Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC NGHỀ NGHIỆP CHO HỌC VIÊN CẢNH SÁT PHÒNG CHÁY CHỮA CHÁY 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm đạo đức nghề nghiệp * Khái niệm đạo đức Theo tác giả Phạm Khắc Chương “Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt, bao gồm một hệ thống các quan điểm, quan niệm, những quy tắc, nguyên tắc chuẩn mực xã hội” [7]. Theo tác giả Nguyễn Văn Tập: “Đạo đức chính là những phẩm chất, nhân cách phản ánh ý thức, tình cảm, ý chí, hành vi, thói quen và cách ứng xử của họ trong các mối quan hệ giữa con người với tự nhiên, với xã hội, giữa bản thân họ với người khác và với chính bản thân mình” [26].
Từ những quan niệm ở trên, có thể khái quát đạo đức là một hệ thống các quy tắc, các chuẩn mực nhằm điều chỉnh hành vi và đánh giá cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau và quan hệ với xã hội để bảo vệ lợi ích cá nhân và của cộng đồng, chúng được đảm bảo thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống, tập quán và sức mạnh của dư luận xã hội. * Khái niệm nghề nghiệp Theo tác giả Ngô Đình Giao thì nghề được hiểu là “một tập hợp công việc có những đặc điểm chung về hoạt động cần thực hiện và về năng lực cần có để thực hiện các hoạt động đó” [8]. Chúng tôi đồng ý với khái niệm: “Nghề là một lĩnh vực lao động mà nhờ có những tri thức, kỹ năng để làm ra các sản phẩm vật chất hay phi vật chất nào đó, đáp ứng được những nhu cầu, yêu cầu của xã hội”. * Khái niệm đạo đức nghề nghiệp Tác giả Daryl Koel cho rằng: “Tiêu chuẩn đạo đức của mỗi nghề đều được tầm quan trọng của các nghề quy định.
Và sự khác biệt về vai trò của các nghề khác nhau đã tạo nên sự đa dạng về đạo đức nghề nghiệp” [31]. Cohen, Micheal David (1994) thì đạo đức nghề nghiệp được cụ thể hóa trong “Bộ qui tắc đạo đức trong công việc” là phương tiện để thể chế hóa 12 Luan van các quan hệ xã hội và ấn định vai trò xã hội. Tức là sự kiểm soát về mặt đạo đức gắn liền với một vị trí hoặc vai trò nào đó và do đó gắn với một cá nhân đảm nhận vị trí và vai trò chứ không phải là chung chung. Đạo đức nghề nghiệp gắn liền với vai trò của cá nhân khi tham gia vào một lĩnh vực nghề nghiệp cụ thể nào đó [33].
Vì vậy, đạo đức nghề nghiệp cũng chỉ mang tính chất là cách hiểu khái quát, đại diện cho các ngành nghề, đó là: Đạo đức nghề nghiệp là một hệ thống phẩm chất, giá trị đạo đức xã hội nhưng phù hợp với đặc điểm của mỗi loại nghề, phản ánh bộ mặt nhân cách của người lao động. Nó thể hiện ở việc tuân thủ những qui định, những yêu cầu, đòi hỏi của nghề nghiệp, của xã hội đối với cá nhân tham gia vào lĩnh vực nghề nghiệp đó. Đạo đức nghề nghiệp là động lực hình thành, phát triển nhân cách, năng lực nghề nghiệp, góp phần làm tăng hiệu quả hoạt động nghề nghiệp, hoạt động xã hội của mỗi người. Khái niệm giáo dục đạo đức nghề nghiệp * Khái niệm giáo dục Giáo dục là hình thức học tập theo đó kiến thức, kỹ năng, được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua giảng dạy, đào tạo, hay nghiên cứu.
Giáo dục thường diễn ra dưới sự hướng dẫn của người khác, nhưng cũng có thể thông qua tự học [32]. Giáo dục là cách học tập kiến thức, thói quen và kỹ năng của con người có tính chất truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác qua hình thức đào tạo, nghiên cứu và giảng dạy. Giáo dục có thể do người khác hướng dẫn, có thể do mỗi người tự học. Tức là những trải nghiệm cá nhân của con người với những suy nghĩ, hành đồng và cảm nhận sẽ được coi là giáo dục.
Đối với một con người, việc giáo dục sẽ trải qua nhiều giai đoạn tương ứng khác nhau như giáo dục mầm non, giáo dục tiểu học, trung học, đại học, sau đại học. * Khái niệm giáo dục đạo đức Theo Macarenko: “Giáo dục đạo đức có nghĩa là rèn luyện những phẩm chất tốt cho học sinh (tính trung thực, tính thật thà, thái độ tận tâm, tình thần trách nhiệm, ý thức kỷ luật, lòng yêu thích học tập, thái độ xã hội chủ nghĩa đối với người lao động, chủ nghĩa yêu nước) và trên cơ sở đó uốn nắn những sai sót của chúng” [29]. Đây là một khái niệm rất cụ thể, dễ hiểu song chưa mang tính khái quát cao. 13 Luan van Đối với các trường Đại học, giáo dục đạo đức có vai trò định hướng cho các nội dung giáo dục khác.
Thông qua việc rèn luyện, hình thành những phẩm chất đạo đức tốt đẹp cho sinh viên các trường sẽ nâng cao hiệu quả công tác giáo dục và dạy học. Giáo dục đạo đức còn được cụ thể hóa và gắn liền với đặc trưng từng ngành nghề - đó chính là GDĐĐNN. Theo tác giả, Giáo dục đạo đức là hoạt động của các nhà giáo dục tác động có chủ đích, kế hoạch, hệ thống lên người được giáo dục để bồi dưỡng những giá trị đạo đức chuẩn mực và chuyển hóa những quan điểm, ý thức xã hội có liên quan thành phẩm chất đạo đức của mỗi cá nhân. * Khái niệm giáo dục đạo đức nghề nghiệp Đạo đức nghề nghiệp có mối quan hệ quan lại với năng lực nghề nghiệp, chúng hỗ trợ nhau, thông qua nhau biểu hiện nên phẩm chất, nhân cách của một cá trong một lĩnh vực nghề nghiệp.
