Chương 1: Một số vấn đề lý luận về thanh tra bộ, cơ quan ngang bộ. Chương 2: Thực trạng tổ chức và hoạt động thanh tra ngành Thông tin và Truyền thông. Chương 3: Phương hướng hoàn thiện tổ chức và hoạt động thanh tra ngành Thông tin và Truyền thông. 6 z Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THANH TRA BỘ, CƠ QUAN NGANG BỘ 1.
Thanh tra bộ, cơ quan ngang bộ - chức năng thiết yếu trong quản lý nhà nƣớc của Bộ, cơ quan ngang Bộ 1. Địa vị pháp lý của Bộ, cơ quan ngang Bộ Bộ, cơ quan ngang Bộ (sau đây gọi chung là Bộ) chính thức được ghi nhận từ Hiến pháp 1946. Qua các Hiến pháp 1954, 1980 và 1992, địa vị pháp lý của Bộ được xác định ngày càng rõ rệt. Bộ là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về các ngành, lĩnh vực được giao trong phạm vi cả nước; quản lý nhà nước các dịch vụ công trong các ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ.
Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ (dưới đây gọi chung là Bộ trưởng) là thành viên Chính phủ, là người đứng đầu và lãnh đạo một Bộ; chịu trách nhiệm trước Thủ tướng Chính phủ, trước Quốc hội về quản lý nhà nước đối với ngành được phân công. Bộ trưởng có quyền ban hành quyết định, chỉ thị, thông tư, tiêu chuẩn, quy chuẩn, quy trình, quy phạm, định mức kinh tế - kỹ thuật về quản lý ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Bộ và hướng dẫn, kiểm tra việc thực hiện các văn bản đó; kiểm tra, thanh tra các bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, Ủy ban nhân dân các cấp trong việc thực hiện nhiệm vụ của mình thuộc ngành, lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ. Bộ là cơ quan của Chính phủ, nhưng thực chất hoạt động của Bộ phụ thuộc vào Chính phủ, phạm vi quản lý nhà nước của Bộ do Chính phủ quy định và phân công. Theo đó, có thể khẳng định Bộ là cơ quan thực hiện một hoặc nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước của Chính phủ.
Khi nói đến quản lý, điều hành và trách nhiệm của Bộ tức là nói đến việc đại diện cho Chính phủ 7 z quản lý, điều hành đối với một hoặc một số ngành. Nếu nhìn và tiếp cận theo hướng này thì sẽ dễ dàng giải quyết được vấn đề chồng chéo về phạm vi quản lý nhà nước giữa các Bộ hiện nay. Đây cũng là cơ sở để xác định phạm vi hoạt động của Thanh tra bộ. Mặt khác, phạm vi quản lý nhà nước của Bộ là ngành, theo chúng tôi để thống nhất quản lý nhà nước, khi nói đến Bộ tức là nói đến ngành, bất kỳ nó ở lĩnh vực nào của đời sống xã hội.
Chỉ có Bộ mới có chức năng quản lý nhà nước đối với ngành - đây là xu hướng phát triển tất yếu của quản lý nhà nước trong giai đoạn mới. Về cơ cấu tổ chức của Bộ: Theo quy định của pháp luật hiện hành, Bộ gồm có các Vụ, Cục, Tổng Cục, Thanh tra Bộ và Văn phòng. Đối với tổ chức thanh tra ở Bộ, địa vị pháp lý còn được xác định trong pháp luật về thanh tra. Thanh tra Bộ là một bộ phận cấu thành, nằm trong cơ cấu tổ chức của Bộ.
Ngoài ra tùy theo tính chất quản lý ngành, Chính phủ thành lập các Cục, Tổng cục quản lý chuyên ngành trực thuộc Bộ, các tổ chức sự nghiệp và các đơn vị kinh tế. Bộ hoạt động theo chế độ Thủ trưởng, Bộ trưởng điều hành hoạt động của bộ, giúp Bộ trưởng có các Thứ trưởng do Bộ trưởng phân công. Vị trí, vai trò của thanh tra bộ, cơ quan ngang bộ trong quản lý nhà nước của bộ, cơ quan ngang bộ Thực tiễn lịch sử đã chứng minh rằng, để quản lý nhà nước nói chung, quản lý nhà nước đối với nền kinh tế thị trường nói riêng không thể thiếu vai trò quản lý của Nhà nước. Kinh tế thị trường bên cạnh những yếu tố tích cực thì đã xuất hiện những mặt trái đó là vấn đề việc làm, môi trường, tệ nạn xã hội, nguy cơ mất ổn định chính trị…điều này không những đã và đang diễn ra ở nước ta, mà đã xuất hiện ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là những nước kém và đang phát triển.
Trong quản lý nhà nước, trên cơ sở pháp luật và mục tiêu phát triển đất nước, Bộ phải sử dụng nhiều chức năng để quản lý: xây dựng chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển, ban hành quy trình quy phạm về kinh tế - 8 z kỹ thuật, đưa ra các biện pháp tổ chức triển khai thực hiện, thanh tra, kiểm tra việc thực hiện pháp luật, chính sách và các quyết định trong phạm vi quản lý nhà nước của mình. Như vậy, thanh tra là yêu cầu tất yếu, là một bộ phận, giai đoạn trong chu trình quản lý và là vai trò không thể thiếu trong quản lý nhà nước của Bộ. Hoạt động thanh tra không phải là hoạt động trực tiếp chỉ huy, điều hành quản lý, cũng phải là cơ quan chuyên môn thuần túy trong bộ máy quản lý của Bộ mà nó chính là cơ quan đảm bảo cho hoạt động quản lý đúng pháp luật, giúp cho cơ quan quản lý thực hiện chức năng quản lý đối với ngành có hiệu quả. Thanh tra bộ có vai trò giữ vững trật tự, kỷ cương trong quản lý, hướng tới hoạt động của mọi cơ quan, tổ chức và cá nhân thuộc quyền quản lý nhà nước của Bộ.
