chương 1 là những nội dung cốt lõi về cơ sở lý luận phục vụ cho đề tài Thực hiện chính sách bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử tại Khu chứng tích Sơn Mỹ. Đây là cơ sở quan trọng để tìm hiểu về thực trạng cũng như đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử tại Khu chứng tích Sơn Mỹ 12 n CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI TÍCH LỊCH SỬ - VĂN HÓA TẠI KHU CHỨNG TÍCH SƠN MỸ, TỈNH QUẢNG NGÃI 2. Khái quát về Khu chứng tích Sơn Mỹ 2. Lịch sử Vụ thảm sát Sơn Mỹ Sơn Mỹ là một xã nằm trên bán đảo Batangan (Ba Làng An) cuối huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi (nay thuộc Thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi), cách trung tâm thành phố Quảng Ngãi 12km về hướng Đông.
Địa danh hành chính của xã có nhiều tên gọi khác nhau qua các thời kỳ. “Sơn Mỹ” là do chính quyền Sài Gòn đặt tên sau Hiệp định Gennève năm 1954. Từ ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng năm 1975, xã có tên là Tịnh Khê. Sơn Mỹ - Tịnh Khê, là một vùng quê ven biển hiền hòa, có lịch sử hình thành và phát triển lâu đời.
Địa giới hành chính của xã Tịnh Khê gồm có bốn thôn là Mỹ Lại, Cổ Lũy, Trường Định và Tư Cung. Do không thể đọc tên có dấu các địa danh bằng Tiếng Việt, nên quân đội Mỹ đã lấy một thôn trong xã có tên là Mỹ Lại rồi đọc chệch thành “My Lai”. Rồi để đơn giản hơn, chúng lần lượt đổi tên các thôn khác như sau: thôn Mỹ Lai thành My Lai 1, thôn Cổ Lũy thành My Lai 2, thôn Trường Định thành My Lai 3, thôn Tư Cung thành My Lai 4. Vụ thảm sát xảy ra ở hai thôn là Cổ Lũy và Tư Cung, tức My Lai 2 và My Lai 4.
Từ đó báo chí trong và ngoài nước thường biết đến với cái tên gọi là vụ thảm sát Sơn Mỹ, hay vụ thảm sát Mỹ Lai (My Lai). Dân số xã Tịnh Khê vào năm 1968 khoảng 3 ngàn người, cũng bao nhiêu làng quê khác trong chiến tranh ở Việt Nam, cuộc sống tuy khó khăn vất vả, nhưng người dân nơi đây tính tình hiền lành, chất phác, họ sống đoàn 13 n kết và đùm bộc lẫn nhau. Hoạt động kinh tế chủ yếu bằng hai nghề: sản xuất nông nghiệp và đánh bắt thủy hải sản. Thế nhưng, trong tập hồ sơ mật của chính quyền Sài Gòn bỏ lại sau giải phóng tỉnh Quảng Ngãi mà quân giải phóng đã thu được, có một tấm bản đồ tác chiến của quân đội Mỹ ấn hành năm 1967, Sơn Mỹ được đánh dấu bằng một chấm đỏ với chú thích “ấp Tư Cung xã Sơn Mỹ” và được gọi là “Pinkville” (nghĩa là làng Hồng), chỉ việc thân cộng sản.
Điều này có nghĩa, nơi này lính Mỹ có thể tự do bắn phá mà không cần bất cứ một lý do nào cụ thể nào, khu vực này thuộc trách nhiệm của Lực lượng đặc nhiệm Barker, Lữ đoàn 11, Sư đoàn Amercial. Cuộc thảm sát chủ yếu diễn ra ở cái chấm đỏ ấy. Sáng ngày 16/03/1968 (nhằm ngày 18/02 năm Mậu Thân) tất cả căn cứ pháo binh của Mỹ đặt ở vùng Quảng Ngãi, cùng một lúc bắn dồn dập vào các thôn xóm của xã Sơn Mỹ. Lực lượng đặc nhiệm Barker (lực lượng đã được chú thích trong bản đồ tác chiến năm 1967 của quân đội Mỹ), gồm có đại đội Alpha (Ký hiệu A); đại đội Bravo (Ký hiệu B); đại đội Charlie (Ký hiệu C) tất cả đều thuộc Lữ đoàn 11, Sư đoàn 23, Sư đoàn Amerrical.
