Vai trò của Nhà nước trong việc giảm nghèo nhanh và bền vững ở các huyện miền núi

Tài liệu Vai trò của nhà nước trong việc giảm nghèo nhanh và bền vững ở các huy tổng hợp lý thuyết và thực hành, phục vụ học tập ngành

• Tác giả: Tran Quoc Chung
• Người hướng dẫn: TS. Nguyen An Ninh
• Trường học: Truong Dai Hoc Kinh Te Quoc Dan
• Chuyên ngành: Kinh Te Chinh Tri
• Đề tài: Vai Tro Cua Nha Nuoc Trong Viec Giam Ngheo Nhanh Va Ben Vung O Cac Huyen Mien Nui
• Loại tài liệu: Luan Van Thac Sy
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Ha Noi

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI GIẢM NGHÈO NHANH VÀ BỀN VỮNG Ở CÁC HUYỆN MIỀN NÚI VÙNG CAO
• 1.1. Lý luận chung về đói nghèo, giảm nghèo nhanh và bền vững
• 1.2. Một số vấn đề chung về đói nghèo
• 1.3. Một số vấn đề về giảm nghèo nhanh và bền vững và vai trò của nhà nước đối với chính trị, kinh tế, xã hội đất nước
• 1.4. Nội dung và sự cần thiết vai trò Nhà nước đối với giảm nghèo nhanh và bền vững ở các huyện miền núi vùng cao
• 1.4.1. Nguyên nhân, đặc điểm đói nghèo của các huyện miền núi vùng cao
• 1.4.2. Nội dung vai trò Nhà nước đối với giảm nghèo nhanh và bền vững ở các huyện miền núi vùng cao
• 1.5. Xác định quan điểm, mục tiêu tổng quát nhiệm vụ xóa đói, giảm nghèo nhanh và bền vững
• 1.6. Hoạch định chính sách và tạo môi trường, hành lang pháp lý thuận lợi để thực hiện giảm nghèo nhanh và bền vững
• 1.7. Đầu tư hợp lý cho các huyện miền núi vùng cao
• 1.8. Nhà nước tạo điều kiện thuận lợi cho người nghèo vươn lên thoát nghèo nhanh và bền vững
• 1.9. Nhà nước kiểm tra, giám sát, đánh giá, điều chỉnh thực hiện chương trình
• 1.10. Sự cần thiết về vai trò Nhà nước đối với giảm nghèo nhanh và bền vững ở các huyện miền núi vùng cao
• 1.11. Kinh nghiệm về vai trò Nhà nước đối với giảm nghèo nhanh và bền vững ở một số nước và một số địa phương trong nước
• 1.11.1. Tổng quan kinh nghiệm
• 1.11.2. Kinh nghiệm của một số nước
• 1.11.3. Kinh nghiệm của một số địa phương trong nước về giảm nghèo nhanh và bền vững
• 1.12. Bài học kinh nghiệm rút ra về vai trò Nhà nước từ việc nghiên cứu kết quả giảm nghèo nhanh và bền vững của một số quốc gia và địa phương trong nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI GIẢM NGHÈO NHANH VÀ BỀN VỮNG Ở HUYỆN MIỀN NÚI VÙNG CAO QUẾ PHONG, TỈNH NGHỆ AN THỜI GIAN QUA
• 2.1. Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội và tình hình đói nghèo ở huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An
• 2.1.1. Thực trạng phát triển kinh tế - xã hội ở huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An
• 2.1.2. Thực trạng đói nghèo ở huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An
• 2.2. Thực trạng vai trò Nhà nước đối với giảm nghèo nhanh và bền vững trên địa bàn huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An thời gian qua
• 2.2.1. Kết quả đạt được
• 2.2.2. Những tồn tại hạn chế về vai trò Nhà nước đối với giảm nghèo nhanh và bền vững thời gian qua
• 2.2.3. Nguyên nhân tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NÂNG CAO VAI TRÒ NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI GIẢM NGHÈO NHANH VÀ BỀN VỮNG Ở CÁC HUYỆN MIỀN NÚI VÙNG CAO THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Cơ hội và thách thức vai trò Nhà nước đối với giảm nghèo nhanh và bền vững ở các huyện miền núi vùng cao
• 3.2. Quan điểm, mục tiêu chung của vai trò Nhà nước đối với công tác giảm nghèo nhanh và bền vững cho các huyện miền núi vùng cao trong thời gian tới
• 3.3. Một số giải pháp nâng cao vai trò Nhà nước đối với giảm nghèo nhanh và bền vững ở các huyện miền núi vùng cao
• 3.3.1. Giải pháp về hoàn thiện cơ chế chính sách XDGN
• 3.3.1.1. Cơ chế chính sách luôn đi cùng với bố trí nguồn lực đầu tư đầy đủ để thực hiện được các mục tiêu đã đề ra
• 3.3.1.2. Xây dựng nhiều chương trình đặc thù cho từng lĩnh vực phát triển
• 3.3.2. Hoàn chỉnh các loại quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của huyện để thực hiện chương trình đạt hiệu quả cao
• 3.3.3. Đẩy mạnh công tác “xã hội hóa đầu tư” cho XDGN
• 3.3.4. Tuyên truyền vận động các hộ dân tích cực thực hiện giảm nghèo nhanh và bền vững
• 3.3.5. Xây dựng và đào tạo đội ngũ cán bộ địa phương cơ sở
• 3.3.6. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện giảm nghèo nhanh và bền vững
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò Nhà Nước Giảm Nghèo Bền Vững Miền Núi

Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể trong công cuộc giảm nghèo nhanh nhờ vào các chính sách đổi mới và phát triển kinh tế xã hội. Tuy nhiên, tỷ lệ nghèo đói ở các huyện miền núi vẫn còn cao, đòi hỏi sự can thiệp mạnh mẽ hơn từ Nhà nước. Vai trò của Nhà nước không chỉ là cung cấp nguồn lực mà còn là định hướng, tạo môi trường và giám sát quá trình giảm nghèo bền vững. Các chính sách cần tập trung vào việc nâng cao năng lực sản xuất, cải thiện tiếp cận dịch vụ và cơ sở hạ tầng cho người dân tộc thiểu số. Theo nghiên cứu của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, cần có những giải pháp đặc thù để phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của từng vùng miền.

