CHƯƠNG 1: BỐI CẢNH HÌNH THÀNH, MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ CỦA ĐỀ TÀI 1. Bối cảnh hình thành đề tài Trong tình hình biến đổi khí hậu toàn cầu, thì cuộc sống con người đang bị ảnh hưởng một cách nghiêm trọng. Cụ thể là tỉ lệ mắc các bệnh liên quan đến thay đổi thời tiết ngày càng tăng, một trong những căn bệnh làm ảnh hưởng khá nhiều đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống đó là viêm xoang. Viêm xoang có triệu chứng lâm sàng dễ nhầm lẫn với một số bệnh khác, nếu không phát hiện sớm và điều trị đúng cách, đúng thời điểm sẽ có những biến chứng khôn lường cho người bệnh.
Để điều trị bệnh viêm xoang có rất nhiều phương pháp. Ở Việt Nam, hai phương pháp chính được sử dụng là y học hiện đại và y học cổ truyền. Đối với y học hiện đại, thì chỉ trị được triệu chứng của bệnh bằng cách sử dụng thuốc kháng sinh, chọc, rửa xoang hay phẫu thuật, không trị được nguyên nhân sâu xa của bệnh. Đối với y học cổ truyền, viêm xoang được chữa trị bằng cách kết hợp châm cứu, xông, bấm huyệt, uống các loại thảo dược, có kết quả tốt, nhưng hiệu quả chậm và người bệnh dễ từ bỏ liệu trình điều trị.
Cả hai phương pháp này chưa được gọi là tối ưu trong việc điều trị bệnh viêm xoang. Laser công suất thấp từ năm 1962 đã mang lại nhiều lợi ích to lớn cho nhân loại khi được ứng dụng trong ngành y học và đã hình thành một ngành mới – ngành y học laser. Từ khi ra đời, nó đã không ngừng phát triển vượt bậc, mang lại phương pháp điều trị bệnh hữu hiệu, kết quả tối ưu mà chưa phương pháp nào trước đó đạt được. Thấy được điều này, các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã thử nghiệm ứng dụng Laser công suất thấp để điểu trị bệnh viêm xoang, kết quả mang lại hết sức khả quan.
Để củng cố cơ sở lý thuyết và chứng minh tính thực tiễn ưu việt của phương pháp, phòng thí nghiệm công nghệ Laser- Khoa Khoa học ứng dụng đại học Bách Khoa TP. Hồ Chí Minh đã tiến hành tổ chức nghiên cứu với đề tài luận văn “Ứng dụng laser bán dẫn công suất thấp trong điều trị viêm xoang sàng trước và viêm xoang sàng sau”. Mục tiêu của đề tài Mục tiêu chính của đề tài là “Ứng dụng Laser bán dẫn công suất thấp trong điều trị viêm xoang sàng trước và viêm xoang sàng sau”, cụ thể là điều trị các triệu chứng của bệnh, phục hồi và nâng cao sức đề kháng của người bệnh, từ đó sẽ đánh giá được khả năng điều trị viêm xoang sàng trước và sau bằng phương pháp Laser bán dẫn công suất so với các phương pháp khác. Nhiệm vụ của đề tài - Nghiên cứu tổng quan các vấn đề chính liên quan trực tiếp tới đề tài: • Những vấn đề cơ bản về xoang, viêm xoang.
• Các phương pháp điều trị hiện nay. __________________________________________________________________________________ SVTH: PHÙNG MINH CHÂU 2 GVHD: THS. TRẦN THIÊN HẬU LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TP.HCM • Các nghiên cứu trên thế giới và Việt Nam về ứng dụng Laser công suất thấp trong điều trị viêm xoang. - Mô phỏng được sự lan truyền chùm tia Laser làm việc ở các bước sóng 633 nm, 780 nm, 850 nm và 940 nm tới hai vùng xoang sàng trước và sau cần điều trị.
Đưa ra kết luận lựa chọn bước sóng phù hợp. - Xây dựng quy trình điều trị bệnh viêm xoang sàng trước và sau, sử dụng kết hợp Laser quang trị liệu và các liệu pháp truyền thống. - Xây dựng mô hình thiết bị điều trị. - Tổ chức điều trị lâm sàng để đánh giá hiệu quả, tính khả thi của phương pháp.
