đặt vấn đề tiếp cận với nghệ thuật múa rối ở phƣơng diện lịch sử và đƣa ra sự thống kê các cơ sở phƣờng rối nƣớc dân gian phân bố trên khắp cả nƣớc Việt Nam. Tiếp cận với vấn đề nêu trên, nhà nghiên cứu Tô Sanh (1976) Nghệ thuật múa rối nước đã cố gắng tra cứu các tài liệu cổ, các bản chép tay và gia phả của các dòng họ… Ngoài ra tác giả còn dùng phƣơng pháp hồi cố, bằng cách gợi lại ký ức của những ngƣời giữ các bí truyền trong múa rối. Từ nguồn tƣ liệu đó, Tô Sanh cố gắng xác định lịch sử, nguồn gốc và quá trình phát triển của nghệ thuật múa rối cổ truyền. Trong khi đó, các bài nghiên cứu khác lại tập trung ở khía cạnh nhƣ nghệ thuật tạo hình, các tiết mục biểu diễn, âm nhạc, văn học, không gian biểu diễn… của nghệ thuật múa rối Tác giả Đỗ Trọng Quang (1986) đã dựa vào các sử liệu thành văn đƣa ra dự đoán về lịch sử ra đời của nghệ thuật múa rối trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng.
Bên cạnh đó, tác giả đã có sự khái quát quá trình hình thành, phát triển của các phƣờng rối (rối cạn và rối nƣớc) gắn với sự thăng trầm của lịch sử nƣớc nhà. Đồng thời tác giả nhấn mạnh mô tả nét đặc sắc của nghệ thuật tạo hình quân rối. Đó là nghệ thuật làm rối bóng hoàn hảo của In đô nê xia và Ấn Độ, hay những con rối đƣợc cắt gọt công phu và sơn thếp cầu kỳ theo lối cổ truyền của dân tộc ta. Cũng về chủ đề này, tác giả Trần Lâm(2001.) Đôi nét về nghệ thuật tạo hình trong nghệ thuật rối Việt đã đƣa ra ý kiến rằng, lịch sử tạo hình của múa rối Việt Nam là sự kết hợp của cả ba lĩnh vực kiến trúc, điêu khắc tƣợng và trang trí nội thất của ng ành mỹ thuật.
Điều này thể hiện rõ qua việc khảo sát của tác giả về kiến trúc của nhà thuỷ đình (buồng trò biểu diễn rối), cách thức tạo hình con rối nƣớc qua việc mô tả khá chi tiết về chất liệu chế tác, kích thƣớc, cách thức tạo tác, tô vẽ màu sắc phục trang 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Gần đây, tác giả Nguyễn Thành Nhân(2003) Mỹ học rối nước, trong bài viết của mình một lần nữa lại đồng ý kiến cho rằng rối là sản phẩm sáng tạo của nghệ nhân Việt Nam, là sự kết hợp nhuần nhuyễn của các nghề thủ công và là món ăn tinh thần gắn bó với ngƣời nông dân chất phác. Theo tác giả, sự lôi cuốn hấp dẫn của rối nƣớc từ nghìn năm qua cho đến nay vẫn đƣợc bảo lƣu, đó là sự không hoà tan văn hoá trong âm mƣu đồng hoá của kẻ xâm lƣợc, là triết lý sống gắn bó trọn vẹn muôn đời với thiên nhiên của ngƣời dân Việt. Cuối cùng đó chính là sức hút của chính bản thân nghệ thuật múa rối trong việc sáng tạo ra sự lạ mắt gây nên sự bất ngờ thú vị khó lý giải cho ngƣời xem. Nét đẹp lạ lùng của nghệ thuật này cần đƣợc bảo lƣu, gìn giữ và phát triển hơn nữa.
Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu cũng quan tâm đến một phần quan trọng khác của múa rối nƣớc, đó là tiết mục biểu diễn, hay ta có thể gọi đó là tiết trò. Một trong những tác nhân làm tăng thêm sức hấp dẫn của nghệ thuật này chính là sự đóng góp của văn học Trên Tạp chí Văn học, tác giả Trần Vƣợng(1987) Văn học và múa rối đã nhấn mạnh vai trò của văn học trong việc xây dựng các kịch bản rối. Nghệ thuật múa rối muốn thành công phải có những tác phẩm kịch bản rối. Nghệ thuật múa rối muốn thành công phải có những tác phẩm kịch bản phản ánh đƣợc cuộc sống và khát vọng của con ngƣời.
