Tổng quan luận án
Công trình nghiên cứu "Tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông ở tỉnh Bắc Ninh hiện nay" là luận án tiến sĩ ngành Chính trị học, chuyên ngành Công tác tư tưởng (mã số 9.01), do nghiên cứu sinh Hoàng Văn Thái thực hiện tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền trực thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS,TS. Phạm Huy Kỳ, bảo vệ năm 2023.
Về tính cấp thiết, tác giả luận án xác định tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông là hoạt động truyền bá các quan điểm, quy tắc, chuẩn mực, hành vi đạo đức của nhà giáo, làm cho chúng trở thành nhân tố định hướng, dẫn dắt ý thức và hành vi của giáo viên trong thực thi nhiệm vụ. Trong bối cảnh bùng nổ thông tin và mặt trái của kinh tế thị trường, hoạt động này giữ vai trò định hướng chính trị, tư tưởng, giúp giáo viên tiếp nhận chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Về mặt thực tiễn, tỉnh Bắc Ninh có sự quan tâm đầu tư cho giáo dục ở mức cao so với bình quân cả nước: tính đến tháng 10/2017, tỷ lệ trường học đạt chuẩn quốc gia ở các cấp học đạt 91,5%; tỷ lệ giáo viên phổ thông đạt chuẩn đạt 100%, trong đó trên chuẩn đạt 85,3% (tỷ lệ cao nhất cả nước thời điểm đó). Tuy nhiên, thực tế địa phương cho thấy nhận thức về đạo đức nghề nghiệp của một bộ phận giáo viên chưa theo kịp yêu cầu; xuất hiện lối sống thực dụng, bàng quan, vi phạm chuẩn mực đạo đức nhà giáo, thậm chí vi phạm pháp luật, làm giảm sút niềm tin xã hội đối với ngành giáo dục. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ những bất cập trong công tác tuyên truyền của cấp ủy, chính quyền và các cơ sở giáo dục: nhận thức chưa đầy đủ, nội dung tuyên truyền chưa phong phú, phương thức thiếu hấp dẫn, năng lực của đội ngũ cán bộ tuyên truyền chưa đáp ứng yêu cầu trong thời đại công nghệ số.
Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ một số vấn đề lý luận về tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông; khảo sát, đánh giá thực trạng và đề xuất các quan điểm, giải pháp nhằm đẩy mạnh hoạt động này tại tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới.
Để thực hiện mục đích trên, luận án xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu:
- Tổng quan các công trình khoa học đã công bố liên quan đến đề tài.
- Nghiên cứu, làm rõ một số vấn đề lý luận về tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông.
- Phân tích, đánh giá thực trạng, nguyên nhân và xác định những vấn đề đặt ra trong tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông ở tỉnh Bắc Ninh giai đoạn vừa qua.
- Đề xuất quan điểm và hệ thống giải pháp đẩy mạnh tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông ở tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới.
Hệ thống câu hỏi nghiên cứu được luận án đặt ra gồm 5 câu hỏi:
- Một là: Tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông là gì? Có các yếu tố nào cấu thành tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông?
- Hai là: Vì sao phải tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông?
- Ba là: Có những yếu tố nào ảnh hưởng đến tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông ở tỉnh Bắc Ninh?
- Bốn là: Thực trạng tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông trong thời gian qua như thế nào (ưu điểm và những hạn chế)? Nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan của thực trạng đó là gì?
- Năm là: Có những vấn đề gì đang đặt ra trong tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông ở tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới? Cần dựa trên quan điểm nào và thực hiện những giải pháp gì để đẩy mạnh hoạt động này?
Tương ứng với các câu hỏi trên, tác giả luận chứng 5 giả thuyết nghiên cứu:
- Một là: Tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông là hoạt động truyền bá quan điểm, quy tắc, chuẩn mực, hành vi đạo đức nghề nghiệp và các nội dung liên quan để định hướng, dẫn dắt hành vi giáo viên; các yếu tố cấu thành bao gồm chủ thể, đối tượng, nội dung, phương thức và kết quả tuyên truyền (tiêu chí đánh giá hiệu quả).
