PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Bất bình đẳng giới – một cụm từ không còn quá mới mẻ với chúng ta, nó đã, đang và sẽ luôn là một vấn đề nóng trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng. Hiện nay, tình trạng bất bình đẳng giới ngày càng được xã hội quan tâm. Sự phát triển của xã hội đã kéo theo nhiều thay đổi trong quan niệm về bất bình đẳng.
Trong xã hội cổ đại, sự bất bình đẳng giữa nam và nữ rất rõ ràng. Điều đó dễ dàng được chấp nhận, đặc biệt là phụ nữ, những người gánh chịu hậu quả của sự bất bình đẳng này thiếu ý thức về quyền lợi của mình, bị coi thường và thậm chí bị đối xử như nô lệ. Thực tế trong xã hội hiện đại, nhiều phụ nữ vẫn bị lạm dụng, bị tước đi quyền làm người bởi một bộ phận theo tư tưởng “trọng nam khinh nữ”, họ bị xem như công cụ để thỏa mãn thú vui hay duy trì nòi giống. Ngày nay, ở nhiều nước trên thế giới, phong trào nữ quyền nổ ra rầm rộ, ở một số nơi, đàn ông thậm chí bị chèn ép như “chế độ mẫu hệ thời nguyên thủy”, điển hình nhất chính là vụ kiện bị bạo lực gia đình của nam diễn viên Johnny Depp, anh đã bị hành hung bởi chính vợ của mình – nữ diễn viên Amber Heard.
Vấn đề đặt ra ở đây đó là việc cân bằng về quyền lợi cho cả hai giới, nếu ưu ái bên nào hơn thì cũng sẽ sinh ra bất công cho bên còn lại và dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng cho xã hội. Vì vậy, không ít các nhà nghiên cứu bắt tay vào cuộc để tìm ra giải pháp hữu hiệu nhất cho vấn đề bất bình đẳng giới và tìm cách tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển năng lực cho cả hai giới để phục vụ xã hội. Đứng trước thời đại xã hội phát triển nhanh với tốc độ chóng mặt, việc nghiên cứu và đề xuất giải pháp cho vấn đề thế kỷ “Bất bình đẳng giới” đang là nhiệm vụ hết sức cấp thiết. Vì lẽ đó, với mong muốn được góp một phần sức nhỏ trong công cuộc bình đẳng giới, nhóm chúng em đã thống nhất chọn đề tài: “Vấn đề về bất bình đẳng giới trong xã hội ngày nay”.
4 0 0 Do sự hiểu biết các vấn đề chưa sâu sắc, chắc chắn bài viết sẽ còn có nhiều thiếu sót. Vì vậy, nhóm em mong nhận được những sự chỉ dẫn, góp ý về kiến thức từ phía cô để có thể sửa chữa, khắc phục những mặt kiến thức chưa tốt của nhóm để bài viết trở nên hoàn thiện hơn. Nhóm em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến cô đã hướng dẫn, chỉ bảo để nhóm em có thể hoàn thành bài tiểu luận này. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu Nhiệm vụ hàng đầu của đề tài tiểu luận “Vấn đề về bất bình đẳng giới trong xã hội ngày nay” là nắm rõ các khái niệm cơ bản về bất bình đẳng xã hội nói chung và bất bình đẳng giới nói riêng, hiểu rõ về thực trạng hiện nay, từ đó thu hẹp khoảng cách giới, tạo điều kiện, cơ hội để phụ nữ và nam giới tham gia, thụ hưởng bình đẳng trong các lĩnh vực của đời sống, góp phần vào sự phát triển bền vững của tỉnh, của đất nước.
