Luận văn thạc sĩ lịch sử phát triển các quy định về hình phạt tù có thời hạn trong pháp luật hình sự việt nam từ năm 1945 đến nay

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu lịch sử phát triển các quy định về hình phạt tù có thời hạn trong pháp luật hình sự việt nam từ năm, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Nguyễn Văn Doãn
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Văn Beo
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Lịch Sử Phát Triển Quy Định Hình Phạt Tù Có Thời Hạn Trong Luật Hình Sự Việt Nam Từ Năm 1945 Đến Nay
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HÌNH PHẠT TÙ CÓ THỜI HẠN TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, mục đích của hình phạt trong pháp luật hình sự
• 1.2. Lý luận chung về hình phạt tù có thời hạn
• 1.3. Vai trò của hình phạt tù có thời hạn trong pháp luật hình sự
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH VỀ HÌNH PHẠT TÙ CÓ THỜI HẠN TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM TỪ NĂM 1945 ĐẾN NAY
• 2.1. Quy định về hình phạt tù có thời hạn trong pháp luật hình sự giai đoạn từ năm 1945 đến 1955
• 2.2. Quy định về hình phạt tù có thời hạn trong pháp luật hình sự giai đoạn từ năm 1955 – 1985
• 2.3. Quy định về hình phạt tù có thời hạn trong pháp luật hình sự giai đoạn từ 1985 đến 1999
• 2.4. Quy định về hình phạt tù có thời hạn trong pháp luật hình sự giai đoạn từ 1999 đến 2015
• 2.5. Quy định về hình phạt tù có thời hạn trong pháp luật hình sự giai đoạn từ 2015 đến nay
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ HẠN CHẾ VÀ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN VIỆC QUY ĐỊNH VỀ HÌNH PHẠT TÙ CÓ THỜI HẠN TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM
• 3.1. Những yêu cầu và định hướng cải thiện quy định hình phạt tù có thời hạn
• 3.2. Hạn chế từ các quy định về hình phạt tù có thời hạn trong pháp luật hình sự hiện hành
• 3.3. Các giải pháp định hướng hoàn thiện và đề xuất các quy định về hình phạt tù có thời hạn
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Lịch sử phát triển quy định hình phạt tù có thời hạn trong luật hình sự Việt Nam từ 1945

Lịch sử phát triển quy định hình phạt tù có thời hạn trong luật hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến nay phản ánh sự thay đổi và hoàn thiện của hệ thống pháp luật. Giai đoạn từ 1945 đến 1955, hình phạt tù có thời hạn được quy định trong các văn bản pháp lý sơ khai, chủ yếu nhằm đối phó với tình hình chiến tranh và xây dựng chính quyền mới. Từ 1955 đến 1985, pháp luật hình sự dần được hệ thống hóa, với sự ra đời của Bộ luật Hình sự 1985, hình phạt tù trở thành một công cụ quan trọng trong việc quản lý xã hội. Giai đoạn 1985 đến 1999 chứng kiến sự điều chỉnh mạnh mẽ về quy định hình phạt, đặc biệt là việc giảm bớt tính hà khắc và tăng cường mục đích giáo dục, cải tạo. Từ 1999 đến 2015, hình phạt tù có thời hạn tiếp tục được hoàn thiện, phù hợp với xu hướng bảo vệ quyền con người và hội nhập quốc tế. Giai đoạn từ 2015 đến nay, luật hình sự hiện đại đã có những bước tiến đáng kể, với việc mở rộng áp dụng hình phạt tiền và cải tạo không giam giữ, giảm thiểu việc sử dụng hình phạt tù giam.

1.1. Giai đoạn 1945 1955

Trong giai đoạn này, hình phạt tù có thời hạn được quy định trong các văn bản pháp lý sơ khai, chủ yếu nhằm đối phó với tình hình chiến tranh và xây dựng chính quyền mới. Các quy định này mang tính chất tạm thời, chưa được hệ thống hóa, nhưng đã đặt nền móng cho sự phát triển của luật hình sự Việt Nam.

