Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG CÔNG CHỨC PHƯỜNG TRONG ĐIỀU KIỆN XÂY DỰNG CHÍNH QUYỀN ĐÔ THỊ 1. Khái quát về đô thị và chính quyền đô thị cơ sở 1. Khái niệm, đặc điểm bộ máy chính quyền đô thị cơ sở 1. Đội ngũ công chức chính quyền đô thị cơ sở - Đội ngũ công chức, công chức phường: + Khái niệm công chức: Thuật ngữ "công chức" là một thuật ngữ phổ biến và rộng rãi được sử dụng trên toàn cầu để mô tả những công dân được tuyển dụng để thực hiện công việc liên quan đến hoạt động của cơ quan nhà nước và được trả lương từ nguồn ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, nội dung và ý nghĩa của thuật ngữ này có sự biến đổi dựa trên đặc thù của từng quốc gia và giai đoạn lịch sử cụ thể trong lịch sử của mỗi quốc gia. Công chức là một khái niệm mang tính chất lịch sử và có sự biến đổi về nghĩa vụ và trách nhiệm của họ tùy thuộc vào bối cảnh lịch sử và hệ thống quản lý của từng quốc gia. Ở Việt Nam, khái niệm “CBCC” đã được xác định một cách rõ ràng theo Luật số 52/2019/QH14 ngày 25 tháng 11 năm 2019. “CBCC” đại diện một phần quan trọng trong nhân lực của Việt Nam.
Họ là những công dân Việt Nam được lựa chọn, bổ nhiệm vào các vị trí có liên quan, phù hợp công việc trong các cơ quan Đảng, tổ chức Nhà nước và các tổ chức chính trị - xã hội tại cấp trung ương, tỉnh và huyện. CBCC đảm nhiệm nhiều loại nhiệm vụ trong các lĩnh vực đa dạng như hành chính công, quốc phòng, an ninh và quản lý kinh tế xã hội. Vai trò của họ là quan trọng đối với việc thực thi các chính sách và quyết định của Nhà nước, đồng thời đảm bảo sự ổn định và phát triển của đất nước. + Khái niệm công chức phường: 11 Theo văn bản hợp nhất số 25/VBHN-VPQH về Luật CBCC thì công chức cấp xã (gồm xã, phường, thị trấn) được định nghĩa như sau: “Cán bộ công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng để giữ một chức danh chuyên môn nghiệp vụ thuộc UBND cấp xã, được sắp xếp trong biên chế và được nhận lương từ ngân sách Nhà nước” [31].
Theo điều 5 của Nghị định số 33/NĐ-CP ngày 10 tháng 6 năm 2023 của Chính phủ về CBCC cấp xã và người hoạt động không chuyên trách cấp xã (gồm xã, phường, thị trấn), tại thôn, tổ dân phố, các cán bộ công chức cấp xã bao gồm các chức danh sau: Chỉ huy trưởng Quân sự; Văn phòng – thống kê; Địa chính – xây dựng – đô thị và môi trường; Tài chính – kế toán; Tư pháp – hộ tịch; Văn hóa – xã hội. Hơn nữa, Nghị định cũng cụ thể hóa số lượng liên quan đến CBCC phường theo từng loại như sau: - Loại 1 gồm: 23 người; - Loại 2 gồm: 21 người; - Loại 3 gồm: 19 người. Ở luận văn này, tác giả chỉ nghiên cứu về công chức phường, những người làm việc tại trụ sở UBND phường, các chức danh công chức giới hạn ở 05 vị trí: Văn phòng – thống kê, Tư pháp – hộ tịch, Văn hóa – xã hội, Địa chính – xây dựng – đô thị và môi trường; Tài chính – kế toán. - Đặc điểm công chức chính quyền đô thị cơ sở: Trong bộ máy hành chính đô thị của nước ta, đội ngũ công chức phường sẽ có một số đặc điểm cơ bản với đội ngũ cán bộ, công viên chức.
Tuy nhiên 12 vai trò với vị trí đặc biệt của chính quyền phường, công chức phường có những đặc trưng sau: Trước hết, đội ngũ công chức phường phải chịu áp lực công việc nhiều hơn do quy mô dân cư, các hoạt động kinh tế ở đô thị lớn hơn ở nông thôn trong khi biên chế là tương đương nhau. Công chức phường là những cá nhân tham gia trực tiếp công việc và tương tác hàng ngày với quần chúng Nhân dân. Có thể nói mọi chính sách và quyết định của Đảng và Nhà nước được triển khai và truyền đạt thông qua công chức phường, làm cho họ chịu trách nhiệm quan trọng trong việc cung cấp thông tin và thực hiện chính sách đối với cộng đồng. Thứ hai, về cơ bản, trình độ và năng lực của đội ngũ công chức phường có mặt bằng chung cao hơn so với đội ngũ công chức xã.
Đội ngũ công chức phường thực hiện một loạt công việc đa dạng và phức tạp. Họ phải xử lý mọi vấn đề trong cộng đồng xã hội nhỏ, đảm bảo lợi ích của Nhà nước và Nhân dân. Thứ ba, công chức phường phải đối mặt với áp lực công việc rất lớn, hoạt động nghiệp vụ, công vụ của công chức phường phức tạp hơn, cao hơn so với công chức xã. Điều này đòi hỏi họ phải giải quyết công việc một cách hiệu quả, chính xác và nhanh chóng.