Xóa bỏ phân biệt đối xử về giới, tạo cơ hội bình đẳng cho nam và nữ trong phát triển kinh tế – xã hội và phát triển nguồn nhân lực, tiến tới bình đẳng giới thực chất giữa nam và nữ, thiết lập và tăng cường theo đuổi sự hợp tác và hỗ trợ giữa nam và nữ trong mọi lĩnh vực xã hội và cuộc sống gia đình. Phương pháp nghiên cứu Để hoàn thành đề tài tiểu luận này một cách tốt nhất, nhóm em có sử dụng kết hợp nhiều phương pháp và công cụ nghiên cứu khác nhau: Phương pháp phân tích tư liệu: Xem xét các tài liệu có sẵn trong kho thông tin lưu trữ và các nguồn khác để nghiên cứu vấn đề cần thiết, giúp người nghiên cứu có được những số liệu, tư liệu thứ cấp, thậm chí là những phân tích, kết luận có sẵn phục vụ cho việc nghiên cứu có luận cứ rõ ràng. Phương pháp tổng hợp, logic: Được sử dụng kết hợp với phương pháp phân tích. Cụ thể từ những kết quả bằng phân tích, đề tài sử dụng phương pháp tổng hợp kết hợp chúng lại với nhau để có được sự nhận thức vấn đề nghiên cứu một cách rõ 5 0 0 ràng và hợp lý.
Phương pháp chuyên gia: Phương pháp này chủ yếu lấy ý kiến của các chuyên gia về một vấn đề xã hội nào đó. Ý kiến của họ thường có hàm lượng chất xám cao và giàu tính thực tiễn. Cũng vì thế nên có thể coi là vẫn đảm bảo tính thực tiễn của quá trình nghiên cứu. Từ các phương pháp nghiên cứu kết hợp vận dụng các quan điểm toàn diện và hệ thống, khái quát và mô tả, phân tích và tổng hợp, các phương pháp liên ngành xã hội và nhân văn để hoàn thiện bài tiểu luận một cách khách quan nhất.
6 0 0 PHẦN NỘI DUNG 1. KHÁI NIỆM CHUNG 1. Bất bình đẳng xã hội 1. Định nghĩa bất bình đẳng Bất bình đẳng là hiện tượng phổ biến, tồn tại trong mọi giai đoạn phát triển của lịch sử xã hội loài người.
Trên thực tế, chúng ta thấy rằng cơ hội, phần thưởng, và quyền lực luôn được phân phối không đồng đều giữa các cá nhân, các nhóm trong xã hội, thậm chí giữa các xã hội với nhau. Những chủ đề quan trọng mà chúng ta thường đề cập đến trong cuộc sống hàng ngày là bất bình đẳng giữa chủ và thợ, giữa người giàu và người nghèo, giữa nam và nữ, … Trong sự vận động và phát triển của xã hội, bất bình đẳng xã hội luôn là vấn đề then chốt. Bất bình đẳng xã hội tạo thành một hệ thống tồn tại song song với sự phát triển trong các xã hội khác nhau. Điều đó cũng cho chúng ta biết rằng hệ thống bất bình đẳng sẽ khác nhau ở các xã hội khác nhau và nguyên nhân chính sẽ được xác định bởi thể chế chính trị và hoàn cảnh, điều kiện sống của mỗi nơi.
Cho đến nay, có nhiều tác giả khác nhau đã đưa ra những quan niệm riêng về bất bình đẳng. David Popenoe cho rằng bất bình đẳng là tình trạng không ngang bằng nhau giữa các cá nhân hay các nhóm đối với việc tiếp cận những điều đáng ao nước trong xã hội. Những điều đáng mong muốn này có thể khác nhau từ bối cảnh này sang bối cảnh khác, từ nền văn hóa này sang nền văn hóa khác. Những điều đáng mong muốn có thể mang tính phi vật chẳng hạn sự kính trọng, hay tình yêu,…cũng thể mang tính vật chất chẳng hạn thực phẩm, hoặc vàng bạc,…1.
Theo Từ điển Xã hội học do Turner chủ biên được xuất bản bởi Nhà xuất bản Đại học Cambridge thì bất bình đẳng là sự phân bối không đồng đều cơ hội, phần thưởng, 1 David Popenoe (1986), Sociology. New Jersey: Prentice–Hall, tr.218 7 0 0 và quyền lực giữa các cá nhân, hộ gia đình, nhóm xã hội. Bất bình được coi là đặc điểm của bất cứ xã hội nào2. Cashion, và J Ross.