1.1. Thực Trạng Nghèo Đói ở Các Huyện Miền Núi Hiện Nay

Tình trạng nghèo đói ở các huyện miền núi Việt Nam vẫn còn là một thách thức lớn. Mặc dù đã có nhiều chương trình và chính sách hỗ trợ, nhưng tỷ lệ hộ nghèo vẫn cao hơn nhiều so với các vùng đồng bằng và thành thị. Nguyên nhân chủ yếu là do địa hình hiểm trở, giao thông khó khăn, trình độ dân trí thấp, thiếu nguồn lực sản xuất và tiếp cận dịch vụ hạn chế. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu và các yếu tố bất lợi khác cũng ảnh hưởng đến đời sống và sinh kế của người dân. Cần có những đánh giá chi tiết và toàn diện về thực trạng nghèo đói để có những giải pháp phù hợp và hiệu quả hơn.

1.2. Tầm Quan Trọng của Giảm Nghèo Bền Vững Đối Với Phát Triển

Giảm nghèo bền vững không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn là yếu tố then chốt để đảm bảo sự ổn định chính trị, xã hội và phát triển toàn diện của đất nước. Khi người dân có cuộc sống ổn định, được tiếp cận với giáo dục, y tế và các dịch vụ cơ bản, họ sẽ có điều kiện để phát huy tiềm năng và đóng góp vào sự phát triển chung. Giảm nghèo bền vững cũng góp phần thu hẹp khoảng cách giàu nghèo, tạo ra một xã hội công bằng và bình đẳng hơn. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các huyện miền núi, nơi có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống.

II. Thách Thức Vai Trò Nhà Nước Trong Giảm Nghèo Miền Núi

Mặc dù Nhà nước đã có nhiều nỗ lực trong công tác giảm nghèo ở các huyện miền núi, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều thách thức. Các chính sách đôi khi chưa phù hợp với thực tế địa phương, nguồn lực phân bổ chưa hiệu quả, và năng lực của cán bộ còn hạn chế. Bên cạnh đó, sự tham gia của cộng đồng vào quá trình giảm nghèo còn thấp, dẫn đến tính bền vững của các chương trình chưa cao. Cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện để khắc phục những hạn chế này, đảm bảo vai trò của Nhà nước thực sự hiệu quả trong công cuộc giảm nghèo nhanh và bền vững.

2.1. Bất Cập Trong Chính Sách Giảm Nghèo Hiện Hành

Các chính sách giảm nghèo hiện hành đôi khi còn mang tính chung chung, chưa thực sự phù hợp với đặc thù của từng vùng miền và từng nhóm đối tượng. Thủ tục hành chính rườm rà, phức tạp gây khó khăn cho người dân trong việc tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ. Bên cạnh đó, việc đánh giá hiệu quả của các chính sách còn hạn chế, dẫn đến việc điều chỉnh và cải thiện chưa kịp thời. Cần có những nghiên cứu và đánh giá sâu sắc hơn về tác động của các chính sách giảm nghèo để có những điều chỉnh phù hợp và hiệu quả hơn.

2.2. Thiếu Hụt Nguồn Lực và Năng Lực Thực Thi ở Địa Phương

Nguồn lực dành cho công tác giảm nghèo ở các huyện miền núi còn hạn chế, đặc biệt là nguồn vốn đầu tư cho cơ sở hạ tầng và phát triển sản xuất. Năng lực của cán bộ địa phương còn yếu, thiếu kinh nghiệm và kỹ năng trong việc triển khai và quản lý các chương trình giảm nghèo. Sự phối hợp giữa các ban ngành và các cấp chính quyền còn chưa chặt chẽ, dẫn đến hiệu quả công việc chưa cao. Cần có những giải pháp để tăng cường nguồn lực và nâng cao năng lực cho cán bộ địa phương, đảm bảo công tác giảm nghèo được thực hiện một cách hiệu quả và bền vững.

III. Giải Pháp Nâng Cao Vai Trò Nhà Nước Giảm Nghèo Miền Núi

Để nâng cao vai trò của Nhà nước trong công cuộc giảm nghèo nhanh và bền vững ở các huyện miền núi, cần tập trung vào việc hoàn thiện thể chế, chính sách, tăng cường đầu tư, nâng cao năng lực và trao quyền cho cộng đồng. Các giải pháp cần mang tính đồng bộ, toàn diện và phù hợp với đặc thù của từng vùng miền. Nhà nước cần đóng vai trò là người định hướng, hỗ trợ và giám sát, đồng thời tạo điều kiện cho người dân chủ động tham gia vào quá trình giảm nghèo.

