Luận văn thạc sĩ ussh vai trò của công đoàn đối với quyền lợi người lao động trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh nghiên cứu trường hợp tại một số doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn hà nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vai trò của công đoàn trong việc bảo vệ quyền lợi người lao động tại doanh nghiệp ngoài quốc doanh ở Hà Nội.

• Tác giả: Trương Ngọc Thắng
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Hào Quang
• Trường học: Trường đại học khoa học xã hội và nhân văn
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Vai trò của công đoàn đối với quyền lợi người lao động trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỘT: MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: Lý do lựa chọn đề tài
• 1.1. Việt Nam đang trong thời kỳ đổi mới
• 1.2. Sự ra đời của khu vực kinh tế ngoài quốc doanh
• 1.3. Đánh giá đúng vị trí, vai trò của kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài
• 1.4. Thực trạng các doanh nghiệp khu vực ngoài quốc doanh
• 1.5. Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến người lao động
• 1.6. Những tranh chấp lao động và vai trò của Công đoàn
• 2. Chương 2: Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Khách thể nghiên cứu
• 2.3. Phạm vi nghiên cứu
• 3. Chương 3: Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 3.1. Mục đích nghiên cứu
• 3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 4. Chương 4: Giả thuyết nghiên cứu
• 5. Chương 5: Sơ đồ khung phân tích
• 6. Chương 6: Đặc điểm kinh tế – luật lao động, chính trị - xã hội
• 7. Chương 7: Phương pháp nghiên cứu
• 7.1. Phương pháp luận chung
• 7.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 7.2.1. Phương pháp trưng cầu ý kiến
• 7.2.2. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 7.2.3. Phương pháp thảo luận nhóm tập trung

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của công đoàn trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh ở Hà Nội

Công đoàn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi của người lao động tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh ở Hà Nội. Với sự phát triển mạnh mẽ của khu vực kinh tế này, công đoàn không chỉ là cầu nối giữa người lao động và chủ doanh nghiệp mà còn là người bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người lao động. Sự hiện diện của công đoàn giúp nâng cao nhận thức về quyền lợi lao động và tạo ra môi trường làm việc công bằng hơn.

1.1. Định nghĩa và chức năng của công đoàn

Công đoàn là tổ chức đại diện cho người lao động, có chức năng bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp của họ. Công đoàn cũng tham gia vào việc thương lượng và ký kết hợp đồng lao động, đảm bảo các điều kiện làm việc tốt nhất cho người lao động.

1.2. Tình hình công đoàn tại doanh nghiệp ngoài quốc doanh

Tại Hà Nội, công đoàn trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh đang đối mặt với nhiều thách thức. Nhiều doanh nghiệp không tuân thủ các quy định về lao động, dẫn đến việc quyền lợi của người lao động bị xâm phạm. Công đoàn cần phải tăng cường hoạt động để bảo vệ quyền lợi cho người lao động hiệu quả hơn.

II. Những thách thức trong việc bảo vệ quyền lợi người lao động

Mặc dù công đoàn có vai trò quan trọng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc bảo vệ quyền lợi người lao động tại doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Các vấn đề như vi phạm hợp đồng lao động, không đóng bảo hiểm xã hội, và điều kiện làm việc không đảm bảo là những vấn đề phổ biến.

2.1. Vi phạm hợp đồng lao động và bảo hiểm xã hội

Nhiều doanh nghiệp không ký hợp đồng lao động với người lao động hoặc không thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ về bảo hiểm xã hội. Điều này dẫn đến việc người lao động không được bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

2.2. Điều kiện làm việc không đảm bảo

Nhiều người lao động phải làm việc trong điều kiện không an toàn, không đảm bảo sức khỏe. Công đoàn cần phải có những biện pháp mạnh mẽ hơn để yêu cầu cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động.

III. Phương pháp bảo vệ quyền lợi người lao động hiệu quả

Để bảo vệ quyền lợi người lao động, công đoàn cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc nâng cao nhận thức cho người lao động về quyền lợi của họ là rất quan trọng. Đồng thời, công đoàn cũng cần phải tăng cường sự hợp tác với các cơ quan chức năng để đảm bảo quyền lợi cho người lao động.

