Nghiên cứu khoa học: Mối liên hệ giữa thái độ tham nhũng và quan niệm về lộc ở người Việt

Khám phá mối liên hệ giữa thái độ đối với tham nhũng và quan niệm về lộc trong văn hóa người Việt qua nghiên cứu khoa học cấp trường.

• Tác giả: Chu Văn Đức
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp luật Hình sự
• Đề tài: Mối liên hệ giữa thái độ tham nhũng và quan niệm về lộc ở người Việt
• Loại tài liệu: Nghiên cứu khoa học cấp trường
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: NGHIÊN CỨU LÍ LUẬN, TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các khái niệm cơ bản của đề tài
• 1.2. Tổ chức và phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: NGHIÊN CỨU THỰC TIỄN
• 2.1. Thực trạng quan niệm về lộc ở người Việt
• 2.2. Thực trạng thái độ đối với tham nhũng ở người Việt
• 2.3. Thực trạng của mối liên hệ giữa quan niệm về lộc và thái độ đối với tham nhũng ở người Việt
• MỞ ĐẦU
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 3. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Kết luận
• 3.2. Kiến nghị

Tóm tắt

I. Thái độ tham nhũng và quan niệm về lộc

Nghiên cứu này tập trung phân tích mối liên hệ giữa thái độ tham nhũng và quan niệm về lộc trong văn hóa Việt Nam. Thái độ tham nhũng được xem xét qua nhận thức, cảm xúc, và hành vi của người dân đối với hiện tượng này. Quan niệm về lộc, một khái niệm sâu sắc trong văn hóa dân tộc, được hiểu là sự may mắn, phúc lộc, nhưng cũng có thể bị biến tướng thành sự dễ dãi với những hành vi thiếu chuẩn mực. Nghiên cứu chỉ ra rằng, quan niệm này có thể tạo điều kiện cho hành vi tham nhũng phát triển, đặc biệt khi người dân xem nhẹ giá trị đạo đức xã hội.

1.1. Thái độ tham nhũng

Thái độ tham nhũng được đánh giá qua ba yếu tố chính: nhận thức, cảm xúc, và hành vi. Nhận thức về tham nhũng phản ánh sự hiểu biết của người dân về tính chất và hậu quả của hiện tượng này. Cảm xúc bao gồm sự phẫn nộ, thờ ơ, hoặc thậm chí chấp nhận tham nhũng như một phần tất yếu của xã hội. Hành vi thể hiện qua việc người dân có tham gia vào các hành vi tham nhũng hay không, hoặc có phản ứng như thế nào khi chứng kiến tham nhũng.

1.2. Quan niệm về lộc

Quan niệm về lộc trong văn hóa Việt Nam vốn là một khái niệm tích cực, phản ánh mong muốn về sự may mắn và thành công. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại, quan niệm này đã bị biến tướng, khi một bộ phận người dân xem lộc như một thứ có thể đạt được dễ dàng, thậm chí thông qua những hành vi thiếu liêm chính. Sự biến tướng này tạo ra một môi trường thuận lợi cho hành vi tham nhũng phát triển.

II. Mối liên hệ giữa thái độ tham nhũng và quan niệm về lộc

Nghiên cứu chỉ ra rằng, quan niệm về lộc có ảnh hưởng đáng kể đến thái độ tham nhũng của người Việt. Khi quan niệm về lộc bị biến tướng, người dân dễ dàng chấp nhận các hành vi tham nhũng như một cách để đạt được lộc. Điều này đặc biệt rõ rệt trong các nhóm người có trình độ học vấn thấp và sống ở khu vực nông thôn. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc giáo dục đạo đức và nâng cao nhận thức về quan niệm về lộc có thể giúp giảm thiểu hành vi tham nhũng.

2.1. Ảnh hưởng của quan niệm về lộc đến thái độ tham nhũng

Quan niệm về lộc khi bị biến tướng có thể dẫn đến sự dễ dãi trong việc chấp nhận hành vi tham nhũng. Người dân có thể xem việc nhận hối lộ hoặc tham gia vào các hành vi tham nhũng như một cách để đạt được lộc. Điều này đặc biệt phổ biến trong các nhóm người có trình độ học vấn thấp và sống ở khu vực nông thôn, nơi mà các giá trị truyền thống vẫn còn ảnh hưởng mạnh mẽ.