- Hai là: Hoạt động này mang tính tất yếu khách quan xuất phát từ vị trí của người thầy, thực trạng đạo đức nhà giáo, thực trạng công tác tuyên truyền và yêu cầu của thời kỳ Cách mạng công nghiệp 4.0 và hội nhập quốc tế.
- Ba là: Hoạt động tuyên truyền tại Bắc Ninh chịu tác động của sự đổi mới hệ thống chính trị, dân chủ hóa, văn hóa truyền thống vùng Kinh Bắc, mặt trái kinh tế thị trường, sự phát triển mạng lưới trường lớp và yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục.
- Bốn là: Thực trạng tuyên truyền tại Bắc Ninh thời gian qua đạt nhiều kết quả tích cực song vẫn còn bộc lộ hạn chế ở tất cả các yếu tố cấu thành do nguyên nhân chủ quan từ nhận thức, năng lực cán bộ, kinh phí và nguyên nhân khách quan từ đời sống kinh tế.
- Năm là: Việc đẩy mạnh hoạt động này đòi hỏi phải giải quyết các mâu thuẫn thực tiễn thông qua việc thực hiện đồng bộ 03 quan điểm chỉ đạo và 02 nhóm giải pháp (nhóm tác động vào các yếu tố cấu thành và nhóm tác động vào các điều kiện xã hội khách quan).
Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng nghiên cứu: Tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông ở tỉnh Bắc Ninh.
- Khách thể nghiên cứu: Đội ngũ giáo viên phổ thông công lập ở tỉnh Bắc Ninh, bao gồm cán bộ quản lý và người trực tiếp giảng dạy ở ba cấp học: tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông.
- Phạm vi nội dung, không gian và thời gian: Giới hạn trong khối trường công lập (do chiếm tỷ lệ chủ đạo và tuyệt đối tại địa phương); thời gian khảo sát thực tế từ năm 2016 đến năm 2020 (trọn vẹn một nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh khóa XIX).
- Địa bàn khảo sát: Lựa chọn mẫu đại diện tại 8 đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Bắc Ninh gồm thành phố Bắc Ninh, thành phố Từ Sơn và 6 huyện: Yên Phong, Quế Võ, Tiên Du, Thuận Thành, Gia Bình, Lương Tài.
Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án
Trong Chương 1, tác giả tiến hành tổng quan hệ thống tư liệu nghiên cứu trong và ngoài nước, phân chia thành hai nhóm công trình chính:
Nhóm thứ nhất bao gồm các công trình nghiên cứu về đạo đức nghề nghiệp và tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp:
- Về đạo đức nghề nghiệp: Tác phẩm của G. Ladutina (2010) bàn về lịch sử, nguyên tắc, bổn phận và trách nhiệm nghề nghiệp; Phạm Huy Kỳ (2010) phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng về xử lý mối quan hệ cá nhân - xã hội trong đạo đức người cán bộ; Nguyễn Thị Trường Giang (2011) xác định bản chất đạo đức nghề nghiệp là bộ phận của đạo đức xã hội và phân tích vi phạm đạo đức nghề nghiệp; I. Kumyganova (1992) nghiên cứu tiêu chí đạo đức nghề nghiệp trong sự chuyển biến từ hoạt động nghiệp dư sang chuyên nghiệp; S. Brenner (1992) trên Journal of Business Ethics làm rõ vai trò giáo dục đạo đức kinh doanh; Trung tâm gia sư DACADEMY (2022) nêu các phẩm chất chính trị, tác phong, lối sống của nhà giáo.