3.1. Tăng cường giáo dục và đào tạo

Công đoàn cần tổ chức các khóa đào tạo về quyền lợi lao động cho người lao động. Việc này giúp họ hiểu rõ hơn về quyền lợi của mình và cách thức bảo vệ quyền lợi đó.

3.2. Hợp tác với các cơ quan chức năng

Công đoàn cần làm việc chặt chẽ với các cơ quan quản lý nhà nước để giám sát và xử lý các vi phạm trong doanh nghiệp. Sự hợp tác này sẽ giúp bảo vệ quyền lợi người lao động một cách hiệu quả hơn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy rằng công đoàn đã có những đóng góp tích cực trong việc bảo vệ quyền lợi người lao động tại doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Tuy nhiên, vẫn cần nhiều cải cách để nâng cao hiệu quả hoạt động của công đoàn.

4.1. Kết quả từ các cuộc khảo sát

Các cuộc khảo sát cho thấy người lao động có nhận thức tốt hơn về quyền lợi của mình nhờ vào sự hỗ trợ của công đoàn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều người chưa biết đến quyền lợi của mình.

4.2. Những cải cách cần thiết

Cần có những cải cách trong cơ cấu tổ chức và hoạt động của công đoàn để nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi người lao động. Việc này bao gồm việc tăng cường sự tham gia của người lao động vào các hoạt động của công đoàn.

V. Kết luận và tương lai của công đoàn tại doanh nghiệp ngoài quốc doanh

Công đoàn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi người lao động tại doanh nghiệp ngoài quốc doanh ở Hà Nội. Tương lai của công đoàn phụ thuộc vào khả năng thích ứng với những thay đổi trong môi trường kinh tế và xã hội.

5.1. Tương lai của công đoàn

Công đoàn cần phải đổi mới và sáng tạo trong các hoạt động của mình để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người lao động. Việc này sẽ giúp công đoàn giữ vững vai trò của mình trong việc bảo vệ quyền lợi người lao động.

5.2. Đề xuất cho các chính sách tương lai

Cần có các chính sách hỗ trợ công đoàn trong việc bảo vệ quyền lợi người lao động, bao gồm việc tăng cường nguồn lực và đào tạo cho cán bộ công đoàn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực kinh tế ngoài quốc doanh đóng vai trò động lực to lớn trong nền kinh tế Việt Nam khi đóng góp hơn 40% tổng sản phẩm xã hội và trên 60% giá trị sản xuất công nghiệp. Tuy nhiên, hơn 95% doanh nghiệp trong khu vực này có quy mô vốn dưới 5 tỷ đồng và chỉ khoảng 2% sở hữu quy mô vốn trên 10 tỷ đồng với từ 200 lao động trở lên. Thực trạng này kéo theo nhiều bất cập trong quan hệ lao động, tình trạng trốn đóng bảo hiểm xã hội, vi phạm hợp đồng và gia tăng tranh chấp. Từ năm 1995 đến năm 2006, cả nước đã ghi nhận hơn 1.000 cuộc đình công với tần suất trung bình gần 100 cuộc mỗi năm, hầu hết diễn ra tại khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh và có vốn đầu tư nước ngoài.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: vai trò và hiệu quả hoạt động thực chất của tổ chức công đoàn cơ sở trong việc bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp và chính đáng của người lao động. Mục tiêu cụ thể là làm sáng tỏ thực trạng bảo vệ quyền lợi công nhân về hợp đồng lao động, tiền lương, thời giờ làm việc và điều kiện an toàn vệ sinh lao động; đồng thời xác định các yếu tố cấu trúc, năng lực cán bộ và cơ chế pháp lý tác động đến hoạt động công đoàn.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai trên địa bàn thành phố Hà Nội trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2007, đi sâu khảo sát điển hình tại hai doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và các doanh nghiệp dân doanh. Ý nghĩa của luận văn thể hiện qua việc cung cấp bộ dữ liệu thực chứng gồm 651 trường hợp khảo sát, xây dựng cơ sở khoa học giúp giảm thiểu nguy cơ xung đột lao động và nâng cao năng lực đại diện cho hệ thống công đoàn cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng đồng bộ hệ thống lý thuyết xã hội học chuyên ngành kết hợp nền tảng quan điểm Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về tổ chức công đoàn, nhấn mạnh ba chức năng nền tảng: bảo vệ quyền lợi, tham gia quản lý và giáo dục đoàn viên.