Vì vậy, khi tiến hành GDĐĐNN trong các cơ sở giáo dục chuyên nghiệp cần tiến hành 3 nhiệm vụ sau: thứ nhất là trang bị những tri thức cần thiết về nghề nghiệp; thứ hai là hình thành những kĩ năng, kỹ xảo mà nghề nghiệp đòi hỏi; thứ ba là giáo dục cho người học những phẩm chất đạo đức đặc thù của nghề nghiệp mà xã hội yêu cầu. Theo chúng tôi, GDĐĐNN là một hệ thống các hoạt động, các giải pháp, biện pháp nhằm tác động vào nhận thức, thái độ, hành vi của người học nhằm hình thành những chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp để khi hành nghề, mỗi cá nhân biết kết hợp hài hòa giữa năng lực nghề nghiệp và đạo đức nghề nghiệp. Khái niệm học viên Cảnh sát Phòng cháy chữa cháy * Khái niệm hoạt động PCCC Phòng cháy gồm những biện pháp cơ bản: quản lý chặt chẽ và sử dụng an toàn các chất cháy, chất nổ, nguồn lửa, nguồn nhiệt, thiết bị và dụng cụ sinh lửa, sinh nhiệt, chất sinh lửa, sinh nhiệt; bảo đảm các điều kiện an toàn về phòng cháy. Và Thường xuyên, định kỳ kiểm tra phát hiện các sơ hở, thiếu sót về phòng cháy và có biện pháp khắc phục kịp thời [23].
Chữa cháy gồm những biện pháp cơ bản: Huy động nhanh nhất các lực lượng, phương tiện để dập tắt ngay đám cháy; Tập trung cứu người, cứu tài sản và chống cháy lan; Thống nhất chỉ huy, điều hành trong chữa cháy [24]. 14 Luan van * Khái niệm học viên cảnh sát PCCC Là các cá nhân đang học tập, rèn luyện tại Trường Đại học PCCC, BCA có đủ các tiêu chuẩn của học viên CAND: Tiêu chuẩn chính trị là công dân nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, có địa chỉ thường trú trên lãnh thổ Việt Nam, có lý lịch bản thân và gia đình rõ ràng, nghiêm chỉnh chấp hành đường lối chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam, pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam; là Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam hoặc đoàn viên Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh. Công dân có chức danh Giáo sư, Phó Giáo sư, trình độ Tiến sỹ, Thạc sỹ, tốt nghiệp đại học hệ chính quy hạng giỏi, xuất sắc có thể là những người chưa là Đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam hoặc chưa là đoàn viên Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, đảm bảo các quy định cụ thể khác của Bộ trưởng BCA về tiêu chuẩn chính trị của cán bộ, chiến sỹ CAND. Có phẩm chất, tư cách đạo đức tốt.
Tốt nghiệp trung học phổ thông hoặc trung học bổ túc trở lên, và đã vượt qua các kỳ thi tuyển sinh vào các hệ đào tạo của nhà trường. Bảo đảm tiêu chuẩn sức khoẻ tuyển chọn cán bộ theo quy định của BCA; thể hình, thể trạng cân đối giữa chiều cao và cân nặng, không dị hình, dị dạng, không mắc bệnh kinh niên, mãn tính; không sử dụng ma tuý và các chất gây nghiện; đạt tiêu chuẩn về chiều cao, thị lực như sau: Chiều cao đối với Nam từ 1m62 trở lên, đối với nữ từ 1m58 trở lên, có chỉ số BMI từ 18.5 đến 30; Không nghiện các chất ma túy, màu và dạng tóc bình thường, không bị rối loạn sắc tố da, không có vết trổ (xăm) trên da, không bấm lỗ tai (đối với nam), lỗ mũi và ở các vị trí khác trên cơ thể để đeo đồ trang sức, không mắc các bệnh mạn tính, bệnh xã hội, không có sẹo lồi co kéo vị trí vùng đầu, mặt, cổ, cẳng tay, bàn tay, bàn chân; Thị lực không kính mỗi mắt đạt 9-10/10, tổng thị lực 2 mắt có thể đạt từ 19-20/10 [2]. * Khái niệm Cảnh sát PCCC: Lực lượng Cảnh sát phòng cháy và chữa cháy là một bộ phận của lực lượng vũ trang, được tổ chức thống nhất từ Trung ương đến địa phương do Bộ trưởng BCA quản lý, chỉ đạo. Có chức năng, nhiệm vụ: Tham mưu đề xuất với cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành, chỉ đạo và tổ chức thực hiện các quy định của pháp luật về phòng cháy và chữa cháy; Tổ chức tuyên truyền, phổ biến pháp luật; huấn luyện, bồi dưỡng nghiệp vụ, kiến thức về phòng cháy và chữa cháy; hướng dẫn xây 15 Luan van dựng phong trào quần chúng tham gia hoạt động phòng cháy và chữa cháy; Thực hiện các biện pháp phòng cháy, chữa cháy kịp thời khi có cháy xảy ra; Xây dựng lực lượng phòng cháy và chữa cháy; trang bị và quản lý phương tiện phòng cháy và chữa cháy; Tổ chức nghiên cứu và ứng dụng tiến bộ khoa học và công nghệ trong lĩnh vực phòng cháy và chữa cháy; Kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về phòng cháy và chữa cháy.