phần mở đầu, tiểu kết và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của khóa luận gồm 2 chơng và 4 tiết PHAN NOI DUNG CHUONG 1. BOI CANH VA TIEN DE TU TUONG HINH THÀNH TRIET HQC PHAT GIAO CUA TRAN NHAN TONG 1. Bối cảnh Phật giáo thời Trần Bắt tay nghiên cứu vào Phật giáo mà bỏ qua Phật giáo thời Trần, thì quả là một thiếu sót vô cùng lớn. Vì Phật giáo đời Trần là thời đại mà Phật giáo thật sự hoà nhập từ hình thức lẫn nội dung, yếu tố đa đến thành công và những đặc sắc của đạo Phật.
Đạo Phật thật sự đã đợc gieo mam tir lau va da trai qua hang bao thé ky, no da thích nghi với con ngời và phong tục Việt Nam, đến đời Trần là đỉnh cao để Phật giáo Việt Nam đơm hoa kết nụ sau thời gian dài đợc Việt Nam hóa. Phật giáo đã trở thành cốt tuỷ và hoà nhập với nền văn hóa dân tộc. Do đó nó hoàn toàn phù hợp với tâm t nguyện vọng của dân tộc Việt Nam ta. Khi chiến tranh chống ngoại xâm Nguyên Mông, đạo Phật là trí tuệ tập hợp những tâm hồn yêu nớc, thơng dân, đoàn kết mọi ngời một lòng với ông Bụt từ bi và giáo lý thực tiễn không tách rời cuộc sống bằng thân, khâu, ý.
Đặc sắc của Phật giáo đời Trần là tính tích cực nhập thế, đạo không tách rời đời và đời cũng không thiếu vắng đạo, nó trở thành một hợp thể linh động, sáng tạo và diệu dụng trong mọi hoàn cảnh. Có thể nói rằng các vị vua, các thiền s đã sử dụng đúng tiềm năng của đạo Phật, khiến cho nó trở thành Phật giáo Việt Nam mà không phải Phật giáo Trung Hoa hay Ấn Độ từ cách nhìn, suy nghĩ cho đến hành động. Những chính sách buổi đầu của nhà Trần Triều Lý! tàn tạ và bất lực trong quản lý đất nớc đã trở nên cần thiết phải đợc thay thế bằng một triều đại khác. Nhà Trần? đã thay thế nhà Lý cai trị đất nớc, ban hành nhiều chính sách nhằm phát triển kinh tế và củng cố vơng quyền của dòng họ Trần.
Do vậy, các vua Trần đã nhanh chóng phục hồi nền kinh tế của Đại Việt lúc bấy giờ, đồng thời đa Đại Việt lên vị trí thành một cờng quốc ở Đông Nam Á. Nhà Trần tuân theo qui luật phát triển của nhà nớc quân chủ tập quyền. Ngay khi tập trung những quyền lực trong triều đã cho biên soạn một bộ luật mới, đó là bộ luật hình th. Mở rộng đất đai về phía Nam và tiễn hành ban cấp hàng loạt ruộng đất cho quí tộc và quan lại.
Ngoài quí tộc họ Trần, các vị cao tăng của Phật giáo cũng đợc hởng chế độ ban cấp này. Sự hậu đãi ay da dan dén su xuất hiện của các tự viện lớn. Với những quyền lực to lớn về kinh tế, chính trị, quân sự. của quí tộc biểu hiện những yếu tố phân tán còn tồn tại trong xã hội đời Trần.
Tuy nhiên, những yếu tố đó không những không gây ra tình trạng cát cứ chống lại chính quyền trung ơng, mà về nhiều mặt còn làm tăng thêm sức mạnh cho triều đình. Sự củng cố quan hệ họ hàng, bà con trong hoàng tộc bằng lợi ích kinh tế có tác dụng that chat tinh than cố kết trong giai cấp thống trị. Điều đó cũng thể hiện rõ trong lời nói của Trần Thánh Tông với các tôn thất : “Thiên hạ là thiên hạ của Tổ tông, ngời nối nghiệp của Tổ tông nên còng với anh em trong ho cing hong phú quý. Tuy bên ngoài thì cả thiên hạ tôn thờ một ngời, nhng bên trong thì ta còng các khanh là đồng bào ruột thịt, lo thi cong lo, vui thì còng vui ”Š.