1.2. Giai đoạn 1955 1985

Giai đoạn này chứng kiến sự ra đời của Bộ luật Hình sự 1985, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc hệ thống hóa pháp luật hình sự. Hình phạt tù có thời hạn trở thành một công cụ quan trọng trong việc quản lý xã hội, với mục đích trừng trị và giáo dục người phạm tội.

II. Quy định hình phạt tù có thời hạn trong pháp luật hình sự Việt Nam

Quy định hình phạt tù có thời hạn trong pháp luật hình sự Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ sơ khai đến hiện đại. Giai đoạn từ 1985 đến 1999, hình phạt tù được điều chỉnh mạnh mẽ, giảm bớt tính hà khắc và tăng cường mục đích giáo dục, cải tạo. Từ 1999 đến 2015, hình phạt tù có thời hạn tiếp tục được hoàn thiện, phù hợp với xu hướng bảo vệ quyền con người và hội nhập quốc tế. Giai đoạn từ 2015 đến nay, luật hình sự hiện đại đã có những bước tiến đáng kể, với việc mở rộng áp dụng hình phạt tiền và cải tạo không giam giữ, giảm thiểu việc sử dụng hình phạt tù giam.

2.1. Giai đoạn 1985 1999

Giai đoạn này chứng kiến sự điều chỉnh mạnh mẽ về quy định hình phạt, đặc biệt là việc giảm bớt tính hà khắc và tăng cường mục đích giáo dục, cải tạo. Hình phạt tù có thời hạn được sử dụng linh hoạt hơn, phù hợp với tình hình xã hội và yêu cầu của thời đại.

2.2. Giai đoạn 1999 2015

Trong giai đoạn này, hình phạt tù có thời hạn tiếp tục được hoàn thiện, phù hợp với xu hướng bảo vệ quyền con người và hội nhập quốc tế. Các quy định về hình phạt tù được điều chỉnh để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả trong việc phòng ngừa và chống tội phạm.

III. Hạn chế và kiến nghị hoàn thiện quy định hình phạt tù có thời hạn

Mặc dù đã có nhiều bước tiến, quy định hình phạt tù có thời hạn trong pháp luật hình sự Việt Nam vẫn còn một số hạn chế. Các quy định hiện hành chưa thực sự linh hoạt, đặc biệt là trong việc áp dụng các hình phạt thay thế như cải tạo không giam giữ và hình phạt tiền. Để hoàn thiện, cần có sự điều chỉnh phù hợp với xu hướng quốc tế và yêu cầu thực tiễn của xã hội Việt Nam.

3.1. Hạn chế trong quy định hiện hành

Các quy định về hình phạt tù có thời hạn hiện nay còn nhiều mặt hạn chế, đặc biệt là trong việc áp dụng các hình phạt thay thế như cải tạo không giam giữ và hình phạt tiền. Sự thiếu linh hoạt trong quy định dẫn đến việc áp dụng hình phạt tù vẫn còn phổ biến, gây áp lực lên hệ thống nhà tù.