Là đơn vị thực hiện cuộc thảm sát đẫm máu ở Sơn Mỹ. Kế hoạch được triển khai thực hiện trong vụ thảm sát là kế hoạch 3 sạch “phá sạch, đốt sạch, và giết sạch”, hay nói cách khác: “san bằng làng Mỹ Lai và hủy diệt mọi thứ ở trong đó”. Đỉnh điểm của vụ thảm sát được lính Mỹ triển khai thực hiện là việc binh lính Mỹ tập trung dân làng, hầu hết là người già, phụ nữ và trẻ em thành từng tốp rồi xả súng bắn giết tập thể hàng chục hàng trăm người cùng một lúc: 15 người bắn chết ở gốc cây Gòn, 102 người bị giết ở Tháp Canh, 170 người ở bị bắn ở một đoạn mương nước phía đông xóm Thuận Yên thôn Tư Cung… Trong khi đại đội C (Charlie) làm một cuộc tắm máu ở thôn Tư Cung, thì tại thôn Cổ Lũy, đại đội B (Bravo) đã dùng lựu đạn và mìn thả vào hầm 14 n người dân đang sợ hãi trú ẩn trong đó, nhiều nạn nhân chết không tìm được xác do sức nổ của lựu đạn và mìn. Dã man và mất hết tính người hơn, khi chúng đã dùng lưỡi lê cắt xẻo một phần thân thể nạn nhân trước khi giết chết.
Thậm chí, những người phụ nữ đang mang thai gần đến ngày sinh nở, cũng nằm trong biển máu và lửa với các trò “tiêu khiển” “đếm xác người” của lính Mỹ. Hành động thú tính trên đi ngược hoàn toàn với những điều mà quân đội Mỹ từng nói “khai hóa nền văn minh” khi xâm lược Việt Nam. Sau này, khi sự việc được phanh phui ở Mỹ, một người mẹ của một tên lính Mỹ từng tham gia giết người ở Sơn Mỹ phải đau khổ thốt lên rằng: “tôi giao một thanh niên ưu tú cho quân đội Mỹ, họ trả lại tôi một tên ác quỷ giết người”….Tại thôn Cổ Lũy, lính Mỹ giết thêm 97 nạn nhân. Trong 4 giờ đồng hồ của buổi sáng ngày 16/3/1968 có đến 504 thường dân vô tội (407 người ở thôn Tư Cung, 97 người ở thôn Mỹ Hội) đã bị lính Mỹ sát hại.
Có 24 gia đình bị giết sạch không một ai sống sót. Có 247 ngôi nhà bị thiêu rụi hoàn toàn. Hàng ngàn gia súc trâu bò bị bắn chết. Tuy nhiên, di hại của vụ thảm sát không chỉ dừng ở bấy nhiêu, còn nhiều người may mắn sống sót vì bị thương và được xác người thân của mình đè lên, sau này họ mang vết thương lòng không thể chữa khỏi.
Hậu quả của vụ thảm sát vẫn còn âm ỉ, nhức nhối trong lòng mỗi người dân nơi đây dù thời gian có trôi qua bao lâu. “Thiệt hại” của quân đội Mỹ trong ngày 16/03/1968 duy nhất chỉ một tên lính Mỹ da đen tên Herbert Cater, vì ghê tởm trước tội ác của mình và đồng bọn, đã tự bắn sát thương vào chân để chạy trốn khỏi cảnh thảm sát đồng loại. Ngay sau vụ thảm sát xảy ra, dư luận trong nước và thế giới đã lên án mạnh mẽ quân xâm lược Mỹ. Ủy ban Mặt trận dân tộc giải phóng miền Trung Trung bộ đã công bố đầy đủ tên tuổi của 504 đồng bào Sơn Mỹ bị sát hại.
