Tình Hình Bệnh Sản Khoa Trên Đàn Lợn NáI Tại Công Ty CP Mỹ Đức Hà Nội

Chuyên khảo phân tích Luận văn tình hình bệnh sản khoa trên đàn lợn nái tại trại công ty cp mỹ đức hà nội và thử nghiêm, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Tạ Văn Trọng
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Mạnh Cường
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi Thú y
• Đề tài: Tình Hình Bệnh Sản Khoa Trên Đàn Lợn NáI Tại Công Ty CP Mỹ Đức Hà Nội
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. Phần 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu và yêu cầu đề tài
• 1.2. Ý nghĩa của đề tài
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Đặc điểm sinh lý sinh dục và sinh sản của lợn nái
• 2.3. Một số hiểu biết về bệnh sinh sản
• 2.4. Một số hiểu biết về thuốc sử dụng trong đề tài
• 2.5. Tình hình nghiên cứu trong nước và trên thế giới
• 2.5.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.5.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 3. Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp đánh giá tình hình mắc bệnh sinh sản ở đàn lợn nái sinh sản
• 3.4.2. Phương pháp chẩn đoán một số bệnh sinh sản
• 3.4.3. Phương pháp đánh giá kết quả điều trị bệnh sinh sản ở đàn lợn nái
• 3.4.4. Công thức tính toán từng chỉ tiêu
• 3.4.5. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nội dung, phương pháp và kết quả phục vụ sản xuất
• 4.2. Nội dung công tác phục vụ sản xuất
• 4.3. Biện pháp thực hiện
• 4.4. Kết quả công tác phục vụ sản xuất
• 4.5. Công tác chăm sóc nuôi dưỡng
• 4.6. Kết quả tình hình mắc bệnh sinh sản ở đàn lợn nái của Trại
• 4.7. Tình hình mắc bệnh sinh sản ở đàn lợn nái của Trại
• 4.8. Tỷ lệ mắc bệnh sinh sản theo giống lợn
• 4.9. Tỷ lệ mắc một số bệnh sản khoa ở lợn nái theo lứa đẻ
• 4.10. Tỷ lệ lợn nái mắc một số bệnh sản khoa theo tháng/năm
• 4.11. Kết quả điều trị
• 4.12. Chi phí sử dụng thuốc trong điều trị
• 4.13. Một số chỉ tiêu sinh lý sinh sản của lợn nái sau khi điều trị
• 5. Phần 5: KẾT LUẬN ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Sản Khoa Lợn Nái Tại CP Mỹ Đức HN

Trong bối cảnh ngành chăn nuôi lợn phát triển mạnh mẽ, việc đảm bảo sức khỏe sinh sản cho lợn nái trở nên vô cùng quan trọng. Lợn nái đóng vai trò then chốt trong việc tăng số lượng và chất lượng đàn lợn. Tuy nhiên, các vấn đề về bệnh sản khoa lợn nái thường gây ra những biến chứng sau sinh, ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất và phẩm chất đàn lợn. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá tình hình bệnh sản khoa lợn nái tại trại Công ty CP Mỹ Đức Hà Nội, một đơn vị chăn nuôi lớn, nhằm tìm ra các giải pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả. Việc này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả chăn nuôi và giảm thiểu thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi.

1.1. Vai trò của lợn nái trong chăn nuôi tại CP Mỹ Đức

Lợn nái là nền tảng của mọi trang trại chăn nuôi lợn. Khả năng sinh sản và sức khỏe của chúng quyết định trực tiếp đến số lượng và chất lượng đàn con. Tại CP Mỹ Đức Hà Nội, việc quản lý sinh sản lợn nái được đặc biệt chú trọng để đảm bảo năng suất cao và ổn định. Các biện pháp chăm sóc lợn nái được thực hiện theo quy trình nghiêm ngặt, từ giai đoạn hậu bị đến khi sinh sản và nuôi con.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu bệnh sản khoa lợn nái

Bệnh sản khoa lợn nái gây ra nhiều thiệt hại kinh tế cho người chăn nuôi, bao gồm giảm số lượng con sinh ra, tăng tỷ lệ chết non, và giảm khả năng sinh sản của lợn nái. Việc nghiên cứu tình hình bệnh sản khoa lợn nái giúp xác định các yếu tố nguy cơ, từ đó đưa ra các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả. Nghiên cứu này sẽ cung cấp những thông tin quan trọng để cải thiện quản lý sinh sản lợn nái tại CP Mỹ Đức Hà Nội.