3.2. Kiến nghị hoàn thiện

Để hoàn thiện quy định hình phạt tù có thời hạn, cần có sự điều chỉnh phù hợp với xu hướng quốc tế và yêu cầu thực tiễn của xã hội Việt Nam. Các giải pháp bao gồm mở rộng áp dụng hình phạt tiền, cải tạo không giam giữ, và giảm bớt khung hình phạt tối đa quá cao trong một số loại tội phạm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hình phạt tù có thời hạn (TCTH) là một trong những hình phạt chính trong pháp luật hình sự Việt Nam, có vai trò quan trọng trong việc bảo đảm trật tự xã hội và giáo dục người phạm tội. Từ năm 1945 đến nay, Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn lịch sử với sự biến đổi sâu sắc về chính trị, xã hội và pháp luật, dẫn đến sự phát triển và hoàn thiện các quy định về hình phạt TCTH trong Bộ luật Hình sự (BLHS). Theo thống kê, hình phạt TCTH chiếm tỷ lệ gần như tuyệt đối trong các quy định về hình phạt cho tội phạm, với mức thời gian từ 3 tháng đến 20 năm tù giam, thể hiện sự đa dạng và linh hoạt trong áp dụng.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích lịch sử phát triển các quy định về hình phạt TCTH trong pháp luật hình sự Việt Nam từ năm 1945 đến nay, đánh giá những mặt tích cực và hạn chế, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện phù hợp với xu hướng phát triển của xã hội và pháp luật hiện đại. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các giai đoạn lịch sử pháp luật hình sự Việt Nam, bao gồm các văn bản pháp luật từ thời kỳ sơ khai đến các BLHS được pháp điển hóa, đặc biệt là BLHS 1985, 1999 và 2015.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc hệ thống hóa sự thay đổi của các quy định về hình phạt TCTH, làm rõ nguyên nhân và xu hướng biến đổi, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách hình sự và pháp luật hình sự Việt Nam trong tương lai. Qua đó, nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giáo dục cải tạo người phạm tội, đồng thời bảo vệ quyền con người và đảm bảo công bằng xã hội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp lý, lịch sử pháp luật và khoa học hình sự để phân tích sự phát triển của hình phạt TCTH. Hai lý thuyết chính được áp dụng là:

1. Lý thuyết chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử: Giúp phân tích sự vận động và biến đổi của pháp luật hình sự trong bối cảnh lịch sử, xã hội và chính trị của Việt Nam từ năm 1945 đến nay.

2. Lý thuyết về hệ thống hình phạt trong pháp luật hình sự: Phân tích cấu trúc, phân loại và vai trò của hình phạt TCTH trong hệ thống hình phạt, bao gồm các khái niệm về hình phạt chính, hình phạt bổ sung, đặc điểm và mục đích của hình phạt.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: hình phạt tù có thời hạn, hệ thống hình phạt, mục đích hình phạt (giáo dục, cải tạo, phòng ngừa), đặc điểm giới hạn tự do về không gian và thời gian, cũng như các chế định pháp luật liên quan đến thi hành án hình sự.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phương pháp sử học: Khảo cứu các văn bản pháp luật, tài liệu lịch sử, các BLHS và các văn bản pháp lý liên quan từ năm 1945 đến nay để phân tích sự phát triển của quy định hình phạt TCTH.

• Phương pháp phân tích, so sánh: So sánh các quy định về hình phạt TCTH qua các giai đoạn lịch sử, giữa các BLHS 1985, 1999, 2015 và so sánh với một số nước để làm rõ ưu điểm, hạn chế và xu hướng phát triển.

• Phương pháp thống kê, tổng hợp: Thu thập và xử lý số liệu về tỷ lệ các hình phạt trong các BLHS, thời gian tối thiểu và tối đa của hình phạt TCTH, tỷ lệ áp dụng trong các tội danh để minh chứng cho các phát hiện.

• Phương pháp nghiên cứu hệ thống: Hệ thống hóa các quy định pháp luật về hình phạt TCTH, phân tích mối quan hệ giữa các quy định và các yếu tố xã hội, chính trị ảnh hưởng đến sự phát triển của hình phạt.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các BLHS Việt Nam qua các thời kỳ, các sắc lệnh, pháp lệnh, nghị định, thông tư liên quan đến hình phạt và thi hành án hình sự, cùng các công trình nghiên cứu khoa học pháp lý trong nước.

Thời gian nghiên cứu tập trung từ năm 1945 đến năm 2019, bao gồm các giai đoạn pháp luật hình sự sơ khai, giai đoạn pháp điển hóa và hoàn thiện pháp luật hình sự hiện đại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự phát triển quy định hình phạt TCTH qua các giai đoạn lịch sử:

