Luận văn thạc sỹ tính tích cực nhận thức và mối quan hệ của nó với kết quả học tập của sinh viên trường cao đẳng sư phạm trung ương tp hồ chí minh

Luận văn thạc sỹ phân tích mối quan hệ giữa tính tích cực nhận thức và kết quả học tập của sinh viên tại trường cao đẳng sư phạm trung ương.

• Tác giả: Vũ Kim Ngọc
• Người hướng dẫn: TS. Lê Xuân Hồng
• Trường học: Trường Cao Đẳng Sư Phạm Trung Ương TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Tính Tích Cực Nhận Thức và Kết Quả Học Tập của Sinh Viên Cao Đẳng Sư Phạm
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN
• 1.1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
• 1.1.1. Một số nghiên cứu về tính tích cực trên thế giới
• 1.1.2. Một số nghiên cứu về tính tích cực nhận thức tại Việt Nam
• 1.2. NHỮNG LÍ LUẬN CƠ BẢN
• 1.2.1. Tính tích cực nhận thức
• 1.2.1.1. Tính tích cực
• 1.2.1.2. Tính tích cực nhận thức

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tính Tích Cực Nhận Thức Trong Học Tập

Tính tích cực nhận thức là một yếu tố quan trọng trong quá trình học tập của sinh viên cao đẳng sư phạm. Nó không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập mà còn định hình thái độ và động lực học tập của sinh viên. Nghiên cứu cho thấy rằng sinh viên có tính tích cực nhận thức cao thường đạt kết quả học tập tốt hơn. Tuy nhiên, thực trạng hiện nay cho thấy nhiều sinh viên vẫn còn thụ động trong việc học. Việc tìm hiểu và nâng cao tính tích cực nhận thức là cần thiết để cải thiện chất lượng giáo dục.

1.1. Định Nghĩa Tính Tích Cực Nhận Thức

Tính tích cực nhận thức được hiểu là sự chủ động trong việc tìm kiếm tri thức và giải quyết vấn đề. Nó thể hiện qua sự hứng thú và động lực học tập của sinh viên. Theo các nhà nghiên cứu, tính tích cực nhận thức không chỉ là việc tiếp thu kiến thức mà còn là khả năng vận dụng và sáng tạo trong học tập.

1.2. Vai Trò Của Tính Tích Cực Nhận Thức Trong Giáo Dục

Tính tích cực nhận thức đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách và phát triển kỹ năng của sinh viên. Nó giúp sinh viên tự tin hơn trong việc tham gia vào các hoạt động học tập và nghiên cứu. Nghiên cứu cho thấy rằng sinh viên có tính tích cực nhận thức cao thường có khả năng tự học và tự nghiên cứu tốt hơn.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Việc Nâng Cao Tính Tích Cực Nhận Thức

Mặc dù tính tích cực nhận thức có vai trò quan trọng, nhưng nhiều sinh viên vẫn gặp khó khăn trong việc phát huy khả năng này. Các yếu tố như áp lực học tập, thiếu động lực và phương pháp giảng dạy không phù hợp có thể dẫn đến tình trạng thụ động trong học tập. Việc nhận diện và giải quyết những thách thức này là cần thiết để cải thiện kết quả học tập.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ra Tính Thụ Động Trong Học Tập

Nhiều sinh viên cảm thấy áp lực từ việc học tập và thi cử, dẫn đến sự thụ động trong việc tiếp thu kiến thức. Ngoài ra, phương pháp giảng dạy truyền thống cũng không khuyến khích sự chủ động của sinh viên, khiến họ không có động lực để tìm hiểu sâu hơn về môn học.

2.2. Hệ Lụy Của Tính Thụ Động Đến Kết Quả Học Tập

Tính thụ động trong học tập có thể dẫn đến kết quả học tập kém, ảnh hưởng đến khả năng tự học và tự nghiên cứu của sinh viên. Nghiên cứu cho thấy rằng sinh viên thụ động thường không đạt được những kiến thức và kỹ năng cần thiết để đáp ứng yêu cầu của xã hội.

III. Phương Pháp Nâng Cao Tính Tích Cực Nhận Thức Cho Sinh Viên

Để nâng cao tính tích cực nhận thức của sinh viên, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực và khuyến khích sự tham gia của sinh viên trong quá trình học tập. Các hoạt động nhóm, thảo luận và dự án nghiên cứu có thể giúp sinh viên phát huy khả năng tự học và sáng tạo.

3.1. Áp Dụng Phương Pháp Giảng Dạy Tích Cực

Phương pháp giảng dạy tích cực như học tập dựa trên dự án và thảo luận nhóm giúp sinh viên chủ động hơn trong việc tiếp thu kiến thức. Những phương pháp này khuyến khích sinh viên tham gia vào quá trình học tập, từ đó nâng cao tính tích cực nhận thức.

3.2. Khuyến Khích Sinh Viên Tự Học và Nghiên Cứu

Khuyến khích sinh viên tự học thông qua việc giao nhiệm vụ nghiên cứu và thực hiện các dự án cá nhân. Điều này không chỉ giúp sinh viên phát triển kỹ năng tự học mà còn tạo ra động lực để họ tìm hiểu sâu hơn về các vấn đề học tập.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Tính Tích Cực Nhận Thức Trong Kết Quả Học Tập

Tính tích cực nhận thức không chỉ ảnh hưởng đến kết quả học tập mà còn có tác động lớn đến sự phát triển toàn diện của sinh viên. Những sinh viên có tính tích cực nhận thức cao thường có khả năng giải quyết vấn đề tốt hơn và đạt được thành công trong học tập cũng như trong công việc sau này.