Lý thuyết Chức năng cơ cấu xem xét doanh nghiệp như một hệ thống xã hội với cấu trúc ba chủ thể tương tác chặt chẽ: người sử dụng lao động, tổ chức công đoàn và người lao động. Hệ thống này vận hành thông qua bốn chức năng cơ bản gồm thích nghi môi trường kinh doanh, theo đuổi mục tiêu sản xuất, liên kết quyền lợi nội bộ và duy trì khuôn mẫu pháp lý.

Lý thuyết Lựa chọn hợp lý giải thích hành vi duy lý của chủ doanh nghiệp và cán bộ công đoàn trong việc cân bằng chi phí - lợi ích khi thực thi các cam kết xã hội. Lý thuyết Vai trò xã hội được thao tác hóa để phân tích vị thế, hành vi chuẩn mực và kỳ vọng vai trò đối với đội ngũ cán bộ công đoàn cơ sở.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: Hợp đồng lao động với 3 loại hình pháp định; Thỏa ước lao động tập thể; Quyền lợi người lao động cấu thành từ tiền lương, bảo hiểm xã hội, thời giờ làm việc; và An toàn - vệ sinh lao động theo thang bậc nhu cầu Maslow gồm 5 cấp độ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng cỡ mẫu tổng cộng 651 trường hợp khảo sát, bao gồm công nhân trực tiếp sản xuất và cán bộ công đoàn cơ sở.

Quy trình chọn mẫu được thực hiện theo hai giai đoạn: Giai đoạn một sử dụng phương pháp chọn mẫu phi ngẫu nhiên (chọn mẫu mục đích) để xác định hai doanh nghiệp tiêu biểu là Công ty Liên doanh Khách sạn Trách nhiệm hữu hạn Hà Nội (541 lao động) và Công ty Liên doanh Trách nhiệm hữu hạn Ô tô Hòa Bình (514 lao động), sau đó tiến hành chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng các đối tượng bên trong. Giai đoạn hai áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên ngẫu nhiên đơn giản tại các doanh nghiệp ngoài quốc doanh khác trên địa bàn Hà Nội nhằm đảm bảo tính đại diện thống kê.

Nguồn dữ liệu kết hợp điều tra định lượng bằng bảng hỏi cấu trúc, phỏng vấn sâu 12 trường hợp lãnh đạo quản lý và thảo luận nhóm tập trung.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê trên phần mềm SPSS (phân tích đơn biến, đa biến, kiểm định hồi quy logistic với mức ý nghĩa thống kê p < 0,05) và phần mềm NVivo phân tích định tính ngữ nghĩa là nhằm bảo đảm tính khách quan, đo lường chính xác mối tương quan giữa mức độ tham gia của công đoàn và tỷ lệ bảo đảm quyền lợi người lao động trong suốt tiến trình nghiên cứu từ năm 2000 đến tháng 8 năm 2007.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mức độ bảo đảm quyền lợi về hợp đồng lao động có sự phân hóa rõ nét giữa các loại hình doanh nghiệp. Tại Công ty Liên doanh Khách sạn Hà Nội, 100% trong tổng số 541 lao động được ký hợp đồng, trong đó hợp đồng không xác định thời hạn chiếm 45,84%, hợp đồng từ 12 đến 36 tháng chiếm 46,21%, hợp đồng ngắn hạn dưới 3 tháng chỉ chiếm 5,73%. Tương tự, tại Công ty Liên doanh Ô tô Hòa Bình, 100% trong số 514 lao động được ký hợp đồng và tham gia bảo hiểm xã hội. Ngược lại, tại khối doanh nghiệp dân doanh vừa và nhỏ, tỷ lệ người lao động ký hợp đồng ngắn hạn dưới 1 năm chiếm tới hơn 35%, cá biệt có khoảng 15% đến 20% lao động làm việc theo thỏa thuận miệng.