Các tiết mục diễn phải đảm bảo đƣợc “cái lạ cái huyền ảo” trong cốt truyện, tạo nên sức hút cho ngƣời xem. Tác giả rút ra kết luận, nghệ thuật múa rối trên Thế giới nói chung và nghệ thuật múa rối ở Việt Nam nói riêng, phải biết tận dụng đƣợc các kho tàng truyện cổ tích, truyện thần thoại, truyện truyền kỳ, các truyền thuyết và huyền thoại lịch sử, truyện ngụ ngôn, truyền loài vật, truyện cƣời dân gian. sẽ hứa hẹn những thành công cho các kịch bản rối. Đây quả là một điều đáng ghi nhận.
- Trong khi đó, tác giả Hoàng Kim Dung(1993) Về nghệ thuật rối nước đã dựa trên lập luận: Rối nƣớc là nét văn hoá đặc sắc của cộng đồng. Nó luôn gắn bó khăng khí với lễ hội, phục vụ cho những con ngƣời đồng ruộng giản dị mộc mạc, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cho nên các tiết mục múa rối cổ truyền thể hiện một sắc thái dân tộc đậm đà. Trong đó chứa đựng lòng chiêm ngƣỡng sùng bái với mong muốn đƣợc may mắn, cầu đƣợc phúc lộc, mùa màng thuận lợi…Đó cũng là những hình ảnh vui chơi sinh hoạt ở làng quê gắn bó với thiên nhiên. Thêm vào đó, đây là loại hình sân khấu đặc biệt- mặt nƣớc.
Bên cạnh yếu tố lạ mắt, lôi cuốn, thu hút ngƣời xem thì ngƣời biểu diễn, kỹ thuật biểu diễn chƣa hoàn thiện, tạo hình con rối tốn kém, các con rối chỉ làm những cử động đơn giản… đã buộc nghệ thuật này quan tâm đến yếu tố lạ mắt, các kịch bản phức tạp, kịch tính không đƣợc các nghệ nhân để ý. Cũng chính vì thế văn học không đóng vai trò trong nghệ thuật rối. Điều này cũng lý giảI vì sao các sáng tác rối nƣớc mang đậm tính dân gian và là sản phẩm đặc trƣng của tập thể những ngƣời chơi trò. Ở một khía cạnh khác, tác giả Vũ Tú Quỳnh (2004) Múa rối nước nghệ thuật của những biểu tượng đã nhấn mạnh sự ra đời của rối nƣớc là hệ quả tất yếu trong đời sống sinh hoạt văn hoá của cƣ dân trồng lúa nƣớc.
Từ việc mô tả, tác giả đi sâu vào việc tìm hiểu yếu tố tạo hình quân rối, và một lần nữa lại khẳng định rối là sản phẩm của ngƣời nông dân trên đồng ruộng. Trong một bài viết gần đây tác giả Vũ Tú Quỳnh (2006) Rối nước từ sân khấu dân gian đến sân khấu đô thị đã nhấn mạnh Múa rối nƣớc của Việt nam là một loại hình nghệ thuật, là biểu tƣởng về đời sống và sinh hoạt nông nghiệp của nhân dân, gắn bó bền chặt với đời sống của ngƣời nông dân. Có thể thấy loại hình nghệ thuật này một sự phiên chuyển gần nhất và thực tế nhất tâm tƣ tình cảm, nếp sống nếp nghĩ của ngƣời dân quê Việt Nam. Múa rối nƣớc nhƣ một biểu tƣợng của đời sống sinh hoạt nông nghiệp vùng nông thôn Bắc Bộ Việt Nam.