3.1. Hoàn Thiện Thể Chế và Chính Sách Giảm Nghèo Đặc Thù

Cần xây dựng và hoàn thiện hệ thống thể chế và chính sách giảm nghèo đặc thù, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của từng vùng miền và từng nhóm đối tượng. Các chính sách cần tập trung vào việc tạo cơ hội cho người nghèo tiếp cận với các nguồn lực sản xuất, dịch vụ và thông tin. Đồng thời, cần có những chính sách hỗ trợ đặc biệt cho các hộ nghèo thuộc diện chính sách, người già neo đơn, trẻ em mồ côi và người khuyết tật. Cần đảm bảo tính minh bạch, công khai và dễ tiếp cận của các chính sách giảm nghèo.

3.2. Tăng Cường Đầu Tư Phát Triển Cơ Sở Hạ Tầng và Sản Xuất

Cần tăng cường đầu tư vào phát triển cơ sở hạ tầng giao thông, thủy lợi, điện, nước sạch và thông tin liên lạc ở các huyện miền núi. Điều này sẽ giúp cải thiện điều kiện sống và sản xuất của người dân, tạo điều kiện cho phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, cần có những chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp và tiểu thủ công nghiệp, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Cần khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào các huyện miền núi, tạo ra những cơ hội việc làm mới và góp phần vào quá trình giảm nghèo.

IV. Ứng Dụng Kinh Nghiệm Giảm Nghèo Thành Công ở Miền Núi

Nghiên cứu và áp dụng các kinh nghiệm giảm nghèo thành công từ các địa phương khác và các quốc gia trên thế giới có thể giúp nâng cao hiệu quả của công tác giảm nghèo ở các huyện miền núi. Các mô hình giảm nghèo dựa vào cộng đồng, phát triển du lịch sinh thái, và hỗ trợ khởi nghiệp có thể mang lại những kết quả tích cực. Tuy nhiên, cần có sự điều chỉnh và thích ứng phù hợp với điều kiện cụ thể của từng địa phương. Nhà nước cần đóng vai trò là người hỗ trợ và khuyến khích các sáng kiến giảm nghèo từ cộng đồng.

4.1. Mô Hình Giảm Nghèo Dựa Vào Cộng Đồng và Phát Huy Nội Lực

Các mô hình giảm nghèo dựa vào cộng đồng có thể mang lại những kết quả bền vững hơn so với các mô hình áp đặt từ trên xuống. Khi người dân được tham gia vào quá trình lập kế hoạch, thực hiện và giám sát các chương trình giảm nghèo, họ sẽ có trách nhiệm hơn và chủ động hơn trong việc cải thiện cuộc sống của mình. Cần khuyến khích các sáng kiến giảm nghèo từ cộng đồng, đồng thời hỗ trợ họ về kỹ thuật, vốn và thông tin. Cần phát huy nội lực của cộng đồng, khai thác các nguồn tài nguyên địa phương và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.

4.2. Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Gắn Với Bảo Tồn Văn Hóa

Phát triển du lịch sinh thái có thể tạo ra những cơ hội việc làm mới và tăng thu nhập cho người dân ở các huyện miền núi. Du lịch sinh thái cần gắn liền với việc bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, bảo vệ môi trường và phát huy các sản phẩm đặc trưng của địa phương. Cần có những chính sách hỗ trợ phát triển du lịch sinh thái bền vững, đồng thời nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc bảo tồn văn hóa và bảo vệ môi trường.

V. Tương Lai Giảm Nghèo Bền Vững và Phát Triển Toàn Diện Miền Núi

Hướng tới tương lai, công cuộc giảm nghèo ở các huyện miền núi cần được thực hiện một cách bền vững và toàn diện, gắn liền với phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường và bảo tồn văn hóa. Nhà nước cần tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng, hỗ trợ và giám sát quá trình này. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho người dân chủ động tham gia vào quá trình phát triển, đảm bảo quyền lợi và lợi ích của họ. Giảm nghèo bền vững không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn là mục tiêu xã hội, văn hóa và môi trường.

5.1. Đảm Bảo An Sinh Xã Hội và Tiếp Cận Dịch Vụ Cơ Bản

Cần đảm bảo an sinh xã hội cho người dân ở các huyện miền núi, đặc biệt là các đối tượng yếu thế như người già neo đơn, trẻ em mồ côi và người khuyết tật. Cần tăng cường tiếp cận các dịch vụ cơ bản như giáo dục, y tế, nước sạch và vệ sinh môi trường. Cần có những chính sách hỗ trợ đặc biệt cho các hộ nghèo thuộc diện chính sách, đảm bảo họ có cuộc sống ổn định và được hưởng các quyền lợi cơ bản.

5.2. Thúc Đẩy Bình Đẳng Giới và Trao Quyền Cho Phụ Nữ

Cần thúc đẩy bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ ở các huyện miền núi. Phụ nữ đóng vai trò quan trọng trong gia đình và cộng đồng, và việc trao quyền cho họ sẽ góp phần vào quá trình giảm nghèo và phát triển bền vững. Cần có những chính sách hỗ trợ phụ nữ tiếp cận với giáo dục, y tế, tín dụng và các cơ hội việc làm. Cần nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của bình đẳng giới và xóa bỏ các định kiến giới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới và phát triển kinh tế toàn diện, công tác xóa đói giảm nghèo tại Việt Nam đã ghi nhận những thành tựu nổi bật khi tỷ lệ nghèo chung của cả nước giảm bình quân từ 2% đến 3% mỗi năm. Mặc dù vậy, tại các địa bàn miền núi vùng cao, đặc biệt là 61 huyện nghèo nhất cả nước theo Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP của Chính phủ, tỷ lệ hộ nghèo vẫn ở mức báo động khi chiếm trên 50% tổng số hộ dân. Tình trạng tái nghèo diễn biến phức tạp do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, cơ sở hạ tầng yếu kém và khoảng cách phát triển ngày càng giãn rộng so với vùng đồng bằng.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để phát huy tối đa vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước nhằm tạo bước đột phá trong công tác giảm nghèo nhanh nhưng phải đảm bảo tính bền vững lâu dài. Luận văn tập trung nghiên cứu cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng quản lý nhà nước đối với nhiệm vụ xóa đói giảm nghèo, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu lực điều hành chính sách tại các huyện miền núi vùng cao.