! Triều nhà Lý: niên đại kéo dài từ 1009 - 1225 ? Triều nhà Trần: niên đại kéo dài từ 1225 - 1400 3 Đại Việt sử ký toàn th, tập 2, Viện KHXHVN, Nxb KHXH, Hà Nội, 1998 Những bớc phát triển mới trong chính sách buổi đầu của nhà Trần không những củng cố thêm cơ sở vật chất của quốc gia phong kiến, mà còn có tác dụng quan trọng nâng cao đời sống của ngời dân và tăng thêm sức mạnh quốc phòng của đất nớc. Vài nét về đời sống t tỏng đời Trần Theo nh chúng ta đã biết, Phật giáo xuất phát từ Ấn Độ và truyền sang các nớc Đông Á theo hai đờng đó là: phía bắc sang Tây Tạng, Mông Cổ, Trung Hoa, Nhật Bản, Triều Tiên; phía đông sang Miến Điện, Thái Lan, Indonexia và miền nam Đông Dơng. Từ đó đã hình thành hai phái Phật giáo đại thừa và Phật giáo tiêu thừa. Trớc tiên là Phật giáo đại thừa, Phật giáo đại thừa truyền sang nóc ta vào khoảng đầu công nguyên và phát triển mạnh trong các thế kỷ VII, VII, IX.
Thời bay giờ đã có những cao tăng ngời Việt xuất thân từ tầng lớp hào trởng. Từ khi nhà nớc dành độc lập, Phật giáo tiếp tục phát triển và đợc coi là quốc giáo. Trị vì từ năm 968 đến 97, Đinh Tiên Hoàng đã phân phâm hàm cho nhà s và cấp tự điền cho nhà chùa. Thời Tiền Lê, s tăng ngày càng có vai trò quan trọng trong triều đình, đợc đặc biệt u đãi, thờng giữ việc đi sứ hoặc tiếp sứ.
Đến thời Lý, Phật giáo bớc vào giai đoạn hng thịnh nhất. Và cho đến thời Trần thì Phật giáo thời bay gid đã chi phối xã hội một cách mạnh mẽ. Bấy giờ, chùa chiền đợc dựng lên ở khắp nơi, từ kinh đô Thăng Long cho đến mọi miền của đất nớc. Cũng bấy giờ số ngời xuất gia tu hành rất đông, trong số đó có cả những ngời trong hoàng tộc, thậm chí là cả hoàng đế.
Trong hoàng tộc, nhiều ngời rất mộ Phật. Họ thờng thỉnh các bậc cao tăng về t dinh để đợc nghe giảng đạo. Phật giáo đời Trần đã có những đóng góp lớn lao, u điểm lớn nhất của Phật giáo là tinh thần khoan dung và tự do. Phật giáo không bao giờ chống đối và chỉ trích Nho giáo và Đạo giáo.
Phật giáo đã để cho Nho giáo và Đạo giáo phát triển. Chính những Phật tử thuần thành nhất nh Trần Thái Tông và Trần Thánh Tông đã mở rộng Nho giáo. Năm 1253, Trần Thái Tông lập Quốc học viện ở kinh s và tạc tợng Chu Công, Khổng Tử, Mạnh Tủ, cùng vẽ tranh 72 vị tiền hiền để thờ cúng. Trần Thánh Tông đã cho hoàng đệ là Trần Ích Tắc mở trờng dạy Nho học.
Nhà Trần đãi kẻ sĩ một cách khoan dung, không hẹp hòi, hoà vị mà có lễ phép, cho nên nhân sĩ thời ấy ai cũng biết tự lập anh hào tuấn vì vợt ra ngoài lu tục, làm cho quang vinh cả sử sách, không thẹn với trời đất. Bấy giờ, cùng chung thời thịnh với Phật giáo là Đạo giáo. Đền miếu đợc dựng lên ở khắp nơi. Số lợng đạo sĩ cũng khá đông đảo.