   • Giai đoạn 1945-1955, hình phạt TCTH chưa được định nghĩa rõ ràng, thời gian tù có thể ngắn nhất là 3 ngày và tối đa đến 20 năm.
   • Giai đoạn 1955-1985, hình phạt TCTH vẫn giữ vai trò quan trọng, thời gian tối thiểu phổ biến là 3 ngày đến 3 tháng, tối đa 20 năm, mục đích chủ yếu là trừng trị và giáo dục cải tạo.
   • Giai đoạn 1985-1999, lần đầu tiên BLHS 1985 quy định rõ hình phạt TCTH với thời gian từ 3 tháng đến 20 năm, đồng thời quy định trừ thời gian tạm giam vào thời hạn tù.
   • Giai đoạn 1999-2015, BLHS 1999 tiếp tục duy trì quy định này với tỷ lệ 100% các tội danh có hình phạt TCTH, thể hiện sự phổ biến và quan trọng của hình phạt trong hệ thống pháp luật.

2. Tỷ lệ áp dụng hình phạt TCTH trong các BLHS:

   • BLHS 1985 có 195 tội danh, trong đó 44,21% có hình phạt TCTH.
   • BLHS 1999 có 264 tội danh, 100% có hình phạt TCTH.
   • So sánh với các hình phạt khác như cải tạo không giam giữ (25-55%), tù chung thân (8-21%), hình phạt TCTH chiếm ưu thế rõ rệt.

3. Mục đích và vai trò của hình phạt TCTH:

   • Mục đích chính gồm giáo dục cải tạo, phòng ngừa chung và riêng, đồng thời vẫn giữ tính trừng trị cần thiết.
   • Hình phạt TCTH đóng vai trò trung gian giữa nhân trị và pháp trị, vừa bảo vệ xã hội, vừa tạo điều kiện cải tạo người phạm tội.
   • Hình phạt này giúp tách biệt người phạm tội khỏi xã hội, giảm nguy cơ tái phạm và bảo vệ quyền lợi xã hội.

4. Hạn chế và bất cập trong quy định:

   • Một số giai đoạn có quy định thời gian tù không rõ ràng, khoảng cách giữa mức tối thiểu và tối đa quá lớn (ví dụ từ 3 tháng đến 20 năm), gây khó khăn cho việc áp dụng thống nhất.
   • Thiếu quy định riêng biệt cho người chưa thành niên trong một số giai đoạn, dẫn đến áp dụng hình phạt chưa phù hợp với đặc điểm tâm lý, phát triển của đối tượng này.
   • Một số quy định chưa cập nhật kịp thời với xu hướng giảm hình phạt tù, mở rộng hình phạt cải tạo không giam giữ và phạt tiền.

Thảo luận kết quả

Sự phát triển của quy định hình phạt TCTH phản ánh sự chuyển biến của xã hội Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử, từ thời kỳ cách mạng, xây dựng chủ nghĩa xã hội đến hội nhập quốc tế. Việc pháp điển hóa hình phạt TCTH trong BLHS 1985 đánh dấu bước tiến quan trọng, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, minh bạch cho việc áp dụng hình phạt này. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã hệ thống hóa toàn diện hơn về lịch sử phát triển, đồng thời phân tích sâu sắc các đặc điểm, mục đích và vai trò của hình phạt TCTH.

Biểu đồ thể hiện tỷ lệ các hình phạt chính trong các BLHS qua các giai đoạn sẽ minh họa rõ sự ưu thế của hình phạt TCTH so với các hình phạt khác. Bảng thống kê các khung hình phạt tù với mức tối thiểu và tối đa cũng giúp làm rõ khoảng cách và sự đa dạng trong quy định.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù hình phạt TCTH có tính nhân đạo và giáo dục cao hơn so với tử hình hay tù chung thân, nhưng vẫn giữ được tính nghiêm minh cần thiết để răn đe và phòng ngừa tội phạm. Tuy nhiên, việc quy định khung hình phạt còn rộng, chưa chi tiết, có thể dẫn đến sự áp dụng không đồng nhất giữa các tòa án, ảnh hưởng đến công bằng pháp luật.