- Về tuyên truyền và tuyên truyền đạo đức: Jacques Ellul (1973) định nghĩa tuyên truyền từ khía cạnh định hướng tâm lý, thái độ quần chúng; Lương Khắc Hiếu (2008) xác định bản chất tuyên truyền là truyền bá hệ tư tưởng trong công tác tư tưởng; Trần Thị Anh Đào (2009) phân tích công tác tư tưởng và yêu cầu ngăn chặn suy thoái đạo đức trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa; cuốn sách "Bác Hồ với công tác tuyên truyền" (2014) làm rõ nguyên tắc tuyên truyền cụ thể, thiết thực; Nguyễn Thanh Nga (2015) nghiên cứu giáo dục đạo đức nghề nghiệp cho học sinh báo chí theo tư tưởng Hồ Chí Minh; Đinh Thị Thanh Tâm (2017) luận giải cấu trúc và sự cần thiết của giáo dục chuẩn mực đạo đức kinh doanh cho nông dân.
Nhóm thứ hai bao gồm các công trình nghiên cứu về giáo viên phổ thông và tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông:
- Về giáo viên phổ thông và đạo đức nhà giáo: Vũ Công Thương (2014) phân tích chuẩn mực đạo đức nhà giáo theo tư tưởng Hồ Chí Minh; Nguyễn Văn Tỵ (2017) nêu thực trạng suy thoái đạo đức nhà giáo và yêu cầu tuyên truyền; Nguyễn Đình Dương (2018) phân tích hiện tượng lệch chuẩn đạo đức nhà giáo và giải pháp gắn với cuộc vận động học tập Bác; Đặng Đức Minh (2019) nhấn mạnh trách nhiệm tự tu dưỡng đạo đức qua từng năm học của giáo viên trung học cơ sở; Ngọc Thúy (2021) và Trần Thị Quỳnh (2022) phân tích các quy định pháp lý hiện hành của Bộ Giáo dục và Đào tạo về tiêu chuẩn đạo đức nhà giáo trong bối cảnh mới.
- Về tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho giáo viên: Hà Nhật Thăng (2007) xác định tuyên truyền là giải pháp hiện thực hóa ý thức đạo đức; Quiang Zha, Yan Guangfen và Li Zhong (2016) trong công trình "Education in a global context" luận giải việc giữ gìn bản sắc và tuyên truyền đạo đức nhà giáo trong bối cảnh toàn cầu hóa; Bùi Thị Tuyết Mai (2017) nghiên cứu giáo dục đạo đức cho sinh viên cao đẳng sư phạm; Nguyễn Trí và Nguyễn Thị Quốc Minh (2018) nghiên cứu phát triển đội ngũ giảng viên trẻ và phương thức lấy nhân cách tác động nhân cách; các bài viết của Công đoàn ngành Giáo dục (2022) nhấn mạnh vai trò người thầy là khuôn vàng thước ngọc đối với xã hội.
Khoảng trống nghiên cứu được luận án chỉ ra: Các công trình đã công bố chủ yếu tiếp cận đạo đức và đạo đức nghề nghiệp nói chung, hoặc đạo đức nhà giáo dưới góc độ khoa học giáo dục, xã hội học; chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện và có hệ thống dưới góc độ chuyên ngành Công tác tư tưởng về hoạt động tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông. Đặc biệt, hoàn toàn vắng bóng công trình nghiên cứu trực tiếp về các yếu tố cấu thành hoạt động tuyên truyền này và khảo sát thực chứng trên địa bàn một tỉnh cụ thể như tỉnh Bắc Ninh để chỉ ra những mâu thuẫn thực tiễn và xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ.
Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu
Luận án dựa trên cơ sở lý luận là các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác tư tưởng, công tác tuyên truyền và đạo đức cách mạng. Về phương diện lý thuyết đạo đức nghề nghiệp, tác giả kế thừa luận điểm của C.Mác: đạo đức nghề nghiệp là hệ thống quan điểm, quy tắc, chuẩn mực, hành vi đạo đức xã hội đòi hỏi phải tuân theo trong hoạt động nghề nghiệp, thuộc kiến trúc thượng tầng và chịu sự quy định của cơ sở kinh tế. Về lý thuyết tuyên truyền, tác giả tiếp thu định nghĩa tuyên truyền là hoạt động có mục đích nhằm truyền bá tri thức, hệ tư tưởng để hình thành niềm tin và định hướng hành vi xã hội. Luận án phân định rõ: tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp có nội hàm rộng hơn giáo dục đạo đức nghề nghiệp; tuyên truyền nhấn mạnh việc truyền bá có định hướng chính trị - tư tưởng để dẫn dắt hành vi thực tiễn của giáo viên.
Phương pháp luận chỉ đạo quá trình nghiên cứu là chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Hệ thống phương pháp nghiên cứu cụ thể được tác giả vận dụng phối hợp gồm:
- Phương pháp phân tích và tổng hợp: Đi từ lý luận chung về đạo đức và tuyên truyền đến nội dung cụ thể về đạo đức giáo viên phổ thông, sau đó tổng hợp, khái quát hóa thành hệ thống lý luận của đề tài.
- Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: Tiếp cận đội ngũ giáo viên phổ thông như một chỉnh thể xã hội - nghề nghiệp trên địa bàn, không đi sâu vào từng cá nhân riêng lẻ.
- Phương pháp kết hợp lý luận và thực tiễn: Đối chiếu các nguyên lý lý luận công tác tư tưởng với số liệu tổng kết thực tiễn khảo sát tại địa phương.
- Phương pháp lịch sử - logic: Xem xét quá trình phát triển của hoạt động tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp gắn với các giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Ninh.
- Phương pháp điều tra xã hội học: Tiến hành thu thập dữ liệu sơ cấp bằng bảng hỏi kết hợp phỏng vấn sâu cá nhân, thảo luận nhóm. Mẫu khảo sát được thiết kế theo phương pháp chọn mẫu có chủ định kết hợp ngẫu nhiên.
- Các phương pháp bổ trợ: Thống kê số liệu, phân tích tài liệu thứ cấp, phương pháp so sánh.
| Nội dung thông số |
Dữ liệu thực tế trong luận án |
| Kỹ thuật thu thập |
Điều tra bằng bảng hỏi (maket), phỏng vấn sâu, quan sát, thảo luận nhóm |
| Dung lượng mẫu |
200 phiếu điều tra bằng bảng hỏi và 300 phiếu khảo sát (tổng cộng 500 phiếu) |
| Nhóm đối tượng khảo sát |
Cán bộ quản lý giáo dục các cấp, cán bộ ban tuyên giáo, giáo viên tiểu học, THCS, THPT, đại biểu Quốc hội, đại biểu HĐND, phụ huynh và học sinh |
| Địa bàn khảo sát |
08 đơn vị hành chính tỉnh Bắc Ninh: TP. Bắc Ninh, TP. Từ Sơn, H. Yên Phong, H. Quế Võ, H. Tiên Du, H. Thuận Thành, H. Gia Bình, H. Lương Tài |
| Cơ sở dữ liệu thứ cấp |
Các văn kiện của Đảng (Chỉ thị số 17-CT/TW), văn bản quy phạm pháp luật (Nghị định số 80/2017/NĐ-CP, Quyết định số 16/2008/QĐ-BGDĐT) và báo cáo của Sở GD&ĐT tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2016 - 2020 |
Nội dung chính theo từng chương
Luận án có kết cấu gồm phần Mở đầu, 4 chương (11 tiết), Kết luận, Danh mục công trình của tác giả đã công bố, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục.
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến luận án
Chương này gồm 3 tiết và phần tiểu kết:
- Tiết 1.1: Trình bày các công trình nghiên cứu về đạo đức nghề nghiệp và tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp, điểm lại quan điểm của các học giả trong nước và quốc tế.