Trên vũ đài chính trị và t tởng của nớc nhà, nhất là trong thời hùng mạnh của triều Trần, sau vi tri chi phối của Phật giáo chính là vị trí quan trọng của Đạo giáo. Tuy nhiên, gắn liền với sự phát triển của Phật giáo và Đạo giáo đến thế kỷ XIV, Nho giáo vơn lên lắn át u thế của Phật giáo. Với các thuyết “Thiên mệnh” “Chính danh”, Nho giáo khuyên ngời ta ở đời hãy chấp nhận danh phận của mình, trực tiếp bảo vệ trật tự quân chủ, biện hộ cho quyền áp bức, bóc lột của giai cấp thống trị. Ở các thế kỷ X - XIV, Phật giáo ở Việt Nam đã phát triển cực thịnh.
Trong khi Nho giáo cha trở thành ý thức hệ chính thống của nhà nớc quân chủ trung ơng tập quyền, thì Phật giáo đã có tác dụng thống nhất nhân tâm tạo điều kiện cần thiết để củng cố và phát triển nhà nớc quân chủ. Do vậy, Phật giáo ở các thế kỷ này có anh hong su sac đến toàn bộ sinh hoạt văn hoá đơng thời va in dấu rõ nét trong văn học, nghệ thuật. Thế nhng từ giữa thế kỷ XIV thì vị trí đó nó đã thay đôi hoàn toàn đó là Nho giáo đứng vị trí quan trọng nhất, kế đến là Phật giáo, sau cùng là Đạo giáo. Đến đầu thé ky XV, tình hình đó lại biến đổi nữa đó là từ đây trở đi Nho giáo chiếm vị trí độc tôn, còn Phật giáo và Đạo giáo tuy vẫn tiếp tục phát triển, thậm chí là không hề thua kém trớc đó nhng đã lòi ra khỏi vũ đài chính trị, t tong dé phát triển ở trong lòng xã hội.
Đây là nét mới trong đời sống t tởng của đời Trần. Có một số ngời cho rằng nh thế là Phật suy, Đạo suy là không đúng. Bởi vì nó không còn có mặt trên vũ đài chính trị và t tởng. Sự phát triển của một tôn giáo không phải là tôn giáo đó có bao nhiêu ngời làm quan.
Điều đáng nói trong đời sống t tởng là chủ nghĩa yêu nớc lúc này là dòng chủ lu nhng đã góp phần làm cho chủ nghĩa yêu nớc phát triển. Trong đó có cả sự cống hiến của nhà Phật. 10 “Nhân loại vĩnh viên mặc vào ba vẫn đề cơ bản: Xung đột với thiên nhiên; Xung đột với tha nhân; Xung đột với chính mình ” Bertrand Russell đã nhận xét Nhờ có đủ tài đức mà các vị vua Trần đã động viên đợc sự đoàn kết ủng hộ của mọi tầng lớp nhân dân. Do đó đã lãnh đạo toàn dân kháng chiến chống quân xâm lợc đạt đến thành công rực rỡ.
Lịch sử cho chúng ta thấy, mỗi khi tổ quốc đứng trớc những thử thách khắc nghiệt một mất một còn thì mọi ngời còng đoàn kết bên nhau để bảo vệ sự sống còn của bản thân mình và sự tồn tại của quê hơng xứ sở. Nhng muốn thu phục đợc toàn dân thì các nhà lãnh đạo phải có thực tài thực đức. Đó là những yếu tố rất tiên quyết mà các vì vua đầu đời Trần đều có đủ. Nhờ vậy mà họ đã thành công.
Theo đà của những cuộc chiến thắng, mọi ngời đều phấn khởi tỉnh thần, do đó đất nớc phát huy đợc nhiều mặt tích cực, nh nền kinh tế mở mang, pháp luật nghiêm minh, chính trị ôn định, võ bị vững chắc, ngoại giao thắng lợi, văn học khởi sắc, giáo đục đợc củng cố. Tất nhiên không loại trừ cơ hội thuận lợi nhất cho việc phát triển tôn giáo, đê cao và quảng bá chính pháp. Các nhà lãnh đạo quốc gia lúc bấy giờ vốn là những Phật tử thuần thành. Thế nên những chiến công chính nghĩa, vẻ vang của họ cũng có thể mặc nhiên xem nh những thắng lợi của Phật giáo.