chương 1, tác giả đã phân tích những nhân tố tác động đến độc lập dân tộc của các nước đang phát triển. Nó bao gồm nhiều nhân tố như: nhân tố chính trị, nhân tố kinh tế, nhân tố văn hóa - xã hội, nhân tố lịch sử truyền thống. Khi phân tích nhân tố này, tác giả đều chỉ ra những tác động thuận lợi cũng như thách thức đối với các nước đang phát triển. 15 Và tác phẩm đã khẳng định nhân tố chính trị tác động mang tính thời sự, trực tiếp, nhân tố kinh tế tác động mang tính cơ bản lâu dài.
Nhân tố văn hóa - xã hội và lịch sử truyền thống đều là những nhân tố tác động quan trọng không thể xem nhẹ hoặc bỏ qua trong quá trình hoạch định chiến lược của các nước đang phát triển. Ở chương 2, tác giả đã chỉ rõ và phân tích cụ thể về những lực lượng chính tham gia đấu tranh bảo vệ và củng cố độc lập dân tộc hiện nay, cụ thể là các tổ chức quốc tế điển hình của các nước đang phát triển trong cuộc đấu tranh bảo vệ, củng cố độc lập dân tộc như: Phong trào không liên kết, Diễn đàn xã hội, Phong trào cộng sản quốc tế, các nước xã hội chủ nghĩa còn lại và phong trào cánh tả. Chương 3, tác giả đã phân tích nội dung cơ bản về đấu tranh vì độc lập dân tộc của các nước đang phát triển. Trên cơ sở phân tích những đặc điểm chung của cuộc đấu tranh bảo vệ, củng cố độc lập dân tộc của các nước đang phát triển, chương 4 chứa đựng nội dung về cuộc đấu tranh bảo vệ và củng cố độc lập của Việt Nam và trong xu thế toàn cầu hóa.
Tác giả cũng tham khảo cuốn “Chủ quyền quốc gia dân tộc trong xu thế toàn cầu hóa và vấn đề đặt ra đối với Việt Nam” do tác giả Phan Văn Rân và Nguyễn Hoàng Giáp đồng chủ biên [119]. Cuốn sách đã tiếp cận vấn đề bảo vệ độc lập dân tộc của các nước đang phát triển trên cơ sở phân tích những vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ quyền quốc gia dân tộc, về toàn cầu hóa, từ đó công trình góp phần làm rõ thêm những nội dung mới và cấp thiết đặt ra đối với chủ quyền quốc gia dân tộc trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay. Trong phần thứ nhất, các tác giả đã bàn về vấn đề chủ quyền quốc gia dân tộc trong xu thế toàn cầu hóa. Trong phần này, cuốn sách đã đưa ra những quan niệm về chủ quyền và bảo vệ chủ quyền quốc gia dân tộc; những tác động của toàn cầu hóa đối với chủ quyền quốc gia dân tộc và đối sách của một số nước nhằm bảo vệ chủ quyền quốc gia trước xu thế toàn cầu hóa.
Ở phần hai, tập trung vào làm rõ nội dung về chủ quyền quốc gia của Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa. Các tác giả đã phân tích quan điểm của Việt Nam về độc lập, chủ quyền quốc gia trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế; những thành tựu và khó khăn, hạn chế trong bảo vệ chủ quyền quốc gia dân tộc của Việt Nam trong thời kỳ hội nhập quốc tế. Trên cơ sở phân tích những vấn đề lý luận và thực tiễn về chủ quyền quốc gia dân tộc, 16 về toàn cầu hóa, các tác giả đã mong muốn góp phần làm rõ thêm những nội dung mới và những vấn đề cấp thiết đặt ra đối với chủ quyền quốc gia dân tộc trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay. Từ thực tiễn đấu tranh bảo vệ chủ quyền quốc gia dân tộc của các nước và từ thực tiễn Việt Nam, các tác giả đã nêu ra một số khuyến nghị nhằm tăng cường bảo vệ chủ quyền quốc gia dân tộc, đồng thời thực hiện thắng lợi chủ trương hội nhập quốc tế của Việt Nam.
Tuy đây là trường hợp của Việt Nam, nhưng theo tác giả luận án thì có thể tham khảo cho Campuchia (tất nhiên mỗi nước khác nhau về đặc điểm cụ thể, ví dụ tình hình mỗi nước, thể chế chính trị,.) vì thế, đây cũng là một tài liệu tham khảo quý giá góp phần nhận thức vấn đề và đưa ra phương hướng giải quyết phù hợp nhằm đấu tranh bảo vệ nền độc lập dân tộc của Campuchia. - Đề tài nghiên cứu: Đề tài “Thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội Campuchia từ thập kỷ 90 đến nay (2006)” của tác giả Lê Thị Ái Lâm [107] đã trình bày thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội của Campuchia trong giai đoạn đầu cải cách và xây dựng kinh tế thị trường (1994 - 2004), với các nội dung liên quan đến tăng trường kinh tế, vấn đề dân số, nguồn nhân lực, thị trường lao động, các vấn đề xã hội. ít nhiều có liên quan đến hướng nghiên cứu của đề tài. Công trình “Những vấn đề chính trị, kinh tế nổi bật của Campuchia giai đoạn 2011-2020 và tác động chủ yếu đến Việt Nam”, Đề tài cấp Bộ của tác giả Nguyễn Thế Hà và cộng sự [98] đã có những phân tích sâu sắc về những biến động của nội tình đất nước Campuchia trên phương diện kinh tế, chính trị.
