Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về tổ chức, hoạt động của Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả hiện đại cấp phường. Chương 2: Thực trạng tổ chức, hoạt động của Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả hiện đại cấp phường tại thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên Huế Chương 3: Phương hướng và giải pháp bảo đảm tổ chức, hoạt động của Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả hiện đại cấp phường tại thành phố Huế 9 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TỔ CHỨC, HOẠT ĐỘNG CỦA BỘ PHẬN TIẾP NHẬN VÀ TRẢ KẾT QUẢ HIỆN ĐẠI CẤP PHƢỜNG 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của bộ phận tiếp nhận và trả kết quả hiện đại cấp phƣờng 1. Khái niệm Nhiều quốc gia trong quá trình cải cách hành chính theo nguyên tắc gọn nhẹ nhưng hiệu quả hơn, công khai hơn, thường nói đến mô hình cơ chế một cửa.
Ở Việt Nam, từ năm 1994, thuật ngữ bộ phận tiếp nhận và trả kết quả đã được đề cập tại Nghị quyết số 38/1994/ NQ-CP ngày 4/5/1994 về cải cách một bước thủ tục hành chính trong việc giải quyết công việc của công dân, tổ chức đã đề cập đến việc giải quyết công việc thủ tục hành chính thông qua một cửa, dựa vào nguyên tắc nơi nào là đầu mối có trách nhiệm chính trong việc giải quyết công việc thì cá nhân, tổ chức trực tiếp đến đó để yêu cầu giải quyết thủ tục hành chính. Quyết định số 181/2003/ QĐ-TTg ngày 04-09-2003 đã sử dụng thuật ngữ bộ phận tiếp nhận và trả kết quả trong giải quyết thủ tục hành chính tại các cơ quan hành chính nhà nước tại chính quyền địa phương tại cấp tỉnh tới cấp phường. Quyết định số 93/2007/QĐ-TTg ngày 22/6/2007 đã mở rộng hơn diện bao quát của khái niệm bộ phận tiếp nhận và trả kết quả từ cơ quan chính quyền địa phương đến các cơ quan quản lý ngành dọc như cục thuế, kho bạc, công an,. tại cấp phường, bộ phận tiếp nhận và trả kết quả được thực hiện tại Ủy ban nhân dân cấp phường.
Có thể khẳng định, khái niệm bộ phận tiếp nhận và trả kết quả nói chung, bộ phận tiếp nhận và trả kết quả tại UBND cấp phường nói riêng được hình thành trong quá trình thực hiện mục tiêu cải cách thủ tục hành chính, nhằm thay thế cho cơ chế “nhiều cửa” trong quan hệ giải 10 quyết thủ tục hành chính giữa các cơ quan hành chính với công dân, các tổ chức phường hội hoặc giữa các cơ quan công quyền với nhau. Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả tại Ủy ban nhân dân cấp phường là một trong những khái niệm khoa học của lý luận về bộ phận tiếp nhận và trả kết quả nói riêng và cơ chế thực hiện cải cách thủ tục hành chính nói chung. Do tính chất mới mẻ của đề tài nên mới chỉ xuất hiện quan niệm về bộ phận tiếp nhận và trả kết quả nói chung chứ chưa có quan điểm bàn về bộ phận tiếp nhận và trả kết quả tại Ủy ban nhân dân cấp phường nói riêng. Trước khi hiểu rõ về khái niệm bộ phận tiếp nhận và trả kết quả phải bắt đầu từ khái niệm cơ chế một cửa, phải hiểu rõ cụm từ “cơ chế”, “một cửa”: Cơ chế là gì? Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học biên soạn và xuất bản năm 2000 thì “cơ chế là cách thức mà theo đó một quá trình được thực hiện.” Hay "Cơ chế" là cách vận hành, cách hoạt động bao gồm nhiều bước để có được công việc cụ thể.
Nghị quyết 38/NQ - CP, ngày 04 tháng 5 năm 1994, về cải cách một bước thủ tục hành chính trong giải quyết công việc của tổ chức công dân, và Thủ tướng Chính phủ có Quyết định 181/2003/QĐ-TTg, ngày 04 tháng 9 năm 2003, ban hành Quy chế thực hiện cơ chế "một cửa" tại các cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương mà chúng ta thường gọi là thực hiện theo cơ chế "một cửa". Theo đó, "Một cửa" là cơ chế giải quyết công việc của tổ chức, công dân thuộc thẩm quyền của cơ quan hành chính nhà nước từ tiếp nhận yêu cầu, hồ sơ đến trả lại kết quả thông qua một đầu mối là "bộ phận tiếp nhận và trả kết quả" tại cơ quan hành chính nhà nước. Do đó, khái niệm bộ phận tiếp nhận và trả kết quả được thể hiện ở những quan điểm sau: Thứ nhất: Theo Quyết định số 181/2003/QĐ-TTg ngày 04/9/2003 thì Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả là cơ chế giải quyết của tổ chức, công dân 11 thuộc thẩm quyền của cơ quan hành chính nhà nước từ tiếp nhận yêu cầu, hồ sơ đến trả lại kết quả thông quả thông qua một đầu mối là “Bộ phận tiếp nhận và trả lại kết quả” tại cơ quan hành chính nhà nước. Thứ 2: Theo Quyết định số 93/2007/QĐ-TTg ngày 22/6/2007 thì Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả là cách thức giải quyết công việc của tổ chức, cá nhân, bao gồm cả tổ chức, cá nhân nước ngoài (sau đây gọi là tổ chức, cá nhân) thuộc trách nhiệm, thẩm quyền của một cơ quan hành chính nhà nước từ hướng dẫn, tiếp nhận giấy tờ, hồ sơ, giải quyết đến trả kết quả được thực hiện tại một đầu mối là Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả của cơ quan hành chính nhà nước.