So với các nước trong khu vực và trên thế giới, Việt Nam có quy định mức tối đa 20 năm cho hình phạt TCTH, tương đương với nhiều quốc gia, nhưng vẫn chưa có quy định linh hoạt hơn về các hình thức thay thế hoặc giảm nhẹ phù hợp với từng đối tượng phạm tội.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Chi tiết hóa khung hình phạt tù có thời hạn
   • Đề xuất phân chia các khung hình phạt tù thành các mức nhỏ hơn, ví dụ 3-6 tháng, 6-12 tháng, 1-3 năm, 3-5 năm, 5-10 năm, 10-15 năm, 15-20 năm để tăng tính linh hoạt và phù hợp với tính chất tội phạm.
   • Mục tiêu: Giảm sự tùy tiện trong áp dụng án, nâng cao tính

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HÌNH PHẠT TÙ CÓ THỜI HẠN TRONG PHÁP LUẬT HÌNH SỰ 1. Khái niệm, đặc điểm, mục đích của hình phạt trong pháp luật hình sự 1. Khái niệm về hình phạt Hình phạt đã gắn liền với sự hình thành Nhà nước và Pháp luật từ thời cổ đại, cho đến ngày nay hình phạt được xem như là một trong những biện pháp quản lý xã hội bằng pháp luật rất hữu hiệu. Hình phạt thường được áp dụng cho những người phạm tội bị cấm mà theo theo khoa học hình sự hiện đại là gắn liền với tội phạm nhất định Theo Tự điển giải thích thuật ngữ luật học, Nhà xuất bản Công an nhân dân thì giải thích rằng: “Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nhà nước được Luật hình sự quy định và do toà án áp dụng có nội dung tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người phạm tội nhằm trừng trị giáo dục họ cũng như nhằm giáo dục người khác tôn trọng pháp luật, đấu tranh phòng và chống tội phạm”.64] Trên phương diện lịch sử PLHS của nước ta, khái niệm về hình phạt chỉ được chính thức quy định lần đầu tiên tại BLHS 1999.

Trước đó hầu hết các hình phạt cụ thể được phân bổ trong các quy định về tội phạm tại các văn bản riêng lẻ, các nhà lập pháp chưa có quy chuẩn hệ thống hình phạt mang tính khái quát khoa học. Ngay cả BLHS 1985 là BLHS đầu tiên cũng không nêu khái niệm hình phạt trong phần chung của BLHS. Theo Điều 26 BLHS 1999 quy định rằng: “Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước nhằm tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người phạm tội. Hình phạt được quy định trong Bộ luật hình sự và do Toà án quyết định”.

Trải qua nhiều lần thay đổi bổ sung và thay thế, đến hiện nay khái niệm hình phạt trong BLHS 2015 xét về nội dung vẫn giữ lại các nội dung trước đó nhưng có bổ sung mở rộng thêm đối tượng áp dụng hình phạt đó là pháp nhân thương mại phạm tội (Điều 30 BLHS 2015). Một cách biểu thị khái quát, đầy đủ và cân bằng hơn sẽ là quan điểm của Giáo sư Võ Khánh Vinh trong tác phẩm Luật hình sự của mình có nêu “Hình phạt 8 là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất được Bộ luật hình sự quy định do Tòa án nhân dân nhân danh Nhà nước áp dụng đối với người có lỗi trong việc thực hiện tội phạm và thể hiện ở việc tước đoạt hoặc hạn chế các quyền và lợi ích hợp pháp do luật quy định đối với người bị kế án” [66, tr.347], đây có thể được xem là khái niệm chứa đầy đủ nội hàm của của hình phạt nhất. Như vậy tác giả có thể khái quát một cách tổng quan để dễ nhận diện hơn, có thể đưa ra khái niệm hình phạt như sau: Hình phạt là một trong những công cụ bảo đảm và thể hiện các mức độ thi hành việc phải chịu trách nhiệm hình sự cho tội phạm đã thực hiện (ở cả cá nhân và pháp nhân thương mại), nó hướng chính đến việc trực tiếp giáo dục cải tạo đối tượng phải chịu và gián tiếp phòng ngừa tội phạm để tái lập cân bằng trật tự xã hội khi xảy ra xáo trộn bởi hành vi phạm tội gây nên, thông qua việc Toà án áp dụng các biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhằm vào lợi ích, sự tự do và cả sự sống bằng các mức độ khác nhau. Đặc điểm của hình phạt Hình phạt trong PLHS có các đặc điểm chính sau: (1) Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của nhà nước so với các biện pháp cưỡng chế khác như về hành chính hoặc kỷ luật.

