Luận văn thạc sĩ về chính sách bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên

Tổng hợp kiến thức Chính sách bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong

• Tác giả: Triệu Văn Khoay
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Văn Liêm
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực Hiện Chính Sách Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa Tại Di Tích Khảo Cổ Cát Tiên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Lâm Đồng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA TẠI DI TÍCH KHẢO CỔ CÁT TIÊN
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.2. Vai trò, đặc trưng của di tích khảo cổ Cát Tiên
• 1.3. Các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, nhà nước và tỉnh Lâm Đồng về bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CỦA VIỆC THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA TẠI DI TÍCH KHẢO CỔ CÁT TIÊN
• 2.1. Những yếu tố tác động đến chính sách bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên
• 2.2. Quá trình thực hiện chính sách về bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên
• 2.3. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA TẠI DI TÍCH KHẢO CỔ CÁT TIÊN
• 3.1. Nhu cầu nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách về bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên
• 3.2. Chính sách quy hoạch chung
• 3.3. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách về bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên

Chính sách bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên được xây dựng dựa trên các khái niệm cơ bản về bảo tồn di sản và di tích khảo cổ. Di tích Cát Tiên không chỉ là một địa điểm khảo cổ học mà còn là biểu tượng văn hóa của vùng đất Lâm Đồng. Các giá trị văn hóa, lịch sử và kiến trúc của di tích này đã được khẳng định qua nhiều nghiên cứu. Chính sách bảo tồn cần phải được thực hiện một cách đồng bộ và có hệ thống, nhằm bảo vệ các giá trị văn hóa phi vật thể và vật thể. Việc thực hiện chính sách này không chỉ giúp bảo tồn di sản mà còn góp phần phát triển bền vững cho địa phương.

1.1. Vai trò đặc trưng của di tích khảo cổ Cát Tiên

Di tích khảo cổ Cát Tiên có vai trò quan trọng trong việc nghiên cứu văn hóa và lịch sử của khu vực Nam Tây Nguyên. Với quy mô lớn và sự phong phú về di vật, di tích này thể hiện mối quan hệ chặt chẽ với các nền văn hóa Champa, Óc Eo và Ấn Độ. Các di tích và di vật được phát hiện không chỉ mang giá trị khoa học mà còn có giá trị giáo dục cao. Chính vì vậy, việc bảo tồn di sản văn hóa tại đây là cần thiết để gìn giữ những giá trị văn hóa độc đáo cho thế hệ mai sau.

1.2. Các chủ trương đường lối chính sách của Đảng nhà nước và tỉnh Lâm Đồng về bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên

Chính sách bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên được xây dựng dựa trên các chủ trương của Đảng và Nhà nước. Các chính sách này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Tỉnh Lâm Đồng cũng đã có những bước đi cụ thể trong việc quy hoạch và phát triển du lịch gắn liền với bảo tồn di sản. Việc thực hiện các chính sách này không chỉ giúp bảo vệ di tích mà còn tạo ra cơ hội phát triển kinh tế cho địa phương thông qua du lịch văn hóa.

II. Thực trạng của việc thực hiện chính sách bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên

Thực trạng bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên cho thấy nhiều yếu tố tác động đến chính sách này. Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Các di tích vẫn bị ảnh hưởng bởi các yếu tố tự nhiên và con người. Việc thiếu hụt nguồn lực và sự quan tâm từ các cấp chính quyền cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng này. Để nâng cao hiệu quả bảo tồn, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản.

2.1. Những yếu tố tác động đến chính sách bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên

Các yếu tố tác động đến chính sách bảo tồn di sản văn hóa tại di tích Cát Tiên bao gồm yếu tố tự nhiên, xã hội và kinh tế. Sự thay đổi khí hậu, thiên tai và sự phát triển đô thị đã ảnh hưởng đến hiện trạng của di tích. Bên cạnh đó, nhận thức của cộng đồng về giá trị di sản cũng cần được nâng cao. Việc giáo dục và tuyên truyền về tầm quan trọng của di sản văn hóa là rất cần thiết để tạo ra sự đồng thuận trong việc bảo tồn.

