Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TÌNH HÌNH CÁC TỘI VỀ MẠI DÂM 1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của việc nghiên cứu tình hình các tội về mại dâm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh 1. Khái niệm tình hình các tội về mại dâm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh Từ trước tới nay, việc trừng trị các tội về mại dâm đã được Đảng và Nhà nước ta chú trọng, nhưng cho đến nay vẫn chưa có một văn bản nào đưa ra khái niệm chính xác, thống nhất về các tội mại dâm nhằm mục tiêu xác định được chính sách hình sự, yêu cầu của công cuộc đấu tranh phòng, chống các loại tội phạm này, việc tìm ra khái niệm các tội về mại dâm là rất cần thiết. - Khái niệm về THTP Tra cứu từ Đại từ điển tiếng Việt “tình hình” được hiểu như là “Trạng thái, xu thế phát triển của sự vật, hiện tượng với tất cả những sự kiện diễn ra, biến đổi ở trong đó”.
1649] Theo quy định tại khoản 1 Điều 8 BLHS năm 1999 và nay là khoản 1 Điều 8 BLHS năm năm 2015 sửa đổi bổ sung năm 2017 “Tội phạm”: “Là hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật Hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hóa, quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm quyền con người, quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa”. Có nhiều quan điểm cho rằng THTP mang tính giai cấp, cụ thể: Theo Giáo trình Tội phạm học, luật hình sự và luật tố tụng hình sự Việt Nam, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội cho rằng: “Tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội pháp lý tiêu cực, được thay đổi về mặt lịch sử, mang tính giai cấp bao gồm tổng 8 thể thống nhất các tội phạm thực hiện trong một xã hội nhất định và trong khoảng thời gian nhất định”. 14] Theo Giáo trình Tội phạm học, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội cho rằng: “Tình trạng tội phạm là hiện tượng xã hội tiêu cực mang thuộc tính xã hội, thường xuyên thay đổi, giai cấp, pháp luật hình sự và được phản ánh bằng toàn bộ tình hình, cơ cấu, diễn biến của tổng thể các loại hoặc một loại tội phạm đã xảy ra trong một khoảng thời gian nhất định và trong một phạm vi nhất định”. 60] Theo sách Một số vấn đề lý luận về tình hình tội phạm ở Việt Nam, Nxb Tư pháp, cho rằng: “Tình hình tội phạm là một hiện tượng xã hội tiêu cực mang tính lịch sử cụ thể và pháp lý hình sự, có tính giai cấp và được biểu hiện thông qua tổng thể các tội phạm cùng các chủ thể thực hiện các tội phạm đó trong một đơn vị hành chính lãnh thổ nhất định và trong một thời gian cụ thể nhất định”.
10] Theo Giáo trình tội phạm học của Nxb. Công an nhân dân, cho rằng: “Tình hình tội phạm là hiện tượng xã hội tiêu cực và trái pháp luật hình sự, mang tính giai cấp và thay đổi theo quá trình lịch sử được thể hiện ở tổng hợp các tội phạm cụ thể đã xảy ra trong xã hội, trong khoảng thời gian nhất định”. 92] * Trong số các quan điểm trên, Tác giả nêu quan điểm như sau: Các tội về mại dâm là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm trật tự công cộng và được Bộ luật hình sự năm 2015 quy định là tội phạm tại các điều luật (Điều 327: Tội chứa mại dâm; Điều 328: Tội môi cgiới mại dâm; Điều 329: Tội mua dâm người dưới 18 tuổi). Vì vậy, tình hình các tội về mại dâm trên địa bàn TPHCM là một hiện tượng xã hội tiêu cực mang tính lịch sử pháp lý hình sự, có tính giai cấp và được biểu hiện ở tổng hợp các tội về mại dâm xảy ra trên địa bàn TPHCM trong một khoảng thời gian nhất định.
Đặc điểm của tình hình các tội về mại dâm trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh Đặc điểm của THTP nói chung và tình hình các tội về mại dâm nói riêng là nói đến hiện tượng, mặt biểu hiện ra bên ngoài của THTP. THTP, nói chung và tình 9 hình các tội về mại dâm nói riêng thể hiện đặc điểm định lượng và định tính ở mỗi thời kỳ, mỗi vùng, địa giới hành chính nhất định. THTP về mại dâm thể hiện qua 7 đặc điểm sau: - THTP về mại dâm là hiện tượng xã hội, đây là thuộc tính quan trọng và căn bản. THTP được hình thành từ những hành vi xã hội được luật hình sự xem là tội phạm và do những cá nhân sống trong xã hội thực hiện dưới tác động qua lại của nhiều mối quan hệ xã hội đa dạng phức tạp mà chủ yếu là những quan hệ xã hội tiêu cực; THTP về mại dâm cũng tác động tiêu cực đến đời sống xã hội, luôn xâm hại đến các quan hệ xã hội, phá vỡ những giá trị xã hội, văn hóa, đạo đức làm đảo lộn trật tự xã hội ; THTP về mại dâm sẽ thay đổi và mất đi cùng với sự thay đổi hiện tượng xã hội: kinh tế chính trị, tâm lý tư tưởng… Nghiên cứu đặc điểm này mang lại những giá trị về mặt nhận thức và thực tiễn cụ thể: khi giải thích về qui luật phát sinh và phát triển của THTP về mại dâm luôn xuất phát từ những hiện tượng xã hội tồn tại trong sự tác động lẫn nhau với THTP về mại dâm.