2.2. Giải pháp giáo dục đạo đức

Để giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực của quan niệm về lộc đến thái độ tham nhũng, nghiên cứu đề xuất việc tăng cường giáo dục đạo đức trong cộng đồng. Các chương trình giáo dục cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức về giá trị đạo đức xã hội, đồng thời khuyến khích người dân từ bỏ những quan niệm sai lệch về lộc. Điều này sẽ góp phần tạo ra một môi trường xã hội lành mạnh, nơi mà hành vi tham nhũng không còn được chấp nhận.

III. Thực trạng và kiến nghị

Nghiên cứu đã khảo sát thực trạng quan niệm về lộc và thái độ tham nhũng ở người Việt, đặc biệt là tại hai địa bàn Hà Nội và Nghệ An. Kết quả cho thấy, mặc dù nhận thức về tác hại của tham nhũng đã được nâng cao, nhưng quan niệm về lộc vẫn còn nhiều biến tướng, đặc biệt là trong các nhóm người có trình độ học vấn thấp. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp như tăng cường giáo dục đạo đức, nâng cao nhận thức về quan niệm về lộc, và thực hiện các chính sách công minh bạch để giảm thiểu hành vi tham nhũng.

3.1. Thực trạng quan niệm về lộc

Kết quả khảo sát cho thấy, quan niệm về lộc vẫn còn nhiều biến tướng trong xã hội Việt Nam hiện đại. Một bộ phận người dân vẫn xem lộc như một thứ có thể đạt được dễ dàng, thậm chí thông qua những hành vi thiếu liêm chính. Điều này đặc biệt phổ biến trong các nhóm người có trình độ học vấn thấp và sống ở khu vực nông thôn.

3.2. Kiến nghị chính sách

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp như tăng cường giáo dục đạo đức, nâng cao nhận thức về quan niệm về lộc, và thực hiện các chính sách công minh bạch để giảm thiểu hành vi tham nhũng. Các biện pháp này cần được thực hiện đồng bộ và có sự tham gia của cả cộng đồng để đạt được hiệu quả cao nhất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ÀO TẠO BỘ T¯ PHÁP TRUONG DAI HỌC LUAT HÀ NOI DE TAI NGHIEN CUU KHOA HOC CAP TRUONG MÃ SO: DTCB.18/22-DHLHN Chủ nhiệm ề tài: TS. Chu Van ức Th° kí ề tài: ThS. Nguyễn Thị Hà HÀ NOI - 2023 NHỮNG NG¯ỜI THỰC HIỆN DE TÀI 1. Chu Van ức - Khoa Pháp luật Hình Sự, Tr°ờng DH Luật Hà Nội, chủ nhiệm dé tài, viết báo cáo tổng hợp, chuyên ề 1,2,3.

Nguyễn Thị Hà Khoa Pháp luật Hình Sự, Hình Sự, Tr°ờng H Luật Hà Nộ, th° kí ề tài, viết chuyên ề 1, báo cáo tổng hợp. Phan Thị Mai H°¡ng - Viện Tâm ly học, viết chuyên dé 2,4. NHUNG CHU VIET TAT TRONG BAO CAO Chir viét tat Chir day du DTB iểm trung bình DLC ộ lệch chuẩn Tham nhing VLVH Vừa làm vừa học Mục lục Trang BAO CÁO TONG HOP KET QUÁ NGHIÊN CỨU DE TÀI Mé ầu Ch°¡ng 1. Nghiên cứu lí luận, tổ chức và ph°¡ng pháp nghiên 13 cứu L.

Các khái niệm c¡ bản của ề tài 13 Lá. Tổ chức và ph°¡ng pháp nghiên cứu 26 Ch°¡ng 2. Nghiên cứu thực tiễn 35 2. Thực trạng quan niệm về lộc ở ng°ời Việt 35 22.