4.1. Tác Động Của Tính Tích Cực Đến Kết Quả Học Tập

Nghiên cứu cho thấy rằng sinh viên có tính tích cực nhận thức cao thường đạt điểm số tốt hơn và có khả năng hoàn thành các nhiệm vụ học tập một cách hiệu quả. Họ cũng có xu hướng tham gia nhiều hơn vào các hoạt động ngoại khóa và nghiên cứu.

4.2. Tính Tích Cực Nhận Thức Trong Môi Trường Làm Việc

Tính tích cực nhận thức không chỉ quan trọng trong học tập mà còn trong môi trường làm việc. Những sinh viên có tính tích cực nhận thức cao thường có khả năng làm việc nhóm tốt hơn và có khả năng thích ứng nhanh với các thay đổi trong công việc.

V. Kết Luận Về Tính Tích Cực Nhận Thức và Tương Lai Của Sinh Viên

Tính tích cực nhận thức là yếu tố quyết định đến kết quả học tập và sự phát triển của sinh viên cao đẳng sư phạm. Việc nâng cao tính tích cực nhận thức không chỉ giúp sinh viên đạt kết quả học tập tốt mà còn chuẩn bị cho họ những kỹ năng cần thiết trong tương lai. Cần có những biện pháp cụ thể để khuyến khích sinh viên phát huy tính tích cực nhận thức trong học tập.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Tính Tích Cực Nhận Thức Trong Giáo Dục

Tính tích cực nhận thức là yếu tố then chốt trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Nó không chỉ giúp sinh viên đạt kết quả học tập tốt mà còn phát triển nhân cách và kỹ năng sống cần thiết cho tương lai.

5.2. Định Hướng Tương Lai Cho Sinh Viên Cao Đẳng Sư Phạm

Cần có những chính sách và chương trình giáo dục phù hợp để khuyến khích sinh viên phát huy tính tích cực nhận thức. Điều này sẽ giúp sinh viên không chỉ thành công trong học tập mà còn trong sự nghiệp sau này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng phong cách học tập của sinh viên tại các trường đại học và cao đẳng ở Việt Nam đang đối diện với nhiều thách thức lớn về tính chủ động. Theo báo cáo khảo sát của một chuyên gia tâm lý học giáo dục tại Đại học Sư phạm Hà Nội, có gần 55% sinh viên được hỏi thừa nhận không thực sự có hứng thú học tập, hơn 40% tự đánh giá bản thân không có năng lực tự học và gần 70% sinh viên thiếu kỹ năng tự nghiên cứu khoa học. Trong hệ thống giáo dục quốc dân, bậc học mầm non giữ vai trò nền tảng cho sự phát triển toàn diện về thể chất, trí tuệ và tình cảm của trẻ nhỏ. Do đó, việc nâng cao chất lượng đào tạo đội ngũ giáo viên mầm non trở thành nhiệm vụ cấp thiết hàng đầu. Sinh viên ngành sư phạm mầm non và giáo dục đặc biệt phải tiếp thu khối lượng kiến thức đồ sộ từ các môn khoa học đại cương, các môn năng khiếu đặc thù (đàn, hát, múa, vẽ) cho đến hệ thống phương pháp chuyên ngành phức tạp. Nếu thiếu đi tính tích cực nhận thức, người học rất dễ rơi vào tình trạng thụ động, đối phó và hạn chế về năng lực nghề nghiệp thực tế.

Đề tài nghiên cứu được triển khai nhằm mục tiêu nhận diện các biểu hiện, đo lường mức độ tính tích cực nhận thức, đồng thời phân tích sâu sắc mối quan hệ tương quan giữa tính tích cực nhận thức với kết quả học tập và kết quả thực tập sư phạm của người học. Phạm vi khảo sát thực tiễn được tiến hành tại Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Thành phố Hồ Chí Minh trên mẫu khách thể gồm 315 sinh viên thuộc hai khoa Sư phạm Mầm non và Giáo dục Đặc biệt, kết hợp lấy ý kiến đánh giá từ 46 giảng viên và 10 cán bộ quản lý các trường mầm non thực hành. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng chuẩn xác giúp nhà trường điều chỉnh chương trình, đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ sinh viên đạt kết quả thực tập loại giỏi lên trên 85% và giảm thiểu tỷ lệ thụ động trong học tập xuống dưới 10%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận vững chắc của các trường phái triết học và tâm lý học hoạt động kinh điển. Về mặt lịch sử tư tưởng, nguyên tắc phát huy tính tích cực của người học đã được khẳng định từ thế kỷ XVII qua quan điểm của nhà giáo dục lỗi lạc Jan Amos Comenius khi nhấn mạnh giáo dục phải khơi dậy năng lực phán đoán độc lập để người thầy dạy ít hơn và học sinh học nhiều hơn. Tiếp nối tư tưởng đó, các nhà tâm lý học và giáo dục học như Jean-Jacques Rousseau, Konstantin Ushinsky, John Dewey và Jean Piaget đều khẳng định nhận thức của cá nhân mang bản chất chủ động, tích cực và diễn ra thông qua quá trình tự khám phá thế giới xung quanh.

