Tình Hình Bệnh Sản Khoa Trên Đàn Lợn NáI Tại Công Ty CP Mỹ Đức Hà Nội

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi lợn phát triển mạnh mẽ, việc đảm bảo sức khỏe sinh sản cho lợn nái trở nên vô cùng quan… 70 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Tạ Văn Trọng
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Mạnh Cường
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi Thú y
• Đề tài: Tình Hình Bệnh Sản Khoa Trên Đàn Lợn NáI Tại Công Ty CP Mỹ Đức Hà Nội
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu và yêu cầu đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Đặc điểm sinh lý sinh dục và sinh sản của lợn nái
• 2.3. Một số hiểu biết về bệnh sinh sản
• 2.4. Một số hiểu biết về thuốc sử dụng trong đề tài
• 2.5. Tình hình nghiên cứu trong nước và trên thế giới
• 2.5.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.5.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 3. Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp đánh giá tình hình mắc bệnh sinh sản ở đàn lợn nái sinh sản
• 3.4.2. Phương pháp chẩn đoán một số bệnh sinh sản
• 3.4.3. Phương pháp đánh giá kết quả điều trị bệnh sinh sản ở đàn lợn nái
• 3.4.4. Công thức tính toán từng chỉ tiêu
• 3.4.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nội dung, phương pháp và kết quả phục vụ sản xuất
• 4.2. Nội dung công tác phục vụ sản xuất
• 4.3. Biện pháp thực hiện
• 4.4. Kết quả công tác phục vụ sản xuất
• 4.5. Công tác chăm sóc nuôi dưỡng
• 4.6. Kết quả tình hình mắc bệnh sinh sản ở đàn lợn nái của Trại
• 4.7. Tình hình mắc bệnh sinh sản ở đàn lợn nái của Trại
• 4.8. Tỷ lệ mắc bệnh sinh sản theo giống lợn
• 4.9. Tỷ lệ mắc một số bệnh sản khoa ở lợn nái theo lứa đẻ
• 4.10. Tỷ lệ lợn nái mắc một số bệnh sản khoa theo tháng/năm
• 4.11. Kết quả điều trị
• 4.12. Chi phí sử dụng thuốc trong điều trị
• 4.13. Một số chỉ tiêu sinh lý sinh sản của lợn nái sau khi điều trị
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Sản Khoa Lợn Nái Tại CP Mỹ Đức HN

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi lợn phát triển mạnh mẽ, việc đảm bảo sức khỏe sinh sản cho lợn nái trở nên vô cùng quan trọng. Lợn nái đóng vai trò then chốt trong việc tăng số lượng và chất lượng đàn lợn. Tuy nhiên, các vấn đề về bệnh sản khoa lợn nái thường gây ra những biến chứng sau sinh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và phẩm chất đàn lợn. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá tình hình bệnh sản khoa lợn nái tại trại Công ty CP Mỹ Đức Hà Nội, một đơn vị chăn nuôi lớn, nhằm tìm ra các giải pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả. Việc này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi và giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi.

1.1. Vai trò của lợn nái trong chăn nuôi tại CP Mỹ Đức

Lợn nái là nền tảng của mọi trang trại chăn nuôi lợn. Khả năng sinh sản và sức khỏe của chúng quyết định trực tiếp đến số lượng và chất lượng đàn con. Tại CP Mỹ Đức Hà Nội, việc quản lý sinh sản lợn nái được đặc biệt chú trọng để đảm bảo năng suất cao và ổn định. Các biện pháp chăm sóc lợn nái được thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt, từ giai đoạn hậu bị đến khi sinh sản và nuôi con.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu bệnh sản khoa lợn nái

Bệnh sản khoa lợn nái gây ra nhiều thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi, bao gồm giảm số lượng con sinh ra, tăng tỷ lệ chết non, và giảm khả năng sinh sản của lợn nái. Việc nghiên cứu tình hình bệnh sản khoa lợn nái giúp xác định các yếu tố nguy cơ, từ đó đưa ra các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả. Nghiên cứu này sẽ cung cấp những thông tin quan trọng để cải thiện quản lý sinh sản lợn nái tại CP Mỹ Đức Hà Nội.

II. Thách Thức Vấn Đề Sinh Sản Lợn Nái Giải Pháp CP Mỹ Đức

Trong quá trình chăn nuôi lợn nái, các trang trại thường đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến vấn đề sinh sản lợn nái. Các bệnh thường gặp như viêm tử cung, sót nhau, mất sữa, và hội chứng MMA (viêm vú, viêm tử cung, mất sữa) gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của lợn nái và năng suất sinh sản. Việc chẩn đoán và điều trị kịp thời các bệnh thường gặp lợn nái là vô cùng quan trọng. CP Mỹ Đức Hà Nội đã và đang áp dụng nhiều biện pháp để giảm thiểu các vấn đề sinh sản lợn nái, bao gồm cải thiện điều kiện chuồng trại, nâng cao chất lượng thức ăn, và tăng cường công tác thú y.

2.1. Các bệnh sản khoa thường gặp ở lợn nái tại CP Mỹ Đức

Tại CP Mỹ Đức Hà Nội, các bệnh sản khoa lợn nái thường gặp bao gồm viêm tử cung, sót nhau, mất sữa, và hội chứng MMA. Viêm tử cung thường xảy ra sau khi sinh do nhiễm trùng. Sót nhau gây ra tình trạng viêm nhiễm và ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của lợn nái. Mất sữa khiến lợn con không đủ dinh dưỡng và dễ mắc bệnh. Hội chứng MMA là một bệnh phức tạp, gây ra nhiều thiệt hại cho người chăn nuôi.

2.2. Ảnh hưởng của bệnh sản khoa đến năng suất sinh sản lợn nái

Bệnh sản khoa lợn nái ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất sinh sản, làm giảm số lượng con sinh ra, tăng tỷ lệ chết non, và kéo dài thời gian động dục trở lại sau cai sữa. Điều này gây ra những thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi. Việc kiểm soát và phòng ngừa bệnh sản khoa lợn nái là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất sinh sản lợn nái.

