CHƯƠNG 1 NHỮNG TIỀN ĐỀ LỊCH SỬ VÀ LÝ LUẬN CHO SỰ RA ĐỜI TÁC PHẨM QUÂN VƯƠNG 1. KHÁI QUÁT VỀ THÂN THẾ, SỰ NGHIỆP VÀ TRƯỚC TÁC 1. Thân thế, sự nghiệp của Niccolò Machiavelli Niccolò Machiavelli sinh ngày 03 tháng 05 năm 1469 và mất ngày 21 tháng 06 năm 1527 tại thành phố Florence, Italia. Bởi điều kiện lịch sử đương thời nên hậu thế có rất ít thông tin về tuổi thanh xuân của N.
Machiavelli nhưng từ các tác phẩm mà ông để lại cho hậu thế thì một điều chắc chắn rằng ông đã được thừa hưởng nền giáo dục về văn hóa, lịch sử Hy Lạp và La Mã một giai đoạn phát triển rực rỡ mà sau này Các Mác đã khái quát lên rằng: không có các cơ sở của nền văn minh Hy Lạp và đế chế La Mã thì không có châu Âu hiện đại. Trí tuệ tuyệt vời và lòng nhiệt huyết N. Machiavelli đã thu hút được sự quan tâm đặc biệt của các chính khách Florence lúc bấy giờ. Năm 1498 khi đó mới 29 tuổi Machiavelli đã được bổ nhiệm vào chức vụ Bộ trưởng ngoại giao, với nhãn quan hiện thực chính trị tuyệt vời, chỉ sau đó một tháng, ông đã được bầu làm thư ký Hội đồng quân sự và ngoại giao.
Với vai trò như một sứ thần, ông đã được đi khắp các vương quốc trên lãnh thổ Italia, cũng như các đế chế lớn của châu Âu. Đánh dấu bước tiến hơn nữa trong sự nghiệp của Machiavelli ở lĩnh vực quân sự khi ông bất chấp những ý kiến phản đối của giới quý tộc Florence để thuyết phục Piero Soderini – người đứng đầu chính phủ Florence xây dựng quân đội quốc gia và từng bước thay thế quân đội đánh thuê. Chính ông đã đứng ra tuyển chọn, đào tạo và huấn luyện cho đội quân này. Sự sáng suốt của một nhãn quan mang tầm chiến lược cùng với sự quyết đoán đã đưa đến thắng lợi to lớn Luan van 9 năm 1509 khi quân đôi Florence giành được quyền kiểm soát thành phố láng giềng Pisa sau 15 năm chinh chiến của đạo quân đánh thuê.
Trong suốt 14 năm phụng sự nền cộng hòa Florence, Machiavelli đã có dịp tiếp xúc với nhiều chính khách nổi tiếng và chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử. Ông đã tiếp kiến nữ bá tức Catenrina Sforza (năm 1499), vua Luois XII nước Pháp (trong các năm 1500, 1504, 1501 và 1511), Cesare Borgia (vào các năm 1502 và 1503), Pandolfo Petrucci (vào các năm 1503 và 1504), Giáo hoàng Julius II (vào các năm 1503 và 1506), và hoàng đế Maximilian II (từ năm 1507 và 1508). Cơ duyên này giúp ông có cái nhìn tham chiếu về các vấn đề chính trị hiện thực và xây dựng nên nhiều nguyên lý cho chính trị học hiện đại, và chính những nhân vật nổi tiếng được ông tiếp xúc trở thành những tấm gương và bài học trong quá trình phân tích thực tiễn, tổng kết lý luận. Giáo hoàng Julius II luôn tìm cách và liên kết với các đồng minh để đánh đuổi quân Pháp ra khỏi Italia thì cộng hòa Florence là một đồng minh trung thành của nước pháp đã đưa đến sự đối đầu với Giáo hoàng Julius II.
