Chương 1. Khái niệm về di tích lịch sử văn hoá Chương 2: Khái quát về vương triều Mạc và các di tích lịch sử văn hoá nhà Mạc tại Kiến Thuỵ Hải Phòng Chương 3: Các di tích lịch sử văn hoá nhà Mạc - góp phần phát triển du lịch nhân văn thành phố Chƣơng 1 KHÁI NIỆM VỀ DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HOÁ 1.1 Di tích lịch sử văn hoá Di tích lịch sử văn hoá là những không gian văn hoá vật chất cụ thể, khách quan trong đó chứa đựng các giá trị lịch sử điển hình, do tập thể hoặc cá nhân con người sáng tạo ra trong lịch sử để lại. Di tích lịch sử văn hoá chức dựng nhiều nôi dụng khác nhau. Mỗi di tích có một nôi dung, một giá trị văn hoá, một lượng thông tin riêng biệt khác nhau.
Cần phải phân biệt các loại di tích khác nhau để xác định tên gọi với nội dung của nó để khai thác, sử dụng, bảo vệ di tích một cách tốt nhất. Di tích lịch sủ văn hoá là tài sản văn hoá quý giá của địa phương, của dân tộc, của đất nước và của cả nhân loại. Nó là bằng chứng trung thành xác thực, cụ thể nhất về đặc điểm văn hoá của mỗi nước. Ở đó chức đựng tất cả những gì thuộc về truyền thống tốt đẹp, những tinh hoa, trí tuệ tài năng, giá trị văn hoá nghệ thuật của mỗi quốc gia.
Đó chính là bộ mặt quá khứ của dân tộc, đất nước, là biểu tượng chói ngời trong kho tàng văn hoá dân tộc và nhân loại. Mỗi quốc gia đều có những quan điểm về di tích lịch sử văn hoá. Để các khái niệm này được thống nhất với nhau thì cần có những quy định chung: Sinh viên: Hoàng Thị Hải Thương – VH1004 12 Tìm hiểu các di tích lịch sử văn hoá nhà Mạc tại Kiến Thuỵ Hải Phòng – góp phần phát triển du lịch nhân văn - Di tích lịch sử văn hoá là nơi ẩn dấu một bộ phận văn hoá khảo cổ những địa điểm khung cảnh ghi dấu về dân tộc. - Những nơi diến ra sự kiện chính trị quan trọng có ý nghĩa thúc đẩy lịch sử đất nước lịch sử địa phương phát triển.
- Những điểm ghi dấu chiến công chống xâm lược áp bức. - Những nơi ghi dấu giá trị lưu niệm về các nhân vật lịch sử, anh hùng dân tộc, danh nhân văn hoá khoa học. - Những công trình kiến trúc có giá trị toàn quốc hoặc khu vực. - Những danh lam thắnh cảnh do thiên nhiên bài trí sẵn hoặc do bàn tay con người tạo dựng lên , được xếp là một loạt các di tích lịch sử văn hoá.1 Di tích lịch sử Di tích lịch sử là nơi ghi dấu sự kiện chính trị quan trọng, tiểu biểu có ý nghĩa quyết định chiều hướng phát triển của đất nước của địa phương.
Đây là nơi ghi dấu những kỉ niệm , ghi dấu chiến công chống xâm lược , ghi dấu tội ác của phong kiến và đế quốc.2 Di tích văn hoá Di tích văn hoá là những địa điểm ẩn dấu một bộ phận giá trị văn hoá trong lịch sử, là những di tích gắn với các công trình kiến trúc có giá trị. Những di tích này không chỉ chức đựng giá trị kiến trúc mà chứa đựng cả những giá trị văn hoá xã hội văn hoá tinh thần. * Chùa Phật giáo được hình thành từ khoảng 600 năm trước công nguyên, đạo phật đã là một sự kiện lịch sử của nhân loại nhằm dung hoà những nỗi bất công của con người trước một xã hội đã phân hoá thành nhiều đẳng cấp. Với đạo phật thì mọi thành phần, mọi tầng lớp trong bất kể xã hội nào cũng đều tìm được chỗ đứng cho mình, đạo phật đã đi sâu vào nhiều mặt của thế giới quan nhân sinh quan để giải thoát.