Dưới góc độ tâm lý học hoạt động, đề tài kế thừa sâu sắc quan điểm của Aleksei Leontiev và Aleksandr Zinchenko, khẳng định tính tích cực của nhân cách được hiện thực hóa trong quá trình nhận thức cảm tính, tư duy và ý chí cảm xúc. Phản ánh tâm lý không phải là sự sao chép thụ động như gương soi mà là quá trình tương tác cải tạo tích cực giữa chủ thể và đối tượng. Tại Việt Nam, nghiên cứu tiếp thu khung lý thuyết về tính tích cực nhận thức của các tác giả như Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Ngọc Bảo, Nguyễn Kỳ, Thái Duy Tuyên và công trình của nhà nghiên cứu Võ Thị Ngọc Châu.

Mô hình nghiên cứu định hình tính tích cực nhận thức qua 3 mức độ phát triển:

• Mức độ cao: Người học thể hiện tính độc lập tư duy, chủ động chiếm lĩnh tri thức, hiểu sâu rộng tài liệu và linh hoạt vận dụng lý thuyết vào thực tiễn đời sống.
• Mức độ trung bình: Người học tiếp thu đầy đủ nội dung chương trình đào tạo nhưng còn mang tính thụ động, chủ yếu nhằm đáp ứng yêu cầu môn học.
• Mức độ thấp: Người học không lĩnh hội đầy đủ tri thức, học tập rời rạc và không đáp ứng được chuẩn đầu ra.

Cấu trúc tâm lý của tính tích cực nhận thức được hình thành từ 3 nhóm động cơ nội tại (động cơ lĩnh hội tri thức, động cơ xã hội, động cơ cá nhân) và biểu hiện ra bên ngoài qua 4 thành tố hành vi: hành động học tập trên lớp, hành động tự học và tự nghiên cứu, hành động vận dụng thực tiễn và thái độ học tập.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp nghiên cứu lý luận và hệ thống phương pháp nghiên cứu thực tiễn nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao:

• Nguồn dữ liệu thực nghiệm: Khảo sát được thực hiện trên cỡ mẫu 315 sinh viên năm thứ 2 và năm thứ 3 thuộc Khoa Sư phạm Mầm non và Khoa Giáo dục Đặc biệt của Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Thành phố Hồ Chí Minh. Ngoài ra, mẫu nghiên cứu còn bao gồm 46 giảng viên đang trực tiếp giảng dạy tại trường và 10 cán bộ quản lý tại các trường mầm non thường xuyên tiếp nhận sinh viên đến kiến tập và thực tập sư phạm. Phương pháp chọn mẫu phân tầng theo khóa học và chuyên ngành được áp dụng nhằm phản ánh chính xác đặc điểm của từng nhóm đối tượng.

• Công cụ và quy trình thu thập dữ liệu: Sử dụng hệ thống 3 phiếu trưng cầu ý kiến (Anket) được chuẩn hóa. Phiếu dành cho sinh viên bao gồm 31 chỉ báo hành vi và động cơ đo bằng thang đo 3 mức độ, kết hợp các tình huống đo lường mức độ nhận thức và bảng tự đánh giá kết quả rèn luyện. Quy trình nghiên cứu còn kết hợp phỏng vấn sâu cá nhân, quan sát sư phạm trực tiếp trong giờ học và phương pháp chuyên gia 2 vòng độc lập (vòng 1 hoàn thiện công cụ đo lường; vòng 2 thẩm định tính cấp thiết và khả thi của các giải pháp đề xuất).

• Phương pháp phân tích dữ liệu: Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên dụng SPSS for Windows. Tác giả sử dụng thống kê mô tả (tính điểm trung bình Mean, tần số Count, tỷ lệ phần trăm) để đánh giá thực trạng; áp dụng kiểm định Independent Samples T-test và phân tích phương sai một yếu tố One-way ANOVA (kiểm định F) để so sánh sự khác biệt giữa các nhóm sinh viên theo năm học và theo xếp loại học lực; đồng thời phân tích hệ số tương quan tuyến tính Pearson nhằm xác định mối liên hệ biện chứng giữa tính tích cực nhận thức với kết quả học tập học kỳ và kết quả thực tập sư phạm. Việc lựa chọn các phương pháp thống kê này cho phép lượng hóa chính xác các biến số tâm lý phức tạp và loại bỏ các sai số chủ quan trong quá trình phân tích.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực nghiệm trên toàn bộ 315 sinh viên đã chỉ ra những đặc điểm nổi bật sau:

• Thứ nhất, mức độ tính tích cực nhận thức của sinh viên nhìn chung đạt mức khả quan. Điểm trung bình của tính tích cực nhận thức mức độ cao đạt 7.66 (xếp thứ nhất), mức độ trung bình đạt 7.09 (xếp thứ hai), trong khi mức độ thấp chỉ chiếm 2.25 (xếp thứ ba). Về hệ thống động cơ học tập, động cơ lĩnh hội tri thức giữ vị trí hàng đầu với điểm trung bình 1.33, tiếp đến là động cơ xã hội (Mean = 1.42) và cuối cùng là động cơ cá nhân (Mean = 1.67). Cụ thể, hai mục tiêu "học để hiểu bài" và "học để nâng cao trình độ" đạt điểm trung bình 1.26 với 75.9% sinh viên (239/315 người) lựa chọn ở mức độ thường xuyên. Các động cơ mang tính hình thức như "học để có bằng cấp" (Mean = 1.90) hay "học để được điểm cao" (Mean = 1.93) có thứ bậc thấp nhất.