Nghiên cứu được triển khai trên địa bàn huyện biên giới Quế Phong, tỉnh Nghệ An với diện tích tự nhiên 189.500 ha, bao quát khung thời gian từ khi thực hiện Chiến lược toàn diện về tăng trưởng và xóa đói giảm nghèo năm 2002 đến năm 2010, định hướng mục tiêu đến năm 2015 và tầm nhìn 2020. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn, cung cấp cơ sở khoa học để chính quyền địa phương hoàn thiện cơ chế đầu tư, phấn đấu hạ tỷ lệ nghèo từ 4% đến 5% mỗi năm và duy trì tỷ lệ tái nghèo dưới 1%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết về vai trò kinh tế của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kết hợp với lý thuyết tăng trưởng vì người nghèo và khung phân tích an sinh xã hội hiện đại. Nhà nước thực hiện chức năng định hướng, phân phối lại thu nhập và khắc phục các khuyết tật thị trường tại những vùng lõi nghèo thông qua công cụ đầu tư công và chính sách an sinh.

Bốn khái niệm nền tảng được làm rõ trong nghiên cứu gồm:

• Nghèo tuyệt đối: Tình trạng con người không được đáp ứng các nhu cầu sinh tồn tối thiểu, được Ngân hàng Thế giới lượng hóa theo chuẩn 1 đến 2 USD một ngày và Việt Nam cụ thể hóa tại Quyết định 170/2005/QĐ-TTg với mức thu nhập từ 200.000 đồng/người/tháng ở nông thôn và 260.000 đồng/người/tháng ở thành thị.
• Nghèo tương đối: Sự thua thiệt về mức sống so với mức trung bình của cộng đồng, thường xác định khi thu nhập thấp hơn 60% mức thu nhập trung vị theo chuẩn của Liên minh châu Âu.
• Giảm nghèo nhanh: Việc tập trung tối đa các nguồn lực đầu tư để rút ngắn thời gian thoát nghèo của các hộ gia đình theo lộ trình xác định.
• Giảm nghèo bền vững: Khả năng duy trì thành quả thoát nghèo lâu dài, ngăn ngừa tái nghèo bằng cách nâng cao năng lực sản xuất nội tại và thiết lập lưới an toàn an sinh xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp được thu thập trong giai đoạn 2001-2010. Dữ liệu thứ cấp trích xuất từ Niên giám thống kê huyện Quế Phong, báo cáo tổng kết thực hiện Chương trình 135, Chương trình 133 và Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Nghệ An. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng với cỡ mẫu 120 hộ gia đình thuộc diện nghèo và cận nghèo tại 14 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn của huyện Quế Phong, đồng thời thực hiện phỏng vấn sâu 25 cán bộ quản lý phụ trách công tác giảm nghèo cấp huyện và xã. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả kết hợp trừu tượng hóa khoa học là nhằm lượng hóa chính xác sự chuyển dịch thu nhập của người dân, đồng thời bóc tách toàn diện các mắt xích thể chế để nhận diện rõ điểm nghẽn trong khâu thực thi chính sách công.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu ghi nhận 4 phát hiện quan trọng về thực trạng vai trò của Nhà nước trong công tác giảm nghèo tại huyện Quế Phong:

• Đòn bẩy chính sách bước đầu phát huy hiệu quả: Nhờ việc triển khai lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia, tỷ lệ hộ nghèo tại Quế Phong đã từng bước giảm từ trên 55% xuống còn khoảng 48% trong giai đoạn nghiên cứu. Khoảng 80% trung tâm xã đã có đường giao thông xe cơ giới đi lại thuận tiện trong mùa khô.
• Đầu tư công còn dàn trải và thiếu hụt nguồn lực: Mặc dù nhu cầu vốn đầu tư xây dựng hạ tầng giao thông và thủy lợi đến năm 2015 lên tới hàng trăm tỷ đồng, nguồn ngân sách bố trí thực tế mới chỉ đáp ứng được khoảng 40% đến 50% nhu cầu cấp thiết, dẫn đến tình trạng thi công kéo dài và chậm phát huy tác dụng.
• Tồn tại tư tưởng ỷ lại vào hỗ trợ của Nhà nước: Khoảng 35% số hộ nghèo được khảo sát vẫn giữ tâm lý trông chờ vào trợ cấp của Nhà nước, chưa chủ động chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi để tự vươn lên thoát nghèo bền vững.
• Năng lực bộ máy quản lý cơ sở còn nhiều bất cập: Hơn 40% cán bộ cấp xã và thôn bản chưa được đào tạo chuyên sâu về kỹ năng quản lý dự án, công tác thanh tra giám sát cộng đồng chưa chặt chẽ, dẫn đến hiện tượng lãng phí nguồn lực đầu tư xây dựng cơ bản.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên bắt nguồn từ điều kiện tự nhiên khắc nghiệt của địa bàn miền núi với diện tích 189.500 ha bị chia cắt mạnh, khiến suất đầu tư hạ tầng cao gấp 2 đến 3 lần so với vùng đồng bằng.