II. Thách Thức Vấn Đề Sinh Sản Lợn Nái Giải Pháp CP Mỹ Đức

Trong quá trình chăn nuôi lợn nái, các trang trại thường đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến vấn đề sinh sản lợn nái. Các bệnh thường gặp như viêm tử cung, sót nhau, mất sữa, và hội chứng MMA (viêm vú, viêm tử cung, mất sữa) gây ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của lợn nái và năng suất sinh sản. Việc chẩn đoán và điều trị kịp thời các bệnh thường gặp lợn nái là vô cùng quan trọng. CP Mỹ Đức Hà Nội đã và đang áp dụng nhiều biện pháp để giảm thiểu các vấn đề sinh sản lợn nái, bao gồm cải thiện điều kiện chuồng trại, nâng cao chất lượng thức ăn, và tăng cường công tác thú y.

2.1. Các bệnh sản khoa thường gặp ở lợn nái tại CP Mỹ Đức

Tại CP Mỹ Đức Hà Nội, các bệnh sản khoa lợn nái thường gặp bao gồm viêm tử cung, sót nhau, mất sữa, và hội chứng MMA. Viêm tử cung thường xảy ra sau khi sinh do nhiễm trùng. Sót nhau gây ra tình trạng viêm nhiễm và ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của lợn nái. Mất sữa khiến lợn con không đủ dinh dưỡng và dễ mắc bệnh. Hội chứng MMA là một bệnh phức tạp, gây ra nhiều thiệt hại cho người chăn nuôi.

2.2. Ảnh hưởng của bệnh sản khoa đến năng suất sinh sản lợn nái

Bệnh sản khoa lợn nái ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất sinh sản, làm giảm số lượng con sinh ra, tăng tỷ lệ chết non, và kéo dài thời gian động dục trở lại sau cai sữa. Điều này gây ra những thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi. Việc kiểm soát và phòng ngừa bệnh sản khoa lợn nái là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất sinh sản lợn nái.

III. Cách Chăm Sóc Lợn Nái Hậu Bị Phòng Bệnh Sản Khoa Hiệu Quả

Để giảm thiểu bệnh sản khoa lợn nái, việc chăm sóc lợn nái hậu bị đóng vai trò quan trọng. Lợn nái hậu bị cần được nuôi dưỡng tốt để phát triển toàn diện, đặc biệt là hệ sinh sản. Cần đảm bảo cung cấp đầy đủ dinh dưỡng, vitamin, và khoáng chất cho lợn nái hậu bị. Ngoài ra, việc tiêm phòng vaccine cho lợn nái cũng rất quan trọng để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản. Chuồng trại cần được vệ sinh sạch sẽ và thông thoáng để giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh.

3.1. Quy trình chăm sóc lợn nái hậu bị tại CP Mỹ Đức

Tại CP Mỹ Đức Hà Nội, quy trình chăm sóc lợn nái hậu bị được thực hiện theo các bước sau: (1) Chọn lọc lợn nái hậu bị khỏe mạnh, có tiềm năng sinh sản tốt. (2) Cung cấp thức ăn cho lợn nái hậu bị đảm bảo dinh dưỡng, vitamin, và khoáng chất. (3) Tiêm phòng vaccine cho lợn nái để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm. (4) Vệ sinh chuồng trại sạch sẽ và thông thoáng. (5) Theo dõi sát sao sức khỏe của lợn nái hậu bị.

3.2. Biện pháp phòng bệnh sản khoa cho lợn nái hiệu quả

Để phòng bệnh sản khoa lợn nái hiệu quả, cần thực hiện các biện pháp sau: (1) Đảm bảo vệ sinh chuồng trại sạch sẽ. (2) Cung cấp thức ăn cho lợn nái đảm bảo dinh dưỡng. (3) Tiêm phòng vaccine cho lợn nái để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm. (4) Theo dõi sát sao sức khỏe của lợn nái sau khi sinh. (5) Sử dụng kháng sinh cho lợn nái theo chỉ định của bác sĩ thú y khi cần thiết.