• Thứ hai, tồn tại khoảng cách đáng kể giữa hành động vận dụng thực hành và năng lực tự học, tự nghiên cứu. Trong 4 nhóm hành vi, hành động vận dụng xếp thứ nhất về mức độ thường xuyên với điểm trung bình 1.36; hành động trên lớp xếp thứ hai (Mean = 1.44); hành động tự học, tự nghiên cứu xếp thứ ba (Mean = 1.80) và thái độ học tập xếp thứ tư (Mean = 1.88). Trên lớp học, sinh viên thể hiện tính kỷ luật cao với hành vi "đến lớp nghe giảng" đạt tỷ lệ chuyên cần 97.1% (306/315 sinh viên, Mean = 1.02), "chăm chú nghe giảng" (Mean = 1.30) và "ghi bài đầy đủ" (Mean = 1.38). Tuy nhiên, hành vi "suy nghĩ và phát biểu ý kiến trong giờ học" lại có thứ bậc thấp nhất (Mean = 1.91), chỉ có 19.0% sinh viên (60 người) thực hiện thường xuyên, trong khi có tới 70.8% (223 người) chỉ dừng lại ở mức độ thỉnh thoảng. Trong nhóm tự nghiên cứu, hành vi "tích cực học ngoại ngữ để đọc sách chuyên môn" có điểm trung bình thấp nhất toàn bảng với 2.02.

• Thứ ba, có sự phân hóa rõ rệt về tính tích cực nhận thức theo năm đào tạo. Kết quả kiểm định T-test cho thấy sinh viên năm thứ 3 có điểm trung bình tính tích cực nhận thức mức độ cao đạt 8.40, vượt trội có ý nghĩa thống kê (p = 0.000) so với sinh viên năm thứ 2 (Mean = 6.40). Điểm trung bình kết quả kiến tập và thực tập sư phạm của sinh viên năm thứ 3 cũng đạt mức 8.00, cao hơn có ý nghĩa thống kê (p = 0.000) so với năm thứ 2. Tuy nhiên, giữa hai năm học lại không có sự khác biệt ý nghĩa về phương pháp tự học và thái độ học tập lý thuyết.

• Thứ tư, kết quả học tập tỷ lệ thuận với mức độ tính tích cực nhận thức. Nhóm sinh viên đạt học lực giỏi thể hiện tính tích cực nhận thức mức độ cao với điểm trung bình 9.01 - 9.23, tỷ lệ chuyên cần trên lớp đạt 100% không có trường hợp vắng mặt (Mean = 1.33). Ngược lại, nhóm sinh viên có học lực trung bình khá và yếu chỉ đạt điểm tính tích cực nhận thức mức độ cao là 6.70, có trên 50% sinh viên bị chi phối bởi động cơ thi cử đối phó và điểm tự học, tự nghiên cứu rơi xuống mức thấp nhất (Mean = 1.94).

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của hành động vận dụng thực hành (Mean = 1.36) so với hành động tự học và nghiên cứu lý luận (Mean = 1.80) phản ánh chính xác đặc thù đào tạo nghề nghiệp của ngành sư phạm mầm non và giáo dục đặc biệt. Sinh viên dành phần lớn quỹ thời gian để rèn luyện các kỹ năng thao tác như đàn, hát, múa, làm đồ dùng dạy học và thực hành phương pháp tổ chức hoạt động chăm sóc trẻ. Tuy nhiên, việc xem nhẹ nghiên cứu lý luận và đối chiếu tài liệu khoa học (Mean = 1.95) cho thấy sinh viên chưa hình thành được phương pháp tự học khoa học.

Nguyên nhân của tình trạng sinh viên ít phát biểu xây dựng bài trên lớp (chỉ 19.0% thường xuyên) bắt nguồn từ hai yếu tố chính: quy mô lớp học quá đông (thường xuyên xấp xỉ 100 sinh viên trong một giảng đường) và phương pháp giảng dạy của giảng viên vẫn nặng tính độc thoại một chiều, chưa tạo ra nhiều tình huống có vấn đề để kích thích tranh biện.

Để tăng tính trực quan trong các báo cáo khoa học, hệ thống dữ liệu nghiên cứu này có thể được trình bày hiệu quả qua biểu đồ cột nhóm thể hiện sự so sánh giá trị trung bình Mean của 4 nhóm hành vi giữa sinh viên năm 2 và năm 3, kết hợp với biểu đồ mạng nhện (radar chart) minh họa cấu trúc động cơ học tập giữa các nhóm học lực giỏi, khá và trung bình. Đồng thời, một bảng ma trận tương quan Pearson hai chiều sẽ làm nổi bật mối liên hệ tuyến tính chặt chẽ giữa điểm số tính tích cực nhận thức với kết quả thực tập sư phạm thực tế.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực trạng và đánh giá chuyên gia qua 2 vòng khảo sát, tác giả đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao tính tích cực nhận thức cho sinh viên sư phạm:

1. Đối với Ban Giám hiệu và Phòng Đào tạo nhà trường:

   • Tiến hành tái cấu trúc quy mô lớp học lý thuyết từ gần 100 sinh viên xuống tối đa 45 sinh viên/lớp, và không quá 25 sinh viên/lớp đối với các môn rèn luyện kỹ năng thực hành nghề nghiệp trong lộ trình 18 tháng tới.
   • Đầu tư nâng cấp 100% hệ thống phòng học chuyên dụng, trang bị đầy đủ phương tiện nghe nhìn đa phương tiện và nguồn tài liệu số hóa tại thư viện để nâng tỷ lệ sinh viên tiếp cận tài nguyên học tập trực tuyến lên trên 70% sau 1 năm học.
   • Đổi mới quy chế kiểm tra đánh giá theo hướng đa dạng hóa công cụ: kết hợp tỷ lệ 40% điểm đánh giá quá trình (bài tập nhóm, thảo luận semina, xử lý tình huống) và 60% điểm thi kết thúc học phần, loại bỏ triệt để hình thức học vẹt đối phó.