So sánh với bài học thành công từ huyện Nam Đông (tỉnh Thừa Thiên Huế), địa phương này đã giảm tỷ lệ hộ nghèo từ 35,4% năm 2001 xuống dưới 10% năm 2005 nhờ tinh thần tự lực của người dân và chính sách tiết kiệm 400 đến 500 triệu đồng mỗi năm để tái đầu tư hạ tầng. Tương tự, huyện Trạm Tấu và Mù Cang Chải (tỉnh Yên Bái) đã nâng diện tích ruộng nước lên gấp hơn 2 lần nhờ sự hỗ trợ khai hoang bài bản. Trên bình diện quốc tế, mô hình phát triển xuất khẩu nông nghiệp của Thái Lan với mức tăng trưởng giá trị 8%/năm và chính sách mỗi thôn một sản phẩm của Trung Quốc giúp hơn 21 triệu người hưởng an sinh là những minh chứng rõ nét cho vai trò định hướng của Nhà nước.

Dữ liệu thực trạng tại huyện Quế Phong có thể được trực quan hóa qua bảng thống kê phân loại hộ nghèo trên 14 xã, thị trấn và biểu đồ cơ cấu nguồn vốn đầu tư công. Biểu đồ phân bổ cho thấy tỷ trọng vốn tập trung chủ yếu vào xây dựng giao thông chiếm 45%, thủy lợi và cấp nước chiếm 25%, tín dụng ưu đãi chiếm 20%, trong khi kinh phí đào tạo nghề và chuyển giao kỹ thuật chỉ chiếm khoảng 10% tổng nguồn lực.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện cơ chế chính sách gắn liền với nguồn lực thực thi: Chính phủ và Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An cần đảm bảo 100% các chính sách ban hành phải đi kèm nguồn vốn bố trí đầy đủ trong giai đoạn 2011-2015, nâng tỷ trọng vốn đầu tư tập trung thêm 15% đến 20% mỗi năm cho các công trình liên vùng trọng điểm.
• Quy hoạch lại không gian kinh tế và chuyển đổi sinh kế: Ủy ban nhân dân huyện Quế Phong chủ trì phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hoàn thành trong năm 2012 quy hoạch chi tiết chuyển đổi ít nhất 3.000 ha đất đồi dốc kém hiệu quả sang trồng rừng kinh tế và cây ăn quả đặc sản, phấn đấu tăng thu nhập bình quân của hộ nghèo lên gấp 2 lần vào năm 2015.
• Đẩy mạnh xã hội hóa đầu tư và liên kết tiêu thụ sản phẩm: Ủy ban nhân dân huyện Quế Phong cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại, thu hút từ 10 đến 15 doanh nghiệp đầu tư chế biến nông lâm sản, nâng tỷ trọng vốn huy động ngoài ngân sách đạt trên 30% tổng vốn đầu tư xã hội giai đoạn 2011-2020.
• Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và xóa bỏ tâm lý ỷ lại: Phòng Nội vụ phối hợp với Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện tổ chức bồi dưỡng nghiệp vụ quản lý cho 100% cán bộ cấp xã và trưởng bản trong giai đoạn 2011-2015, kết hợp truyền thông sâu rộng nhằm giảm tỷ lệ hộ có tư tưởng trông chờ trợ cấp xuống dưới 10%.
• Siết chặt kỷ cương kiểm tra, thanh tra và minh bạch ngân sách: Thanh tra huyện và Ban giám sát đầu tư cộng đồng xã thực hiện công khai 100% danh mục dự án và danh sách thụ hưởng tại trụ sở ủy ban xã từ quý 1 năm 2011, ngăn ngừa triệt để thất thoát và giữ tỷ lệ tái nghèo dưới 1% mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách công: Đội ngũ chuyên viên tại Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, Ủy ban Dân tộc và ủy ban nhân dân 61 huyện nghèo theo Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP có thể ứng dụng các giải pháp phân bổ vốn và quy chế giám sát để tối ưu hóa nguồn ngân sách đầu tư hàng năm.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Các nhà nghiên cứu chuyên ngành Kinh tế chính trị và Quản lý kinh tế có thể khai thác khung lý luận về vai trò kinh tế nhà nước và chuỗi dữ liệu thực địa tại 14 xã, thị trấn huyện Quế Phong để phục vụ công tác giảng dạy và phát triển đề tài nghiên cứu liên quan.
• Tổ chức phi chính phủ và các ban quản lý dự án quốc tế: Các chuyên gia phát triển cộng đồng tại Ngân hàng Thế giới hay Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc có thể sử dụng bức tranh văn hóa tập quán của hơn 80% đồng bào dân tộc thiểu số để thiết kế các mô hình sinh kế thích ứng hiệu quả.
• Lãnh đạo doanh nghiệp và hợp tác xã nông lâm nghiệp: Các nhà đầu tư quan tâm đến việc khai thác tiềm năng quỹ đất hơn 189.500 ha tại miền Tây Nghệ An có thể tham khảo danh mục quy hoạch sản phẩm nông nghiệp để xây dựng chuỗi liên kết bao tiêu giá trị gia tăng cao.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao việc giảm nghèo tại các huyện miền núi vùng cao bắt buộc phải có vai trò chủ đạo của Nhà nước?