Thực trạng thái ộ ối với tham nhing ở ng°ời Việt 43 2. Thực trạng của mối liên hệ giữa quan niệm về lộc và thái ộ ối với 57 tham nhing ở ng°ời Việt Kết luận và kiến nghị 63 Kết luận 63 Kiến nghị 67 Danh mục tài liệu tham khảo 71 Phụ lục 75 HỆ CHUYEN DE 76 Chuyên dé 1. Những van dé lý luận, tô chức và ph°¡ng pháp nghiên cứu ề tài 76 Chuyên ề 2. Thực trạng quan niệm về lộc ở ng°ời Việt 103 Chuyên dé 3.

Thực trạng thái ộ với tham nhing ở ng°ời Việt 124 Chuyên ề 4. Thực trạng mối liên hệ giữa thái ộ ối với tham 150 nhing và quan niệm về lộc ở ng°ời Việt Bài báo ng tạp chí 172 BAO CAO TONG HOP KET QUÁ NGHIÊN CỨU DE TÀI I MODAU 1. Tinh cap thiét Trong những nm qua, tình hình tội phạm tham nhing, môi giới hối lộ, °a hối lộ, nhận hối lộ diễn biến rất phức tạp. Tham nhing xuất hiện ở mọi cấp ộ, từ trung °¡ng ến tỉnh, thành phó, quận, huyện, xã, ph°ờng, thậm chí thôn xóm, tô dân phó; từ số tiền nhiều tỉ, nhiều triệu cho ến vài trm nghìn ồng (tham nhing vặt).

Có những vụ, nh° vụ Việt Á, bao trùm hầu nh° tất cả các tỉnh, thành trong cả n°ớc. Tham nhing gây thiệt hại nghiêm trọng ến các nguồn lực công, xâm hại ến hoạt ộng úng ắn của bộ máy nhà n°ớc, làm sai lệch công lý, công bằng xã hội, làm suy giảm niềm tin, cản trở các nỗ lực giảm nghèo và phát triển ất n°ớc, xã hội. Nhận thức rõ tác hại nghiêm trọng của tham nhing, ảng và Nhà n°ớc ã tng c°ờng nhiều biện pháp tng c°ờng ấu tranh phòng và chống tham nhing nh°: ban hành luật phòng chống tham nhing, thành lập Ban phòng chống tham nhing Trung °¡ng, lập lại Ban Nội chính Trung °¡ng, Ban Nội chính tỉnh, thành trực thuộc trung °¡ng, tng c°ờng công tác kiểm tra, giám sát, ây mạnh công tác iều tra, truy tố, xét xử các vụ án tham nhing. Và công tác phòng chống tham nhing ã thu °ợc những kết quả to lớn: hàng trm vụ án °ợc khám phá, hàng nghìn ng°ời bị °a ra xét xử”.

Theo Phong vi biểu tham những 2022 do tô chức H°ớng tới Minh bạch Quốc tế (TI) ngày 31/3/2023, Việt Nam ạt 42/100 iểm, ứng thứ 77/180 quốc gia, vùng lãnh ! Thu Hà (30/6/2022), 10 nm phòng, chống tham nhing: Quyết liệt, ột phá, ạt nhiều kết quả toàn diện, xem https://dangcongsan.vn/tieu-diem/10-nam-phong-chong-tham-nhung-quyet-liet-dot-pha-dat-nhieu-ket-qua-toan-dien- 614124.html ? Thu Hà (30/6/2022), TL dd thé °ợc xếp hạng, tng 1 iểm và 10 bậc so với nm 2021.3 Tuy vậy, tình hình tham nhing vẫn diễn biến phức tạp, tham nhing ngày càng tinh vi, quy mô những vụ án °ợc phát hiện trong thời gian gần ây ngày càng lớn. iều này òi hỏi bên cạnh các biện pháp pháp lý, hành chính.thì cần phải có sự tham gia của các nhà khoa học nghiên cứu chỉ ra ầy ủ nguyên nhân ích thực của tham nhing, vi một van ề chỉ °ợc giải quyết hiệu quả khi các biện pháp tác ộng úng vào nguyên nhân của nó. Nguyên nhân của tội phạm nói chung và của tham những nói riêng có nhiều. Bên cạnh những nguyên nhân từ hệ thống pháp luật, từ c¡ quan thực thi pháp luật, từ c¡ chế quan lý, vận hành nén kinh tế.