Với sự trợ lực của đồng minh Tây Ban Nha, năm 1512 đội quân của Florence của Machiavelli bị đánh bại tại thành phố Prato. Sau sự kiện này gia đình Medici trở lại nắm quyền ở Florence, Piero Soderini – người đứng đầu chính phủ Florence buộc phải từ chức và bị tống giam, vì là người ủng hộ chính quyền Piero Soderini, Machiavelli đã bị bãi chức và quản thúc tại thành phố Florence. Sự thay thế quyền lực giữa các gia đình trong nhà nước cộng hòa non trẻ Florence còn mang trong mình dấu tích của sự thay thế, thanh trừng lẫn nhau trong chế độ quân chủ chuyên chế. Vì vậy, dù không có dấu hiệu nào chứng tỏ ông có liên quan đến âm mưu chống lại gia đình Medici nhưng Machiavelli vẫn bị tống giam và tra tấn.
Cho đến tháng Ba năm 1513, Machiavelli được trả tự do sau đợt ân xá của Giáo hoàng Leo X. Luan van 10 Với quyết định lui về ở ẩn tại một trang trại nhỏ ở quê nhà, cùng với hy vọng không thành khi nhà ngoại giao của Florence làm đại sứ tại Roma là người bạn thân của ông không thể tiến cử ông cho nhà Medici, tưởng rằng nghiệp chính trường tàn lụi trong tâm hồn ông. Trong hoàn cảnh bức bách đó, với sự tận tâm của mình ông đã viết tác phẩm Quân Vương “với mong muốn tự tiến cử mình lên Đức Ông, và để thể hiện lòng tận tụy, tôi lại chẳng tìm thấy trong gia sản của mình vật gì đáng giá hơn là sự hiểu biết về sự nghiệp của những vĩ nhân mà tôi đúc rút từ kinh nghiệm bản thân đối với những thực tế đang diễn ra cũng như từ việc miệt mài nghiên cứu kinh nghiệm đời xưa. Sau thời gian dài trăn trở, tôi xin gửi gắm những điều đó vào cuốn sách nhỏ bé này để dâng, tặng lên Đức Ông với tất cả tấm lòng trân trọng”.
33] Với tư duy sắc bén, kiến thức tổng hợp sâu rộng về chính sự đương thời cộng với sự thật hiển nhiên “những vấn đề mà trong nhiều năm với nhiều nỗi vất vả và hiểm nguy, tôi mới có thể hiểu và đánh giá được giá trị của chúng. 34] thì làm sao một bậc quân vương có thể thấu hiểu trong một khoảng thời gian ngắn, chính điều này mà mãi tới năm 1515 gia đình Medici không hề để mắt tới ông và mọi cố gắng ngoại giao của ông coi như chấm dứt. Vì không được tham gia chính trường, Machiavelli chuyển hướng sang sáng tác trong suốt mười năm sau đó từ thơ ca đến hài kịch, đặc biệt là cuốn Luận bàn về Livy một tác phẩm về nghệ thuật chiến tranh, đúc rút từ kinh nghiệm của một người tổ chức lực lượng quân đội. Trong thời gian này hy vọng trở lại chính trường lần nữa lại được nhen nhóm lên khi những tác phẩm của ông trong nhưng năm tháng ở ẩn tại quê nhà đã thu hút được sự chú ý của Hồng y Giáo chủ Giulio de Medici, người đã nắm quyền ở Florence một vài năm và đang được giao nhiệm vụ viết về lịch sử của Florence.
Sự trở lại chính trường trở nên hiện thực vào năm 1523, Giulio de Medici được bầu làm Giáo hoàng Clement VII và sự đệ trình cuốn lịch sử Luan van 11 Florence lên giáo hoàng năm 1525 đã giúp Machiavelli tham gia chính sự với trách nhiệm phụ trách các vấn đề quân sự tại Florence cho Giáo hoàng. Ông tham gia chính sự trở lại chỉ trong một thời gian ngắn thì Giáo hoàng Clement VII mắc mưu kẻ thù và thành Rome bị quân đội Tin lành của Đức cướp phá. Sự cố này đã khiến cho người dân Florence làm cuộc lật đổ nhà Medici vào năm 1527. Machiavelli, người suốt đời ủng hộ và bảo vệ nền cộng hòa Florence, lại một lần nữa không gặp may vì bị nghi ngờ cấu kết với nhà Medici.