Do địa hình chia cắt phức tạp, quy mô tự nhiên rộng 189.500 ha và tỷ lệ nghèo trên 50%, khu vực tư nhân không đủ động lực đầu tư hạ tầng công cộng. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo nền tảng giao thông, cung ứng tín dụng ưu đãi và thiết lập an sinh xã hội mà thị trường tự do không thể tự điều tiết.

Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP tạo ra bước chuyển biến đột phá nào cho huyện Quế Phong?

Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP tập trung gói giải pháp toàn diện cho 61 huyện nghèo nhất nước, hỗ trợ trực tiếp từ giống cây trồng, đào tạo nghề đến xây dựng cơ sở hạ tầng thiết yếu. Nhờ đó, tỷ lệ hộ nghèo tại Quế Phong đã giảm từ trên 55% xuống còn 48%, mở ra bước phát triển ổn định cho toàn vùng.

Sự khác biệt cốt lõi giữa mục tiêu giảm nghèo nhanh và giảm nghèo bền vững là gì?

Giảm nghèo nhanh chú trọng đẩy nhanh tiến độ hạ số lượng hộ nghèo thông qua việc bơm vốn và trợ cấp hạ tầng khẩn cấp. Trong khi đó, giảm nghèo bền vững tập trung nâng cao năng lực tự thân của người nghèo, phát triển sinh kế lâu dài để giữ tỷ lệ tái nghèo dưới 1% mỗi năm.

Những rào cản lớn nhất cản trở tiến trình thoát nghèo bền vững tại vùng cao là gì?

Rào cản lớn nhất là thời tiết khắc nghiệt, mặt bằng dân trí thấp và tâm lý trông chờ trợ cấp còn tồn tại ở khoảng 35% số hộ dân. Các hộ cận nghèo có thu nhập sát mức chuẩn 200.000 đồng/người/tháng rất dễ tái nghèo khi gặp rủi ro thiên tai, dịch bệnh bất ngờ.

Huyện Quế Phong có thể rút ra bài học kinh nghiệm thiết thực nào từ các mô hình thành công khác?

Bài học từ huyện Nam Đông giảm nghèo từ 35,4% xuống 10% nhờ tinh thần tự vươn lên và mô hình mỗi thôn một sản phẩm của Trung Quốc là bài học quý. Quế Phong cần quy hoạch sản phẩm nông lâm sản đặc thù và xây dựng chuỗi cung ứng gắn kết thị trường.

Kết luận

• Khẳng định tính tất yếu của việc tăng cường vai trò quản lý kinh tế của Nhà nước trong công cuộc giảm nghèo nhanh và bền vững tại 61 huyện nghèo miền núi vùng cao.
• Phân tích sâu sắc bức tranh thực tế tại huyện Quế Phong với diện tích 189.500 ha, ghi nhận mức giảm tỷ lệ nghèo từ 55% xuống 48% nhưng chỉ rõ tính thiếu bền vững của sinh kế.
• Nhận diện đúng các điểm nghẽn về bố trí nguồn vốn đầu tư công dàn trải, hạn chế năng lực của hơn 40% cán bộ cơ sở và tư tưởng ỷ lại của một bộ phận người dân.
• Thiết lập hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp quy hoạch 3.000 ha đất lâm nghiệp, huy động trên 30% vốn xã hội hóa và siết chặt kiểm tra thanh tra công quyền.
• Đóng góp luận cứ khoa học hoàn chỉnh về mặt lý luận và thực tiễn để thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội giai đoạn 2011-2015 và định hướng 2020.

Trong giai đoạn 2011-2015, các cấp chính quyền và cơ quan quản lý cần khẩn trương cụ thể hóa các nhóm giải pháp, tích hợp nguồn vốn chính sách để đẩy nhanh tốc độ giảm nghèo từ 4% đến 5% hàng năm. Hãy áp dụng ngay những phát hiện và đề xuất mang tính chiến lược từ luận văn để xây dựng kế hoạch hành động giảm nghèo hiệu quả cho địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRUONG DAI HOC KINH TE QUOC DAN TRAN QUOC CHUNG DAi HOC KTQD TT. THONG TIN THU'VlEN prong LUAN AN • TV LIEU VAI TRO NHA NU(’)C DOI VOT GIAM NGHEO NHANH VA BEN VU'NG O CAC HUYEN MIEN NUIVUNG CAO (LAY VI DU O HUYEN QUE PHONG, TINH NGHE AN) CHUYEN NGANH: KINH TE CHINH TRI LUAN • VAN THAC • SY KINH TE NGtfOI HUONG DAN KHOA HOC: TS. NGUYEN AN NINH THS /fTE& Ha Noi, nam 2010 Ldl CAM DOAN > r Ho va ten: Tran Quoc Chung Sinh ngay: 06-02- 1963 Que quan: Xa Ngoc Son, huyen Thanh Chuong, tinh Nghe An Hoc vien lop Cao hoc Kinh te CH 16, truong Dai hoc Kinh te Quoc Dan, Ha Noi Xin cam doan: Luan van “ Vai tro Nha nuac doi vai giam ngheo nhanh va > > r r ben vung o cac huyen mien nui vung cao (lay vi du tai huyen Que Phong, tinh Nghe An)” la do tu ban than toi nghien cuu, suu tarn tai lieu va xay dung nen luan van. Toi xin cam doan va chiu toan bo trach nhiem ve tinh trung thuc cung nhu su hop phap cua van de nghien cuu.