15 n Phải đến hơn 1 năm sau đó, năm 1969, vụ thảm sát Sơn Mỹ dần dần mới được phanh phui nhờ chính những lính Mỹ không chịu nổi sự cắn rứt của lương tâm, đã tự thú nhận tội ác trước dư luận Mỹ và thế giới. Thêm vào đó, là những tấm ảnh màu do phóng viên quân đội Mỹ Ronald Haeberle chụp ngay trên hiện trường, cộng với Ridenhour (một cựu quân nhân Mỹ vào tháng 3 năm 1969 đã gửi một lá thư trình bày chi tiết sự kiện Mỹ Lai cho tổng thống Richard M. Nixon, Lầu Năm Góc, Bộ Ngoại giao, Bộ Tham mưu Liên quân và một số thành viên của Quốc hội Hoa Kỳ)… Vụ thảm sát Sơn Mỹ dần dần được đưa ra ánh sáng. Cuộc tàn sát dân thường ở một làng quê mang tên Sơn Mỹ của Việt Nam đã được phơi bày trước nhân dân Mỹ và nhân dân thế giới với những chứng cứ rõ ràng, không thể chối cãi.
Xác định giá trị của di tích lịch sử KCT Sơn Mỹ 2.Giá trị lịch sử Trong cuộc chiến tranh xâm lược đất nước ta, đế quốc Mỹ gây ra muôn ngàn tội ác (trời không dung, đất không tha, người ngưòi đều căm giận). Riêng ở miền Nam, giặc Mỹ đã tiến hành hàng loạt cuộc thảm sát đẫm máu mà vụ thảm sát Sơn Mỹ đã trở thành tội ác điển hình, nó đã gây nên sự phản kháng mạnh mẽ của nhân dân khắp trong nước và trên thế giới. Đến nay sự kiện Sơn Mỹ vẫn còn là sự nhức nhối dai dẳng không chỉ đối với nhân dân Việt Nam mà còn đối với nhân dân Mỹ và nhân loại yêu chuộng hòa bình trên thế giới. Vụ thảm sát Sơn Mỹ may mắn còn giữ lại các bằng chứng là 18 bức ảnh màu chụp tại hiện trường tội ác với những địa điểm giết người và những nạn nhân cụ thể ở hai thôn Tư Cung và cổ Lũy, xã Tịnh Khê, huyện Sơn Tịnh cùng những nạn nhân sống sót là nhân chứng của vụ thảm sát này.
Trong số các nhân chứng đó có chị Võ Thị Liên đã đi nhiều nước trên thế giới như Liên Xô (cũ), Hungri, Tiệp Khắc, Đức, Anh, Pháp, Nhật Bản và Trung Quốc để nói 16 n lên sự thật về tội ác mà lính Mỹ đã gây ra cho người thân và đồng bào ruột thịt của mình ở Sơn Mỹ. Chính vì vậy, giá trị lịch sử tiêu biểu của khu di tích vụ thảm sát Sơn Mỹ là nơi tố cáo tội ác của giặc Mỹ trong cuộc chiến tranh xâm lược Việt Nam cũng như hậu quả nặng nề của cuộc chiến tranh xâm lược tàn bạo kéo dài mà chính phủ Mỹ mang đến cho nhân dân Sơn mỹ - Quảng Ngãi nói riêng và nhân dân Việt nam nói chung. Qua đó góp phần làm cho nhân dân Mỹ và nhân dân các nước trên thế giới thấu hiểu, cảm thông và ủng hộ chúng ta trong công cuộc đổi mới xây dựng đất nước; có tác dụng nhắc nhở mỗi chúng ta cũng như nhân dân các dân tộc trên thế giới đấu tranh ngăn chặn ý đồ tàn bạo gây chiến tranh, bảo vệ hòa bình, bảo vệ một nền văn hóa hòa bình phi bạo lực, hợp tác cùng nhau phát triển. Khu di tích vụ thảm sát Sơn Mỹ là nơi hội tụ, lôi cuốn khách Quốc tế đến tham quan, qua đó giúp họ hiểu người Việt Nam hơn, mở rộng giao lưu văn hóa, tiến tới hợp tác cùng nhau phát triển kinh tế.
Giá trị quốc tế Giá trị lịch sử và ý nghĩa chính trị quốc tế to lớn của khu di tích tội ác Sơn Mỹ : - Ngày nay vụ thảm sát Sơn Mỹ nhắc nhở mọi người chúng ta cũng như nhân dân các nước yêu chuộng hòa bình trên thế giới không ngừng nâng cao cảnh giác, chiến đấu và sẵn sàng chiến đấu làm thất bại mọi âm mưu và hành động của chủ nghĩa đế quốc cùng bọn phản động quốc tế do đế quốc Mỹ cầm đầu.