2.2. Quá trình thực hiện chính sách về bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên

Quá trình thực hiện chính sách bảo tồn di sản văn hóa tại di tích Cát Tiên đã trải qua nhiều giai đoạn. Các hoạt động khảo sát, nghiên cứu và bảo tồn đã được tiến hành, tuy nhiên, việc thực hiện còn gặp nhiều khó khăn. Cần có một kế hoạch cụ thể và đồng bộ để đảm bảo việc bảo tồn diễn ra hiệu quả. Sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội cũng là yếu tố quan trọng trong việc thực hiện chính sách này.

III. Các phương hướng và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên

Để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên, cần xác định rõ nhu cầu và các giải pháp cụ thể. Chính sách quy hoạch chung cần được xây dựng dựa trên các nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Các giải pháp nâng cao hiệu quả bảo tồn bao gồm việc tăng cường nguồn lực, đào tạo nhân lực và nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị di sản. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển du lịch cũng cần được chú trọng để tạo ra nguồn lực cho công tác bảo tồn.

3.1. Nhu cầu nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách về bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên

Nhu cầu nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bảo tồn di sản văn hóa tại di tích Cát Tiên là rất cấp thiết. Cần có sự đầu tư thích đáng từ các cấp chính quyền và sự tham gia của cộng đồng. Việc xây dựng các chương trình giáo dục và tuyên truyền về giá trị di sản sẽ giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của mọi người trong việc bảo vệ di sản văn hóa. Đồng thời, cần có các nghiên cứu khoa học để đánh giá đúng giá trị và hiện trạng của di tích.

3.2. Chính sách quy hoạch chung và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách về bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên

Chính sách quy hoạch chung cần được xây dựng dựa trên các nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Các giải pháp nâng cao hiệu quả bảo tồn bao gồm việc tăng cường nguồn lực, đào tạo nhân lực và nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị di sản. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển du lịch cũng cần được chú trọng để tạo ra nguồn lực cho công tác bảo tồn. Các biện pháp bảo tồn cần được thực hiện một cách đồng bộ và có hệ thống để đảm bảo hiệu quả lâu dài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Di tích khảo cổ Cát Tiên, tọa lạc tại huyện Cát Tiên, tỉnh Lâm Đồng, là một quần thể di tích khảo cổ có quy mô lớn với chiều dài hơn 18 km, được phát hiện từ năm 1985. Khu di tích này chứa đựng nhiều giá trị văn hóa, lịch sử, kiến trúc và tôn giáo đặc sắc, phản ánh sự giao thoa văn hóa giữa các nền văn hóa Champa, Óc Eo và Ấn Độ. Năm 2014, Thủ tướng Chính phủ đã công nhận di tích này là di tích quốc gia đặc biệt, khẳng định tầm quan trọng khoa học và văn hóa của nó. Tuy nhiên, công tác bảo tồn di tích vẫn còn nhiều hạn chế như hiện trạng gạch kiến trúc bị hoàn thổ, các công trình bị xô lệch, thiếu bản đồ phân bố và phân khu rõ ràng.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng thực hiện chính sách bảo tồn di sản văn hóa tại di tích khảo cổ Cát Tiên từ năm 1985 đến 2019, đánh giá các yếu tố tác động và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả bảo tồn. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, đặc biệt là khu vực hai xã Quảng Ngãi và Đức Phổ. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa, góp phần phát triển kinh tế - xã hội và du lịch địa phương, đồng thời bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về chính sách công và bảo tồn di sản văn hóa. Trước hết, khái niệm chính sách công được hiểu là hệ thống các hành động có chủ đích của nhà nước nhằm giải quyết các vấn đề xã hội, trong đó có chính sách bảo tồn di sản văn hóa. Lý thuyết về bảo tồn di sản văn hóa được xây dựng trên quan điểm của UNESCO, nhấn mạnh việc giữ gìn nguyên trạng, bảo quản kết cấu di tích và phát huy giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

• Bảo tồn: giữ gìn sự tồn tại và nguyên trạng của di sản văn hóa, bao gồm bảo tồn nguyên vẹn và bảo tồn trên cơ sở kế thừa.
• Di sản văn hóa: tài sản vật thể và phi vật thể có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học được lưu truyền qua các thế hệ.
• Chính sách bảo tồn di sản văn hóa: các chuẩn tắc, đường lối và biện pháp do nhà nước ban hành nhằm bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa.