2. Đối với đội ngũ Giảng viên trực tiếp giảng dạy:

   • Triệt để chuyển đổi tối thiểu 45% thời lượng giảng dạy từ phương pháp thuyết trình truyền thống sang phương pháp dạy học nêu vấn đề, thảo luận nhóm chuyên đề và mô phỏng tình huống giáo dục mầm non thực tế.
   • Giao nhiệm vụ tự học cụ thể trước mỗi buổi lên lớp kèm theo phiếu định hướng tự đọc sách, hướng dẫn sinh viên kỹ năng so sánh, đối chiếu và sơ đồ hóa tư duy nội dung bài giảng nhằm tăng tỷ lệ sinh viên phát biểu xây dựng bài lên trên 50%.
   • Xây dựng tiêu chí khen thưởng kịp thời các ý kiến sáng tạo độc lập của sinh viên trong giờ học.

3. Đối với bản thân Sinh viên sư phạm:

   • Xây dựng thời gian biểu tự học khoa học tại nhà và thư viện với định mức tối thiểu 2 giờ tự nghiên cứu cho mỗi 1 giờ học trên lớp, duy trì thói quen đọc lại bài giảng và chuẩn bị giáo án trước khi đến trường.
   • Chủ động thành lập các nhóm học tập chuyên môn, câu lạc bộ thực hành nghiệp vụ sư phạm và câu lạc bộ tiếng Anh chuyên ngành nhằm nâng tỷ lệ sinh viên tự tin đọc tài liệu tham khảo ngoại ngữ lên trên 40% trong vòng 2 học kỳ.

4. Đối với các Trường Mầm non thực hành và cơ sở tiếp nhận thực tập:

   • Mở rộng thời lượng kiến tập thực tế thêm 25% ngay từ học kỳ thứ 3 để sinh viên sớm làm quen với môi trường giáo dục trẻ mầm non.
   • Phân công giáo viên hướng dẫn giàu kinh nghiệm theo mô hình 1 giáo viên kèm cặp trực tiếp tối đa 3 sinh viên thực tập trong toàn bộ đợt rèn nghề kéo dài 8 tuần, đảm bảo đánh giá chính xác và khách quan năng lực sư phạm thực tiễn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

• Cán bộ quản lý giáo dục và lãnh đạo các trường đại học, cao đẳng sư phạm: Tài liệu cung cấp căn cứ thực nghiệm vững chắc để đánh giá toàn diện năng lực tự học của sinh viên, từ đó hoạch định chiến lược đổi mới chương trình đào tạo theo hệ thống tín chỉ, quy hoạch sĩ số lớp học hợp lý và thiết lập chính sách nâng cao chất lượng rèn nghề sư phạm cho trên 300 sinh viên mỗi khóa.

• Giảng viên các khoa chuyên môn và bộ môn phương pháp: Giảng viên có thể ứng dụng trực tiếp hệ thống 31 chỉ báo hành vi và động cơ nhận thức để thiết kế giáo án tương tác, đa dạng hóa hình thức kiểm tra đánh giá quá trình và điều chỉnh phong cách sư phạm từ độc thoại sang kiến tạo đối thoại.

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tâm lý học, Giáo dục học: Đề tài là tài liệu tham khảo hữu ích về phương pháp luận nghiên cứu thực tiễn, quy trình thiết kế công cụ đo lường tâm lý học và kỹ thuật xử lý số liệu SPSS với cỡ mẫu N = 315, mở ra hướng nghiên cứu mở rộng sang các khối ngành sư phạm khác.

• Sinh viên ngành Sư phạm Mầm non và Giáo dục Đặc biệt: Giúp người học tự soi chiếu, nhận diện mức độ tích cực của bản thân, từ đó chuyển hóa động cơ học tập từ việc đối phó lấy bằng cấp sang động cơ lĩnh hội tri thức thực thụ và chủ động rèn luyện kỹ năng tự học để nâng điểm thực tập nghề nghiệp lên loại xuất sắc.

Câu hỏi thường gặp

Tính tích cực nhận thức tác động trực tiếp như thế nào đến kết quả thực tập sư phạm của sinh viên? Kết quả kiểm định T-test chứng minh sinh viên có tính tích cực nhận thức cao đạt điểm thực tập sư phạm trung bình 8.00, cao hơn vượt trội so với nhóm có tính tích cực thấp. Sự chủ động tư duy giúp sinh viên linh hoạt xử lý các tình huống sư phạm bất ngờ trên lớp mầm non, thành thạo kỹ năng tổ chức trò chơi và tạo được sự gắn kết tâm lý tích cực với trẻ nhỏ.