Đóng góp vào việc nghiên cứu rối nƣớc ở Việt Nam ta không thể bỏ qua những nghiên cứu của các học giả nƣớc ngoài nhƣ Trần Văn Khê ( 1984) Marrionettes sur eau du Vietnam, Mai son des Culture du Monde, (Printed in France); Magot A. Jones (1996), The art of Vietnamese water purpetry, Doctor of Philosophy in Drama anh Theatre, The Theatrical gense Study, Hawai 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com university,USA; Samond Lorraine (1960), "Water pupet of vietnam", in Puppet theatre around the world, New Delhi. Các công trình này là các nghiên cứu khái quát dựa trên nền nghiên cứu tổng hợp của các học giả Việt Nam đã đi trƣớc. Những đóng góp không nhỏ của các công trình này đã giới thiệu rối nƣớc dƣới góc độ nghiên cứu đến với thế giới.
Ngoài ra chúng ta còn thấy nhiều bài viết tản mạn đăng trên các tạp chí chuyên ngành và nhiều bài báo, tạp chí khác nhƣng những bài viết này nặng về nghiên cứu nghệ thuật, mô tả yếu tố truyền thống. Tóm lại, nghệ thuật múa rối nƣớc ở Việt Nam là một nghệ thuật độc đáo, nó không chỉ là di sản văn hoá của một dân tộc mà còn là di sản văn hoá Thế giới. Các nghiên cứu đang cố gắng đi sâu vào việc tìm tòi nghiên cứu về nghệ thuật rối nƣớc ở nhiều dạng thức khác nhau với mục đích bảo lƣu, gìn giữ, phát hiện các yếu tố dân gian cổ truyền còn sót lại và cố gắng phát huy nó trong điều kiện của xã hội hiện đại ngày nay. Nhƣng ngƣời đóng vai trò là chủ thể sáng tạo, bảo lƣu, gìn giữ, phát huy các giá trị văn hoá phi vật thể - chính là đội ngũ nghệ nhân dân gian, nhìn chung chƣa có một công trình nghiên cứu chuyên sâu nào đề cập một cách đầy đủ và có hệ thống về vai trò của nghệ nhân dân gian trong nghệ thuật múa rối nƣớc Nhƣ vâ ̣y đã có và còn rấ t nhiề u công trình nghiên cƣ́u , các bài viết , bài nghiên cƣ́u đăng trên ta ̣p chí và cá c công trin ̀ h chuyên khảo , báo chí, các loại hình báo chí truyền thống lẫn báo ma ̣ng nghiên cƣ́u về nghê ̣ nhân trên nhiề u liñ h vƣ̣c khác nhau của đời sống nhƣng tất cả mới chỉ nghiên cứu mang tính tản mát hoặc ở góc độ nghiên cứu theo h ƣớng văn hóa dân gian , nghệ thuật học.
Cho đế n nay chƣa có một công trình nghiên cứu chuyên khảo nào đề cập đến vai trò của n ghê ̣ nhân trong việc bảo tồn nghệ thuật rối nƣớc theo hƣớng tiế p câ ̣n nhân ho ̣c mà chỉ chủ yếu nghiên cứu về nghệ thuật học, văn hóa dân gian. Vai trò của nghệ nhân nế u có đƣợc nhắc đến thì rất chung chung hoặc chỉ ở một vài khía cạnh cụ thể. Sự trình bày chỉ dừng lại ở những nhận định đánh giá mà chƣa đi sâu phân tích làm sáng rõ. Tuy nhiên đó là nguồn tài liệu quý giá giúp ích 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cho tôi về mặt phƣơng pháp, cách tiếp cận, và giải quyết những vấn đề có liên quan.
Tác giả cũng không có tham vọng đề cập đến mọi khía cạnh của nghệ nhân dân gian đối với nghệ thuật rối mà chỉ tập trung tìm hiểu vai trò của nghệ nhân rố i nƣớc dân gian và những đánh giá của những ngƣời trong và ngoài cuộc nhìn nhận về họ trong việc bảo tồn và phát huy nghệ thuật rối nƣớc trong cơ chế thị trƣờng hiện nay. Phƣơng pháp nghiên cứu Phƣơng pháp nghiên cứu điểm tại địa bàn làng Bảo Hà xã Đồng Minh có tính chất điển hình vì điều kiện không cho phép tác giả tiến hành phƣơng pháp nghiên cứu trên phạm vi rộng. Phƣơng pháp tác giả sử dụng phƣơng pháp điền dã dân tộc học/nhân học với những kỹ năng nhƣ : quan sát, phỏng vấn tham dự, phỏng vấn nhóm.