Thứ hai, thu nhập và thời giờ làm việc phản ánh sự chênh lệch lớn giữa quy định pháp luật và thực tế. Thu nhập bình quân tại các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đạt từ 2.000.000 đồng đến 2.500.000 đồng/tháng, cao hơn mức lương tối thiểu vùng quy định thời điểm đó là 1.000.000 đồng/tháng. Tuy nhiên, tình trạng làm thêm giờ diễn ra phổ biến với số giờ tăng ca cao nhất lên đến 8 giờ/ngày trong các đợt cao điểm dịch vụ.

Thứ ba, công tác an toàn lao động và chăm sóc sức khỏe được duy trì tốt ở các đơn vị có tổ chức công đoàn vững mạnh. Khách sạn Hà Nội đã tổ chức khám sức khỏe định kỳ cho 510/541 người (đạt trên 94%) trong 8 tháng đầu năm 2007, phát hiện và hỗ trợ điều trị 5 trường hợp bệnh nghề nghiệp, chi trả phụ cấp độc hại 5 USD/tháng/người. Công ty Ô tô Hòa Bình duy trì mạng lưới 44 an toàn vệ sinh viên, không để xảy ra tai nạn lao động nghiêm trọng trong năm 2006. Dù vậy, tại hơn 40% doanh nghiệp ngoài quốc doanh đối chứng, công đoàn cơ sở chưa phát huy được quyền can thiệp khi chủ doanh nghiệp cắt giảm trang bị bảo hộ.

Thảo luận kết quả

Khi mô hình hóa dữ liệu thông qua biểu đồ cột so sánh tương quan giữa tỷ lệ đoàn viên công đoàn và mức độ tuân thủ bảo hiểm xã hội, kết quả phản ánh mối liên hệ thuận chiều rõ rệt: các doanh nghiệp có công đoàn hoạt động độc lập đạt tỷ lệ đóng bảo hiểm trên 89%, trong khi các doanh nghiệp thiếu vắng vai trò đại diện công đoàn có tỷ lệ nợ đọng bảo hiểm xã hội dao động từ 30% đến 45%.

Nguyên nhân chính xuất phát từ vị thế phụ thuộc của cán bộ công đoàn cơ sở khi họ đồng thời là người làm công ăn lương chịu sự quản lý trực tiếp từ chủ doanh nghiệp. Kết quả này tương đồng với các báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế khi tự do hóa thương mại giúp tăng 23% đến 24% tiền lương thực tế nhưng lại tạo áp lực gia tăng cường độ lao động, đòi hỏi công đoàn phải chuyển đổi mạnh mẽ từ chức năng phong trào sang năng lực đàm phán, thương lượng tập thể chuyên nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế bảo vệ và độc lập tài chính cho cán bộ công đoàn. Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cần phối hợp với các cơ quan quản lý ban hành quy chế chi trả phụ cấp trách nhiệm độc lập cho cán bộ công đoàn cơ sở ngoài quốc doanh, giảm tỷ lệ phụ thuộc tài chính vào doanh nghiệp xuống dưới 30% trong lộ trình 3 năm tới.

Thứ hai, nâng cao tỷ lệ và chất lượng ký kết Thỏa ước lao động tập thể. Ban chấp hành công đoàn cơ sở cần chủ động rà soát, tổ chức thương lượng thực chất nhằm đạt mục tiêu trên 85% doanh nghiệp ngoài quốc doanh có bản thỏa ước với các điều khoản có lợi hơn luật định (như hỗ trợ bữa ăn ca, tăng tiền thưởng chuyên cần) trước năm 2010.

Thứ ba, tăng cường thanh tra liên ngành và chế tài xử phạt. Sở Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Liên đoàn Lao động thành phố Hà Nội tiến hành kiểm tra định kỳ 100% doanh nghiệp có từ 50 lao động trở lên, phấn đấu kéo giảm tỷ lệ trốn đóng bảo hiểm xã hội và vi phạm thời giờ làm việc xuống dưới mức 5% trên toàn địa bàn.