III. Cách Chăm Sóc Lợn Nái Hậu Bị Phòng Bệnh Sản Khoa Hiệu Quả

Để giảm thiểu bệnh sản khoa lợn nái, việc chăm sóc lợn nái hậu bị đóng vai trò quan trọng. Lợn nái hậu bị cần được nuôi dưỡng tốt để phát triển toàn diện, đặc biệt là hệ sinh sản. Cần đảm bảo cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, vitamin, và khoáng chất cho lợn nái hậu bị. Ngoài ra, việc tiêm phòng vaccine cho lợn nái cũng rất quan trọng để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản. Chuồng trại cần được vệ sinh sạch sẽ và thông thoáng để giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh.

3.1. Quy trình chăm sóc lợn nái hậu bị tại CP Mỹ Đức

Tại CP Mỹ Đức Hà Nội, quy trình chăm sóc lợn nái hậu bị được thực hiện theo các bước sau: (1) Chọn lọc lợn nái hậu bị khỏe mạnh, có tiềm năng sinh sản tốt. (2) Cung cấp thức ăn cho lợn nái hậu bị đảm bảo dinh dưỡng, vitamin, và khoáng chất. (3) Tiêm phòng vaccine cho lợn nái để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm. (4) Vệ sinh chuồng trại sạch sẽ và thông thoáng. (5) Theo dõi sát sao sức khỏe của lợn nái hậu bị.

3.2. Biện pháp phòng bệnh sản khoa cho lợn nái hiệu quả

Để phòng bệnh sản khoa lợn nái hiệu quả, cần thực hiện các biện pháp sau: (1) Đảm bảo vệ sinh chuồng trại sạch sẽ. (2) Cung cấp thức ăn cho lợn nái đảm bảo dinh dưỡng. (3) Tiêm phòng vaccine cho lợn nái để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm. (4) Theo dõi sát sao sức khỏe của lợn nái sau khi sinh. (5) Sử dụng kháng sinh cho lợn nái theo chỉ định của bác sĩ thú y khi cần thiết.

IV. Phương Pháp Điều Trị Bệnh Sản Khoa Lợn Nái Tại CP Mỹ Đức HN

Khi lợn nái mắc bệnh sản khoa, việc điều trị bệnh sản khoa lợn kịp thời và hiệu quả là vô cùng quan trọng. Các phương pháp điều trị thường bao gồm sử dụng kháng sinh cho lợn nái để điều trị nhiễm trùng, sử dụng thuốc oxytocin để kích thích co bóp tử cung, và sử dụng thuốc giảm đau để giảm đau cho lợn nái. Ngoài ra, việc chăm sóc lợn nái sau khi điều trị cũng rất quan trọng để giúp lợn nái phục hồi sức khỏe và khả năng sinh sản.

4.1. Phác đồ điều trị viêm tử cung ở lợn nái

Phác đồ điều trị viêm tử cung lợn nái thường bao gồm sử dụng kháng sinh cho lợn nái để tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh, sử dụng thuốc oxytocin để kích thích co bóp tử cung và đẩy dịch viêm ra ngoài, và sử dụng thuốc giảm đau để giảm đau cho lợn nái. Ngoài ra, cần vệ sinh tử cung bằng dung dịch sát trùng để loại bỏ vi khuẩn và dịch viêm.

4.2. Điều trị hội chứng MMA viêm vú viêm tử cung mất sữa ở lợn nái

Việc điều trị bệnh MMA lợn nái là một thách thức lớn. Phác đồ điều trị thường bao gồm sử dụng kháng sinh cho lợn nái để điều trị nhiễm trùng, sử dụng thuốc oxytocin để kích thích co bóp tử cung và đẩy dịch viêm ra ngoài, sử dụng thuốc giảm đau để giảm đau cho lợn nái, và sử dụng thuốc kích thích tiết sữa để tăng lượng sữa cho lợn nái. Ngoài ra, cần chăm sóc lợn nái cẩn thận để giúp lợn nái phục hồi sức khỏe.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Tình Hình Bệnh Sản Khoa Tại CP Mỹ Đức

Nghiên cứu về tình hình bệnh sản khoa lợn nái tại CP Mỹ Đức Hà Nội cho thấy tỷ lệ mắc các bệnh như viêm tử cung, sót nhau, và MMA vẫn còn khá cao. Tuy nhiên, việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị đã giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng giống lợn, lứa đẻ, và mùa vụ có ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc bệnh sản khoa lợn nái. Các kết quả này cung cấp những thông tin quan trọng để cải thiện quản lý sinh sản lợn nái tại CP Mỹ Đức Hà Nội.

5.1. Tỷ lệ mắc bệnh sản khoa theo giống lợn tại CP Mỹ Đức

Nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt về tỷ lệ mắc bệnh sản khoa lợn nái giữa các giống lợn khác nhau tại CP Mỹ Đức Hà Nội. Một số giống lợn có khả năng chống chịu bệnh tốt hơn so với các giống khác. Việc lựa chọn giống lợn phù hợp có thể giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh sản khoa lợn nái.

5.2. Ảnh hưởng của lứa đẻ đến tỷ lệ mắc bệnh sản khoa

Tỷ lệ mắc bệnh sản khoa lợn nái có xu hướng tăng lên theo lứa đẻ. Lợn nái ở các lứa đẻ cao thường có sức khỏe yếu hơn và dễ mắc bệnh hơn. Việc chăm sóc lợn nái ở các lứa đẻ cao cần được chú trọng hơn để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh sản khoa lợn nái.