Phòng ngừa tội phạm về mại dâm phải sử dụng các giải pháp xã hội tác động đến các quan hệ xã hội - THTP về mại dâm là hiện tượng pháp lý hình sự Tội phạm về mại dâm là khái niệm được định nghĩa bởi đạo luật hình sự, những hành vi tạo nên THTP về mại dâm trong xã hội là những hành vi bị luật hình sự cấm bằng việc áp dụng hình phạt cụ thể. Tính pháp lý của THTP về mại dâm là dấu hiệu mang tính hình thức nhưng lại có ý nghĩa rất quan trọng khi nghiên cứu và đánh giá về THTP về mại dâm trong xã hội, cho phép chúng ta có thể phân biệt được tội phạm về mại dâm với các vi phạm pháp luật, các hành vi tiêu cực trong xã hội và từ đó có thể xác định được chính xác đối tượng nghiên cứu của tội phạm học. Việc thay đổi pháp luật hình sự theo định hướng thu hẹp hoặc mở rộng phạm vi trừng trị đều ảnh hưởng trực tiếp các thông số cơ bản của THTP về mại dâm trong thực tế. Việc đánh giá THTP về mại dâm trong xã hội cần phải lưu ý đặc điểm pháp luật hình sự, cần phải dựa vào những qui định của luật hình sự về tội phạm và người 10 phạm tội về mại dâm cũng như các dấu hiệu tội phạm khác.
Việc hoàn thiện pháp luật hình sự cũng được xem là biện pháp tăng cường hiệu quả phòng chống tội phạm về mại dâm trong xã hội. - THTP là hiện tượng mang tính giai cấp Bộ luật hình sự là sản phẩm của giai cấp thống trị trong xã hội có giai cấp. THTP về mại dâm là hiện tượng mang tính giai cấp, được thể hiện ở 3 vấn đề sau: • Nguồn gốc giai cấp: THTP về mại dâm không phải là hiện tượng có trong mọi xã hội loài người mà nó chỉ ra đời cùng với sự xuất hiện sở hữu tư nhân, của sự phân chia xã hội thành các giai cấp đối kháng, sự ra đời của Nhà nước và khi có những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hòa được. Giai cấp thống trị trong xã hội sẽ qui định rằng hành vi nào bị xem là tội phạm về mại dâm và quy định hệ thống các biện pháp trừng trị dựa vào tính chất mức độ nguy hiểm của hành vi đó với lợi ích của giai cấp thống trị và chính giai cấp đó có quyền đề ra những trình tự thủ tục áp dụng vào các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử các hành vi xem là phạm tội và người phạm tội về mại dâm • Khi tương quan về lực lượng giữa các giai cấp trong xã hội thay đổi thì THTP về mại dâm cũng có sự thay đổi.
Và khi những mâu thuẫn giữa các giai cấp trong xã hội được giải quyết thì THTP cũng được lọai trừ. - THTP về mại dâm là hiện tượng thay đổi theo quá trình lịch sử THTP về mại dâm không phải là hiện tượng bất biến trong xã hội mà nó có sự thay đổi và mất đi trong những điều kiện lịch sử nhất định. THTP về mại dâm luôn có sự vận động và thay đổi từ đơn giản đến phức tạp từ thô sơ đến tinh vi hiện đại, sự thay đổi này được thể hiện trong phương thức thủ đọan công cụ, phuơng tiện phạm tội ở những giai đọan lịch sử khác nhau là có sự khác nhau. Ví dụ Tội phạm về mại dâm với các phương thức phạm tội mới: Sử dụng công cụ mạng xã hội làm kênh liên lạc và môi giới mại dâm.
Nghiên cứu THTP về mại dâm thì phải đặt nó trong từng điều kiện lịch sử để có thể hiểu được bản chất của nó, qui luật hình thành và phát triển của nó để từ đó có thể dự đoán được khuynh hướng vận động phát triển của THTP về mại dâm 11 trong tương lai và phòng ngừa tội phạm về mại dâm cũng phải được tiến hành cho phù hợp với từng điều kiện lịch sử cụ thể và có thể thay đổi, hoàn thiện các biện pháp phòng ngừa cho phù hợp với sự thay đổi của lịch sử - THTP về mại dâm là hiện tượng tiêu cực và nguy hiểm cao So với các hiện tượng tiêu cực khác trong xã hội thì THTP về mại dâm vừa mang tính tiêu cực vừa thể hiện sự nguy hiểm cao nhất cho xã hội vì nó gây ra những thiệt hại về mọi mặt cho đời sống xã hội, được thể hiện ở 3 phương diện: Thiệt hại về vật chất; Thiệt hại về thể chất, sức khỏe; Thiệt hại về tinh thần. Việc nghiên cứu về THTP cần về mại dâm phải xem xét các thiệt hại về nhiều mặt mà nó đã gây ra cho đời sống xã hội, phòng ngừa tội phạm về luôn phải được coi trọng và ưu tiên trong các chương trình và kế hoạch của quốc gia cũng như TPHCM.