- Tiết 1.2: Phân tích các công trình nghiên cứu về giáo viên phổ thông và tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho giáo viên phổ thông.
- Tiết 1.3: Nhận xét tổng quát các thành tựu của tài liệu đi trước, chỉ rõ những khoảng trống chưa được giải quyết, từ đó xác lập 5 câu hỏi nghiên cứu và 5 giả thuyết nghiên cứu khoa học làm định hướng cho các chương tiếp theo.
Chương 2: Một số vấn đề lý luận về tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông
Chương này gồm 3 tiết và phần tiểu kết, xác lập hệ thống lý luận của đề tài:
- Tiết 2.1: Phân tích khái niệm đạo đức, đạo đức nghề nghiệp; làm rõ đặc trưng đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ giáo viên phổ thông (gồm cán bộ quản lý và giáo viên giảng dạy ở cấp tiểu học, THCS, THPT); định nghĩa tuyên truyền, tuyên truyền đạo đức và tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho giáo viên phổ thông.
- Tiết 2.2: Luận giải các yếu tố cấu thành hoạt động tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho giáo viên phổ thông, bao gồm:
- Chủ thể tuyên truyền: Cấp ủy Đảng, Ban Tuyên giáo các cấp, đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên; các đơn vị chức năng thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo (Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục, Vụ Giáo dục Chính trị và Công tác học sinh, sinh viên, Thanh tra Bộ, Văn phòng Bộ, Vụ Thi đua - Khen thưởng, Vụ Giáo dục Tiểu học, Vụ Giáo dục Trung học); Ủy ban nhân dân tỉnh; Sở Giáo dục và Đào tạo; các trường tiểu học, THCS, THPT; các cơ sở đào tạo giáo viên; bản thân giáo viên và cán bộ quản lý (vừa là chủ thể vừa là đối tượng, trong đó người đứng đầu cơ sở giáo dục giữ vai trò chủ chốt).
- Đối tượng tuyên truyền: Toàn thể đội ngũ giáo viên phổ thông công lập.
- Nội dung tuyên truyền: Hệ thống quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng; chính sách, pháp luật về giáo dục và đạo đức công vụ; các quy tắc chuẩn mực ứng xử sư phạm; nhận diện tác động tiêu cực của kinh tế thị trường.
- Phương thức tuyên truyền: Tuyên truyền miệng, thông qua báo chí - truyền thông, thông qua internet và mạng xã hội, thông qua hoạt động thực tiễn và phong trào thi đua.
- Kết quả và tiêu chí đánh giá: Đo lường qua sự biến chuyển về nhận thức, thái độ, tình cảm và hành vi thực tế của giáo viên.
- Tiết 2.3: Làm sáng tỏ tính tất yếu và sự cần thiết của hoạt động này xuất phát từ vị trí xã hội của nhà giáo, thực trạng công tác tư tưởng và bối cảnh chuyển dịch kinh tế - xã hội thời kỳ hội nhập quốc tế.
Chương 3: Tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông ở tỉnh Bắc Ninh - Thực trạng và những vấn đề đặt ra
Chương này gồm 3 tiết và phần tiểu kết, tập trung phân tích thực chứng giai đoạn 2016 - 2020:
- Tiết 3.1: Phân tích các yếu tố đặc thù tác động đến hoạt động tuyên truyền tại Bắc Ninh, bao gồm truyền thống văn hiến vùng Kinh Bắc, tốc độ công nghiệp hóa nhanh, sự mở rộng quy mô trường lớp và tác động của mạng xã hội.
- Tiết 3.2: Khảo sát thực trạng tuyên truyền trên địa bàn tỉnh: phân tích hoạt động của các chủ thể, nội dung, hình thức triển khai và kết quả đạt được về nhận thức, hành vi đạo đức của giáo viên. Tác giả sử dụng hệ thống số liệu thống kê và biểu đồ điều tra xã hội học để minh chứng.