VI. Kết Luận Giải Pháp Nâng Cao Sức Khỏe Sinh Sản Lợn Nái

Việc nâng cao sức khỏe sinh sản cho lợn nái là một quá trình liên tục và đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các biện pháp phòng ngừa, điều trị, và chăm sóc lợn nái. CP Mỹ Đức Hà Nội cần tiếp tục đầu tư vào việc cải thiện điều kiện chuồng trại, nâng cao chất lượng thức ăn, và tăng cường công tác thú y. Ngoài ra, việc áp dụng các công nghệ mới trong quản lý sinh sản lợn nái cũng có thể giúp nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

6.1. Các giải pháp cải thiện quản lý sinh sản lợn nái tại CP Mỹ Đức

Để cải thiện quản lý sinh sản lợn nái tại CP Mỹ Đức Hà Nội, cần thực hiện các giải pháp sau: (1) Cải thiện điều kiện chuồng trại để giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh. (2) Nâng cao chất lượng thức ăn cho lợn nái để đảm bảo dinh dưỡng. (3) Tăng cường công tác thú y để phát hiện và điều trị bệnh kịp thời. (4) Áp dụng các công nghệ mới trong quản lý sinh sản lợn nái.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về bệnh sản khoa lợn nái

Các hướng nghiên cứu tiếp theo về bệnh sản khoa lợn nái có thể tập trung vào việc tìm hiểu các yếu tố di truyền ảnh hưởng đến khả năng chống chịu bệnh, phát triển các loại vaccine mới để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm, và nghiên cứu các phương pháp điều trị mới hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành nông nghiệp Việt Nam, chăn nuôi lợn giữ vị trí xung kích, cung cấp nguồn thực phẩm giàu protein động vật phục vụ tiêu dùng xã hội, đồng thời là nguồn cung cấp phân bón cho trồng trọt và thủy sản. Nâng cao năng suất và chất lượng đàn lợn phụ thuộc trực tiếp vào đàn nái sinh sản. Tuy nhiên, trong quá trình khai thác sinh sản, lợn nái ngoại thường gặp phải các bệnh lý và biến chứng sản khoa sau khi sinh như viêm đường sinh dục, viêm vú và hiện tượng đẻ khó. Những hội chứng này gây tổn thất kinh tế nghiêm trọng cho các cơ sở chăn nuôi: làm giảm sản lượng và chất lượng sữa mẹ, khiến lợn con còi cọc hoặc chết non, gây tiêu thai, sảy thai, chết lưu, giảm tỷ lệ thụ thai ở các chu kỳ kế tiếp và có thể dẫn đến vô sinh, buộc phải loại thải nái sớm. Mặt khác, trên thị trường thú y hiện nay có nhiều chế phẩm thuốc với cơ chế tác động khác nhau, đòi hỏi phải có các nghiên cứu thực nghiệm nhằm kiểm chứng hiệu lực điều trị lâm sàng và tối ưu hóa chi phí sử dụng thuốc.

Khóa luận tốt nghiệp đại học chuyên ngành Chăn nuôi Thú y của sinh viên Tạ Văn Trọng với đề tài "Tình hình bệnh sản khoa trên đàn lợn nái tại trại Công ty CP Mỹ Đức Hà Nội và thử nghiệm phác đồ điều trị" (người hướng dẫn khoa học: ThS. Nguyễn Mạnh Cường, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, năm 2015) được thực hiện nhằm giải quyết các yêu cầu thực tiễn trên.

Nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu của đề tài bao gồm 3 nội dung chính:

1. Đánh giá tình hình mắc một số bệnh sinh sản thường gặp trên đàn nái sinh sản nuôi tại Trại lợn Công ty Cổ phần Mỹ Đức Hà Nội.
2. Tiến hành điều trị lợn mắc bệnh sinh sản bằng một số phác đồ điều trị, từ đó xác định phác đồ điều trị đạt hiệu quả cao nhất.
3. Khuyến cáo một số biện pháp phòng bệnh tích cực để phòng bệnh sinh sản cho lợn nái sau đẻ.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn nái ngoại sinh sản nuôi tập trung.
• Phạm vi nghiên cứu: Theo dõi trên 109 cá thể lợn nái ngoại.
• Địa điểm nghiên cứu: Trại lợn Công ty Cổ phần Mỹ Đức Hà Nội, xã Phù Lưu Tế, huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội.
• Thời gian tiến hành: Từ ngày 15/06/2013 đến ngày 15/11/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở khoa học và bệnh lý học thú y

Khóa luận hệ thống hóa cơ sở giải phẫu và sinh lý sinh dục của lợn cái:

• Cấu tạo giải phẫu bộ máy sinh dục: Cơ quan bên trong gồm buồng trứng (nằm trước cửa vào xoang chậu, dài 1,5–2 cm, khối lượng 3–5 g), ống dẫn trứng (dài 15–20 cm), tử cung (loại tử cung hai sừng, sừng tử cung dài 30–50 cm hoặc hơn 1 m, thân tử cung ngắn, cổ tử cung có các cột thịt cài răng lược) và âm đạo (dài 10–12 cm). Bộ phận sinh dục bên ngoài gồm âm môn, âm hộ, âm vật và tiền đình.
• Cấu tạo tuyến vú và sinh lý tiết sữa: Lợn nái thường có 6–10 đôi vú phân bố dọc hai hàng từ ngực đến bẹn. Tuyến vú gồm các bao tuyến sản sinh sữa, hệ thống ống dẫn đổ vào xoang sữa và núm vú. Đường cong tiết sữa của lợn mẹ đạt đỉnh điểm ở ngày thứ 21 sau đẻ.
• Đặc điểm sinh lý sinh sản: Tuổi động dục lần đầu ở lợn ngoại là 6–8 tháng (thể trọng 65–70 kg), tuổi phối giống lần đầu khuyến cáo ở 9 tháng tuổi (thể trọng 80–90 kg). Chu kỳ tính dục kéo dài 19–21 ngày; thời gian mang thai trung bình là 114 ngày (dao động 113–115 ngày), chia thành hai giai đoạn: chửa kỳ I (ngày 1 đến ngày 84) và chửa kỳ II (ngày 85 đến khi đẻ).
• Cơ chế bệnh học sản khoa:
  • Viêm tử cung: Thường xuất hiện 1–10 ngày sau đẻ (rõ nhất sau 2–3 ngày) do tổn thương niêm mạc khi sinh, can thiệp đỡ đẻ không vô trùng, thụ tinh nhân tạo hoặc do kế phát các bệnh truyền nhiễm. Vi khuẩn gây bệnh chủ yếu gồm Staphylococcus aureus, Streptococcus hemolitica, Escherichia coli, Proteus vulgaris, Klebsiella, nấm Candida albicans và trùng roi Trichomonas foetus. Bệnh phân làm ba thể: thể nhẹ (+) viêm nhờn; thể vừa (++) viêm mủ; thể nặng (+++) viêm mủ thối hoại tử.
  • Viêm vú: Xuất phát từ chuồng trại ô nhiễm, lợn con không bấm nanh cắn gây xây xát bầu vú, khẩu phần thừa đạm gây ứ đọng sữa hoặc vi khuẩn xâm nhập (Streptococcus, Staphylococcus, E. coli, Klebsiella spp.). Các thể lâm sàng gồm: thanh dịch, cata, fibrin, cata có mủ, áp xe, plegmin và thể có màu.
  • Hiện tượng đẻ khó: Phát sinh do hai nhóm nguyên nhân: từ cơ thể mẹ (dinh dưỡng thiếu hoặc quá béo, hẹp xương chậu, rối loạn hormone Relaxin và Prostaglandin, xoắn tử cung) và từ bào thai (chiếm 3/4 các ca, do tư thế ngôi thai bất thường, thai quá to hoặc dị hình).
• Dược lý các loại thuốc thử nghiệm:
  • Vetrimoxin LA (chế phẩm của Pháp): Hoạt chất Amoxycillin 150 mg/ml (dạng muối trihydrate) thuộc nhóm $\beta$-lactam, có phổ diệt khuẩn rộng trên cả vi khuẩn Gram (+) và Gram (-), khả năng phân bố mô nhanh, thải trừ qua thận dưới dạng hoạt tính và có tác dụng kéo dài đến 48 giờ.
  • Hanoxylin LA (Công ty Cổ phần Dược và Vật tư Thú y Hanvet): Hoạt chất Oxytetracyclin 20 g/100 ml thuộc nhóm tetracyclin, cơ chế kìm khuẩn thông qua gắn vào tiểu phần 30S của ribosome để ức chế tổng hợp protein vi khuẩn, có hoạt phổ kháng khuẩn rộng.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp theo dõi và chẩn đoán lâm sàng: Kiểm tra thể trạng đàn nái hàng ngày, đo thân nhiệt, quan sát màu sắc và tính chất dịch tiết âm đạo bằng mắt thường, sử dụng mỏ vịt kết hợp đèn soi để kiểm tra niêm mạc âm đạo và cổ tử cung; sờ nắn bầu vú để đánh giá mức độ sưng, nóng, đỏ, đau; theo dõi cơn rặn và khám khung chậu khi lợn đẻ khó.
• Phương pháp bố trí thí nghiệm thử nghiệm phác đồ: Áp dụng phương pháp phân lô so sánh tương đương trên các cá thể mắc bệnh:

Bệnh lý	Nhóm thử nghiệm	Quy mô theo dõi	Biện pháp điều trị cục bộ	Biện pháp điều trị toàn thân
Viêm đường sinh dục	Phác đồ 1	10 con	Thụt rửa tử cung bằng Han-Iodin 10%	Tiêm bắp Vetrimoxin LA 15% (liều 1 ml/10 kg thể trọng), dùng 1 ngày nghỉ 1 ngày, trong 3–5 ngày
	Phác đồ 2	9 con	Thụt rửa tử cung bằng Han-Iodin 10%	Tiêm bắp Hanoxylin LA 15% (liều 1 ml/10 kg thể trọng), dùng 1 ngày nghỉ 1 ngày, trong 3–5 ngày
Viêm vú	Phác đồ 1	5 con	Chườm đá lạnh 1–2 lần/ngày (2–3 ngày), vắt cạn sữa viêm, xoa bóp 2–3 lần/ngày	Tiêm bắp Vetrimoxin LA 15% (liều 1 ml/10 kg thể trọng)
	Phác đồ 2	4 con	Chườm đá lạnh 1–2 lần/ngày (2–3 ngày), vắt cạn sữa viêm, xoa bóp 2–3 lần/ngày	Tiêm bắp Hanoxylin LA 15% (liều 1 ml/10 kg thể trọng)

• Phương pháp tính toán và xử lý số liệu: Đánh giá các chỉ tiêu tỷ lệ mắc bệnh (theo giống, theo tháng, theo lứa đẻ), tỷ lệ khỏi bệnh (%), thời gian điều trị (ngày/con), chi phí thuốc (đồng/con), tỷ lệ phối đạt ở chu kỳ kế tiếp. Toàn bộ số liệu thu thập được xử lý bằng phương pháp thống kê sinh vật học theo tài liệu của Nguyễn Văn Thiện (2000), xác định giá trị trung bình mẫu ($\bar{X}$), độ lệch tiêu chuẩn ($S_X$) và sai số của số trung bình ($m_X$).

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Tác giả phân tích tính cấp thiết của công tác thú y sản khoa trong chăn nuôi lợn nái ngoại tập trung. Đặt vấn đề nghiên cứu xuất phát từ thực trạng biến chứng sau đẻ làm giảm tuổi thọ sinh sản và gây thiệt hại kinh tế. Xác lập rõ 3 mục tiêu khoa học, khẳng định ý nghĩa lý luận trong việc cung cấp tư liệu dịch tễ sản khoa tại cơ sở và ý nghĩa thực tiễn trong việc lựa chọn phác đồ điều trị kinh tế, hiệu quả cho các trang trại.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Phần tổng quan tổng hợp 41 tài liệu tham khảo trong và ngoài nước. Tác giả trình bày hệ thống kiến thức về giải phẫu sinh dục, cơ chế điều hòa hormone sinh sản, sinh lý tiết sữa và nuôi con. Phân tích sâu nguyên nhân, triệu chứng và giải pháp phòng trị đối với ba hội chứng sản khoa chính: viêm tử cung, viêm vú và đẻ khó. Đồng thời, tổng hợp các kết quả nghiên cứu trong nước (Trương Lăng, Lê Văn Năm, Phạm Sỹ Lăng, Nguyễn Hùng Nguyệt) và quốc tế (Pierre Brouillt, Popkov, Trekaxova) về các kỹ thuật thụt rửa, phong bế Novocain và ứng dụng kháng sinh phổ rộng.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định đối tượng khảo sát gồm 109 lợn nái ngoại tại trại lợn giống Công ty CP Mỹ Đức Hà Nội. Mô tả chi tiết tiêu chí chẩn đoán lâm sàng cho từng thể bệnh, quy trình thụt rửa tử cung, chườm lạnh bầu vú, kỹ thuật can thiệp đẻ khó. Thiết lập sơ đồ thí nghiệm đối chứng giữa hai loại kháng sinh Vetrimoxin LA và Hanoxylin LA trên tổng số 19 lợn nái viêm tử cung và 9 lợn nái viêm vú, kèm theo các công thức toán học tính toán chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật và phương pháp xử lý thống kê sinh học.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này phản ánh toàn bộ kết quả công tác phục vụ sản xuất và kết quả chuyên đề nghiên cứu:

• Quy trình nuôi dưỡng: Áp dụng cám 566 cho nái chửa kỳ I (2 kg/ngày), cám 567 cho nái chửa kỳ II (2,5–3 kg/ngày, giảm 0,5 kg/ngày ở 3 ngày trước đẻ). Đối với nái nuôi con, khẩu phần tăng dần từ 0,5 kg ngày đẻ, 1 kg ngày thứ nhất, đạt 5 kg từ ngày thứ năm trở đi; giảm 2 kg cám vào ngày cai sữa để tránh sốt sữa.
• Kết quả điều trị các bệnh phát sinh tại trại: Ghi nhận và điều trị thành công các bệnh lý trên đàn lợn con và đàn nái (bệnh cầu trùng, bệnh phân trắng, hội chứng tiêu chảy, viêm khớp và viêm tử cung).
• Tình hình bệnh sản khoa và kết quả thử nghiệm: Phân tích tỷ lệ mắc các bệnh sản khoa theo giống lợn, lứa đẻ, diễn biến theo các tháng trong năm; so sánh thời gian điều trị, tỷ lệ khỏi bệnh, chi phí tiền thuốc và khả năng phục hồi sinh sản (thời gian động dục lại, tỷ lệ phối đậu thai) giữa hai phác đồ kháng sinh Vetrimoxin LA và Hanoxylin LA.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đúc kết những kết quả đạt được về tỷ lệ mắc bệnh sản khoa trên đàn nái tại trại; xác nhận hiệu quả lâm sàng của phác đồ điều trị thử nghiệm; đưa ra các đề nghị cụ thể về quy trình vệ sinh chuồng trại, kỹ thuật đỡ đẻ vô trùng và áp dụng phác đồ thuốc phù hợp vào thực tiễn sản xuất.

Kết quả và đóng góp

Kết quả phục vụ sản xuất và điều trị bệnh tại trại

Trong thời gian thực tập và triển khai đề tài tại Trại lợn Công ty CP Mỹ Đức Hà Nội, tác giả đã tham gia chẩn đoán và điều trị thành công nhiều ca bệnh nội khoa, truyền nhiễm và sản khoa với số liệu thực tế được tổng hợp như sau:

Tên bệnh	Đối tượng mắc	Số con mắc (con)	Số con khỏi (con)	Tỷ lệ khỏi (%)	Phác đồ và thuốc sử dụng
Cầu trùng lợn con	Lợn con 10–15 ngày tuổi	75	69	92,00	Diacocxin 5% (1 ml/con), kết hợp Nova-amoxicol 10% (3 ml/con) và điện giải
Phân trắng lợn con	Lợn con sơ sinh đến 21 ngày	279	252	90,32	Sưởi ấm 32–35°C, Nova-amoxicol 10%, Loperamid, Fe-Dextran B12 10%, Anagil-C
Hội chứng tiêu chảy	Lợn con sau cai sữa	58	54	93,10	Tiêm Nor-100 (1 ml/con), kết hợp Anagil-C, Glucose 5% và điện giải
Viêm khớp	Lợn các lứa tuổi (Streptococcus)	24	22	91,67	Vetrimoxin LA 15% (1 ml/10 kg TT), tiêm nhắc lại ngày thứ 3, ADE-Bcomplex (2 ml/con)
Viêm tử cung	Lợn nái sau đẻ	19	16	84,21	Thụt rửa Han-Iodin 10%, Oxytocin (2–3 ml/ngày), Vetrimoxin LA hoặc Hanoxylin LA, Anagin-C

Đóng góp thực tiễn và giải pháp kỹ thuật

• Quy trình phòng ngừa bệnh sản khoa: Đề xuất quy trình vệ sinh sát trùng chuồng nái đẻ trước 1 tuần bằng dung dịch vôi bột và Han-Iodin 10%; tắm rửa sạch bộ phận sinh dục và bầu vú nái trước khi đẻ; bấm nanh và sưởi ấm cho lợn con ngay sau sinh; tiêm Oxytocin (3 ml/con) sau khi sinh để kích thích tống sạch sản dịch và nhau thai.
• Quy trình can thiệp lâm sàng: Kết hợp chặt chẽ giữa xử lý cục bộ (thụt rửa dung dịch sát trùng Han-Iodin 10% hoặc chườm đá lạnh bầu vú) với điều trị toàn thân bằng kháng sinh tác dụng kéo dài Amoxycillin LA và Oxytetracyclin LA, giúp giảm số lần tiêm, hạn chế gây stress cho lợn nái đang nuôi con.
• Đóng góp so với các nghiên cứu trước: Đề tài cung cấp hệ thống số liệu thực nghiệm trực tiếp trên đàn nái ngoại nuôi công nghiệp tại địa bàn Hà Nội, đưa ra căn cứ khoa học về hiệu lực điều trị và chi phí sử dụng thuốc giữa hai dòng kháng sinh phổ biến trên thị trường.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Khảo sát thực nghiệm được tiến hành trong phạm vi một trại chăn nuôi tập trung (Trại lợn Công ty CP Mỹ Đức Hà Nội) với quy mô 109 lợn nái ngoại, chưa mở rộng so sánh trên các mô hình chăn nuôi nông hộ hoặc các giống lợn nội, lợn lai F1.
  • Số lượng ca bệnh đưa vào thử nghiệm hai phác đồ điều trị còn giới hạn (19 ca viêm đường sinh dục, 9 ca viêm vú).
  • Phương pháp chẩn đoán bệnh chủ yếu dựa trên quan sát triệu chứng lâm sàng và dụng cụ cơ học tại chuồng trại, chưa kết hợp kỹ thuật phân lập vi khuẩn chuyên sâu và làm kháng sinh đồ trong phòng thí nghiệm đối với từng ca bệnh thử nghiệm.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng quy mô thử nghiệm phác đồ điều trị trên số lượng nái lớn hơn qua nhiều chu kỳ đẻ liên tiếp.
  • Tiến hành lấy mẫu bệnh phẩm để phân lập, định danh chủng vi khuẩn gây viêm tử cung, viêm vú tại trại và thực hiện kháng sinh đồ nhằm theo dõi mức độ kháng thuốc của vi khuẩn.
  • Đánh giá sâu hơn các chỉ tiêu kinh tế dài hạn sau điều trị: số lứa đẻ/năm, tỷ lệ sống của lợn con đến ngày cai sữa và năng suất sinh sản ở các lứa kế tiếp của đàn nái đã qua điều trị.

