có một sự sáng tạo ở trình độ cao trong việc lựa chọn và chỉnh sửa các tập quán cổ7. Bên cạnh đó, các luật sư (đặc biệt là luật sư bào chữa) cũng có những đóng góp nhất định trong quá trình hình thành nên thông luật. Hai là: thông luật sáng tạo nên nguyên tắc Stare decisis (tiền lệ phải được tuân thủ), đây cũng chính là nguyên tắc xương sống của pháp luật Anh. “Nguyên tắc Stare decisis có thể được tóm tắt một cách đơn giản như sau: hai sự việc tương tự như nhau sẽ được giải quyết như nhau”8.

Nội dung của nguyên tắc còn thể hiện ở chỗ các quyết định của Tòa án trước đó nếu không được chấp nhận hoàn toàn thì cũng được xem xét với một thái độ vô cùng tôn trọng 9. Ba là: hệ thống trát lệnh đóng một vai trò vô cùng quan trọng trong Thông luật Anh, kéo theo đó là quan điểm: luật tố tụng chiếm ưu thế hơn luật thực chất. Ban đầu, yêu cầu và quyết định được đưa ra theo từng vụ việc cụ thể. Thời gian trôi qua, người ta xây dựng nên nhiều loại trát khác nhau.

Các loại trát này dần dần được chuẩn hóa, và vì vậy người đi kiện chỉ cần điền vào những mẫu đơn có sẵn.