Qua việc biện giải một số vấn đề liên quan đến thể chế chính trị, tình hình kinh tế của Campuchia cũng như sự gia tăng ảnh hưởng của các nước lớn, đặc biệt là Trung Quốc và Mỹ đối với Campuchia, tác giả đã cho thấy tính hai mặt (tích cực và tiêu cực) trong mối quan hệ đó. - Tạp chí: Ngoài ra, có một số tạp chí chuyên ngành như Nghiên cứu Đông Nam Á, Nghiên cứu quốc tế, Nghiên cứu lịch sử,. có những bài viết đề cập đến tình hình của Đông Nam Á nói chung và vấn đề Campuchia nói riêng. Có thể kể đến như: Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế có bài “Những vấn đề hiện đại: Đông Nam Á năm 1999 - một năm sôi động” của tác giả Phạm Thị Miên [111]; Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á có bài “Diễn đàn khu vực ASEAN - 10 năm 17 nhìn lại” của tác giả Nguyễn Thu Mỹ [114]; Tạp chí Cộng sản có bài “Từ Băngđung đến CuLaLămpơ: Ngót nửa thế kỷ một chặng đường lịch sử của Phong trào không liên kết” [105] và Tạp chí Lý luận chính trị có bài “Kinh nghiệm trong xử lý mối quan hệ giữa độc lập tự chủ và hội nhập quốc tế của Cadắcxtan” [106] đều của tác giả Hà Mỹ Hương, v.
Đây là một trong những nguồn tư liệu tham khảo hữu ích cho tác giả luận án trong quá trình nghiên cứu. Những công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài khác Tác giả Harish C. Mehta và Julie B. Mehta có cuốn sách “Hun Sen – Strongman of Cambodia” [140] gồm 10 chương với nội dung sinh động tập trung vào nhân vật chính đó là Samdech Hun Sen.
Tác phẩm nói về cuộc sống của một thanh niên nông thôn đã trở thành một anh hùng dân tộc với cuộc tìm kiếm con đường đấu tranh nhằm lật đổ chế độ Pol Pot và cuối cùng vai trò của Thủ tướng Hun Sen trong việc tái thiết đất nước và những cách thức xử lý vấn đề nội bộ nhằm xây dựng một đất nước đoàn kết hòa bình và phát triển. Đây là cuốn sách góp một cách nhìn khách quan về vai trò lãnh đạo của Thủ tướng Samdech Hun Sen trong việc lãnh đạo và bảo vệ nền hòa bình của đất nước Campuchia. Cuốn “Lịch sử Campuchia” của tác giả David Chandler [29] gồm 13 chương, 343 trang đã nêu lên lịch sử hình thành của Campuchia, những thăng trầm của các thời kỳ đấu tranh của nhân dân Campuchia trong việc giành độc lập từ thực dân Pháp, khát vọng thoát khỏi chế độ Diệt chủng Pol Pot,. những khó khăn trong việc tái thiết đất nước và đánh bại lực lượng Khmer Đỏ còn sót lại.
Là một người gắn bó nhiều năm với các nước châu Á, vừa là nhà nghiên cứu, vừa là người hoạt động thực tiễn trong cộng đồng các tổ chức tự nguyện, tác giả đã thấy rõ tình trạng khó khăn, kém phát triển và nghèo khổ của Campuchia sau năm 1979 và hiểu những khó khăn, thách thức của Chính phủ Campuchia trong việc tái thiết và xây dựng lại đất nước. Cuốn “Nhân chứng lịch sử” của tác giả Benny Widyond [3] gồm 14 chương, 383 trang, đã nêu lên tình hình của Campuchia từ năm 1992 đến khi chính phủ Hoàng gia nhiệm kỳ II năm 1998 thành lập, nội dung tập trung vào những sự kiện quan trọng như sự can thiệp của Quốc tế vào Campuchia, nhìn 18 ngược lại quá khứ, việc lãnh đạo rất phức tạp của chính phủ Hoàng gia nhiệm kỳ I, cho đến cuộc đụng chạm, đấu tranh lần cuối tiến tới phi quân sự hóa toàn bộ lực lượng còn lại của Khmer Đỏ. Đây là một nguồn tư liệu quý giá cho tác giả luận án. Cuốn “Cambodia’s curse: The modern history of a trouble land” của tác giả Joel Brinkley [144] gồm 17 chương, 386 trang.
Tác giả là một nhà nghiên cứu về Campuchia tương đối lâu năm ngay từ khi chế độ Pol Pot bắt đầu, tác phẩm đã thể hiện rõ nỗi khổ của người dân Campuchia thời đó và những khó khăn không thể diễn tả được sau khi được giải phóng 07/1/1979. Hơn hai triệu người vô tội đã bị giết một cách dã man, cơ sở hạ tầng hoàn toàn bị phá hủy, nguồn nhân lực khan hiếm,. tuy nhiên tác phẩm lại thiên về chỉ trích sự lãnh đạo của chính phủ Hoàng gia từ nhiệm kỳ I đến nay. Ví dụ: vấn đề tham nhũng, vấn đề tiền lương, tranh chấp đất đai, vấn đề nhân quyền, khoảng cách giàu nghèo ngày một gia tăng,.
đã và đang thách thức nền hòa bình và độc lập của Campuchia. Đây là tín hiệu báo động mà tác giả luận án có thể tham khảo để rút ra một số kinh nghiệm đối với Nhà nước và chính phủ Hoàng gia nhằm xây dựng một xã hội Campuchia hài hòa, công bằng, dân chủ và phồn vinh. NHỮNG VẤN ĐỀ CHƯA ĐƯỢC GIẢI QUYẾT Như vậy, việc nghiên cứu về Campuchia thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước với nhiều công trình đã được công bố. Tuy nhiên, các công trình này chủ yếu trình bày một cách khái quát về lịch sử phát triển của đất nước Campuchia nói chung, quá trình ra đời và phát triển của Vương quốc Campuchia từ năm 1993 đến nay.