Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA TRUNG TÂM PHỤC VỤ HÀNH CHÍNH CÔNG CẤP TỈNH 1. Khái quát về tổ chức và hoạt động cung ứng dịch vụ hành chính công 1. Khái niệm tổ chức và hoạt động dịch vụ hành chính công Dịch vụ công là những hoạt động phục vụ các lợi ích chung, thiết yếu, các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân và tổ chức, do Nhà nước trực tiếp đảm nhận hay ủy quyền cho tổ chức, cá nhân khác thực hiện nhằm bảo đảm trật tự, lợi ích chung và công bằng xã hội. Cách phân loại phổ biến của nhiều người hiện nay là chia dịch vụ công thành dịch vụ hành chính công, dịch vụ sự nghiệp công và dịch vụ công ích.
Khái niệm dịch vụ hành chính công: Hành chính là hoạt động chấp hành và điều hành trong quản lý một hệ thống theo những quy định định trước, nhằm đạt được mục tiêu của hệ thống. Nếu khái niệm “hành chính” bao hàm một lĩnh vực rất rộng của hành vi con người như một tồn tại xã hội thì khái niệm “hành chính công” đã tạo ra một đường biên, giới hạn những hành vi là hoạt động hành chính diễn ra trong khu vực công hay còn gọi là khu vực nhà nước. Hành chính công là khoa học nghiên cứu các quy luật quản lý có hiệu quả những công việc xã hội của các tổ chức hành chính nhà nước [10, tr. Dịch vụ hành chính công là những hoạt động phục vụ các quyền và nghĩa vụ cơ bản của các tổ chức và công dân, do các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện dựa vào thẩm quyền hành chính - pháp lý của nhà nước [11, tr.
Có nhiều cách hiểu khác nhau về tổ chức như: Tổ chức, nói rộng là cơ cấu tồn tại của sự vật. Sự vật không thể tồn tại mà không có một hình thức liên kết nhất định các yếu tố thuộc về nội dung, tổ chức vì vậy là thuộc tính của bản thân các sự vật; tổ chức là một nhóm người hợp tác lại với nhau để đạt được mục đích chung; tổ chức là một hệ thống hợp tác những hoạt động hoặc là những lực lượng hiệp đồng một cách có ý thức của hai người trở lên,. Các quan niệm nói trên đều có điểm chung: tổ chức là cấu trúc của hai hay nhiều người được kết hợp với nhau một cách có ý thức, hoạt động nhằm đạt được những mục tiêu xác định nào đó. Như vậy, khái niệm chung nhất có thể hiểu: “Tổ chức là một hệ thống tập hợp của hai hay nhiều người, nhóm người, được điều phối một cách có ý thức, có phạm vi (lĩnh vực, chức năng) tương đối rõ ràng, hoạt động nhằm đạt được mục tiêu chung”.
9 Từ những phân tích trên đây, có thể hiểu: Tổ chức và hoạt động dịch vụ hành chính công là việc tập hợp nhiều người lại với nhau, xây dựng tổ chức bộ máy, quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của từng người, từng bộ phận trong tổ chức, xây dựng chương trình, kế hoạch để tổ chức hoạt động được nhịp nhàng và đạt hiệu quả trong việc thực hiện cung dịch vụ công, dịch vụ hành chính công và hoạt động phục vụ các quyền và nghĩa vụ cơ bản của các tổ chức và công dân, do các cơ quan hành chính nhà nước thực hiện dựa vào thẩm quyền hành chính - pháp lý của nhà nước. Các loại hình cơ bản của dịch vụ hành chính công Căn cứ vào khái niệm của dịch vụ hành chính công, có thể thấy các hoạt động cung ứng dịch vụ hành chính công của các cơ quan hành chính nhà nước ở nước ta hiện nay bao gồm các loại hình cơ bản sau: Thứ nhất, các hoạt động cấp các loại giấy phép. Giấy phép là một loại giấy tờ do các cơ quan hành chính nhà nước cấp cho các tổ chức và công dân để thừa nhận về mặt pháp lý quyền của các chủ thể này được tiến hành một hoạt động nào đó phù hợp với các quy định của pháp luật trong lĩnh vực này. Có thể có loại giấy phép cấp cho hoạt động chỉ diễn ra một hoặc một số lần nhất định (giấy phép xuất, nhập cảnh, giấy phép xây dựng,…), song cũng có những loại giấy phép cho phép hoạt động lâu dài trong một lĩnh vực nào đó (giấy phép hành nghề, giấy phép đầu tư,…) [11, tr.
Thứ hai, các hoạt động cấp các loại giấy xác nhận, chứng thực. Các hoạt động này bao gồm: Công chứng, cấp chứng minh thư, cấp giấy khai sinh, khai tử, cấp giấy đăng ký kết hôn, cấp bằng lái xe, đăng ký xe,… Các loại giấy tờ này được cấp trên nguyên tắc: Đây là bằng chứng pháp lý xác nhận tính hợp pháp của sự việc hoặc hành vi được ghi trên giấy tờ; chứng nhận chủ nhân của giấy tờ này có quyền sử dụng giấy tờ như một bằng chứng pháp lý để thực hiện các giao dịch hoặc hoạt động có liên quan. Thứ ba, các hoạt động cấp giấy đăng ký kinh doanh và chứng chỉ hành nghề. Trong điều kiện chuyển sang nền kinh tế thị trường, các hoạt động kinh doanh ngày càng phát triển.