- Tiết 3.3: Chỉ ra các hạn chế (nội dung còn trùng lặp, hình thức chưa phong phú, cơ sở vật chất và kinh phí hạn hẹp), phân tích nguyên nhân chủ quan, nguyên nhân khách quan và đúc kết các vấn đề, mâu thuẫn thực tiễn đang đặt ra cần giải quyết.
| STT |
Tên bảng / Biểu đồ trong Chương 3 |
Trang |
| 1 |
Bảng 3.1: Chỉ tiêu về hiện trạng giáo dục trung học cơ sở trung bình 01 năm học (giai đoạn 2016 - 2020) ở tỉnh Bắc Ninh |
79 |
| 2 |
Bảng 3.2: Chỉ tiêu về hiện trạng giáo dục trung học phổ thông trung bình 01 năm học (giai đoạn 2016 - 2020) ở tỉnh Bắc Ninh |
80 |
| 3 |
Bảng 3.3: Kết quả phối hợp với các cơ quan báo chí, truyền thông xây dựng các chuyên trang, chuyên mục về giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức nhà giáo (giai đoạn 2016 - 2020) ở tỉnh Bắc Ninh |
86 |
| 4 |
Biểu đồ 3.1: Sự phối hợp của các tổ chức, cơ quan trong tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông ở tỉnh Bắc Ninh trong thời gian qua |
93 |
| 5 |
Biểu đồ 3.2: Mức độ đánh giá về nội dung tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông ở tỉnh Bắc Ninh trong thời gian qua |
98 |
| 6 |
Biểu đồ 3.3: Mức độ sử dụng các phương pháp trong tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông tỉnh Bắc Ninh trong thời gian qua |
99 |
| 7 |
Biểu đồ 3.4: Mức độ đánh giá về tính bổ ích của nội dung tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông tỉnh Bắc Ninh trong thời gian qua |
105 |
Chương 4: Quan điểm và giải pháp đẩy mạnh tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông ở tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới
Chương này gồm 2 tiết và phần tiểu kết:
- Tiết 4.1: Xác lập 03 quan điểm định hướng: (1) Gắn tuyên truyền với phát huy truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và các giá trị văn hóa vùng Kinh Bắc, kết hợp tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; (2) Gắn liền với cuộc vận động học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh; (3) Xác định tuyên truyền là trách nhiệm chung của toàn bộ hệ thống chính trị, của các cấp quản lý giáo dục và bản thân mỗi giáo viên.
- Tiết 4.2: Đề xuất hệ thống giải pháp gồm 02 nhóm với 07 giải pháp cụ thể:
- Nhóm 1: Các giải pháp tác động vào các yếu tố cấu thành hoạt động tuyên truyền (nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể; đổi mới nội dung tuyên truyền phù hợp với từng đối tượng giáo viên; đa dạng hóa và kết hợp đồng bộ các phương thức tuyên truyền; tăng cường các điều kiện bảo đảm về nhân lực, vật lực, tài lực và công nghệ).
- Nhóm 2: Các giải pháp tác động vào điều kiện xã hội khách quan (xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, bình đẳng, dân chủ; hoàn thiện thể chế, cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá và xử lý vi phạm đạo đức; quan tâm chăm lo đời sống vật chất, tinh thần nhằm bảo đảm chất lượng cuộc sống cho giáo viên phổ thông).
Kết quả và những đóng góp mới
Về mặt lý luận, luận án có những đóng góp cụ thể:
- Hệ thống hóa, phân tích và phát triển cơ sở lý luận của chuyên ngành Công tác tư tưởng về đạo đức nghề nghiệp của nhà giáo; chuẩn hóa định nghĩa khái niệm "Tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông".
- Làm sáng tỏ các yếu tố cấu thành hoạt động tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông dưới góc độ công tác tư tưởng (chủ thể, đối tượng, nội dung, phương thức, điều kiện bảo đảm và tiêu chí đánh giá kết quả); phân tích rõ luận cứ về sự cần thiết khách quan của hoạt động này trong bối cảnh đổi mới giáo dục và Cách mạng công nghiệp 4.0.