Nguai cam doan Tran Quoc Chung MUC LUC MO DAU:. 1 CHlTONG 1: MOT SO VAN DE VE LY LUAN VA THU*C TIEN VE VAI TRO NHA NVOC DOI VCD GLAM NGHEO NHANH VA BEN VLrNG O CAC HUYEN MIEN NUI VUNG CAO.1-Ly luan chung ve doi ngheo, giam ngheo nhanh va ben vung .1- Mot so van de chung ve doi ngheo.2- Mot so van de ve giam ngheo nhanh va ben virng va vai tro cua nd ddi voi chinh tri, kinh te, xa hoi dat nud'c.2- Noi dung va su can thiet vai tro Nha nuve doi voi giam ngheo nhanh va ben vung o’ cac huyen mien nui vung cao.1- Nguyen nhan, dac diem doi ngheo cua cac huyen mien nui vung cao.2- Noi dung vai tro Nha nude doi voi giam ngheo nhanh va ben vung o' cac huyen mien nui vung cao.1- Xac dinh quan diem, muc tieu tong quat nhiem vu xoa doi, giam ngheo nhanh va ben vung.2- Hoach dinh chinh sach va tao moi truang, hanh lang phap ly thuan lai de thuc hien giam ngheo nhanh va ben vung.3- Dau tu hop ly cho cac huyen mien nui vung cao.4- Nha nuac tao moi dieu kien thuan lai cho nguai ngheo vuon len thoat ngheo nhanh va ben vung. Nha nuac kiem Na, giam sat, danh gid, dieu chinh thuc hien chuong trinh 26 1.3- Su can thiet ve vai tro Nha nude doi vdi giant ngheo nhanh va ben vung d cac huyen mien nui vung cao.3- Kinh nghiem ve vai tro Nha niroc doi voi giam ngheo nhanh va ben virng o’ mot so niroc va mot so dia phuomg trong niroc.1- Tong quan kinh nghiem.1- Kinh nghiem ciia mot so nude.2- Kinh nghiem cua mot so dia phuomg trong nude ve giam ngheo nhanh va ben vung.2- Bai hoc kinh nghiem rut ra ve vai tro Nha nude tu viec nghien cuu ket qua giam ngheo nhanh va ben vung cua mot so quoc gia va dia phuomg trong nude. 35 CHUONG 2: THlTC TRANG VAI TRO NHA NUNC DOI V(3l GIAM NGHEO NHANH VA BEN VUNG 0 HUYEN MIEN NUI VUNG CAO QUE PHONG, TiNH NGHE AN THOI GIAN QUA .1- Thue trang phat trien KT - XII va tinh hinh doi ngheo o’ huyen Que Phong, tinh Nghe An.1- Thurc trang phat trien KT - XH 6 huyen Que Phong, tinh Nghe An.2- Thue trang doi ngheo 6 huyen Que Phong, tinh Nghe An.2- Thue trang vai tro Nha nude doi voi giam ngheo nhanh va ben vung tren dia ban huyen Que Phong, tinh Nghe An thd’i gian qua.1- Ket qua dat duo'c 46 > r > r 2.2- Nhung ton tai han che ve vai tro Nha nude doi vdi giam ngheo nhanh va ben vung thdi gian qua.3- - Nguyen nhan ton tai 59 CHUONG 3: DINH HUONG VA MOT SO GIAI PHAP CO BAN NANG CAO VAI TRO NHA NlfdC DOI V(3l GIAM NGHEO NHANH VA BEN VUNG 0 CAC HUYEN MIEN NUI VUNG CAO THC5I GIAN Tdl.1 - Co1 hoi va thach thirc vai tro Nha nude doi vol giam ngheo nhanh va ben vung o’ cac huyen mien nui vung cao.2- Quan diem, muc tieu chung cua vai tro Nha nuoc doi voi cong tac giam ngheo nhanh va ben vung cho cac huyen mien nui vung cao trong thoi gian to'i 63 3.3- Mot so giai phap nang cao vai tro Nha nuoc doi voi giam ngheo nhanh A A va ben vung o’ cac huyen mien nui vung cao.1- Giaiphap ve hoan thien co' che chinh sack XDGN.1, Co? che chinh sach luon di cung vai bo tri nguon lye dau tic day du de thyc hien duo’c cac muc tieu da de ra.2, Xay dung nhieu chicang trinh dac thii cho tieng link vuc phat trien.2- Hoan chinh cac loai quy hoach phat trien kinh te - xa hoi cua huyen de thuc hien chwo’ng trinh dat hieu qua cao.3- Day manti edng tac „xa hoi hod dau tir“ cho XDGN.4- Tuyen truyen van dong cac ho dan tich eye thyc hien giam ngheo nhanh va ben vung.5- Xay dung va dao tao doi ngu can bo dia pliuo’ng co’so’.6- Tang cuo’ng kietn tra, giant sat viec thyc hien giam ngheo nhanh va ben vung.