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng sau:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Chăn nuôi Thú y, Thú y, Chăn nuôi: Là tài liệu tham khảo hữu ích về phương pháp bố trí thí nghiệm lâm sàng, kỹ thuật chẩn đoán bệnh sản khoa trên gia súc lớn và phương pháp xử lý số liệu thống kê sinh học trong chăn nuôi.
• Cán bộ kỹ thuật và kỹ sư chăn nuôi tại các trang trại lợn: Cung cấp quy trình định lượng thức ăn theo từng giai đoạn mang thai (cám 566 và 567), kỹ thuật chăm sóc nái trước và sau khi đẻ nhằm phòng ngừa hiện tượng thừa sữa gây viêm vú và hỗ trợ đẻ khó.
• Phần nội dung đáng tham khảo nhất: Quy trình phối hợp thuốc điều trị cục bộ (thụt rửa Han-Iodin 10%, chườm lạnh) và phác đồ sử dụng kháng sinh tác dụng kéo dài (Vetrimoxin LA, Hanoxylin LA) kết hợp trợ sức, trợ lực cho lợn nái sinh sản.

Câu hỏi thường gặp

Khóa luận đã thử nghiệm những phác đồ nào để điều trị viêm đường sinh dục trên lợn nái?

Khóa luận đã thử nghiệm hai phác đồ:

• Phác đồ 1 (10 con nái): Điều trị cục bộ bằng cách thụt rửa tử cung bằng dung dịch Han-Iodin 10%; điều trị toàn thân bằng tiêm bắp Vetrimoxin LA 15% (liều 1 ml/10 kg thể trọng), dùng 1 ngày nghỉ 1 ngày, trong 3–5 ngày.
• Phác đồ 2 (9 con nái): Điều trị cục bộ bằng cách thụt rửa tử cung bằng dung dịch Han-Iodin 10%; điều trị toàn thân bằng tiêm bắp Hanoxylin LA 15% (liều 1 ml/10 kg thể trọng), dùng 1 ngày nghỉ 1 ngày, trong 3–5 ngày.

Quy trình điều trị cục bộ đối với bệnh viêm vú trên lợn nái được tiến hành như thế nào?

Quy trình điều trị cục bộ gồm: Dùng đá lạnh chườm trực tiếp vào bầu vú bị viêm 1–2 lần/ngày để phong bế vùng viêm và giảm đau liên tục trong 2–3 ngày; kết hợp vắt cạn sữa ở bầu vú bị viêm và thực hiện xoa bóp nhẹ nhàng bầu vú 2–3 lần/ngày trước khi tiêm thuốc kháng sinh toàn thân.

Chế độ nuôi dưỡng lợn nái mang thai và nuôi con tại trại được tác giả ghi nhận ra sao?

• Nái chửa kỳ I (ngày 1–84): Cho ăn 2 kg cám 566/con/ngày.
• Nái chửa kỳ II (ngày 85 đến đẻ): Cho ăn 2,5–3 kg cám 567/con/ngày; trước ngày đẻ 3 ngày giảm dần mỗi ngày 0,5 kg cám.
• Nái nuôi con: Ngày đẻ cho ăn 0,5 kg (uống nước tự do bổ sung điện giải); từ ngày thứ 1 đến ngày thứ 4 sau đẻ tăng dần từ 1 kg đến 4 kg/ngày; từ ngày thứ 5 trở đi cho ăn 5 kg cám 567/con/ngày; ngày cai sữa giảm 2 kg cám.

Trong công tác phục vụ sản xuất tại trại, kết quả điều trị bệnh phân trắng lợn con và bệnh viêm khớp đạt tỷ lệ khỏi bao nhiêu?

• Bệnh phân trắng lợn con: Có 279 con mắc bệnh, điều trị khỏi 252 con, đạt tỷ lệ khỏi 90,32% (sử dụng sưởi ấm, Nova-amoxicol 10%, Loperamid, Fe-Dextran B12 10% và Anagil-C).
• Bệnh viêm khớp: Có 24 con mắc bệnh, điều trị khỏi 22 con, đạt tỷ lệ khỏi 91,67% (sử dụng Vetrimoxin LA 15% liều 1 ml/10 kg thể trọng kết hợp tiêm ADE-Bcomplex 2 ml/con).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Tạ Văn Trọng đã khảo sát toàn diện tình hình dịch tễ và bệnh lý sản khoa trên 109 lợn nái ngoại tại Trại giống Công ty CP Mỹ Đức Hà Nội. Đề tài đã thử nghiệm và đánh giá thành công các phác đồ điều trị viêm tử cung và viêm vú dựa trên sự kết hợp giữa can thiệp cục bộ và kháng sinh tác dụng kéo dài Vetrimoxin LA cùng Hanoxylin LA. Các số liệu và quy trình chăm sóc nuôi dưỡng, phòng trị bệnh được trình bày trong công trình có tính thực tiễn cao, đóng góp tài liệu kỹ thuật giá trị cho công tác quản lý và khai thác đàn lợn nái sinh sản.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong những năm gần đây ngành chăn nuôi nước ta phát triển nhanh cả về số lượng và chất lượng. Nhiều giống gia súc, gia cầm được lai tạo du nhập và sản xuất đã đem lại nhiều lợi nhuận cho người chăn nuôi. Chăn nuôi thực sự đã trở thành nguồn thu nhập chính cho nhiều hộ gia đình đồng thời đã thúc đẩy sự phát triển của một số ngành công nghiệp liên quan như chế biến thực phẩm, sản xuất thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y, công nghiệp thuộc da, lông vũ… Chăn nuôi lợn là một trong những mũi nhọn của ngành chăn nuôi nước ta, đóng một vị trí quan trọng và đem lại hiệu quả kinh tế cao. Là nguồn Protein động vật có giá trị phục vụ cho nhu cầu của con người.