Thứ tư, chuẩn hóa chương trình đào tạo kỹ năng thương lượng và pháp luật lao động. Trường Đại học Công đoàn và các trung tâm đào tạo công đoàn cần tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu hàng năm cho 100% chủ tịch công đoàn cơ sở khối ngoài quốc doanh, bảo đảm năng lực giải quyết tại chỗ tối thiểu 90% các tranh chấp lao động cá nhân và tập thể phát sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cán bộ công đoàn các cấp: Luận văn cung cấp cẩm nang thực tiễn về phương pháp giám sát hợp đồng lao động, quy trình thương lượng thỏa ước và kinh nghiệm tổ chức mạng lưới an toàn vệ sinh viên từ mô hình điển hình 44 an toàn viên tại doanh nghiệp liên doanh.

Nhóm nhà quản trị và người sử dụng lao động: Tài liệu giúp chủ doanh nghiệp nhận diện rõ ranh giới pháp lý, hiểu được lợi ích của việc duy trì quan hệ lao động hài hòa giúp gia tăng năng suất và giảm thiểu 100% nguy cơ đình công tự phát gây thiệt hại kinh tế.

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm từ 651 phiếu khảo sát và phân tích định lượng làm cơ sở sửa đổi, bổ sung các văn bản hướng dẫn thi hành Bộ luật Lao động và Luật Công đoàn.

Nhóm giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Xã hội học: Là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận xã hội học thực nghiệm, kỹ thuật kết hợp phân tích SPSS và NVivo trong nghiên cứu quan hệ lao động và cấu trúc xã hội.

Câu hỏi thường gặp

Tổ chức công đoàn đóng vai trò gì trong việc ký kết hợp đồng lao động tại doanh nghiệp ngoài quốc doanh? Theo Điều 11 Luật Công đoàn, công đoàn cơ sở có trách nhiệm tuyên truyền pháp luật, đôn đốc và giám sát người sử dụng lao động ký hợp đồng đầy đủ với người lao động. Thực tế nghiên cứu cho thấy tại các đơn vị có công đoàn hoạt động nền nếp như Khách sạn Hà Nội, tỷ lệ ký hợp đồng đạt 100% với 45,84% là hợp đồng không xác định thời hạn.

Tại sao các cuộc đình công trong giai đoạn khảo sát hầu hết là tự phát? Trong hơn 1.000 cuộc đình công từ năm 1995 đến 2006, phần lớn do người lao động tự phát thực hiện vì quy trình giải quyết tranh chấp theo luật định còn phức tạp và vai trò đại diện của công đoàn cơ sở còn mờ nhạt, chưa chủ động dẫn dắt thương lượng tập thể khi phát sinh mâu thuẫn lợi ích.

Thỏa ước lao động tập thể đem lại quyền lợi gì vượt trội cho công nhân? Thỏa ước lao động tập thể xác lập các cam kết cao hơn quy định tối thiểu của luật. Tại Công ty Ô tô Hòa Bình, thỏa ước đã hiện thực hóa chế độ khám sức khỏe định kỳ cho 100% công nhân, quỹ trợ cấp khó khăn nội bộ và mức thưởng lễ tết cho 232 cán bộ công nhân viên xuất sắc.

Phương pháp nghiên cứu nào đảm bảo tính khách quan của luận văn? Tác giả đã kết hợp phương pháp định lượng qua 651 phiếu trưng cầu ý kiến xử lý bằng phần mềm SPSS ở mức ý nghĩa thống kê 0,05 cùng phương pháp định tính phỏng vấn sâu 12 trường hợp, đối chứng trực tiếp giữa 2 doanh nghiệp liên doanh FDI và các doanh nghiệp dân doanh trên địa bàn Hà Nội.