Tại sao sinh viên sư phạm mầm non thường thực hiện hành động vận dụng nhiều hơn tự nghiên cứu lý thuyết? Đặc thù chương trình đào tạo giáo viên mầm non đòi hỏi chuẩn đầu ra rất cao về kỹ năng thực hành trực quan như đàn, múa, hát, vẽ và phương pháp dạy học tích hợp. Do đó, điểm trung bình hành động vận dụng đạt 1.36 (xếp thứ nhất), trong khi hành động tự nghiên cứu chỉ đạt 1.80 do sinh viên phải ưu tiên phần lớn thời lượng cho việc luyện tập kỹ năng thao tác nghề nghiệp.

Quy mô lớp học đông ảnh hưởng tiêu cực ra sao đến tính tích cực nhận thức của sinh viên? Khi sĩ số lớp học lên tới gần 100 sinh viên, không gian giao tiếp sư phạm bị hạn chế nghiêm trọng. Khảo sát thực tế chỉ ra có tới 223 trên tổng số 315 sinh viên (chiếm 70.8%) chỉ thỉnh thoảng mới phát biểu ý kiến, khiến giảng viên khó kiểm soát mức độ tập trung của từng cá nhân và buộc phải duy trì lối dạy truyền thụ một chiều.

Có sự khác biệt bản chất nào về động cơ học tập giữa sinh viên học lực giỏi và sinh viên trung bình khá? Sinh viên học lực giỏi luôn đặt động cơ lĩnh hội tri thức lên hàng đầu (Mean = 1.32) và duy trì tỷ lệ chuyên cần 100% trên lớp. Trái lại, nhóm sinh viên học lực trung bình khá và yếu có trên 50% lựa chọn động cơ học vì bằng cấp và điểm số, dẫn đến thói quen chỉ tập trung ôn thi khi kỳ thi sắp diễn ra (Mean = 1.42).

Đâu là giải pháp cấp thiết nhất để cải thiện năng lực tự học ngoại ngữ chuyên ngành cho sinh viên? Giảng viên cần lồng ghép việc dịch và đọc hiểu các thuật ngữ chuyên môn mầm non vào nội dung bài tập định kỳ, đồng thời nhà trường cần số hóa 100% giáo trình và tài liệu tham khảo song ngữ tại thư viện, kết hợp tổ chức các buổi hội thảo chuyên đề để sinh viên thực hành tra cứu tài liệu quốc tế.

Kết luận

• Đề tài đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và lượng hóa toàn diện thực trạng tính tích cực nhận thức của 315 sinh viên Trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương Thành phố Hồ Chí Minh với điểm trung bình mức độ cao đạt 7.66.
• Nghiên cứu chứng minh thực nghiệm mối tương quan thuận giữa tính tích cực nhận thức với kết quả học tập tại trường và điểm thực tập sư phạm (Mean = 8.00 ở sinh viên năm thứ 3).
• Phát hiện rõ nét sự mất cân đối giữa hành động vận dụng thực hành (Mean = 1.36) và kỹ năng tự nghiên cứu khoa học (Mean = 1.80), cùng rào cản lớn về năng lực ngoại ngữ chuyên môn (Mean = 2.02).
• Thiết lập hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ có tính khả thi cao, bao gồm đổi mới quản lý đào tạo, cải tiến phương pháp dạy học, nâng cao ý thức tự học của sinh viên và tăng cường gắn kết với cơ sở thực tập.
• Đóng góp bộ công cụ khảo sát 31 chỉ báo tâm lý chuẩn hóa, tạo tiền đề thực tiễn cho công tác kiểm định và nâng cao chất lượng đào tạo giáo viên mầm non trên toàn quốc.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã làm sáng tỏ cơ chế tác động của động cơ nội tại đối với kỹ năng rèn nghề sư phạm thực tế. Để duy trì và phát huy kết quả nghiên cứu, các cơ sở đào tạo sư phạm cần xây dựng kế hoạch hành động chi tiết trong lộ trình 24 tháng tới nhằm đồng bộ hóa cơ sở vật chất và phương pháp dạy học. Các nhà quản lý giáo dục, giảng viên và sinh viên hãy chủ động áp dụng ngay khung giải pháp này để kiến tạo một môi trường học tập tích cực, khai phóng và chất lượng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN 1.1- LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ 1.1- Một số nghiên cứu về tính tích cực trên thế giới Tính tích cực từ lâu đã được các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu. có thể nói đây là vấn đề không còn xa lạ nữa. Đứng ở mỗi góc độ, mỗi trường phái lại nghiên cứu tính tích cực ở những phương diện khác nhau, nghiên cứu ở những đối tượng, khách thể khác nhau. Dưới góc độ triết học, L.Aristova cho tính tích cực nhận thức của con người xuất hiện trong hoạt động cải tạo, thể hiện thái độ cải tạo của chủ thể nhận thức với đối tượng nhận thức.

Nếu hành động thiếu thái độ cải tạo thì không được coi là tính tích cực mà ngược lại vẫn bị coi là trì trệ. Tính tích cực nhận thức đòi hỏi ở hai yếu tố: - Thái độ lựa chọn đối tượng nhận thức (cái mà anh ta chọn trong thời gian hiện tại) - Đặt ra mục đích, nhiệm vụ phải làm, cải tạo đối tượng trong những hoạt động tiếp theo nhằm giải quyết vấn đề Dưới góc độ tâm lý – giáo dục TTCNT từ lâu được xem là yếu tố quan trọng trong tâm lý người, nó giúp con người nhận thức thế giới ngày càng đầy đủ và bản chất hơn. Từ lâu, các nhà giáo dục học đã sớm nhận ra tầm quan trọng của TTCNT trong quá trình giáo dục. Khoảng thời gian từ thế kỷ XVII-XIX, việc phát huy TTCNT của người học được xem là “nguyên tắc vàng” trong dạy học.