Sinh viên: Hoàng Thị Hải Thương – VH1004 13 Tìm hiểu các di tích lịch sử văn hoá nhà Mạc tại Kiến Thuỵ Hải Phòng – góp phần phát triển du lịch nhân văn Phật giáo du nhập vào Việt Nam khoảng đầu công nguyên. Ban đầu phật giáo được du nhập vào Việt Nam qua Ấn Độ bằng hai con đường là đường bộ và đường thuỷ. Phật giáo du nhập vào Việt Nam nhanh chóng hoà đồng với tín ngưỡng bản địa và ngày càng đi sâu vào văn hoá Việt Nam. Ngôi chùa ở Việt Nam không chỉ là nơi thực hiện các nghi lễ tôn giáo mà còn là nơi sinh hoạt văn hoá của làng xã Việt Nam.
Vì vậy ngôi chùa có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong đời sống tâm linh của người Việt Nam. Dù trải qua bao thăng trầm của lịch sử nhưng những ngôi chùa vẫn tồn tại. Chùa ở Việt Nam còn có những nét đặc biệt. Đó là trong chùa không chỉ thờ phật mà nhiều trường hợp còn thờ thần, bởi tôn giáo Việt Nam không hề bài xích nhau mà còn hoà nhập với nhau với tín ngưỡng bản địa.
Về mặt kiến trúc, nhìn chung các ngôi chùa được xây dựng ở các thời kì khác nhau, ở các vị trí khác nhau nên kiến trúc độ to nhỏ cũng khác nhau. Ngôi chùa bao giờ cũng là một quần thể bao gồm những ngôi nhà sắp xếp cạnh nhau hoặc nối tiếp nhau. Thông thường kiểu chùa truyển thống được đặt theo kiểu chữ hán: chữ đinh, chữ công, chữ tam, chữ quốc. Vai trò của di tích lịch sử văn hoá trong hoạt động du lịch Di tích lịch sử văn hoá là một sản phẩm có giá trị gồm các đình chùa đền miếu là những di sản văn hoá vật thể, chứa tiềm ẩm trong đó là các hình thức sinh hoạt văn hoá mang bản sắc tôn giáo, tín ngưỡng riêng của từng vùng, từng miền.
Các di tích lịch sử văn hoá đều mang trong mình thông điệp của quá khứ. Nơi đây trở thành không gian văn hoá cho nhân dân trong những dịp sinh hoạt lễ hội truyền thống, lễ hội tôn giáo nơi họ được quyền thể hiện các nghi thức, lễ thức bày tỏ tâm linh, tâm nguyện của mình. Khách đến với các di tích lịch sử văn hoá không đơn thuần là chỉ để tham quan, thể hiện tâm linh mà còn là để tìm hiểu, nghiên cứu khoa học. Vì vậy các di tích lịch sử văn hoá có vai trò quan trọng trong hoạt động du lịch , là điều kiện giúp cho du lịch đất nước ngày một phát triển.
Sinh viên: Hoàng Thị Hải Thương – VH1004 14 Tìm hiểu các di tích lịch sử văn hoá nhà Mạc tại Kiến Thuỵ Hải Phòng – góp phần phát triển du lịch nhân văn Chƣơng 2 KHÁI QUÁT VỀ VƢƠNG TRIỀU MẠC VÀ CÁC DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HOÁ NHÀ MẠC TẠI KIẾN THUỴ HẢI PHÒNG 2.1 Lịch sử vƣơng triều Mạc 2.1 Qúa trình hình thành và phát triển Nhà Mạc được phát tích từ chi nhánh họ Mạc ở làng Cổ Trai, xã Ngũ Đoan, huyện Nghi Dương xứ Hải Dương nay là huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng Cổ Trai là vùng đất màu mỡ nằm ven sông Đa Độ mở ra ba đường thủy nối liền với biển bằng các cửa Văn Úc, Đại Bàng, Cửa Do đồng thời có thể thông thủy đến Phố Hiến, Thăng Long. Rộng hơn đất Nghi Dương còn chạy tới sông Lạch Tray có cảnh quan đủ cả biển rộng, sông sâu uốn khúc, núi đồi đột khởi, rồng chầu hổ phục, xứng đáng là đất địa linh nhân kiệt, đã trở thành trung tâm chính trị, kinh tế miền duyên hải phía đông nước ta thời bấy giờ. Mạc Đăng Dung, cháu bẩy đời của Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi, sinh năm 1384, là con trưởng của một gia đình chài lưới ở Cổ Trai. Từ bé Đăng Dung đã có sức khỏe, trí lực nhưng vì nhà nghèo nên thường phải đi thi đấu vật để kiếm tiền sinh sống.