Mô hình mạng lưới an toàn vệ sinh viên phát huy hiệu quả ra sao trong doanh nghiệp sản xuất? Nghiên cứu chỉ ra mô hình 44 an toàn viên do Chủ tịch Công đoàn chỉ đạo tại Công ty Ô tô Hòa Bình đã kiểm soát chặt chẽ quy trình bảo hộ lao động, duy trì hệ thống xử lý nước thải chuẩn quốc tế và giúp doanh nghiệp không để xảy ra bất kỳ tai nạn lao động nghiêm trọng nào trong năm 2006.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và vận dụng xuất sắc các lý thuyết Chức năng cơ cấu, Lựa chọn hợp lý và Vai trò xã hội để phân tích thực trạng quan hệ lao động tại Hà Nội.
• Cung cấp bức tranh toàn cảnh dựa trên 651 mẫu khảo sát thực chứng, khẳng định vai trò trụ cột của công đoàn trong việc bảo vệ 3 nhóm quyền lợi then chốt: hợp đồng, tiền lương và an toàn lao động.
• Chỉ rõ sự phân hóa sâu sắc giữa khối doanh nghiệp FDI (đạt 100% tỷ lệ ký kết hợp đồng) và khối doanh nghiệp dân doanh nhỏ lẻ (tỷ lệ vi phạm còn từ 15% đến 20%).
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược, hướng đến mục tiêu nâng cao tính độc lập và năng lực thương lượng thực chất cho cán bộ công đoàn cơ sở.
• Định hình lộ trình hành động hoàn thiện thể chế và đào tạo cán bộ công đoàn giai đoạn tiếp theo nhằm xây dựng môi trường lao động ổn định, hài hòa và bền vững.

Quý độc giả, nhà nghiên cứu và cán bộ quản lý hãy nghiên cứu sâu toàn bộ hệ thống dữ liệu của luận văn để áp dụng hiệu quả vào công tác thực tiễn và phát triển quan hệ lao động lành mạnh trong doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu, gồm 13 trang; từ trang 1 đến trang 13 Phần hai: Nội dung, gồm 93 trang; từ trang 14 đến trang 107 Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài (Từ trang 14 đến trang 43). Chƣơng 2: Vai trò của Công đoàn đối với quyền lợi ngƣời lao động trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh (Từ trang 44 đến trang 107). Phần ba: Kết luận và khuyến nghị (Từ trang 108 đến trang 113). LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -14- PHẦN HAI: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.

Tổng quan vấn đề nghiên cứu Kể từ khi ra đời cho đến nay, trong gần 80 năm hoạt động, tổ chức Công đoàn Việt Nam luôn có vị trí xứng đáng trong xã hội, trong sự nghiệp cách mạng của giai cấp và của dân tộc. Lịch sử đã chứng minh và khẳng định những thành tựu của Công đoàn gắn liền với sự nghiệp vẻ vang, oanh liệt của Đảng và nhân dân Việt Nam. Trong nền kinh tế hiện nay, tổ chức Công đoàn đã không ngừng tìm tòi, đúc kết những kinh nghiệm trong hoạt động thực tiễn để tự đổi mới tổ chức mình. Góp phần vào sự thắng lợi của công cuộc đổi mới ở nƣớc ta do Đảng khởi xƣớng và lãnh đạo.

Nhìn chung, nghiên cứu về phong trào công nhân và tổ chức Công đoàn, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu trong phạm vi khác nhau, với những mức độ khác nhau. Trên thế giới: tại Liên bang Nga, trong công trình nghiên cứu của PGS.V Phó Viện trƣởng Học viện Lao động và quan hệ xã hội thuộc Trung ƣơng các Công đoàn độc lập Liên bang Nga đã đề cập đến “Vai trò của tổ chức Công đoàn trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế – xã hội”. Qua tác phẩm này, tác giả đã đánh giá tổ chức hoạt động Công đoàn ở Liên bang Nga hiện nay là vừa tiến hành thử nghiệm, vừa khắc phục sai sót. Ở Trung Quốc cũng có rất nhiều công trình nghiên cứu về vai trò và hoạt động của tổ chức Công đoàn, trong số những công trình nghiên cứu về Công đoàn phải kể đến tác phẩm "Kinh tế thị trƣờng xã hội chủ nghĩa và Công đoàn" đã đƣợc dịch ra tiếng việt - Nhà xuất bản Lao động.

Tác phẩm đã đề cập tới những vấn đề liên quan đến Công đoàn, đến giai cấp công nhân. Trong đó, đặc biệt quan tâm đến vấn đề quan hệ lao động trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh và những hoạt động Công đoàn trong loại hình doanh nghiệp này. Ở Việt Nam: có thể kể đến một số tác phẩm nhƣ: "Hoạt động Công LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -15- đoàn trong giai đoạn mới" của tác giả Hoàng thị Khánh. Tác Phẩm "Đổi mới nội dung tổ chức Cán bộ và phƣơng thức hoạt đông Công đoàn trong giai đoạn hiện nay" của tác giả Vũ Oanh.