(2) Hình phạt được quy định trong BLHS hay mang tính chất pháp định, tránh được sự suy đoán tùy tiện hoặc lạm dụng của Tòa án. (3) Hình phạt phải chỉ được áp dụng bởi Toà án nhân danh Nhà nước áp dụng. (4) Đối tượng chịu hình phạt là phải là đối tượng phạm tội, mang tính chất cá thể hóa trách nhiệm hình sự, không có sự thay thế khi áp dụng hình phạt.Mác viết rằng: “Dưới con mắt của kẻ phạm tội, sự trừng phạt phải là kết quả tất yếu của hành vi của chính người đó, do đó phải là hành vi của chính người đó” [7, tr. (6) Hình phạt phải đồng nhau nghĩa là sự công bằng giữa các đối tượng phạm tội, không phân biệt đối tượng, tuy nhiên đây chỉ là đặc tính tương đối, với một số đối tượng có những điều kiện nhất định thì hình phạt sẽ có tính chất tăng 9 nặng hoặc giảm nhẹ, nhưng sự gia giảm này cũng phải có quy định rõ ràng và điều kiện hết sức nghiêm ngặt.

(7) Hình phạt tạo nên án tích cho người chịu hình phạt, án tích này chỉ được xóa đi khi đảm bảo được một số điều kiện về thời gian và hành vi sau khi thụ lý hình phạt. Mục đích của hình phạt Mục đích của hình phạt có nhiều quan điểm, trước đây, các Nhà nước Phong kiến thực dân luôn xem mục đích hình phạt là sự trừng phạt đối tượng phạm tội, nó được xem là cái giá phải trả theo nguyên tắc cổ xưa là luật về sự trả thù ngang bằng (theo nguyên tắc lex talionis) thể hiện trong bộ luật cổ Hamurabi tại Babylon cổ đại, hay trong Kinh thánh Do Thái cũng có nhắc đến nguyên tắc “mắt đền mắt, răng đền răng” như câu ngạn ngữ nổi tiếng “an eye for an eye and a tooth for a tooth”, những nguyên tắc trả thù ngang bằng đã rất phổ biến thời cổ đại ăn sâu vào tiềm thức của các tầng lớp thống trị cũng như toàn xã hội thời đó. Tuy nhiên phong trào bảo vệ quyền con người cũng như các ngành khoa học xã hội đã phát triển, xã hội không còn quan niệm hình phạt có mục đích trừng phạt ngang hàng hoặc trừng phạt là yếu tố chính của hình phạt nữa, mà nó kèm theo rất nhiều mục đích nhân văn khác mang tính chất cải tạo người phạm tội và ngăn ngừa khả năng tội phạm diễn ra, nghĩa là quan điểm về việc phòng ngừa tội phạm được đề cao đó cũng được xem là nhiệm vụ của nhà nước và pháp luật đề ra vậy. Tuy còn nhiều tranh cãi giữa các quan điểm nhưng quan điểm được chấp nhận rộng rãi nhất là mục đích của hình phạt có 3 mục đích chính: “Một là giáo dục người phạm tội trở thành người có ích cho xã hội, có ý thức tuân thủ theo pháp luật và các quy tắc của cuộc sống xã hội chủ nghĩa; Hai là ngăn ngừa người bị kết án phạm tội mới (phòng ngừa riêng); Ba là phòng ngừa người khác phạm tội (Phòng ngừa chung)”.348] Quan điểm này được các làm luật Việt Nam thể hiện rõ trong quá trình xây dựng và quy định BLHS bắt đầu từ BLHS 1985 về nội dung mục đích hình phạt không có gì thay đổi.