__________________________________________________________________________________ SVTH: PHÙNG MINH CHÂU 3 GVHD: THS. TRẦN THIÊN HẬU LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TP.HCM CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ CHÍNH LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 2. Giải phẫu xoang mặt Xoang là không gian chứa không khí trong hộp sọ. Chúng nằm phía sau trán, xương mũi, má và mắt.
Xoang khỏe mạnh không có vi khuẩn hoặc vi trùng khác. Hầu hết thời gian, chất nhầy có thể thoát ra và không khí có thể chảy qua xoang [1]. Các xoang mặt tạo nên một tổng thể các xoang rỗng có liên quan tới nhau và liên quan tới hố mũi và ở quanh hốc mắt. Các xoang cạnh mũi gồm có 8 xoang: 4 xoang bên trái và 4 xoang bên phải mỗi mũi.
Mỗi bên mặt có 1 xoang hàm, 1 xoang trán, 1 xoang bướm và có từ 15 – 17 xoang sàng. 1 Vị trí các xoang [2] 2. Xoang trán Đây là vùng xoang nằm sau lớp nền sọ, phía trên ổ mắt, trong phần trên trán và đổ vào ngách mũi giữa. Là hốc hơi có hình tháp ba mặt và một đáy.
Thành trước của xoang dày, và tương ứng với vùng lông mày; thành sau của xoang mỏng hơn, liên quan với màng não và qua các lớp màng não liên quan với thuỳ trán của đại não (cực trước của bán cầu đại não). Thành trong của xoang trán là vách gian -xoang, ngăn cách hai xoang trán ở hai bên với nhau; thành dưới được xem là đáy của các xoang trán và liên quan với hốc mắt và xương sàng. Xoang trán xuất hiện trong giai đoạn trẻ em, sự phát triển của xoang trán là khác nhau tùy từng người và trong một người sự phát triển này cũng không giống nhau với hai bên xoang. Xoang trán được dẫn lưu bởi một ống dẫn lưu là ống mũi trán dài, ống này đi ngang xoang sàng, cho nên viêm xoang trán thường sẽ kéo theo viêm xoang sàng.
__________________________________________________________________________________ SVTH: PHÙNG MINH CHÂU 4 GVHD: THS. TRẦN THIÊN HẬU LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TP. Xoang hàm Là xoang lớn nằm trong thân xương hàm trên và mở thông ngách mũi giữa. Xoang hàm có lỗ thông nằm ở phần trên - trong của xoang và đáy của xoang này thấp hơn nền của hốc mũi 0.5-1 cm, điều này lý giải cho việc vì sao dịch của xoang hàm kém được dẫn lưu.
Xoang hàm là một hốc nằm trong thân của xương hàm trên, những thành của xoang có thể chỉ là những tấm xương mỏng. Hình thể của xoang cũng giống với hình thể của thân xương hàm trên, tức là hình tháp có bốn mặt bên (đều gọi là thành xoang) với một đáy hướng vào phía trong. Xoang sàng Nằm ở giữa phần trên hố mũi và hốc mắt. Có từ 4-17 hốc khí trong mê đạo sàng được xếp làm 3 nhóm: nhóm trước và giữa đổ vào ngách mũi giữa, nhóm sau đổ vào ngách mũi trên.
- Xoang sàng trước: nằm tiếp nối từ xoang hàm đến xoang trán, giữa khoảng hốc mũi và hốc mắt. Gọi là xoang sàng, xoang này không chỉ là một hốc như xoang trán, xoang hàm mà thường có khoảng 6 – 10 hốc nhỏ liên tiếp với nhau nên y học thường gọi là khối sàng trước hay các tế bào sàng trước. - Xoang sàng sau: cũng từ tế bào sàng như xoang sàng trước nhưng phát triển ngang ra phía sau ngay dưới nền xương sọ tới xoang bướm. Xoang sàng sau hay khối các tế bào sàng sau vì cũng gồm có nhiều hốc nhỏ và vách rất mỏng khi bị viêm hay úng mủ các vách này có thể bị dày nên hay tiêu đi.