có những nguyên nhân từ môi tr°ờng vn hóa, các tác nhân vn hóa nh° nếp ngh), quan niệm, phong tục tập quán tồn tại trong xã hội. Tâm lý học xã hội ã chứng minh rằng ở dau tồn tại vn hóa cổ súy cho tội phạm thì ở ó tội phạm phát triển, ở âu tồn tại vn hóa cô súy cho tham nhing thì ở ó tham những có ất dé phát triển.^ Quan niệm về “lộc” là nét vn hóa lâu ời, phản ánh nguyện vọng của ng°ời Việt về một cuộc sống tốt ẹp. Tuy nhiên trong xã hội hiện nay, quan niệm này có những biểu hiện phức tạp: trong suy ngh) của không ít ng°ời “lộc” không chỉ là phần th°ởng °ợc ban cho nh° một sự ghi nhận công lao mà còn cả những gì có °ợc một cách dễ dàng, có phần nh° gặp may, thậm chí từ những việc làm thiếu chuân mực, thiêu liêm chính. Quan niệm nay °a ên tâm ly câu ““lộc””, dé cao 9999 “lộc”, ê cao các gia tri vật chat, xem nhẹ danh dự, sự liêm chính và nhiêu giá tri tinh thần - ạo ức khác ở một bộ phận ng°ời dân.

Những vụ âu ả, xô ây bạo lực dé ` c°ớp “lộc” xảy ra trong thời gian qua cho thây iêu ó”. Và rât có thê, quan niệm vê ^ 3 Cù Tất Ding (05/4/2023), Quyết liệt ngn chặn tham nhing góp phần phát triển kinh tế-xã hội, xem https://nhandan.vn/quyet-liet-ngan-chan-tham-nhung-gop-phan-phat-trien-kinh-te-xa-hoi-post7463 15.html 4 Nguyễn Th¡ Sinh (2008), Tâm ly xã hội hoc, NXB Lao ộng, Hà Nội, tr.vn/van-hoa/nha-nghien-cuu-van-hoa-dau-dau-truoc-hien-tuong-cuop-loc-o-den-giong- htm “lộc”, tâm lý ề cao ““lộc””, dé cao các giá trị vật chất hiện nay ở ng°ời Việt làm cho họ dễ dãi h¡n với tham nhing, với hành vi môi giới, °a và nhận hồi lộ, ngh)a là trở thành mảnh ất cho tham nhing phát triển. Bởi vậy, việc nghiên cứu ể chỉ ra mối liên hệ giữa quan niệm của ng°ời Việt về “lộc” với thái ộ của họ ối với tham nhing có ý ngh)a thiết thực. Tong quan tình hình nghiên cứu 2.

Tong quan tình hình nghiên cứu ở trong n°ớc Ở trong n°ớc, trong những nm qua, tham nhing trở thành vấn ề nhức nhối trong xã hội, ảnh h°ởng tiêu cực ến sự phát triển của ất n°ớc, thậm chí có nguy c¡ ảnh h°ởng ến sự tồn vong của chế ộ. Bởi vậy, van ề nguyên nhân của tham nhing và phòng chống tham nhing °ợc nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu. Một số tác giả quan tâm ến những nguyên nhân trực tiếp của tham những nh° hạn chế trong các quy ịnh của pháp luật, sở hở trong về quản lý kinh tế, c¡ chế cấp phát ngân sách, dau thầu, sự yếu kếm về nng lực của các nhà quản lý.Một số khác lại quan tâm ến những nguyên nhân sâu xa h¡n, ó là ảnh h°ởng của vn hóa, của các tác nhân vn hóa nh° những quan niệm, nếp ngh), phong tục tập quán. trong xã hội ến thái ộ của ng°ời Việt ối với tham nhing, từ ây ảnh h°ởng ến hành vi tham nhing và phòng chống tham nhing ở ng°ời Việt.