Ngoài ra, luận văn còn vận dụng lý thuyết về quản lý nhà nước trong lĩnh vực văn hóa, bao gồm hoạt động xây dựng chính sách, tổ chức thực thi, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp cả định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính toàn diện và chính xác:

• Phương pháp khảo sát, điền dã: thu thập thông tin thực tế tại khu di tích Cát Tiên, đánh giá thực trạng quản lý và bảo tồn.
• Phương pháp nghiên cứu tài liệu: tổng hợp, phân tích các công trình nghiên cứu, văn bản pháp luật, chính sách liên quan đến bảo tồn di sản văn hóa và di tích Cát Tiên.
• Phương pháp phân tích: đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, khó khăn và thách thức trong công tác bảo tồn di tích.
• Phương pháp so sánh: đối chiếu với các di tích khảo cổ khác trong khu vực để rút ra bài học kinh nghiệm.
• Phương pháp liên ngành: kết hợp kiến thức khảo cổ học, văn hóa học, du lịch, kinh tế và khoa học tự nhiên để đề xuất giải pháp toàn diện.
• Phương pháp tổng hợp: tích hợp các kết quả nghiên cứu để đưa ra đánh giá và kiến nghị.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các cán bộ quản lý, chuyên gia khảo cổ, người dân địa phương và các bên liên quan, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất nhằm đảm bảo tính đại diện cho các nhóm đối tượng nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 1985 đến 2019, tập trung phân tích các chính sách và hoạt động bảo tồn trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng bảo tồn di tích còn nhiều hạn chế: Qua khảo sát thực tế, khoảng 60% các công trình kiến trúc tại di tích Cát Tiên bị xuống cấp nghiêm trọng do tác động của thiên nhiên và con người. Việc hoàn thổ gạch kiến trúc và thiếu bản đồ phân bố phân khu di tích làm giảm hiệu quả quản lý và bảo tồn.

2. Chính sách bảo tồn đã được ban hành nhưng chưa đồng bộ: Có hơn 15 văn bản pháp luật, nghị định, quyết định liên quan đến bảo tồn di sản văn hóa được áp dụng tại di tích, trong đó Luật Di sản văn hóa năm 2001 và các nghị định hướng dẫn là cơ sở pháp lý quan trọng. Tuy nhiên, chỉ khoảng 40% các chính sách này được thực hiện đầy đủ và hiệu quả tại địa phương.

3. Nguồn lực tài chính và nhân lực còn hạn chế: Tổng kinh phí đầu tư cho bảo tồn di tích trong giai đoạn 2001-2019 ước tính khoảng 20 tỷ đồng, chưa đáp ứng đủ nhu cầu bảo trì và tôn tạo. Đội ngũ cán bộ chuyên môn còn thiếu về số lượng và kỹ năng chuyên sâu, ảnh hưởng đến chất lượng công tác bảo tồn.

4. Ý thức cộng đồng và sự phối hợp liên ngành chưa cao: Chỉ khoảng 35% người dân địa phương nhận thức đầy đủ về giá trị và tầm quan trọng của di tích, dẫn đến tình trạng xâm phạm và khai thác không hợp lý. Sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý, nhà khoa học và cộng đồng còn thiếu chặt chẽ, làm giảm hiệu quả bảo tồn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên xuất phát từ đặc điểm địa hình phức tạp, khí hậu nhiệt đới gió mùa với lượng mưa trung bình 2.186 mm/năm gây lũ lụt và xói mòn, làm hư hại di tích. So với các di tích khảo cổ khác trong khu vực như Hoàng thành Thăng Long, công tác bảo tồn tại Cát Tiên còn thiếu sự đầu tư đồng bộ và quy hoạch bài bản.

Việc áp dụng các chính sách bảo tồn chưa thực sự phù hợp với điều kiện địa phương, thiếu sự tham gia của cộng đồng và chưa khai thác hiệu quả nguồn lực xã hội hóa. Các biểu đồ thể hiện tỷ lệ thực hiện chính sách và mức độ xuống cấp di tích sẽ minh họa rõ nét hơn về thực trạng này.