87 KET LUAN VA ETEN NGHI. 90 DANH MUC CAC CHLT CAI VIET TAT DCS: Dang Cong san XHCN: Xa hoi chu nghTa CNXH: Chu nghTa xa hoi XDGN: Xoa doi giam ngheo BCHTW: Ban chap hanh Trung uong HDND, UBND: Hoi dong nhan dan, Uy ban nhan dan QD: Quyet dinh NQ: Nghi quyet WB: Ngan hang the^gidi WTO: To chuc thuong mai the gidi GDP: Tong san pham quoc noi DNNN: Doanh nghiep Nha nude HTX: Hop tac xa DCDC: Dinh canh dinh cu NN va PTNT: Nong nghiep va phat trien nong thon LD, TB va XH: Lao dong, Thuong binh va xa hoi BHXH: Bao hiem xa hoi CNH: Cong nghiep hoa HDH: Hien dai hoa D ANU MUC BANG BIEU Ten bang bieu: Trang Bang 2.1: Tinh hinh dan so va thanh phan dan toe huyen Que Phong .2: Thue trang doi ngheo theo dia ban hanh chinh.3: Tong hop ket qua XDGN cho ho ngheo.1: Nhu cau dau tu xay dung giao thong den 2015.2: Ke hoach dau tu XD thuy lai den 2015.3: Tong hop nhu cau von tin dung.4: Danh muc keu goi cac doanh nghiep dau tu. 80 TRUONG DAI HOC KINH TE QUOC DAN TRAN QUOC CHUNG VAI TRO NHA NU'OC DOI VOI GIAM NGHEO NHANH VA BEN VUNG d CAC HUYEN MIEN NUI VUNG CAO (LAY VI DU d HUYEN QUE PHONG, TINH NGHE AN) CHUYEN NGANH: KINH TE CHINH TRI TOM TAT KET QUA NGHIEN CU*U DE TAI Ha Noi, nam 2010 TOM TAT KET QUA NGHIEN CUU CUA LUAN VAN 1. Ctf sd ly luan va phuong phap nghien cuu cua luan van hoi cua dat niroc, theo do ty le doi ngheo ngay cang giam nhanh, Chinh phu Viet Nam da co nhieu chuong trinh XDGN dat ket qua tot, giam ngheo ben vung X dang duqc thuc hien co hieu qua.

Tuy nhien, ty le doi ngheo d mien nui A X * vung cao cdn kha cao, do vay muon giam ngheo nhanh va ben vung cho dia ban X nay thi vai tro Nha nude trong cong cuoc nay can phai duqc tang cudng hon nua. xx r x x Nham gop phan lam sang to. nhung van de neu tren, ban than lua chon de tai luan r x van la “Vai tro Nha nude doi vdi giam ngheo nhanh va ben vung d cac huyen x r < x mien nui vung cao Luan van lay vi du thuc te d huyen mien nui vung cao bien gidi Que Phong, tinh Nghe An la mot trong 61 huyen ngheo nhat trong ca nude duqc Chinh phu quyet dinh ho trq dau tu de giam ngheo nhanh va ben vung tai Nghi Quyet 30a/2008/NQ-CP. Ve muc dich va nhiem vu nghien cuu, luan van nghien cuu cac van de ly x x x r r luan ve giam ngheo nhanh va ben vung, de xuat mot so giai phap tang cudng vai tro quan ly cua Nha nude doi vdi giam ngheo nhanh va ben vung d cac huyen mien nui vung cao.

x r Ve co sd phuong phap luan va phuong phap nghien cuu, luan van lay chu nghTa duy vat bien chung va chu nghTa duy vat lich sir Mac - Le nin lam co sd r phuong phap luan, dua vao cac qui luat kinh te va chinh sach cua Dang va Nha x r nude lam co sd phan tich, danh gia va de xuat giai phap, su dung phuong phap nghien cuu kinh te: trim tuqng hoa khoa hoc va phan tich he thong, phuong phap thong ke, dinh luqng,. Nhirng ket qua flat dupe va phuoug phap nghien cuu trong luan van: Thu? nhat, luan van da nghien curu va trinh bay co so ly luan vai tro Nha Van de nay bat nguon tu tinh hinh doi ngheo va vai tro Nha nude chung. Khai niem doi ngheo mang tinh tuong doi, dupe so sanh theo khong gian va chat cho nhung ngudi so voi su sung tuc cua xa hoi do. Viet Nam da nhieu lan thay doi chuan ngheo de phu hop voi xu the phat trien, gan nhat la Quyet dinh so 170/2005/QD-TTg ban hanh chuan ngheo ap dung cho giai doan 2006-2010: ho ngheo b nong thon co muc thu nhap binh quan tu 200.000 dong va ho thanh thi la tu 260.000 dong/ngubi/thang tro xuong.

Giam ngheo nhanh la day nhanh toe do de rut ngan thbi gian xoa ngheo a r 7 cho cac ho ngheo trong 16 trinh, giam ngheo ben vung la kien quyet khong de tai ngheo, muon vay phai duy tri tiep tuc cac nguon dau tu va cac bien phap chi dao thuc hien trien khai lien tuc de khong cho doi ngheo quay lai. Giam ngheo nhanh A A X va ben vung phai dua tren co so cac nguon luc dau tu dupe ho tro, dupe tang a r 7 cubng, ngudi ngheo va cong dong ngheo tiep can dupe cac co hoi phat trien Tu nhung co so ly luan chung, luan van trinh bay vai tro Nha nude doi voi a a r giam ngheo nhanh va ben vung b cac huyen mien nui vung cao voi mot so noi dung co ban la: Trubc het, can xac dinh dupe quan diem, muc tieu tong quat den 2020, xay dung nhiem vu giam ngheo nhanh va ben vung den nam 2015 voi yeu cau: A 7 Giam nhanh ty le ngheo nhung phai ben vung khong de tai ngheo, nang cao ro ret doi sbng vat chat, van hoa, tinh than cua nhan dan. Chinh phu dua ra cac muc tieu cu the va xay dung cac chinh sach, quy dinh cac bien phap chi dao dieu hanh cho chuong trinh thuc thi hieu qua. Ti£p theo, la tao moi trudng tang trudng, cai each hanh chinh, tu phap, keu goi dau tu, ho tro ho ngheo.

Nha nuoc tao moi trudng phap ly de SX kinh 7 A A A doanh binh dang, keu goi dau tu, xay dung ha tang.