Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về tranh tụng trong TTDS. - Chương 2: Nội dung các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về tranh tụng trong TTDS. - Chương 3: Thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật Việt Nam về tranh tụng trong TTDS và một số kiến nghị. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ TRANH TỤNG TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 1.
KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM VÀ Ý NGHĨA CỦA TRANH TỤNG TRONG TỐ TỤNG DÂN SỰ 1. Khái niệm tranh tụng trong tố tụng dân sự Tranh tụng là thuật ngữ gắn liền với hai truyền thống pháp luật cơ bản của thế giới, một khái niệm quen thuộc được áp dụng phổ biến ở các nước thuộc hệ thống pháp luật án lệ (common law) và hệ thống pháp luật châu Âu lục địa (continental law). Trong xã hội hiện đại, ở các nước dù có tổ chức hệ thống tư pháp khác nhau, hệ thống luật án lệ (common law), hệ thống luật lục địa (legal law) hay hệ thống luật xã hội chủ nghĩa, thì ít hay nhiều, bằng cách thể hiện khác nhau đều có yếu tố tranh tụng. Đây là cơ chế tố tụng có hiệu quả cho tòa án xác định sự thật khách quan của vụ án, giải quyết đúng đắn vụ việc, đảm bảo sự công bằng và bảo vệ các quyền và lợi ích của các bên tham gia tố tụng [ 56].
Ở nước ta, “tranh tụng” là một vấn đề còn mới mẻ, ít được đề cập trong khoa học pháp lý. Những năm gần đây các nhà khoa học nghiên cứu về tranh tụng với rất nhiều quan điểm khác nhau. Tranh tụng lần đầu tiên được đề cập chính thức trong Nghị quyết 08/-NQ/TW ngày 02 tháng 1 năm 2002 của Bộ chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới. Vì vậy, cần hiểu rõ về khái niệm tranh tụng để góp phần vào việc hoàn thiện hệ thống pháp luật TTDS, đổi mới mô hình tố tụng ở nước ta.
Theo từ điển Hán Việt thì tranh tụng có nghĩa là “cãi lẽ, cãi nhau để tranh lấy phải” [ 44, tr. 621], còn theo từ điển tiếng Việt thì tranh tụng có nghĩa là “kiện tụng” [52, tr. Như vậy, theo cách hiểu chung nhất thì tranh tụng là quá trình mà các bên tham gia xét xử đưa ra các quan điểm của mình và tranh luận để bác bỏ một phần hoặc toàn bộ quan điểm của phía bên kia. Trên cơ sở kết quả tranh tụng, Tòa án đưa ra phán quyết cuối cùng đảm bảo tính khách quan của vụ án.
Về mặt lý luận, hiện nay có nhiều quan điểm khác nhau về tranh tụng trong TTDS. Quan điểm thứ nhất cho rằng: “Tranh tụng trong TTDS là phương pháp giải quyết tranh chấp dân sự tại Tòa án, diễn ra trong quá trình tố tụng, theo đó các bên 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đương sự xuất trình, trao đổi chứng cứ, lý lẽ, căn cứ pháp lý để chứng minh, biện luận cho yêu cầu của mình; phản bác yêu cầu đối lập trước Tòa án và kết quả của quá trình này được Tòa án sử dụng làm căn cứ để giải quyết vụ án” [ 43, tr. Quan điểm thứ hai cho rằng: “Tranh tụng trong TTDS là việc các bên đương sự đưa ra, trao đổi về chứng cứ, lý lẽ, căn cứ pháp lý, lập luận đối lập, tranh luận với nhau dựa trên những thủ tục do pháp luật quy định nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trước sự giám sát của Tòa án. Sự tranh tụng chứa đựng trong chính hành vi khởi kiện” [ 11, tr.
Quan điểm thứ ba cho rằng: “Tranh tụng là quá trình làm rõ sự thật khách quan của vụ án. Quá trình này phải được diễn ra liên tục từ khi nguyên đơn khởi kiện yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình cho đến khi tòa án ra quyết định giải quyết VADS. Theo đó các bên chủ thể tranh tụng dưới sự điều khiển của tòa án được đưa ra chứng cứ, trao đổi chứng cứ, lý lẽ, căn cứ pháp lý để chứng minh cho quyền lợi hợp pháp của mình trước Tòa án theo những trình tự, thủ tục do pháp luật TTDS quy định. Tòa án ra phán quyết VADS căn cứ vào kết quả tranh tụng của các chủ thể tranh tụng” [17, tr.8] Qua nghiên cứu đề tài cho thấy, tranh tụng trong TTDS được hiểu như quan điểm thứ nhất là chưa đầy đủ, quan điểm này mới chỉ coi tranh tụng là phương pháp giải quyết tranh chấp tại Tòa án, các bên đương sự xuất trình, trao đổi chứng cứ, lý lẽ, căn cứ pháp lý để chứng minh…chưa nói lên được bản chất, ý nghĩa của tranh tụng.
Tranh tụng là cả một quá trình nhằm xác định sự thật khách quan của vụ án. Nếu tranh tụng trong TTDS được hiểu theo quan điểm thứ hai tuy phần nào nói lên được bản chất của tranh tụng nhưng nội hàm của chúng lại quá hẹp. Nội dung quan điểm đã chỉ ra được bản chất của tranh tụng nhưng lại không chỉ ra được giới hạn của quá trình tranh tụng, nó được bắt đầu và kết thúc ở thời điểm nào trong quá trình giải quyết vụ án dân sự. Tranh tụng trong TTDS là một loại tranh tụng trong tố tụng, bao hàm cả hoạt động tranh tụng trước khi mở phiên tòa, tranh luận tại phiên tòa và tranh trụng sau khi có quyết định giải quyết VADS.