Có thể nói người đầu tiên đề cập đến nguyên tắc này là nhà giáo dục Tiệp Khắc J.Cômenxki (1592-1670), theo ông: “Giáo dục có mục đích đánh thức năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn, phát triển nhân cách. Hãy tìm ra những biện pháp để phát huy tính tích cực của người học và cho phép giáo viên dạy ít hơn, học sinh học nhiều hơn” [26]. Ông còn chỉ ra “Tích cực nhận thức không đơn thuần là chỉ ngồi nghe mà phải tìm hiểu bản chất sự vật, hiện tượng” [26].Rutxô (1713-1784) nhà triết học người Pháp, dạy học phải để “Trẻ tích cực dành lấy kiến thức bằng con đường tự tìm hiểu, tự khám phá, không nên học thuộc lòng mà phải sáng tạo. Giáo dục không được áp đặt, người thầy phải đáp ứng mọi yêu cầu, mong muốn của trẻ” [2].

Thế kỷ XVIII, nhà giáo dục Xô Viết tiêu biểu, K.Usinxki cũng có quan điểm “Khi cần dạy trẻ điều gì, chỉ cần cho trẻ tự quan sát, tự phát biểu ý kiến của mình, tưởng tượng, nhớ lại những gì quan sát được và rút ra kết luận là có hiệu quả nhất” [26].Dewey (1895-1952) nhà giáo dục người Mỹ chỉ ra “Người giáo viên là người hướng dẫn trẻ và đáp ứng mọi yêu cầu của trẻ. Còn trẻ phải tích cực trong mọi hoạt động của mình, là chủ thể nhận thức” [26].Piaget (1896-1980) nhà tâm lý học, giáo dục học tiêu biểu của thế kỷ XX, người Thụy Sỹ. Với ông, “Quá trình phát triển của trẻ mang tính chủ động và tích cực” [26]. Ông khuyến khích các chương trình giáo dục mà trong đó nhấn mạnh việc học tập và tự khám phá của trẻ.

Không chỉ dừng lại ở đó, vấn đề tính tích cực của người học còn tiếp tục được nghiên cứu ở thế kỷ XX – XXI. Các công trình nghiên cứu của một số nhà khoa học trên thế giới đề cập đến tính tích cực theo nhiều khía cạnh khác nhau, tác giả Đào Việt Cường đã tóm tắt trong luận văn thạc sĩ: [8,8] Thứ nhất, nghiên cứu TTCNT của người học trong mối quan hệ giữa nhận thức và ý chí (I. Hướng nghiên cứu này hỗ trợ rất nhiều cho các nhà giáo dục trong việc tìm kiếm con đường và điều kiện cần thiết nhằm phát huy TTCNT của người học. Thứ hai, nghiên cứu bản chất và cấu trúc của TTCNT của người lớn và trẻ em, trong đó đặc biệt lưu ý vai trò chủ động của chủ thể trong quá trình nhận thức (P.Êxipôv, Xavier Roegiers…).

Các tác giả này coi TTCNT là thái độ cải tạo của chủ thể đối với đối tượng nhận thức thông qua việc huy động các chức năng tâm lý ở mức độ cao. 8 Thứ ba, nghiên cứu về các dấu hiệu của TTCNT và mức độ thể hiện chúng ở học sinh (X. Dựa vào việc xác định các dấu hiệu và mức độ TTCNT của học sinh trong hoạt động học tập, các tác giả đã đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao TTCNT của học sinh trong quá trình dạy và học. Thứ tư, nghiên cứu mối quan hệ giữa tính tích cực và tính độc lập nhận thức của học sinh trong việc hình thành và giải quyết vấn đề nhận thức.

Hướng này có một số quan điểm khác nhau: - P.Êxipôv [26] ngay trong tính tích cực đã có tính độc lập khi hình thành vấn đề và xác định cách giải quyết vấn đề. Tuy vậy, quan niệm này chỉ đúng ở mức độ cao của tính tích cực.Sukina [26] tính tích cực được xem như là mức độ chuẩn bị cho tính độc lập.Lecner [26] tính tích cực là điều kiện của tính độc lập và không thể nào có tính độc lập mà thiếu tính tích cực, nhưng tính tích cực có thể không kết hợp với tính độc lập.Đanhilôv … phân loại TTCNT dựa vào chức năng tâm lý và mức độ huy động các chức năng tâm lý đó.2- Một số nghiên cứu về tính tích cực nhận thức tại Việt Nam ỞViệt Nam, các tác giả như Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, Nguyễn Ngọc Bảo, Nguyễn Kỳ, Thái Duy Tuyên… đã đề cập đến TTCNT của học sinh trong hoạt động học tập, cụ thể “TTCNT là thái độ cải tạo thế giới khách thể thông qua sự huy động mức độ cao các chức năng tâm lý nhằm giải quyết những vấn đề học tập - nhận thức” [3, 8-9]. Các tác giả đều nhấn mạnh vai trò chủ thể và sự cần thiết phải phát huy TTCNT của chủ thể. Tác giả Nguyễn Kỳ cho rằng, “TTCNT là sự ham muốn hoạt động nhận thức của chủ thể và chính chủ thể chủ động tạo nên những biểu hiện bên trong và bên ngoài” [17].