Eshleman lại cho rằng bất bình đẳng là sự khác biệt giữa các nhóm về của cải, uy tín và quyền lực3. Từ quan niệm của các tác giả vừa đề cập đến ở trên, chúng ta có thể định nghĩa một cách khái quát: Bất bình đẳng xã hội là sự không ngang bằng nhau về cơ hội xã hội giữa các cá nhân, các nhóm trong xã hội; sự không ngang bằng nhau về cơ hội xã hội liên quan chặt chẽ đến sự không ngang bằng nhau về của cải, uy tín, quyền lực giữa các cá nhân, các nhóm. Phân loại bất bình đẳng Bất bình đẳng xã hội được chia ra làm 2 loại: bất bình đẳng mang tính tự nhiên và bất bình đẳng mang tính xã hội Bất bình đẳng mang tính tự nhiên: sự khác biệt giữa các cá nhân về các đặc điểm sẵn có như: giới tính, tuổi tác, chủng tộc, trí lực, phẩm chất sẵn có, … Nhưng sự khác biệt về sinh học không phải là sự khác biệt về mặt xã hội. Bất bình đẳng mang tính xã hội: tồn tại những sự phân công xã hội dẫn đến có sự phân tầng, từ đó tạo ra lợi ích khác nhau giữa các cá nhân về của cải, tài sản, quyền lực, học vấn, cơ hội sống, uy tín mà con người không có sự ngang bằng nhau trong cuộc sống.
Bất bình đẳng xã hội là một khái niệm rộng mà trong đó hàm chứa khái niệm bất công bằng xã hội và công bằng xã hội. Bất bình đẳng xã hội gồm: Bất bình đẳng xã hội dựa trên sự hợp lý hợp pháp và bất bình đẳng xã hội dựa trên sự không 2 Turner, Bryan S. (2006), “The Cambridge Dictionary of Sociology”. Cambridge: Cambridge University Press, tr.
Eshleman (2012), Understanding Sociology. BTV Publishing, tr. Nguyễn Thị Kim Hoa, Giáo trình xã hội học đại cương. NXB ĐHQG Hà Nội, tr.241 8 0 0 hợp lý và không hợp pháp.
Công bằng xã hội là sự bất bình đẳng hợp lý và hợp pháp trước hết dựa trên sự khác biệt tự nhiên và khách quan giữa các thành viên trong xã hội về mặt năng lực (thể chất, trí tuệ), tài năng, đức độ và sự cống hiến, đóng góp thực tế của mỗi cá nhân cho xã hội. Bất công bằng xã hội là sự bất bình đẳng bất hợp lý, bất hợp pháp, không dựa trên sự khác biệt tự nhiên giữa các cá nhân, cũng không chủ yếu được tạo ra do sự khác nhau về tài đức và sự đóng góp cống hiến một cách thực tế của mỗi người cho xã hội mà dựa vào những hành vi trái pháp luật, tham nhũng, lừa gạt, trộm cắp, buôn bán phi pháp để trở nên giàu có, luồn lọt, xu nịnh, để có vị trí cao trong xã hội hoặc lười biếng, ỷ lại để rơi vào sự nghèo khổ, hèn kém. Theo quan điểm của các nhà xã hội học nghiên cứu về cơ cấu xã hội thì bất bình đẳng xã hội có vai trò hết sức quan trọng: i. Bất bình đẳng được xem như là điều kiện để tổ chức xã hội.
Bất bình đẳng là cơ sở cho việc điều chỉnh các quan hệ xã hội. Bất bình đẳng đảm bảo cho đời sống và phát triển xã hội. Từ đó, có thể kết luận rằng bất bình đẳng xã hội có cả mặt tích cực và mặt tiêu cực.