Thứ tư, công chức phường thường bị ảnh hưởng bởi mối quan hệ xã hội như: các công dân, người cùng quê hương, và người thân trong cộng đồng. Điều này có thể dẫn đến tình trạng ảnh hưởng của các mối quan hệ này trong việc thực hiện công việc, đôi khi gây ra sự không công bằng. Thứ năm, trình độ nhận thức và khả năng thực thi công việc của công chức phường khác nhau, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa và các vùng dân tộc thiểu số. Thứ bảy, công chức phường thường là người dân địa phương, điều đó có thể giúp họ hiểu rõ hơn về đặc điểm và nhu cầu của cộng đồng.
Tuy nhiên đặc 13 điểm này cũng có thể tạo ra sự không công bằng trong việc thực thi công việc do các mối quan hệ cá nhân. Một đặc điểm khác của đội ngũ công chức phường là thu nhập của họ thường khá thấp, và họ phải đối mặt với áp lực tài chính trong cuộc sống hàng ngày. Tuy nhiên, việc tăng lương cơ sở sau cuộc họp Quốc hội khóa 14 từ ngày 01/7/2023 đã giảm bớt áp lực này và tạo động lực cho họ trong việc thực hiện công việc một cách hiệu quả. - Vị trí, vai trò công chức chính quyền đô thị cơ sở: Công chức phường có vị trí là cấp cơ sở, vai trò của công chức cấp phường được thể hiện qua một số nội dung như sau: Thứ nhất, công chức phường có vai trò là người trực tiếp tuyên truyền và triển khai các chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước vào thực tiễn, qua đó, người dân có thể tiếp cận, hiểu được nội dung và thực hiện theo quy định.
Trong những năm qua việc đổi mới và phát triển nền kinh tế theo chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước được thực thi một phần có vai trò của đội ngũ công chức phường ở nước ta hiện nay. Thứ hai, đội ngũ công chức phường giữ vị trí trung tâm kết nối Đảng, Nhà nước với Nhân dân ở cấp cơ sở nhằm truyền tải những nguyên tắc và chính sách của Nhà nước đến cộng đồng. Đồng thời, đây là nơi thu thập thông tin phản ánh của Người dân thông qua việc đánh giá về hiệu quả các chính sách đang được áp dụng. Nhờ đó, Đảng và Nhà nước kịp thời điều chỉnh, bổ sung và sửa đổi về chính sách, quy định nhằm đảm bảo cho hoạt động QLNN trở nên hiệu quả, hữu ích và đáp ứng nguyện vọng hợp pháp của Nhân dân.
Thứ ba, thực tiễn cho thấy, chất lượng của đội ngũ công chức phường có ảnh hưởng đến quá trình phát triển kinh tế, xã hội ở đô thị, cụ thể: cán bộ cơ sở là cánh tay nối dài của chính quyền trong việc thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đến với từng nhà, từng Người dân của cộng đồng; 14 sự thành công của cấp ủy Chi bộ, Ban Điều hành khu phố, tổ trưởng tổ dân phố, trưởng các tổ chức chính trị - xã hội là những cán bộ của hệ thống chính trị cơ sở; công việc cụ thể của họ là tuyên truyền vận động triển khai các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước tại địa phương, là những người trực tiếp ở địa bàn cùng sinh hoạt, cùng làm, cùng vận động đảng viên, cán bộ và Nhân dân tại khu dân cư thực hiện tốt các chủ trương biện pháp toàn diện về phát triển kinh tế giàu mạnh, thực hiện tốt các phong trào thi đua lao động sản xuất, xây dựng bộ mặt đô thị khang trang sạch đẹp. Do vậy, công chức phường cần phải được trang bị đầy đủ kiến thức, trình độ và năng lực chuyên môn, có phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống trong sạch, lành mạnh, gương mẫu để lôi cuốn quần chúng Nhân dân tích cực tham gia lao động sản xuất thực hiện tốt các chương trình phát triển KT-XH ở địa phương. Thứ tư, vai trò đặc biệt của công chức phường là đại diện cho quyền lực Nhà nước trong thực thi nền công vụ, do đó hình ảnh tốt đẹp của công chức phường cũng chính là hình ảnh đẹp của chính quyền trong lòng Người dân. Hình ảnh tốt đẹp của công chức phường được xây dựng trên cơ sở hình thức chuyên môn và nghiệp vụ, hiệu suất và hiệu quả của hoạt động công vụ được đánh giá qua niềm tin và ủng hộ của Người dân đối với hệ thống chính trị chính quyền cơ sở.
Cơ cấu tổ chức bộ máy chính quyền đô thị cơ sở - Khái niệm chính quyền đô thị: Hiện nay, định nghĩa “chính quyền đô thị” vẫn chưa có sự thống nhất trong cộng đồng nghiên cứu quốc tế, do mỗi mô hình chính quyền đô thị sẽ mang đặc trưng và điều kiện phát triển riêng của mỗi quốc gia, có thể định nghĩa như sau: Chính quyền đô thị là một hình thức quản trị tiến bộ của chính quyền địa phương, được tổ chức linh hoạt ở đô thị, hình thành dựa trên nhiều tiêu chí 15 khác nhau mang đặc điểm, tính chất và phù hợp với xu hướng phát triển của đô thị [26]. Chính quyền đô thị là một bộ phận của chính quyền địa phương theo Luật tổ chức Chính quyền địa phương năm 2015, được tổ chức phù hợp với các đặc điểm của đời sống chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và các điều kiện tự nhiên của đô thị, nhằm quản lý đô thị hiệu quả cao và mang đầy đủ đặc điểm cơ bản của chính quyền địa phương.