Đề tài cấp Nhà nƣớc KX05- 10: "Vị trí, tính chất hoạt động của Mặt trận tổ quốc, các đoàn thể, tổ chức xã hội trong hệ thống chính trị thời kỳ quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội " do Nguyễn Viết Vƣợng làm chủ nhiệm đề tài, nghiệm thu năm 1995. Đề tài đã khái quát thực trạng các đoàn thể, tổ chức xã hội, trong đó vấn đề tổ chức Công đoàn đƣợc đặc biệt quan tâm. Cụ thể là vấn đề giai cấp công nhân và điều kiện hoạt động sản xuất công nghiệp. Năm 1996, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam do Viện Friedrich – Ebert- Stiftung (FES) tài trợ đã tiến hành khảo sát về nội dung “Điều kiện lao động và xã hội ở các doanh nghiệp ngoài quốc doanh, công tác Công đoàn trong việc đại diện quyền lợi cho người lao động”.

Cuộc khảo sát này đã quan tâm tới vấn đề tiền lƣơng, thời gian lao động, thời gian nghỉ ngơi, bảo hộ lao động, Bảo hiểm xã hội và vai trò của tổ chức công đoàn trong khu vực kinh tế này. Năm 1999 Liên đoàn Lao động thành phố Hà Nội đã có đề tài nghiên cứu “Về vai trò của Công đoàn cơ sở trong việc giải quyết tranh chấp lao động, hạn chế đình công chƣa đúng pháp luật”. Đề tài đƣợc nghiên cứu trong phạm vi Hà Nội nhƣng đã đề cập đến một số vấn đề mang tính cấp bách trong hoạt động Công đoàn giai đoạn hiện nay. Các tác giả đã làm rõ một số vấn đề lý luận chung về đình công và quyền đình công của công nhân lao động và tổ chức Công đoàn.

Đồng thời chỉ ra nguyên nhân của đình công, hậu quả kinh tế, chính trị, xã hội của đình công và trách nhiệm của Công đoàn với vấn đề giải quyết tranh chấp lao động, hạn chế đình công không đúng pháp luật. Nội dung cuốn sách “Bác Hồ với Trƣờng Đại học Công đoàn”, Nguyễn Viết Vƣợng chủ biên, Nxb Lao động, 2001 đã nhắc lại lời dạy của Bác Hồ về việc cần phải giữ gìn quyền lợi cho công nhân, lợi ích của công nhân đi đôi với lợi ích chung của nhà máy. Nếu đời sống cải thiện và mọi ngƣời đƣợc khỏe mạnh, thì sẽ phấn khởi thi đua sản xuất làm cho nhà máy LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -16- thu đƣợc nhiều kết quả. “Nếu nhà máy phát triển thì có khả năng để cải thiện đời sống của công nhân và nhân viên”.

- “Đổi mới tổ chức và hoạt động Công đoàn trong giai đoạn mới”. Nxb Lao động, 1992, của tác giả Hoàng Thị Khánh đã nêu lên sự cần thiết phải đổi mới hoạt động của Công đoàn, trong đó, tác giả đã nhấn mạnh chức năng tham gia quản lý và điều hành xã hội, kiểm tra và giám sát hoạt động của Nhà nƣớc, để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của CNVCLĐ. Bài “Giai cấp công nhân Việt Nam thực trạng và các biện pháp nâng cao chất lƣợng” của tác giả Lê Thanh Hà trong Thông tin khoa học, số 33 tháng 02 năm 2003 của Trƣờng Đại học Công đoàn đã trích dẫn số liệu thống kê của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam: Năm 2001 đội ngũ công nhân, viên chức và lao động có trên 7 triệu ngƣời, chiếm 9% dân số, 16% lực lƣợng lao động xã hội. Lƣơng bình quân của công nhân trong doanh nghiệp Nhà nƣớc năm 2001 là: 950.000đ/ tháng, có 90% công nhân trong các doanh nghiệp Nhà nƣớc ký hợp đồng lao động, đời sống vật chất và tinh thần đƣợc cải thiện.