10 Một số nhà nghiên cứu đã cho rằng nên loại trừ từ ngữ “không chỉ nhằm để trừng trị” trong điều luật đã quy định trong mục đích hình phạt nhằm tránh gây sự hiểu lầm về mục đích của hình phạt, vì rõ ràng xét theo ngôn từ nó thể hiện tính chất “trừng trị” vào mục đích đầu tiên, và nên xem mục đích của hình phạt thêm một sự trọng yếu nữa là “góp phần phục hồi lại công lý…”[8, tr.462], tuy nhiên qua các lần sửa đổi bổ sung BLHS và ban hành BLHS mới, các nhà làm luật vẫn giữ nguyên cấu trúc này cho đến ngày nay. Tuy thống nhất rằng Hình phạt không mang mục đích trừng trị nhưng không thể loại trừ được nó khỏi hình phạt, và các nhà lý luận cũng đáng cố gắng biện giải bằng cách này hay cách khác. Một số khác giải thích rằng vì chỉ nên coi “trừng trị” là thuộc tính vốn có trong bản chất của hình phạt chứ không nên xếp vào là mục đích của nó hướng đến. Cho đến lần sửa đổi cuối cùng là BLHS 2015 thì các nhà làm luật vẫn giữ nguyên quy định trong Điều 31 mục đích hình phạt là “hình phạt không chỉ nhằm trừng trị…”.

Tuy nhiên một cách tổng quan cũng cần phải xem xét toàn bộ lại lịch sử và văn hóa nước ta nói riêng và cả khu vực nói chung, đều ảnh hưởng rất lớn và lâu đời từ hai học thuyết lớn lớn về Nhân trị với đại diện là Khổng giáo của Khổng Tử và Pháp trị với đại diện là Quản Tử hay Thương Ưởng đề xuất từ thời Tần Hiếu Công sau này được phát triển bởi Hàn Phi Tử. Các triều đại lớn bên Trung Quốc thời Phong kiến cũng ảnh hưởng hai tư tưởng này rất nhiều. Chính hai quan điểm này đan xen và cùng nảy nở trong lòng xã hội, dẫn đến hình thành các quan điểm trái ngược cùng tồn tại hai mặt trong qua các thời kỳ trong xã hội ta, ngay cả trong cổ luật nước ta như các Bộ luật Hồng Đức thời nhà Lê và Hoàng Việt Luật Lệ thời nhà Nguyễn cũng có những điểm thể hiện sự trái ngược này. Vì thế cũng có thể giải thích phần nào do việc kế thừa truyền thống nên dẫn đến các nhà làm luật vẫn duy trì một cách thể hiện như điều luật trên đã nêu.

Phân chia hình phạt trong hệ thống hình phạt Để dễ dàng xắp xếp, phân loại cho các hoạt động nghiên cứu và đặc biệt cho việc soạn thảo cũng như áp dụng hình phạt trong BLHS, hình phạt ngày nay được chia ra thành một hệ thống chặt chẽ, có thứ tự theo sự nghiêm khắc từ thấp đến cao, 11 theo đó hệ thống cơ bản nhất ngày này đa số các nước áp dụng đó là: (1) Hình phạt không giam giữ: cảnh cáo, cải tạo không giam giữ, phạt tiền, tước một số quyền công dân, tịch thu tài sản, trục xuất; (2) Hình phạt giam giữ: TCTH và tù không thời hạn còn gọi là tù chung thân; (3) Hình phạt tử hình. Với cách phân loại khác mà các nhà nghiên cứu luật học trong giai đoạn 1963-1975 tại Sài Gòn Miền nam Việt Nam có nêu lên là có ba loại hình phạt chính gọi là chính hình: Một là Thể hình: Hình phạt duy nhất là hình phạt tử hình, đây là hình phạt duy nhất không thể sửa cũng không thể phân chia; Hai là Hình phạt bác đoạt tự do hay hạn chế tự do: Là hình phạt TCTH hoặc chung thân, khổ sai hữu hạn, cấm cố, cấm lưu trú, phạt giam…; Ba là Ngân hình (hình phạt vào tài sản): Phạt tiền hoặc tịch thu tài sản.