Về mặt thực tiễn, luận án mang lại những kết quả:
- Khảo sát, phác thảo bức tranh toàn diện về thực trạng tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho giáo viên phổ thông công lập trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh giai đoạn 2016 - 2020; chỉ ra các ưu điểm, những hạn chế cụ thể và phân định nguyên nhân khách quan, chủ quan.
- Xác định rõ các mâu thuẫn, vấn đề cấp bách đang đặt ra trong thực tiễn công tác tư tưởng tại một địa phương có tốc độ công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh.
- Đề xuất 03 quan điểm chỉ đạo và 02 nhóm giải pháp gồm 07 giải pháp mang tính khả thi, phân định rõ giữa việc tác động trực tiếp vào các khâu của quá trình tuyên truyền và việc tác động cải thiện môi trường xã hội, thể chế pháp lý cùng chế độ đãi ngộ cho giáo viên.
Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp
Căn cứ theo nội dung công bố trong văn bản luận án, phạm vi khảo sát thực tiễn chỉ giới hạn ở khối các trường phổ thông công lập tại 8 đơn vị hành chính thuộc tỉnh Bắc Ninh trong mốc thời gian từ năm 2016 đến năm 2020 (tương ứng với nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh khóa XIX). Luận án chưa khảo sát thực nghiệm tại các cơ sở giáo dục ngoài công lập, các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên, cũng như chưa phản ánh các biến động thực tiễn sau năm 2020.
Đây chính là cơ sở gợi mở cho các hướng nghiên cứu tiếp theo: mở rộng phạm vi khảo sát sang khối giáo dục phổ thông tư thục, khảo sát so sánh đối chiếu giữa tỉnh Bắc Ninh với các tỉnh, thành phố khác trong vùng đồng bằng sông Hồng, hoặc nghiên cứu tác động của giai đoạn chuyển đổi số toàn diện trong giáo dục đối với công tác tuyên truyền đạo đức nhà giáo trong các nhiệm kỳ tiếp theo.
Giá trị tham khảo
Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn đối với các nhóm đối tượng:
- Cán bộ lãnh đạo cấp ủy, cơ quan Ban Tuyên giáo các cấp tại tỉnh Bắc Ninh và các địa phương có điều kiện tương đồng trong việc xây dựng kế hoạch, đề án công tác tư tưởng - văn hóa trong trường học.
- Cán bộ quản lý ngành Giáo dục và Đào tạo (Sở GD&ĐT, Phòng GD&ĐT, Ban Giám hiệu các trường tiểu học, THCS, THPT) trong việc triển khai quy tắc ứng xử sư phạm, chuẩn nghề nghiệp giáo viên và xây dựng môi trường văn hóa học đường.
- Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học thuộc các chuyên ngành Chính trị học, Công tác tư tưởng, Quản lý giáo dục và Giáo dục học khi nghiên cứu về phương pháp luận tuyên truyền miệng, truyền thông đại chúng trong giáo dục đạo đức nghề nghiệp.
- Các phần đáng tham khảo trực tiếp gồm: khung lý thuyết về các yếu tố cấu thành hoạt động tuyên truyền ở Chương 2, hệ thống bảng biểu, công cụ khảo sát thực trạng ở Chương 3 và hệ thống 07 giải pháp ở Chương 4.
Câu hỏi thường gặp
1. Luận án định nghĩa thế nào về tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông?
Theo luận án, đây là hoạt động truyền bá các quan điểm, quy tắc, chuẩn mực, hành vi đạo đức nghề nghiệp và những nội dung trực tiếp liên quan, tác động, ảnh hưởng đến đạo đức nghề nghiệp của nhà giáo, làm cho chúng trở thành nhân tố giữ vai trò định hướng, dẫn dắt ý thức và hành vi của đội ngũ giáo viên phổ thông trong quá trình thực hiện chức trách của mình.