Khi vua Lê Uy Mục tuyển dũng sĩ Mạc Đăng Dung dự thi môn đánh vật, trúng Đô lực sĩ xuất thân, được sung vào đội túc vệ giữ việc cầm dù cho xe vua. Tại triều đình con đường tiến thân của Mạc Đăng Dung nhanh chóng và thuận lợi. Khoảng niên hiệu Đoan Khánh(1505-1509) ông được thăng chức Đô chỉ huy sứ, Vệ thiện vũ. Năm 1511 vua Lê Tương Dực tấn phong cho ông chức Vũ xuyên bá, lại cho kết duyên cùng công chúa Ngọc Minh.
Đến đời Lê Chiêu Tông, năm 1516 Mạc Đăng Dung được giao trấn thủ Sơn Nam, gia phong chức Phó tướng Tả đô đốc. Năm 1518, ông được thăng Vũ xuyên hầu trấn thủ Hải Dương. Sinh viên: Hoàng Thị Hải Thương – VH1004 15 Tìm hiểu các di tích lịch sử văn hoá nhà Mạc tại Kiến Thuỵ Hải Phòng – góp phần phát triển du lịch nhân văn Sang thế kỉ 16 Vương triều Lê sơ sau một thời kì thịnh trị đã bắt đầu suy yếu bước vào thời kì khủng hoảng. Trong bối cảnh chính sự rối ren của triều đình, Mạc Đăng Dung xưng Hoàng đế, đại xá thiên hạ, đổi niên hiệu là Minh Đức, tế trời đất ở đàn Nam Giao, dựng tôn miếu, lấy Hải Dương làm Dương Kinh, lập cung điện ở Cổ Trai, truy tôn các vị tổ từ Mạc Hiển Tích, truy tôn thân phụ và thân mẫu.
Cơ đồ nhà Lê đã chuyển sang tay nhà Mạc sau một trăm năm trị vì. Sự thay thế của nhà Mạc đối với nhà Lê là một tất yếu lịch sử. Nhưng các sử gia nhà Lê trung hưng sau đó vì thái độ hằn học đã gọi nhà Mạc là ngụy triều và phủ nhận những đóng góp của nhà Mạc cho đất nước. Tiếp theo một số nhà sử học triều Nguyễn và sau này cũng mắc phải định kiến đó.
Tuy nhiên cũng vẫn có một vài sử gia đứng ra chiêu tuyết bênh vực nhà Mạc. Từ sau đổi mới, với thế giới quan sử học Mác –xít các nhà sử học nước ta đã thay đổi cách nhìn, bắt đầu đánh giá Vương triều Mạc với thái độ khách quan và khoa học. Giáo sư Phan Huy Lê Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam đã phát biểu tổng kết trong Hội thảo khoa học về Vương triều Mạc ở Hải Phòng tháng 7-1994 như sau: “- Nên xóa bỏ định kiến và thành kiến về nhà Mạc. - Nên đối xử với nhà Mạc một cách công bằng như các triều đại khác.
Hãy trả lại cho nhà Mạc những đóng góp khách quan. - Nhà Mạc là vương triều ra đời và tồn tại sau nhà Lê. Việc nhà Lê sụp đổ, thay nhà Mạc là một hiện tượng có ý nghĩa tiến bộ, được nhiều người ủng hộ. Không nên coi sự việc này là cướp ngôi.