Xoang sàng sau nằm ở trong sâu nên khi rỏ, xịt mũi hay khi dùng thuốc thường khó đến được xoang. Xoang bướm Xoang bướm bắt đầu phát triển vào thời kỳ thứ 2 hoặc thứ 3 của cuộc sống và thông thường thông khí đầy đủ lúc 17 hoặc 18 tuổi. Nằm ở phần trên – sau của hố mũi, dưới nền sọ giữa, trong thân xương bướm và đổ vào ngách bướm- sàng. Là xoang nằm sâu nhất, tạo thành hốc trong xương bướm ở nền sọ.
Xoang bướm cũng cách biệt hơn, chỉ thông với xoang sàng sau và hốc mũi nên khi bị viêm cũng khó đưa thuốc nên được xoang bướm. Xoang bướm gần với động mạch cảnh, xoang hang, thần kinh thị giác nên trong các bệnh lý của xoang bướm thường có dấu hiệu liên quan tới mắt. Sự dẫn lưu và thông khí trong các xoang Các xoang trước (Xoang hàm, xoang trán và xoang sàng trước) đều có lỗ dẫn lưu tập trung ở khe giữa, tạo điều kiện cho việc lan rộng viêm nhiễm từ một xoang tới những vùng xoang khác. Các xoang sau (Xoang sàng sau và xoang bướm) được dẫn lưu ở phía trên và phía sau các hố mũi.
__________________________________________________________________________________ SVTH: PHÙNG MINH CHÂU 5 GVHD: THS. TRẦN THIÊN HẬU LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TP.HCM Việc dẫn lưu của các xoang được thực hiện nhờ chức năng tiết nhầy và lông chuyển của lớp niêm mạc xoang. Lớp niêm mạc này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ đường thở nhưng luôn bị ảnh hưởng bởi nhiều tác nhân bên ngoài như: Vi khuẩn, các chất hóa học (bụi, phấn hoa, nấm mốc,.), các tác nhân vật lý (nhiệt độ, độ ẩm), các yếu tố tâm lý,…. Đây cũng là những nguyên nhân dẫn đến bệnh viêm xoang sẽ được nói kỹ hơn ở phần sau.
Bệnh viêm xoang Hình 2. 2 Các xoang bị viêm [2] Nguyên nhân viêm xoang có thể: - Do nhiễm khuẩn: Sau cảm cúm, viêm amidan, viêm VA. - Do dị ứng: Do cơ địa dị ứng, do tiếp xúc với phấn hoa, bụi nhà, lông thú, mạt, nấm mốc. - Do nấm: Do hít phải bào tử nấm trong không khí, khi vào xoang, gặp điều kiện thuận lợi phát triển thành viêm xoang do nấm.
- Do tiếp xúc với ổ viêm: Sâu răng hàm, viêm hốc mắt. - Do chấn thương gây lệch hình hốc mũi, gây tắc các lỗ thông xoang. - Khi tiếp xúc thường xuyên với hóa chất cũng có thể gây viêm mũi xoang. __________________________________________________________________________________ SVTH: PHÙNG MINH CHÂU 6 GVHD: THS.
TRẦN THIÊN HẬU LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC BÁCH KHOA TP.HCM Xoang là khoảng chứa không khí rỗng do các xương xung quanh mũi hình thành. Chúng tạo ra chất nhầy chảy vào mũi. Nếu mũi bị sưng lên sẽ làm phù nề viêm mạc gây tác nghẽn các lỗ dẫn lưu thông của xoang làm ứ đọng các chất tiết trong xoang, tạo điều kiện cho nhiễm khuẩn thứ phát. Những điều sau đây có thể làm tăng nguy cơ một người lớn hoặc trẻ sẽ bị viêm xoang: - Bệnh viêm mũi dị ứng hoặc sốt rét.
- Thay đổi về độ cao. - Hệ thống miễn dịch suy yếu do HIV hoặc hóa trị liệu. Phân loại viêm xoang theo mức độ Viêm xoang cấp tính: Viêm xoang cấp tính là khi triệu chứng xuất hiện trong 4 tuần hoặc ít hơn. Các triệu chứng của viêm xoang cấp tính ở người lớn hay thường xảy ra sau khi bị cảm lạnh và tồi tệ hơn sau 5 đến 7 ngày, sau đó biến thành nhiễm trùng do vi khuẩn.