Ngoài việc thực hiện quyền tài phán đối với việc chấp hành pháp luật của các đối tượng, Thanh tra bộ còn xem tính hợp lý của pháp luật và các chính sách do cơ quan quản lý nhà nước ban hành để kiến nghị sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế nhằm hoàn thiện chính sách quản lý. Về ý nghĩa này, cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã nhấn mạnh trong Hội nghị thanh tra toàn quốc ngày 24 tháng 3 năm 1972 tại Hà Nội: "Vị trí, tầm quan trọng của công tác thanh tra là ở chỗ nó phát hiện cho mình những cái mà mình cần, nó thường xuyên là tai mắt của mình, nó biết nhìn, biết thấy, biết phát hiện và biết chỉ cho mình thấy những cái mà mình cần biết" [34]. Thanh tra bộ có vai trò giúp Bộ quản lý nhà nước đối với ngành nhằm thực hiện các mục tiêu: - Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, khả năng tác động vào đối tượng quản lý nhằm tìm ra những ưu nhược điểm, định hướng đúng cho hoạt động của đối tượng quản lý. - Góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật đối với mọi tổ chức và cá nhân.
- Bảo đảm việc kiểm soát hoạt động của cơ quan nhà nước, người thừa hành công vụ; phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật; đấu tranh chống tham nhũng, tham ô lãng phí. 9 z - Đảm bảo quyền tự do sản xuất kinh doanh, quyền bình đẳng của các thành phần kinh tế trước pháp luật. - Đảm bảo giữ vững ổn định chính trị, an ninh, quốc phòng, ổn định kinh tế và định hướng phát triển của Nhà nước cũng như của ngành v. Thanh tra bộ là chức năng thiết yếu trong quản lý của bộ.
Lịch sử thanh tra đã chứng minh khẳng định vấn đề này thông qua sự hiện diện của các hình thức tổ chức, hoạt động thanh tra ở từng thời điểm cách mạng Việt Nam. Sau Cách mạng tháng Tám, năm 1945, Nhà nước đã thấy được vị trí, vai trò và tầm quan trọng của thanh tra, vì thế tổ chức thanh tra được thành lập rất sớm. Trong hoạt động lập pháp mấy năm gần đây, chúng ta đã coi trọng và đề cao vị trí, vai trò của thanh tra. Trong các đạo luật, pháp lệnh chuyên ngành, các điều khoản về thanh tra chiếm tỷ lệ khá lớn.
Ví dụ các Luật: CNTT, TSVTĐ, Viễn thông, Lao động… Điều này càng cho ta thấy vị trí, vai trò quan trọng của thanh tra trong quản lý nhà nước đối với ngành trong tình hình hiện nay. Tổ chức thanh tra bộ là bộ phận thuộc cơ cấu tổ chức của bộ, thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu quản lý nhà nước của bộ. Thực tế, Thanh tra bộ được thiết lập dưới nhiều hình thức: Thanh tra bộ, tổng cục, cục, sở. Mặc dù với nhiều hình thức tổ chức như vậy, song nhìn chung, các tổ chức thanh tra đều được thành lập do yêu cầu quản lý nhất định, gắn với mục tiêu, mục đích, nhiệm vụ quản lý nhà nước của bộ.
Thanh tra bộ là bộ phận không thể thiếu trong hoạt động quản lý nhà nước của Bộ, nó càng có vị trí, vai trò quan trọng khi chúng ta đang xây dựng Nhà nước pháp quyền, nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật. Mục đích của thanh tra đều nhằm điều chỉnh, hướng các đối tượng của quản lý thực hiện nghiêm chỉnh chính sách pháp luật, đánh giá tìm ra những ưu điểm, nhược điểm của các chính sách quản lý nhằm phục vụ quản lý nhà nước của Bộ mà không dừng lại ở việc xem xét, đánh giá một cách đơn thuần đối với các hành vi cụ thể. Do đó, ở khía cạnh nhất định, Thanh tra bộ có vai trò "tham mưu" 10 z cho Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước chuyên ngành. Thực tiễn đã chứng minh, trong rất nhiều vấn đề quản lý, nếu không có hoạt động của Thanh tra bộ thì Thủ trưởng cơ quan quản lý chuyên ngành không thể quyết định hoặc rất khó khăn trong việc ra quyết định quản lý.
Vì vậy, việc xác định vị trí, vai trò của Thanh tra bộ trong quản lý nhà nước của bộ có ý nghĩa quan trọng trong việc nghiên cứu để hoàn thiện tổ chức và hoạt động của Thanh tra bộ nói chung và Thanh tra Bộ TT&TT nói riêng. Thanh tra ngành Thông tin và Truyền thông - một tổ chức giúp Bộ trƣởng thực hiện chức năng quản lý nhà nƣớc 1. Khái niệm Thanh tra Thông tin và Truyền thông Để làm rõ khái niệm Thanh tra TT&TT, trước hết chúng ta phải đặt Thanh tra TT&TT trong mối quan hệ với khái niệm chung về Thanh tra; khái niệm về Thanh tra bộ, ngành; với vị trí, vai trò của thanh tra trong quản lý nhà nước của Bộ. Khái niệm chung về thanh tra Khi nghiên cứu về khái niệm thanh tra, chúng ta không thể không xem đến sự xuất hiện của Nhà nước với tư cách là một hiện tượng tất yếu, khách quan.