Kết quả nghiên cứu khẳng định việc bảo tồn di tích Cát Tiên không chỉ là nhiệm vụ khoa học mà còn là trách nhiệm chính trị, xã hội nhằm bảo vệ bản sắc văn hóa dân tộc và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư tài chính và nhân lực chuyên môn: Nhà nước và địa phương cần ưu tiên ngân sách hàng năm cho công tác bảo tồn, đồng thời đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ chuyên ngành khảo cổ và bảo tồn. Mục tiêu nâng tỷ lệ bảo trì di tích lên trên 80% trong vòng 5 năm tới.

2. Xây dựng quy hoạch bảo tồn tổng thể và bản đồ phân khu di tích: Thiết lập hệ thống bản đồ chi tiết, phân khu chức năng rõ ràng cho toàn bộ quần thể di tích nhằm quản lý và bảo vệ hiệu quả. Thời gian hoàn thành quy hoạch dự kiến trong 2 năm, do Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch chủ trì phối hợp với Viện Khảo cổ học.

3. Nâng cao nhận thức cộng đồng và phát huy vai trò xã hội hóa: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, giáo dục về giá trị di tích cho người dân địa phương và du khách. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong công tác bảo vệ di tích, đồng thời phát triển các mô hình du lịch văn hóa bền vững. Mục tiêu tăng tỷ lệ người dân hiểu biết về di tích lên 70% trong 3 năm.

4. Tăng cường phối hợp liên ngành và hợp tác quốc tế: Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu, tổ chức phi chính phủ và các chuyên gia quốc tế để triển khai các dự án bảo tồn khoa học và hiệu quả. Thúc đẩy hợp tác nghiên cứu và chuyển giao công nghệ bảo tồn hiện đại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước về văn hóa và di sản: Giúp nâng cao hiểu biết về chính sách bảo tồn, từ đó xây dựng và thực thi các kế hoạch bảo tồn hiệu quả tại địa phương.

2. Nhà nghiên cứu và chuyên gia khảo cổ học: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích chuyên sâu về di tích Cát Tiên, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển các dự án khoa học liên quan.

3. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng địa phương: Tăng cường nhận thức và vai trò tham gia trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa.

4. Ngành du lịch và phát triển kinh tế địa phương: Khai thác tiềm năng du lịch văn hóa dựa trên di tích khảo cổ, góp phần phát triển kinh tế bền vững và bảo vệ di sản.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao di tích khảo cổ Cát Tiên lại quan trọng đối với văn hóa Việt Nam?
   Di tích phản ánh sự giao thoa văn hóa giữa các nền văn hóa Champa, Óc Eo và Ấn Độ, chứa đựng nhiều giá trị lịch sử, kiến trúc và tôn giáo độc đáo, góp phần làm sáng tỏ lịch sử vùng Nam Tây Nguyên.

2. Những khó khăn chính trong công tác bảo tồn di tích Cát Tiên là gì?
   Bao gồm điều kiện tự nhiên phức tạp, nguồn lực tài chính và nhân lực hạn chế, nhận thức cộng đồng chưa cao và sự phối hợp liên ngành chưa hiệu quả.

3. Chính sách bảo tồn di sản văn hóa đã được áp dụng như thế nào tại Cát Tiên?
   Nhiều văn bản pháp luật và nghị định đã được ban hành, nhưng việc thực thi còn chưa đồng bộ và hiệu quả, chỉ khoảng 40% chính sách được thực hiện đầy đủ.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả bảo tồn di tích?
   Cần tăng cường đầu tư, xây dựng quy hoạch bảo tồn tổng thể, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường phối hợp liên ngành, hợp tác quốc tế.

5. Vai trò của cộng đồng địa phương trong bảo tồn di tích là gì?
   Cộng đồng là chủ thể quan trọng trong việc giữ gìn, bảo vệ và phát huy giá trị di tích, đồng thời tham gia phát triển du lịch văn hóa bền vững.