Trong cuốn Tim về bản sắc vn hóa Việt Nam, tác giả Trần Ngọc Thêm (1996, 1997, 2001) ã chứng minh nguồn gốc vn hóa lúa n°ớc, sự hình thành những quan niệm, nếp ngh), phong tục, tập quán.ở ng°ời Việt và ảnh h°ởng của chúng ến hành vi ứng phó với môi tr°ờng tự nhiên và xã hội của họ.” Nguyễn Vn Huyén (2009) cho rang, nhìn từ góc ộ vn hóa, tham nhing là biêu hiện của phản vn hóa và vn hóa chính là nên tảng ê phòng chông tham nhing. 5 Trần Ngọc Thêm (2001), Tìm về bản sắc vn hóa Việt Nam, in lần thứ 3, NXB. Hồ Chí Minh, s.575-593 ề phòng chống tham nhing cần quan tâm xây dựng vn hóa dân chủ, vn hóa pháp lý, vn hóa kinh doanh v.” Tr°¡ng Hồ Hải (2023) nghiên cứu vấn ề hoàn thiện c¡ chế phòng chống tham những ở Việt Nam. Sau khi nêu bật tầm quan trọng của van dé cing nh° những tiến bộ ạt °ợc trong công tác phòng chống tham nhing, tác giả ề xuất 5 giải pháp hoàn thiện c¡ chế phòng chống tham nhing.` Hà Thị Thùy D°¡ng (2019) chỉ ra rằng trong môi tr°ờng vn hóa của ng°ời Việt có những yếu tố tạo iều kiện cho tham nhing phát triển.

Ví dụ nh° tâm lý tiểu nông, t° lợi cá nhân dẫn tới nhiều hành vi tham nhing trong xã hội, hé có c¡ hội là tham nhing dù số tiền không lớn (tham nhing vặt). Hay nh° quan niệm df hỏa vi quý, miéng trâu là dau câu chuyện, một tram cái lý không bằng một tý cdi tình v.v làm cho ng°ời Việt dễ chấp nhận tham nhing, dễ °a hối lộ. Từ ó, Hà Thị Thùy D°¡ng kiến nghị khắc phục những hạn chế của vn hóa truyền thống ể góp phần phòng chống tham những.° Nm 2012, Ngân hàng thế giới công bố kết quả khảo sát xã hội học về Tham nhing từ góc nhìn cua ng°ời dân, doanh nghiệp va can bộ, công chức, viên chức trên mẫu 2601 ng°ời dân, 1801 cán bộ công chức và 1058 doanh nghiệp trong cả n°ớc. ây là khảo sát có quy mô lớn nhất từ tr°ớc ến nay ở n°ớc ta về tham nhing.

7 Nguyễn Vn Huyên (2009), Tham nhing và phòng chống tham nhing từ góc nhìn vn hóa, Tạp chí Cộng sãn, 8- 2009. Xem https://www.vn/web/guest/nghien-cu/-/2018/1327/tham-nhung-va-g1ai-phap- phong%2C-chong-tu-goc-nhin-van-hoa.aspx 8 Tr°¡ng Hồ Hải (2023), Hoan thiện c¡ chế phòng ngừa dé không thé tham nhing, tiêu cực, Tap chi Lý luận chính trị số 542 (tháng 4/2023). ° Hà Thị Thùy D°¡ng (2019), Phòng, chống tham nhing từ góc nhìn vn hóa truyền thống, Ly /uận chính tri, 8-2019. Xem _http://lyluanchinhtri.vn/home/index.php/dien-dan/item/29 1 0-phong-chong-tham-nhung-tu-goc-nhin-van-hoa- truyen-thong.html Kết quả khảo sát ã cho thấy bức tranh chung về cảm nhận và trải nghiệm của ng°ời dân về tham nhing.!? Ngô Trung Hòa (2019) cho rằng một trong những yếu tố thúc day tham những phát triển là Tâm lý không sợ bị trừng phạt ở một bộ phận ng°ời có chức vụ quyền hạn.

Vì vậy dé phòng chống tham những có hiệu quả thì cần có biện pháp xóa bỏ tâm ly nay.!! Trong các nm 2017 va 2019, tổ chức H°ớng tới Minh bach (TT)! ã tiến hành khảo sát và công bố Phong vi biểu tham nhing toàn cầu và ở Việt Nam. Trong tháng 7 và tháng 8 nm 2019, Tổ chức H°ớng tới Minh bạch (TT) phỏng van 1.