Thịt lợn có thể chế biến thành nhiều món ăn phù hợp với khẩu vị của đại gia số người dân, khi chế biến, thịt lợn ít giảm phẩm chất nên nó là nguồn nguyên liệu không thể thay thế được để sản xuất thành các loại thức ăn như: giò, chả, xúc xích, dăm bông… Nó không chỉ cung cấp thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, đáp ứng nhu cầu thực phẩm cho xã hội mà còn là nguồn thu nhập đáng kể cho người chăn nuôi. Ngoài ra chăn nuôi lợn còn cung cấp một lượng lớn phân bón cho trồng trọt và thủy sản. Có thể nói ngành chăn nuôi lợn đã đóng góp một phần đáng kể vào công tác xóa đói giảm nghèo, ổn định đời sống xã hội và thúc đẩy sự phát triển kinh tế chung của đất nước. Xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu của con người về các sản phẩm chăn nuôi ngày càng cao không những về số lượng mà còn cả chất lượng của sản phẩm phải đảm bảo về dinh dưỡng, đặc biệt là phải an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng.

Để đáp ứng nhu cầu đó ngoài những yếu tố về con giống, thức ăn, chế độ chăm sóc nuôi dưỡng, quản lý công tác thú y cần đươc chú trọng nhằm hạn chế bệnh tật, nâng cao chất lượng chăn nuôi. 2 Trong chăn nuôi lợn thì lợn nái có vai trò quan trọng làm tăng số lượng cũng như chất lượng của đàn lợn. Tuy nhiên lợn nái thường mắc một số biến chứng sau đẻ làm giảm năng xuất, phẩm chất đàn lợn. Đây là loại biến chứng rất hay sảy ra và thường để lại hậu quả lâu dài, giảm năng xuất sinh sản, trường hợp nặng lợn nái có thể mất khả năng sinh sản.

tiêu thai, sảy thai, chết thai và tỷ lệ thụ thai thấp Mặt khác, trên thị trường hiện nay có rất nhiều loại thuốc do nhiều cơ sở sản xuất khác nhau để điều trị biến chứng đó. Nên người chăn nuôi còn lúng túng trong việc lựa chọn thuốc và sử dụng phác đồ nào để điều trị các biến chứng đó cho có hiệu quả cao. Vì vậy nghiên cứu một số bệnh sinh sản ở lợn nái sau đẻ và các biện pháp phòng bệnh cũng như một số phác đồ điều trị góp phần nâng cao năng suất sinh sản, hạn chế tối đa thiệt hại kinh tế là một việc làm có ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Xuất phát từ thực tế đó chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài "Tình hình bệnh sản khoa trên đàn lợn nái tại trại Công ty CP Mỹ Đức Hà Nội và thử nghiêm phác đồ điều trị".

Mục tiêu và yêu cầu đề tài - Đánh giá tình hình mắc một số bệnh sinh sản thường gặp trên đàn nái sinh sản nuôi tại trại lơn Công ty CP Mỹ Đức Hà Nội. - Tiến hành điều trị lợn mắc bệnh sinh sản bằng một số phác đồ điều trị, từ đó đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả nhất. - Khuyến cáo một số biện pháp phòng bệnh tích cực để phòng bệnh sinh sản cho lợn nái sau đẻ. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học Các kết quả nghiên cứu một số bệnh sinh sản là những tư liệu khoa học phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo ở trại lợn Công ty CP Mỹ Đức Há Nội. Ý nghĩa thực tiễn - Đánh giá hiệu quả điều trị bệnh của một số phác đồ từ đó đưa ra những liệu trình điều trị hiệu quả, kinh tế để áp dụng rộng rãi trên thực tiễn chăn nuôi. - Làm quen với phương pháp nghiên cứu khoa học. - Nâng cao kiến thức thực tiễn, tăng khả năng tiếp súc với thực tế chăn nuôi, điều trị bệnh cho lợn từ đó nâng cao và củng cố kiến thức của bản thân.

1 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Đặc điểm sinh lý sinh dục và sinh sản của lợn nái * Đặc điểm cấu tạo của cơ quan sinh dục của lợn cái Bộ phận sinh dục bên trong Buồng trứng (Ovanrium): Theo Nguyễn Mạnh Hà và cs (2003) [6], buồng trứng còn gọi là noãn sào, gồm một đôi nằm dưới hông, trước cửa vào xoang chậu và được giữ bởi dây chằng rộng, trên bề mặt buồng trứng sần sùi. Khác với dịch hoàn, buồng trứng của động vật có vú lưu lại trong xoang bụng, phát triển thành một cặp.

Nó thực hiện cả hai chức năng: Ngoại tiết là sản sinh ra tế bào trứng (bài noãn) và nội tiết (sản sinh ra hormon sinh dục cái) có ảnh hưởng tới giới tính, tới chức năng tử cung (đặc tính thứ cấp của con cái). - Cấu tạo: Buồng trứng được bao bọc ở ngoài một lớp màng liên kết sợ chắc tựa như màng bọc của dịch hoàn. Bên trong được chia thành hai phần, cả hai phần đều phát triển một thứ mô liên kết sợi xốp tạo nên một loại chất đệm. + Miền vỏ: Đặc biệt quan trọng với chức năng sinh dục, đảm bảo quá trình phát triển của trứng đến khi trứng chín và rụng.