2. Khung thời gian và địa bàn khảo sát thực tế của luận án được giới hạn như thế nào?
Luận án nghiên cứu trong phạm vi thời gian từ năm 2016 đến năm 2020 (trọn vẹn một nhiệm kỳ Đại hội Đảng bộ tỉnh Bắc Ninh khóa XIX). Địa bàn khảo sát thực tế gồm 8 đơn vị hành chính: thành phố Bắc Ninh, thành phố Từ Sơn và 6 huyện Yên Phong, Quế Võ, Tiên Du, Thuận Thành, Gia Bình, Lương Tài.
3. Dung lượng mẫu điều tra xã hội học được tác giả triển khai gồm những gì?
Tác giả đã triển khai khảo sát với dung lượng mẫu gồm 200 phiếu điều tra bằng bảng hỏi và 300 phiếu khảo sát (tổng cộng 500 phiếu) gửi tới cán bộ quản lý giáo dục các cấp của tỉnh Bắc Ninh, cán bộ ban tuyên giáo, cán bộ ngành giáo dục và đội ngũ giáo viên tại các cơ sở giáo dục phổ thông trên địa bàn tỉnh.
4. Chủ thể của hoạt động tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho giáo viên phổ thông gồm những cơ quan, đơn vị nào?
Chủ thể gồm: Cấp ủy Đảng, Ban Tuyên giáo các cấp và đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên; các đơn vị chức năng thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo (Cục Nhà giáo và Cán bộ quản lý giáo dục, Vụ Giáo dục Chính trị và Công tác học sinh, sinh viên, Thanh tra Bộ, Văn phòng Bộ, Vụ Thi đua - Khen thưởng, Vụ Giáo dục Tiểu học, Vụ Giáo dục Trung học); Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố; Sở Giáo dục và Đào tạo; các trường tiểu học, THCS, THPT; các cơ sở đào tạo giáo viên; cùng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý giáo dục (trong đó người đứng đầu cơ sở giáo dục là chủ thể chịu trách nhiệm chính).
5. Hệ thống giải pháp của luận án gồm những nhóm nào?
Luận án đề xuất 02 nhóm giải pháp với 07 giải pháp cụ thể: Nhóm 1 gồm các giải pháp tác động vào các yếu tố cấu thành hoạt động tuyên truyền (nâng cao nhận thức chủ thể, đổi mới nội dung, đa dạng hóa phương thức, bảo đảm các điều kiện nguồn lực); Nhóm 2 gồm các giải pháp tác động vào điều kiện xã hội khách quan (xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh, hoàn thiện thể chế cơ chế đánh giá, bảo đảm chất lượng cuộc sống vật chất và tinh thần cho giáo viên).
Kết luận
Luận án tiến sĩ "Tuyên truyền đạo đức nghề nghiệp cho đội ngũ giáo viên phổ thông ở tỉnh Bắc Ninh hiện nay" của tác giả Hoàng Văn Thái là công trình nghiên cứu chuyên khảo thuộc chuyên ngành Công tác tư tưởng, làm sáng tỏ hệ thống lý luận về cấu trúc, chức năng và sự cần thiết của tuyên truyền đạo đức nhà giáo. Thông qua các dữ liệu điều tra thực chứng giai đoạn 2016 - 2020 tại tỉnh Bắc Ninh, luận án đã phản ánh thực trạng ưu điểm, hạn chế và chỉ ra các nguyên nhân cùng những vấn đề thực tiễn đang đặt ra. Các quan điểm chỉ đạo và 02 nhóm giải pháp với 07 giải pháp được đề xuất mang tính đồng bộ, góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho công tác lãnh đạo tư tưởng, quản lý giáo dục và xây dựng chuẩn mực đạo đức nhà giáo tại địa phương.