Bởi vì, TTDS là quá trình giải quyết VADS cho nên tranh tụng trong TTDS là tranh tụng trong quá trình giải quyết VADS có thời điểm bắt đầu và thời điểm kết thúc. Quan điểm thứ ba về tranh tụng là khá toàn diện. Quan điểm đã chỉ rõ được bản chất của tranh tụng cũng như giới hạn của hoạt động tranh tụng. Tranh tụng trong TTDS 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com là việc các bên đương sự được đưa ra, trao đổi các chứng cứ, các căn cứ pháp lí, lập luận, đối đáp lại nhau, tranh luận với nhau trên cơ sở các quy định của pháp luật TTDS để bảo vệ quyền lợi của mình dưới sự giám sát của Tòa án.
Thông qua việc tranh tụng, các tình tiết của vụ án được làm sáng tỏ, Tòa án nhận thức được sự thật khách quan của vụ án và căn cứ vào kết quả tranh tụng để đưa ra phán quyết. Tuy nhiên, để làm rõ khái niệm tranh tụng cần phân biệt rõ “ tranh tụng” với “chứng minh”và “ tranh tụng” với “tranh luận”. Tranh tụng không hoàn toàn đồng nhất với chứng minh. Chứng minh có thể diễn ra một cách đơn chiều, chỉ tồn tại một mối quan hệ giữa các đương sự với Tòa án khi đương sự cung cấp các chứng cứ, tài liệu cho Tòa án để chứng minh cho yêu cầu, phản yêu cầu hay phản đối yêu cầu của mình là đúng và Tòa án tiếp nhận các chứng cứ.
Chứng minh cũng có thể có sự tham gia của rất nhiều các chủ thể, trong đó Tòa án là một chủ thể chứng minh có trách nhiệm chứng minh các bản án, quyết định mà mình đưa ra là có căn cứ và hợp pháp. Khác với chứng minh, trong quá trình tranh tụng Tòa án là người trọng tài, người điều khiển quá trình tranh tụng, đảm bảo quá trình tranh tụng được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật TTDS và căn cứ vào kết quả tranh tụng để ra phán quyết giải quyết vụ án. Tranh tụng là một quá trình được diễn ra từ khi có tranh chấp dân sự được thể hiện thông qua việc nguyên đơn có đơn khởi kiện yêu cầu Tòa án thụ lý giải quyết, kết thúc khi giải quyết xong tranh chấp dân sự, tức khi Tòa án ra quyết định, bản án giải quyết vụ việc đó, còn tranh luận chỉ là một phần của phiên toà dân sự, nó là sự biểu hiện tập trung nhất của tranh tụng. Tóm lại, theo quan điểm tác giả có thể đưa ra khái niệm tranh tụng trong TTDS như sau: Tranh tụng trong TTDS là quá trình làm rõ sự thật khách quan của vụ án.
Quá trình này phải được diễn ra liên tục từ khi nguyên đơn khởi kiện yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình cho đến khi tòa án ra quyết định giải quyết VADS. Theo đó các bên đương sự được đưa ra chứng cứ, trao đổi chứng cứ, lý lẽ, căn cứ pháp lý để chứng minh, biện luận cho yêu cầu của mình; phản bác yêu cầu đối lập trước Tòa án theo những trình tự, thủ tục do pháp luật TTDS quy định. Tòa án ra phán quyết VADS căn cứ vào kết quả tranh tụng của các chủ thể tranh tụng. Đặc điểm tranh tụng trong tố tụng dân sự Từ khái niệm tranh tụng nêu trên, ta có thể đưa ra một số đặc điểm của tranh 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tụng trong TTDS như sau: - Bản chất của tranh tụng trong TTDS là các chủ thể tranh tụng được đưa ra, trao đổi chứng cứ, lý lẽ, căn cứ pháp lý để chứng minh, biện luận, đối đáp để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình trước Tòa án theo những trình tự, thủ tục do pháp luật TTDS quy định Khi tham gia tố tụng thì các bên đương sự đều nhằm mục đích bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình đồng thời khi Tòa án giải quyết VADS thì luôn muốn xác định sự thật khách quan của VADS và ra phán quyết chính xác và đúng đắn.
Hay nơi cách khác, “sự thật chỉ được xác định, công lý chỉ được thiết lập khi có sự tranh tụng giữa các bên trong tố tụng tư pháp, nhất là trong xét xử các vụ án” [49, tr. Điều này có nghĩa là, các bên được tranh tụng với nhau về yêu cầu, căn cứ pháp lý, chứng cứ, đề xuất ý kiến và lập luận trên cơ sở chứng cứ, quy định của pháp luật để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Tùy theo tư cách tố tụng của mình mà phạm vi tranh tụng, đề xuất ý kiến của mỗi người tham gia tố tụng cũng có khác nhau. Có thể nói, thông qua quá trình tranh tụng giúp Tòa án hiểu rõ yêu cầu của các đương sự, có được các chứng cứ, lý lẽ, căn cứ pháp lý để xác định chân lý khách quan của vụ kiện trên cơ sở đó Tòa án giải quyết các yêu cầu của đương sự, xác lập lại cho đúng các quan hệ pháp luật dân sự mà các bên tham gia hoặc những quan hệ mà pháp luật điều chỉnh về quyền và nghĩa vụ của các bên khi có sự kiện pháp lý xảy ra, xác định đúng các quyền, nghĩa vụ của mỗi bên theo quy định của pháp luật.