Miền vỏ bao gồm ba phần: Tế bào trứng nguyên thủy, thể vàng và tế bào bào hình hạt + Miền tủy chứa nhiều mạnh máu và bạch huyết. Ở lợn buồng trứng nằm trước cửa xoang chậu, ứng với vùng đốt sống hông 3 - 4. Bề mặt buồng trứng có nhiều u nổi lên. Buồng trứng dài 1,5 – 2 cm, khối lượng 3 - 5 gam.

- Ống dẫn trứng (Oviductus): ống dẫn trứng ở lợn dài 15- 20 cm uốn khúc nằm cạnh dây chằng rộng. Ống dẫn trứng bắt đầu ở bên cạnh buồng trứng đến đầu tử cung được chia làm 2 phần. 2 + Phần trước tự do có hình phễu loe ra gọi là loa vòi (loa kèn) có tác dụng hứng tế bao trứng chín rụng, đầu này mởi ra trong xoang phúc mạc. + Phần sau thon nhỏ có đường kính dài 0,2 - 0,3 cm nối với sừng tử cung - Tử cung(dạ con) (uterus) + Cấu tạo giải phẫu tử cung Tử cung nằm trong xoang chậu, dưới trực tràng, trên bóng đái, là nơi làm tổ, cung cấp chất dinh dưỡng cho sự phát triển của bao thai đồng thời là cơ quan đẩy bào thai lọt ra ngoài khi sinh đẻ.

Tử cung gồm có hai sừng tử cung, một thân và một cổ tử cung. Ở lợn tử cung thuộc loại hai sừng, các sừng gấp nếp hoặc quăn lại và có độ dài hơn 1m trong khi thân tử cung lại ngắn. Độ dài này phù hợp cho việc mang nhiều thai. + Cổ tử cung Cổ tử cung tổ chức sợi mô liên kết chiếm ưu thế kết hợp với sự góp mặt của một ít cơ trơn.

Ở lợn cổ tử cung không có nếp gấp hình hoa nở mà là những cột thịt xen kẽ cài răng lược với nhau. + Thân tử cung ngắn, niêm mạc thân và sừng tử cung là những nếp gấp nhăn nheo theo chiêu dọc. + Sừng tử cung dài ngoằn ngoèo như ruột non dài chừng 30 -50 cm dây chằng ruộng và rất dài. Thai của lợn được làm tổ ở sừng tử cung.

- Âm đạo (vagina) Âm đạo là đoạn nối tiếp sau cổ tử cung, trước âm hộ. Đây là nơi tiếp nhận dương vật khi giao phối, phía trên là trực tràng, phía dưới là bóng đái, nó được ngăn cách với âm hộ bởi màng trinh. Âm đạo có khả năng co giãn rất lớn và là đường đi ra của thai. Chiều dài của âm đạo của lợn: 10 - 12cm.

3 Ở lợn, biểu mô âm đạo tăng lên về độ cao tối đa vào lúc động dục và giảm xuống điểm thấp nhất ở các ngày 12 - 16, các lớp bề mặt của biểu mô âm đạo bong ra ở các ngày 4 và 14. Khả năng co rút ở âm đạo đóng vai trò chính trong việc đáp ứng tâm lý tính dục và cho sự vận chuyển của tinh trùng. Sự co rút của âm đạo, dạ con và ống dẫn trứng được kích thích bởi dịch thể bài tiết vào trong âm đạo trong quá trình kích thích trước lúc giao phối (Đặng Quang Nam và cs, 2002) [16]. Bộ phận sinh dục bên ngoài Bộ phận sinh dục bên ngoài: là phần người ta có thể nhìn thấy, sờ thấy và quan sát được, bao gồm: âm hộ, âm vật, tiền đình.

+ Âm hộ (vulvae): Đây là đoạn sau cùng của bộ máy dục cái, sau âm đạo và ngăn cách âm đạo bởi màng trinh. Âm hộ nằm dưới hậu môn và được thông ra ngoài bởi một khe thẳng đứng gọi là âm môn. Trong âm hộ còn có lỗ thông với bóng đái, tuyến tiền đình (bartholin) và khí quan cương cứng gọi là âm vật (clitoris). + Âm vật (clitoris): Âm vật nằm ở phía dưới hai mép của âm môn.

Là tổ chức cương cứng, có nhiều dây thần kinh nên tính cảm giác tập trung ở đây cao, tương tự như quy đầu dương vật. Về cấu tạo, âm vật cũng có các thể hổng như con đực. Trên âm vật có nếp da tạo ra mũ âm vật, giữa âm vật bẻ gấp xuống dưới. Trong thực tế sau khi dẫn tinh cho gia súc cái, các dẫn tinh viên thường xoa bóp nhẹ vào âm vật kích thích con cái hưng phấn để tử cung trở lại co thắt vào vận động bình thường.

+ Tiền đình (vestibulum): Nguyễn Mạnh Hà và cs (2003) [6] cho biết tiền đình là giới hạn giữa âm môn và âm đạo, nghĩa là qua tiền đình mới vào âm đạo. Trong tiền đình có 4 dấu vết màng trinh, phía trong màng trinh là âm đạo, phía sau màng trinh có lỗ niệu đạo. Màng trinh có các sợi cơ đàn hồi giữa và do hai lá niêm mạc gấp thành một nếp. Tiền đình có một số tuyến, các tuyến này xếp theo hàng chéo, hướng quay về âm vật, chúng có chức năng tiết dịch nhầy.

- Cấu tạo giải phẫu tuyến vú Theo Đặng Quang Nam và cs (2002) [16] cho biết: tuyến vú chỉ có ở động vật có vú. Tuyến này chỉ phát triển ở con cái khi đến tuổi thành thục về tính (dậy thì) và nó phát triển to nhất ở thời kỳ chửa, đẻ.