Kết luận

• Di tích khảo cổ Cát Tiên là quần thể di tích có giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học đặc biệt, được công nhận di tích quốc gia đặc biệt từ năm 2014.
• Công tác bảo tồn hiện còn nhiều hạn chế do điều kiện tự nhiên, nguồn lực và nhận thức cộng đồng chưa đáp ứng yêu cầu.
• Chính sách bảo tồn đã được ban hành đầy đủ nhưng việc thực thi chưa đồng bộ và hiệu quả tại địa phương.
• Luận văn đề xuất các giải pháp tăng cường đầu tư, xây dựng quy hoạch, nâng cao nhận thức cộng đồng và phối hợp liên ngành nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn.
• Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện quy hoạch bảo tồn, triển khai các chương trình đào tạo và tuyên truyền, đồng thời thúc đẩy hợp tác nghiên cứu quốc tế để bảo vệ và phát huy giá trị di tích bền vững.

Mọi cá nhân và tổ chức quan tâm đến bảo tồn di sản văn hóa tại Việt Nam được khuyến khích tham khảo và áp dụng các kết quả nghiên cứu này nhằm góp phần bảo vệ di sản quý báu của dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO TỒN DI SẢN VĂN HÓA TẠI DI TÍCH KHẢO CỔ CÁT TIÊN 1. Một số khái niệm cơ bản 1.1 Những khái niệm về bảo tồn, giá trị văn hóa, di sản văn hóa, di tích khảo cổ Cát Tiên Khái niệm về bảo tồn: Hiện nay, có nhiều quan niệm khác nhau về bảo tồn di sản văn hóa, cụ thể như sau: Theo Từ điển Tiếng Việt “bảo tồn” là giữ lại không để cho mất đi, bảo tồn là bảo vệ và giữ gìn sự tồn tại của sự vật, hiện tượng theo dạng thức vốn có của nó [34, tr28]. Bảo tồn là không để mai một, không để bị thay đổi, biến hóa hay biến thái. Đối tượng “bảo tồn” phải được nhìn nhận là tinh hoa, đã khẳng định được giá trị đích thực và khả năng tồn tại theo thời gian dưới nhiều thể trạng và hình thức khác nhau của đối tượng được bảo tồn.

Đối tượng được bảo tồn (giá trị di sản văn hóa) cần thỏa mãn hai điều kiện sau: - Một là, nó phải được nhìn là tinh hoa, là một giá trị đích thực được thừa nhận minh bạch, không phải hoài nghi hay tranh cãi. - Hai là, nó phải hàm chứa khả năng, tiềm năng đứng vững lâu dài (tức là có giá trị lâu dài trước những biến đổi tất yếu của đời sống vật chất và tinh thần của con người nhất là trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập như hiện nay). Quan điểm của UNESCO về bảo tồn di sản văn hóa: Bảo tồn mang nghĩa rộng hơn, là hoạt động giữ gìn một cách an toàn khỏi sự tổn hại, sự xuống cấp hoặc phá hoại, bảo quản kết cấu một địa điểm ở hiện trạng và tránh sự xuống cấp của kết cấu đó. Như vậy, bảo tồn là tất cả những nỗ lực nhằm hiểu biết về lịch sử hình thành, ý nghĩa của di sản văn hóa nhằm bảo đảm sự an toàn, phát triển lâu dài cho di sản văn hóa và khi cần đến phải đảm bảo việc giới thiệu, trưng bày, khôi phục và tôn tạo lại để khai thác khả năng phục vụ cho hoạt động tiến bộ của xã hội [35, tr16].

17 Luan van Công tác bảo tồn di sản văn hóa có nhiều cấp độ khác nhau, bao gồm các hoạt động: bảo tồn nguyên trạng, trùng tu, gia cố, tái định vị, phục hồi, tái tạo - làm lại, qui hoạch bảo tồn. Vấn đề đặt ra là khi bảo tồn một di sản văn hóa cụ thể cần nghiên cứu, chọn lựa phương án thích hợp với từng địa phương, từng đặc thù riêng để đảm bảo rằng cái chúng ta đang trưng bày là xác thực chứ không phải đồ giả. Trên cơ sở tôn trọng các điều khoản của Hiến chương Venice, UNESCO đã ban hành Công ước về việc bảo tồn các di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới vào năm 1972. Tiếp đến năm 2003, UNESCO ban hành Công ước bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, được sự đồng thuận của trên 120 quốc gia thành viên mà Việt Nam là một trong số những thành viên đó.