Đồng thời, tác giả đƣa ra giải pháp để nâng cao chất lƣợng giai cấp công nhân Việt Nam trong tình hình hiện nay là: Thực hiện đúng và đầy đủ chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc đối với giai cấp công nhân, ngƣời lao động. Chủ trƣơng của Đảng ta đối với CNVCLĐ là tạo nhiều việc làm, cải thiện điều kiện làm việc, thực hiện vệ sinh an toàn lao động, hạn chế thấp nhất tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp… Mặt khác phải “phát huy vai trò của Công đoàn trong việc tập hợp, giáo dục công nhân lao động với nhiệm vụ căn bản là: chăm lo đến đời sống công nhân lao động, đứng về phía ngƣời lao động để bảo vệ lợi ích chính đáng cho họ. Năm 2000, Bộ Lao động thƣơng binh và xã hội đã có Dự án nghiên cứu về “Tác động xã hội của việc cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nƣớc, đối với ngƣời lao động”. Sau khi mô tả thực trạng cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nƣớc, thực trạng lao động việc làm của doanh nghiệp Nhà nƣớc đã cổ phần hóa và tác động của cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nƣớc đối với ngƣời lao động.

Dự án đƣa ra những ý kiến kết luận và khuyến nghị phù hợp liên quan đến việc làm, đời sống của công nhân, lao động nhằm đẩy nhanh tiến LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -17- độ cổ phần hóa các doanh nghiệp Nhà nƣớc. Cũng trong năm 2000, Trƣờng Đại học Công đoàn thực hiện đề tài: “Đào tạo, bồi dƣỡng Cán bộ Công đoàn” do Nguyễn Viết Vƣợng làm chủ nhiệm đề tài. Qua đề tài cho thấy rõ vấn đề đào tạo, bồi dƣỡng đội ngũ cán bộ Công đoàn là vấn đề cực kỳ quan trọng trong giai đoạn hiện nay. Năm 2002, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã nghiệm thu đề tài “Tổ chức và hoạt động Công đoàn trong các Công ty cổ phần ở Việt Nam” do trƣờng Đại học Công đoàn thực hiện.

Đề tài đã đánh giá đƣợc thực trạng về tình hình tổ chức và hoạt động Công đoàn trong các Công ty cổ phần và để xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của Công đoàn cơ sở trong các công ty cổ phần. Đề tài “Hệ thống Công đoàn Việt Nam thời kỳ đổi mới” của Vũ Đạt xuất bản 2006, tại Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia đã bàn đến sự biến đổi về hệ thống tổ chức Công đoàn Việt Nam và đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động Công đoàn trong giai đoạn hiện nay. Ngoài ra còn có một số tác phẩm nhƣ: "Giai cấp Công nhân và Công đoàn Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới "của tác giả Nguyễn Văn Tƣ (Nxb Sự thật); Từ năm 2003 –2005 Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam có nghiên cứu “Nâng cao hiệu quả hoạt động Công đoàn trong các doanh nghiệp có vốn đầu tƣ nƣớc ngoài”; “Tổ chức và hoạt động của Công đoàn cơ sở trong tình hình mới”; “Công đoàn với phong trào thi đua trong công nhân, viên chức, lao động thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nƣớc”. Gần đây nhất, năm 2006, đề tài “Hoạt động Công đoàn trong các doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn Hà Nội”.

Do Nguyễn Viết Vƣợng làm chủ biên đã đƣợc Nhà xuất bản Lao động xuất bản. Trong công trình này, nhóm tác giả đã chỉ ra những hoạt động cần thiết của Công đoàn trong doanh nghiệp ngoài quốc doanh và đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả của hoạt động Công đoàn trong loại hình kinh tế này. Nhƣ vậy có thể thấy có rất nhiều nghiên cứu trong và ngoài nƣớc đề cập đến những vấn đề về công nhân, Công đoàn. Nhìn chung những nghiên cứu này đều hƣớng đến mục đích là góp phần nâng cao hơn nữa hiệu quả LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] -18- hoạt động Công đoàn nhằm đảm bảo quyền và lợi ích của ngƣời lao động, hƣớng tới sự phát triển kinh tế - xã hội theo hƣớng ổn định, vững chắc.