Với chính sách khuyến khích phát triển các thành phần kinh tế, việc các chủ thể kinh doanh thuộc mọi thành phần kinh tế tham gia vào hoạt động kinh doanh ngày càng nhiều và đa dạng. Để quản lý các hoạt động kinh doanh này, bảo đảm cho các hoạt động đó diễn ra theo đúng pháp luật và điều tiết các chủ thể kinh doanh theo các quy định hiện hành, Nhà nước yêu cầu các chủ thể phải tiến hành đăng ký kinh doanh [15]. 10 Thứ tư, hoạt động thu các khoản đóng góp vào ngân sách và các quỹ của Nhà nước. Các hoạt động này gắn với nghĩa vụ mà Nhà nước yêu cầu các chủ thể trong xã hội phải thực hiện.
Theo quy định của pháp luật, việc thu thuế được phân cấp cho các cấp chính quyền từ trung ương đến địa phương đối với các loại thuế khác nhau. Thu thuế là một loại dịch vụ liên quan đến phần lớn các chủ thể trong xã hội, hơn thế nữa nó lại mang tính chất nghĩa vụ bắt buộc và liên quan đến lợi ích của các đối tượng nộp thuế một cách rõ ràng nhất. Vì vậy, đây là một lĩnh vực nhạy cảm, dễ gây phản ứng tiêu cực của các đối tượng nộp thuế đối với Nhà nước [11, tr. Thứ năm, giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân và xử lý các vi phạm hành chính.
Đây là một loại dịch vụ do các cơ quan hành chính nhà nước có trách nhiệm thực hiện để giải quyết các vấn đề nảy sinh trong mối quan hệ giữa cơ quan nhà nước hoặc công chức nhà nước đối với công dân theo đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân. Hoạt động này cũng là một dạng giao dịch giữa cơ quan hành chính nhà nước và công dân nhằm bảo vệ các quyền cơ bản của nhân dân trong mối quan hệ giữa cơ quan hành chính nhà nước với công dân. Loại dịch vụ này chỉ phát sinh khi công dân có đơn thư khiếu nại, tố cáo. Các yếu tố cấu thành dịch vụ hành chính công Dịch vụ hành chính công là kết quả của một quá trình bao gồm một loạt các hoạt động và sự hỗ trợ của các nguồn lực cần thiết, các yếu tố của dịch vụ hành chính công gồm: Thứ nhất, thủ tục hành chính trong giải quyết các công việc của tổ chức và công dân.
Thủ tục hành chính được hiểu là những quy tắc, chế độ hay quy định chung phải tuân theo khi giải quyết các công việc của các tổ chức và công dân. Thực tế khi giải quyết một công việc nhất định, các cơ quan hành chính nhà nước cần phải thực hiện theo những nguyên tắc pháp lý được pháp luật quy định một cách cụ thể, bao gồm những quy định về các loại giấy tờ cần thiết, điều kiện, trình tự và cách thức sử dụng thẩm quyền để giải quyết các công việc đó. Các thủ tục đó cấu thành một bộ phận của dịch vụ công trong lĩnh vực hành chính nhà nước [15, tr. Thứ hai, dịch vụ hành chính công được thực hiện theo một quy trình nhất định, quy trình này có thể được tiến hành một cách tự giác tùy thuộc vào nhận thức của những người thực hiện hoạt động đó hoặc được hình thành thông qua sự thừa nhận chung của cộng đồng.
Trong các cơ quan hành chính nhà nước, các hoạt động giải quyết công việc của tổ chức và công dân đang từng bước được chuẩn hóa theo một quy trình nhất định và quy trình dịch vụ hành chính công được quy định bằng pháp luật. 11 Thứ ba, dịch vụ hành chính công được cung ứng theo một mô hình nhất định. Chẳng hạn, việc cung ứng dịch vụ công trong nhiều năm qua được thực hiện theo cách thức tản mạn, qua nhiều khâu, nhiều cửa. Đến nay, hoạt động này đang chuyển dần sang mô hình “một cửa” đối với các hoạt động do một cơ quan đảm nhận.
Tuy nhiên, đây chỉ là “một cửa” ở từng cơ quan, đối với loại dịch vụ liên quan đến nhiều cơ quan thì vẫn phải qua nhiều cửa. Xu hướng phát triển chung ở nhiều nước trên thế giới là một loại dịch vụ công do nhiều cơ quan cùng đảm nhận sẽ được cung ứng trọn gói qua “một cửa” duy nhất. Thứ tư, các chủ thể và phương tiện trực tiếp tham gia vào hoạt động cung ứng dịch vụ công. Việc tạo ra được một dịch vụ công là kết quả của hoạt động lao động của những con người cụ thể gắn với những phương tiện vật chất nhất định phục vụ cho quá trình đó.
Những người tham gia vào việc cung ứng dịch vụ công trước hết là những người trực tiếp giải quyết các công việc của tổ chức và công dân như công chức ở bộ phận tiếp nhận và trả kết quả, công chức phòng chuyên môn giải quyết các công việc trên và những người gián tiếp phục vụ cho hoạt động của những công chức nói trên. Các yếu tố vật chất tham gia vào quá trình này bao gồm các loại hồ sơ, giấy tờ, máy tính, máy in,… [15, tr. Các yếu tố tác động đến việc cung ứng dịch vụ hành chính công Về khái niệm “cung ứng dịch vụ công”, từ “cung ứng” hiểu đầy đủ có nghĩa là cả sản xuất và phân phối dịch vụ công (hoặc cung ứng và hưởng thụ dịch vụ công). Đây là loại hình dịch vụ gắn liền với chức năng quản lý nhà nước nhằm đáp ứng yêu cầu của người dân.