Thứ ba: Theo Quyết định số 09/2015/QĐ-TTg ngày 25/03/2015 của Thủ tướng chính phủ Ban hành Quy chế thực hiện cơ chế một cửa, bộ phận tiếp nhận và trả kết quả liên thông tại cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương (thay thế Quyết định số 93/2007/QĐ-TTg ngày 22 tháng 6 năm 2007) thì Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả là cách thức giải quyết công việc của cá nhân, tổ chức thuộc trách nhiệm, thẩm quyền của một cơ quan hành chính nhà nước trong việc công khai, hướng dẫn thủ tục hành chính, tiếp nhận hồ sơ, giải quyết và trả kết quả được thực hiện tại một đầu mối là Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả của cơ quan hành chính nhà nước. Từ các quan điểm trên cho thấy, Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả là cơ chế thực hiện các thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền của cơ quan hành chính trong mối quan hệ với công dân, tổ chức nhưng quá trình thực hiện tất cả các bước quy trình giải quyết thủ tục hành chính đều được thực hiện tại một đầu mối duy nhất - Bộ phận TN&TKQ của cơ quan hành chính Nhà nước đó. Quan điểm bộ phận tiếp nhận và trả kết quả tại Quyết định số 09/2015/QĐ-TTg ngày 25 tháng 03 năm 2015 đã xác định cụ thể hơn chủ thể thực hiện cơ chế. Nếu tại Quyết định số 181/2003/QĐ-TTg cơ chế một cửa 12 chỉ xác định chung chung là cơ chế giải quyết công việc của tổ chức, công nhân thuộc thẩm quyền của cơ quan hành chính nói chung và tại Quyết định số 93/2007/QĐ-TTg đã quy định cụ thể Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả là cơ chế giải quyết công việc của cả tổ chức, cá nhân nước ngoài và đó là cơ chế giải quyết thuộc thẩm quyền trách nhiệm của một cơ quan hành chính nhà nước, nhưng chưa nhấn mạnh việc công khai, minh bạch đối với các tổ chức, cá nhân trong thủ tục hành chính thì Quyết định số 09/2015/QĐ-TTg ngày 25 tháng 03 năm 2015 đã quy định đầy đủ nhất.
Chúng tôi thống nhất với quan điểm về Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả của Quyết định 181, Quyết định 93, Quyết định số 09 Thủ tướng Chính phủ. Theo đó, Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả là cách thức giải quyết công việc của cá nhân, tổ chức thuộc trách nhiệm, thẩm quyền của một cơ quan hành chính nhà nước trong việc công khai, hướng dẫn thủ tục hành chính, tiếp nhận hồ sơ, giải quyết và trả kết quả được thực hiện tại một đầu mối là Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả của cơ quan hành chính nhà nước. Việc phối hợp giữa bộ phận đầu mối đó với các bộ phận chuyên môn của cơ quan đó là trách nhiệm của chính bộ phận đầu mối đó. Vấn đề cấp bách đặt ra phải xây dựng được mô hình bộ phận tiếp nhận và trả kết quả là xuất phát từ thủ tục tiếp nhận và giải quyết công việc của công dân, tổ chức.
Trước hết là thủ tục hành chính chồng chéo, do nhiều ngành, nhiều cấp quy định, vừa thiếu tính đồng bộ, vừa rườm rà phức tạp, thường xuất phát từ yêu cầu thuận lợi của cơ quan có trách nhiệm giải quyết công việc mà chưa quan tâm đầy đủ đến nguyện vọng chính đáng và sự thuận tiện của nhân dân. Nhiều cơ quan nhà nước chưa chấp hành đúng các quy định về việc tiếp nhận và giải quyết công việc của dân hoặc đùn đẩy trách nhiệm giải quyết công việc giữa các cơ quan, cuối cùng công việc không ai giải quyết, thậm chí cán bộ công chức có biểu hiện tùy tiện, cửa quyền, sách nhiễu…không niêm 13 yết công khai cho nhân dân biết các quy định về thủ tục hành chính của Nhà nước; không bố trí cán bộ đủ trình độ và phẩm chất làm công việc tiếp nhận và giải quyết công việc; không những làm mất nhiều thời gian, công sức, tiền bạc của cơ quan, đơn vị, của nhân dân, mà còn là một trong những nguyên nhân làm tệ tham nhũng phát triển, gây bất bình và làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Nhà nước. Và Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả hướng tới mục tiêu là nhằm tạo chuyển biến cơ bản trong quan hệ và thủ tục giải quyết công việc giữa cơ quan hành chính nhà nước với các tổ chức và công dân, đến đơn giản hóa các thủ tục hành chính, giảm phiền hà, chi phí, thời gian, công sức; đồng thời, điều chỉnh một bước về tổ chức bộ máy và đổi mới, cải tiến chế độ làm việc và quan hệ công tác trong cơ quan hành chính nhà nước; giảm phiền hà, chống quan liêu, tham nhũng, cửa quyền, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Nhằm thay đổi phương thức làm việc của cơ quan hành chính nhà nước các cấp ở địa phương, giảm phiền hà, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, đem lại lợi ích cho người dân và doanh nghiệp.
Theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 thì Chính quyền địa phương ở phường là cấp chính quyền địa phương gồm có. Hội đồng nhân dân cấp phường và Ủy ban nhân dân cấp phường. Đây là cấp chính quyền cuối cùng trong hệ thống chính quyền 4 cấp. Là cấp hành chính trực tiếp quan hệ với nhân dân trong hệ thống tổ chức của bộ máy hành chính nhà nước.
Chính quyền cơ sở gồm 3 loại hình phường, phường, thị trấn.