Những năm gần đây vấn đề dạy học tích cực đã và đang là chủ trương của ngành giáo dục nước ta. Một số luận án tiến sĩ, luận văn cao học cũng tập trung 9 nghiên cứu về tính tích cực trong hoạt động nhận thức của học sinh phổ thông, của trẻ mẫu giáo. Đất nước ngày càng đổi mới, yêu cầu xã hội ngày càng cao, việc chất lượng đào tạo bậc đại học, cao đẳng đang là vấn đề nóng hổi, hơn bất cứ bậc học nào, TTCNT là yếu tố đóng vai trò then chốt cho chất lượng đào tạo. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về tính tích cực cũng như biện pháp nâng cao TTCNT của sinh viên.

Ví dụ như: - Nguyễn Ngân Giang nghiên cứu về: “Một số biện pháp quản lý hoạt động học tập theo hướng nâng cao tính tích cực, chủ động sáng tạo của sinh viên trường cao đẳng giao thông vận tải 3” [13] - Đào Quốc Trí nghiên cứu: “Một số biện pháp tổ chức quá trình học tập nhằm phát huy tính tích cực nhận thức của sinh viên các trường kỹ thuật quân sự” [29] - ThS. Võ Thị Ngọc Châu: “Nghiên cứu nhu cầu thành đạt và quan hệ của nó với tính tích cực nhận thức của sinh viên” [6] … - Lê Thị Ngọc Thương, trong luận văn tốt nghiệp đại học: “Tìm hiểu mức độ biểu hiện tính tích cực học tập của sinh viên trường đại học sư phạm TP.HCM trong dạy học theo nhóm trong giờ lên lớp môn giáo dục học” [28] … Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có công trình nào nghiên cứu tập trung và sâu về TTCNT và ảnh hưởng của nó đến kết quả học tập của sinh viên, đặc biệt tại trường Cao đẳng Sư phạm trung ương TP. Vì vậy, có thể khẳng định đề tài này được xem như một nghiên cứu khá lý thú.2- NHỮNG LÍ LUẬN CƠ BẢN 1.1- Tính tích cực nhận thức 1.1- Tính tích cực Về thuật ngữ, tính tích cực tiếng Latinh là Activus, tiếng Anh là Activity, dùng để chỉ hai ý: Tính tích cực gắn bó với hoạt động, là trạng thái hoạt động. Tính tích cực bao hàm tính chủ động, tính chủ định có ý thức của chủ thể Tính tích cực là vấn đề trung tâm của nhiều khoa học, thường được bàn cãi về nhiều thuật ngữ, nguồn gốc và vai trò của nó.

Với tư cách là một khái niệm cơ bản của triết học, tính tích cực đã được các triết gia nổi tiếng bàn tới như Ampeđôclơ (490-430 tr.cn), Platon (428-348 tr.cn), Aríttôt (384-322 tr.cn)… hầu hết đều thống nhất ở một số điểm cơ bản: - Tính tích cực là thuộc tính chung của vật chất, tạo thành sự vận động của vật chất, có quá trình phát triển gắn với sự tự vận động của vật chất. - Tính tích cực thể hiện trong sự tác động thay đổi các khách thể khác có nghĩa là tạo ra sự biến đổi nhất định ở các khách thể, các vật thể có quan hệ đối tác với mình. - Tính tích cực là sự phát triển, biến đổi các trạng thái bên trong dưới ảnh hưởng của các tác động bên ngoài. Trong tâm lí học cũng có nhiều ý kiến định nghĩa khác nhau về tính tích cực, mỗi quan niệm đều xuất phát từ những góc độ, cách nhìn nhận riêng và có hạt nhân hợp lí cơ bản của nó.

Trường phái hành vi chỉ chú ý tính tích cực của động tác tay chân bên ngoài như động tác bơi lội, đá banh hay chơi tennic. Tuy nhiên, cơ thể sống và chất vô cơ khác biệt ở những đặc điểm hành vi ở bản thân nó. Trong môi trường vô cơ cũng có những phản ứng nhưng bản thân chúng không có tính tích cực. Còn đối với cơ thể sống, những phản ứng đơn giản nhất cũng được thúc đẩy bởi tính tích cực của cơ thể.

Hành vi của cơ thể sống có tính phức tạp không chỉ phụ thuộc vào trạng thái 11 bên trong cơ thể sống. Điểm yếu của trường phái hành vi chỉ chú ý đến nguyên nhân tích cực nằm ở bên ngoài. Nguyên nhân của tính tích cực theo những nghiên cứu gần đây cho rằng nó phụ thuộc vào hoàn cảnh đối tượng mà cơ thể sống hướng tới và nó còn phụ thuộc vào trạng thái bên trong cơ thể, đó là sự gặp gỡ giữa yếu tố bên trong và bên ngoài, trong đó yếu tố bên trong giữ vai trò động lực quyết định. Sự phản ánh tâm lí, theo A.

Leônchiev không phải là sự phản ánh chết cứng của gương soi vì sự phản ánh tâm lí có tính chủ thể, là sự phản ánh tích cực, sinh động, sáng tạo - Đó là tính tích cực của nhân cách. Khi xem xét tính tích cực với tư cách là nhân cách, A.