Với mục tiêu tăng cường nhận thức về tầm quan trọng và thống nhất hoạt động bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, Công ước yêu cầu các nước cam kết có những biện pháp bảo đảm việc bảo vệ và duy trì sự tồn tại của di sản văn hóa phi vật thể, cùng với sự phối hợp chặt chẽ ở cấp vùng và cấp quốc tế cho mục tiêu này [35, tr3]. Có thể thấy, các biện pháp bảo vệ do Công ước đề ra, nhất là biện pháp kiểm kê (xác định giá trị di sản), tư liệu hóa cho thấy quan điểm tôn trọng yếu tố gốc của loại hình di sản này. Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hoá có thể có 2 quan điểm như sau: Bảo tồn nguyên vẹn và bảo tồn trên cơ sở kế thừa. Bảo tồn nguyên vẹn (bảo tồn trong dạng tĩnh): Bảo tồn nguyên vẹn văn hóa vật thể ở dạng tĩnh là vận dụng thành quả khoa học kỹ thuật công nghệ cao, hiện đại đảm bảo giữ nguyên trạng hiện vật như vốn có về kích thước, vị trí, chất liệu, đường nét, màu sắc, kiểu dáng Bảo tồn văn hóa phi vật thể ở dạng tĩnh là điều tra sưu tầm, thu thập các dạng thức văn hóa phi vật thể như nó hiện có theo quy trình khoa học nghiêm túc chặt chẽ, giữ chúng trong sách vở, các ghi chép, mô tả bằng băng hình (video), băng tiếng (audio), ảnh.

Tất cả các hiện tượng văn hóa phi vật thể này có thể lưu giữ trong các kho lưu trữ, các viện bảo tàng. 18 Luan van Bảo tồn trên cơ sở kế thừa (bảo tồn trong dạng động): Bảo tồn động, tức là bảo tồn các hiện tượng văn hóa trên cơ sở kế thừa. Các di sản văn hóa vật thể sẽ được bảo tồn trên tinh thần giữ gìn những nét cơ bản của di tích, cố gắng phục chế lại nguyên trạng bằng nhiều kỹ thuật công nghệ hiện đại. Đối với các di sản văn hóa phi vật thể, bảo tồn động là bảo tồn các hiện tượng văn hóa đó ngay chính trong đời sống cộng đồng.

Bởi lẽ, cộng đồng không những là môi trường sản sinh ra các hiện tượng văn hóa phi vật thể mà còn là nơi tốt nhất để giữ gìn, bảo vệ, làm giàu và phát huy chúng trong đời sống xã hội. Các hiện tượng văn hóa phi vật thể tồn tại trong ký ức cộng đồng, nương náu trong tiếng nói, hình thức diễn xướng, nghi lễ, nghi thức, quy ước dân gian. Văn hóa phi vật thể luôn tiềm ẩn trong tâm thức và trí nhớ của những con người đặc biệt mà chúng ta thường mệnh danh là những nghệ nhân hay là những báu vật nhân văn sống. Cần phải phục hồi các giá trị một cách khách quan, sáng suốt, tin cậy, khoa học chứ không thể chủ quan, tùy tiện.

Tất cả những giá trị phải được kiểm chứng qua nhiều phương pháp nghiên cứu có tính chất chuyên môn cao, có giá trị thực chứng thuyết phục thông qua các dự án điều tra, sưu tầm, bảo quản, biên dịch và xuất bản các dấu tích di sản văn hóa phi vật thể. Bảo tồn theo quan điểm phục hồi nguyên dạng chính là phương thức lý tưởng nhất. Nếu không thể bảo tồn nguyên dạng thì có thể bảo tồn theo hiện dạng đang có. Bởi theo quy luật của thời gian thì các di sản văn hóa phi vật thể ngày càng có xu hướng xa dần nguyên gốc.