Tuy nhiên, ông không phải tiếp tục chứng kiến định mệnh trớ trêu của mình bởi ông qua đời sau một trận ốm vào tháng 6 năm 1527. Machiavelli là một con người tiêu biểu của thời kỳ Phục hưng, ông là một chính khách và là một nhà ngoại giao, một tấm gương về sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư tưởng và hành động cộng với học vấn uyên thâm và trí tuệ của mình để vượt qua những rối ren, đôi lúc rất nguy hiểm của chính sự. Ông cũng là một con người của thơ văn với những công trình kinh điển trong lĩnh vực chính trị học, lịch sử và thậm chí cả sân khấu kịch nữa. Machiavelli không để lại nhiều pho sách đồ sộ cho hậu thế, mà cả cuộc đời đầy trải nghiệm chính trường và thông sử châu Âu ông chỉ để lại: Luận bàn về Livy (1513), Quân Vương (1513).
Những năm sau đó ông viết nhiều thể loại khác, trong đó có Mandragola (1518) – đã có lúc được coi là hài kịch hay nhất viết bằng tiếng Ý, Binh pháp (1521) – một cuộc đối thoại về chiến lược quân sự kết hợp với những phương thức hành binh xưa cũ và những kinh nghiệm của riêng ông, Lịch sử Florence (1525), là câu chuyện về thành phố nơi ông sinh ra. Quân Vương – tác phẩm nổi tiếng nhất của ông, nỗi niềm của một con người có lòng yêu nước nồng nhiệt với mong ước thống nhất nước Italia và xây dựng một quốc gia hùng mạnh. Tác phẩm đó là kết tinh suy ngẫm của một con người kinh nghiệm, trải nghiệm thực tiễn sâu sắc, là kết quả của một Luan van 12 khối óc đã chiếm lĩnh vô số các tác phẩm lịch sử và chính trị đương thời. Đồng thời là kết quả của những đêm lạnh lẽo, suy tư miệt mài và hy vọng.
Tác phẩm được viết trong khoảng thời gian tháng Ba năm 1513 đến năm 1515. Sau khi ông được trả tự do và sống ẩn mình trong một trang trại tại quê nhà, tại đây ông đã viết tác phẩm này và dâng tặng nhà Medici để chứng tỏ sự tận tâm của mình nhưng không thành công, không được gia đình Medici để mắt tới những cố gắng của mình. Quân Vương là tác phẩm nổi tiếng nhất của Machiavelli nhưng không được xuất bản khi ông còn sống mặc dù được lưu hành rộng rãi dưới hình thức các bản chép tay. Năm 1532, với sự cho phép của Giáo hoàng Clement VII, Quân Vương được xuất bản lần đầu tiên và trong vòng 20 năm sau đó, tác phẩm này đã được tái bản bằng tiếng Italia tới 7 lần.
Nhưng đến năm 1559, tất cả các tác phẩm của Machiavelli bị liệt vào “Danh mụch sách cấm” của Giáo hội Cơ đốc giáo vì bị coi là tà giáo, nhưng điều đó không làm ảnh hưởng với sự lan truyền của cuốn sách và Quân Vương đã sớm được dịch sang tất cả các thứ tiếng quan trọng của châu Âu và nổi tiếng trong suốt gần 5 thế kỷ và thậm chí, tên tuổi của Machiavelli trở nên quen thuộc với hàng triệu người chưa từng đọc các tác phẩm của ông. Đối với các học giả nghiên cứu về chính trị học thì tác phẩm Quân Vương vẫn nguyên vẹn quyền năng cuốn hút say mê đến ngây ngất tâm trí và không thể lơ đễnh gạt bỏ nó được. Cuốn sách nhỏ nhưng chứa đựng những vấn đề của thời đại: Những nguyên lý của chính trị học; Quyền lực chính trị; Nghệ thuật lãnh đạo; Thể chế chính trị; Tác phẩm đầu tiên phân tích về sự lãnh đạo của các lãnh tụ chính trị cũng như xác lập tính độc lập của chính trị với thần học; tiêu biểu cho lối bình luận sắc sảo về tâm lý học và nghệ thuật lãnh đạo.