Nếu không thể khôi phục được nguyên gốc thì bảo tồn hiện dạng là điều khả thi nhất. Tuy nhiên, hiện dạng phải có mối liên hệ chặt chẽ với nguyên dạng. Theo đó, cần xác định rõ thời điểm bảo tồn để sau này khi có thêm tư liệu tin cậy thì sẽ tiếp tục phục nguyên ở dạng gốc di sản văn hóa. Bảo tồn các di sản, di tích là việc làm quan trọng và vô cùng cần thiết trong công cuộc kiến thiết nước nhà.

Trong suốt chiều dài lịch sử của dân tộc Việt Nam, hệ thống pháp luật qua các thời kỳ đều đề cập đến yêu cầu bảo vệ, giữ gìn, phát huy giá trị của các di tích lịch sử, di sản văn hóa, nghệ thuật, danh lam thắng cảnh đất nước. 19 Luan van Ngày 23/11/1945, chỉ hơn 2 tháng sau khi nước nhà giành được độc lập, dù còn bộn bề các công việc cấp bách cần giải quyết, nhưng với tầm nhìn minh triết của một vĩ nhân - danh nhân văn hóa kiệt suất, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 65/SLvề bảo tồn cổ tích trong toàn cõi Việt Nam. Sắc lệnh xác định việc bảo tồn cổ tích là việc rất cần cho công cuộc kiến thiết nước Việt Nam. Điều 4 của Sắc lệnh nêu rõ: Cấm phá hủy đình chùa, đền miếu, hoặc những nơi thờ tự khác như cung điện, thành quách cùng lăng mộ chưa được bảo tồn.

Cấm phá hủy những bia ký, đồ vật, chiếu sắc, văn bằng, giấy má, sách vở có tính cách tôn giáo nhưng có ích cho lịch sử [25]. Với ý nghĩa lịch sử to lớn của Sắc lệnh này, ngày 24/2/2005, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 36/QĐ-TTg lấy ngày 23/11 hàng năm là Ngày Di sản văn hóa Việt Nam nhằm phát huy truyền thống và ý thức trách nhiệm của tổ chức, cá nhân hoạt động trên lĩnh vực di sản văn hóa, động viên và thu hút mọi tầng lớp xã hội tham gia tích cực vào sự nghiệp bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa dân tộc. Khái niệm về giá trị văn hóa: Con người có khí, có sinh, có tri, có lễ nghĩa, đó là loài quý giá nhất. Cho nên có thể biểu hiện qua giá trị văn hóa: về thực chất là sự khẳng đỉnh của con người đối với sự tồn tại của vật chất lẫn tinh thần của bản thân mình, quan hệ trật tự của mình, hành vi thái độ của mình, khích lệ con người sống và phát triển theo giá trị của mình.

Giá trị văn hóa: là hệ giá trị văn hóa nói chung và văn hóa con người nói riêng chính là hệ giá trị của con người tức là phát triển nhân cách, đạo đức tâm hồn lối sống, trí tuệ, năng lực sáng tạo, tuân thủ các chuẩn mực đạo đức chung của cộng đồng. Giá trị là phạm trù riêng của con người liên quan đến lợi ích vật chất lẫn tinh thần của con người đó chính là tính nhân văn của xã hội, có giá trị định hướng, đánh giá và điều chỉnh các hoạt động của con người trong cộng đồng xã hội. Giá trị ấy gắn liền với nhu cầu của con người, chính nhu cầu ấy đã thúc đẩy động lực của con người, giúp con người tạo ra các giá trị văn hóa tạo ra các giá trị văn hóa sản sinh ra những ý 20 Luan van tượng, trí tuệ, năng lực, sức sáng tạo, khát vọng nhân văn của con người được được biểu hiện qua đạo đức lối sống trong xã hội, tạo nên nét độc đáo, đậm đà bản sắc truyền thống của dân tộc. Mỗi dân tộc dều có lịch sử hình thành và phát triển, trải qua quá trình lịch sử lâu dài sáng tạo nên một nền văn hóa của riêng mình.

Đó chính là giá trị văn hóa Khái niệm di sản văn hóa: Di sản: di là để lại, còn lại, dịch chuyển, chuyển lại; sản là tài sản, là những gì quý giá, có giá trị là tài sản, là báu vật của thế hệ trước để lại cho thế hệ sau, gồm các tác phẩm nghệ thuật dân gian, công trình kiến trúc, tác phẩm điêu khắc, tác phẩm văn học.