IV. Phương Pháp Điều Trị Bệnh Sản Khoa Lợn Nái Tại CP Mỹ Đức HN

Khi lợn nái mắc bệnh sản khoa, việc điều trị bệnh sản khoa lợn kịp thời và hiệu quả là vô cùng quan trọng. Các phương pháp điều trị thường bao gồm sử dụng kháng sinh cho lợn nái để điều trị nhiễm trùng, sử dụng thuốc oxytocin để kích thích co bóp tử cung, và sử dụng thuốc giảm đau để giảm đau cho lợn nái. Ngoài ra, việc chăm sóc lợn nái sau khi điều trị cũng rất quan trọng để giúp lợn nái phục hồi sức khỏe và khả năng sinh sản.

4.1. Phác đồ điều trị viêm tử cung ở lợn nái

Phác đồ điều trị viêm tử cung lợn nái thường bao gồm sử dụng kháng sinh cho lợn nái để tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh, sử dụng thuốc oxytocin để kích thích co bóp tử cung và đẩy dịch viêm ra ngoài, và sử dụng thuốc giảm đau để giảm đau cho lợn nái. Ngoài ra, cần vệ sinh tử cung bằng dung dịch sát trùng để loại bỏ vi khuẩn và dịch viêm.

4.2. Điều trị hội chứng MMA viêm vú viêm tử cung mất sữa ở lợn nái

Việc điều trị bệnh MMA lợn nái là một thách thức lớn. Phác đồ điều trị thường bao gồm sử dụng kháng sinh cho lợn nái để điều trị nhiễm trùng, sử dụng thuốc oxytocin để kích thích co bóp tử cung và đẩy dịch viêm ra ngoài, sử dụng thuốc giảm đau để giảm đau cho lợn nái, và sử dụng thuốc kích thích tiết sữa để tăng lượng sữa cho lợn nái. Ngoài ra, cần chăm sóc lợn nái cẩn thận để giúp lợn nái phục hồi sức khỏe.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Tình Hình Bệnh Sản Khoa Tại CP Mỹ Đức

Nghiên cứu về tình hình bệnh sản khoa lợn nái tại CP Mỹ Đức Hà Nội cho thấy tỷ lệ mắc các bệnh như viêm tử cung, sót nhau, và MMA vẫn còn khá cao. Tuy nhiên, việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị đã giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng giống lợn, lứa đẻ, và mùa vụ có ảnh hưởng đến tỷ lệ mắc bệnh sản khoa lợn nái. Các kết quả này cung cấp những thông tin quan trọng để cải thiện quản lý sinh sản lợn nái tại CP Mỹ Đức Hà Nội.

5.1. Tỷ lệ mắc bệnh sản khoa theo giống lợn tại CP Mỹ Đức

Nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt về tỷ lệ mắc bệnh sản khoa lợn nái giữa các giống lợn khác nhau tại CP Mỹ Đức Hà Nội. Một số giống lợn có khả năng chống chịu bệnh tốt hơn so với các giống khác. Việc lựa chọn giống lợn phù hợp có thể giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh sản khoa lợn nái.

5.2. Ảnh hưởng của lứa đẻ đến tỷ lệ mắc bệnh sản khoa

Tỷ lệ mắc bệnh sản khoa lợn nái có xu hướng tăng lên theo lứa đẻ. Lợn nái ở các lứa đẻ cao thường có sức khỏe yếu hơn và dễ mắc bệnh hơn. Việc chăm sóc lợn nái ở các lứa đẻ cao cần được chú trọng hơn để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh sản khoa lợn nái.

VI. Kết Luận Giải Pháp Nâng Cao Sức Khỏe Sinh Sản Lợn Nái

Việc nâng cao sức khỏe sinh sản cho lợn nái là một quá trình liên tục và đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các biện pháp phòng ngừa, điều trị, và chăm sóc lợn nái. CP Mỹ Đức Hà Nội cần tiếp tục đầu tư vào việc cải thiện điều kiện chuồng trại, nâng cao chất lượng thức ăn, và tăng cường công tác thú y. Ngoài ra, việc áp dụng các công nghệ mới trong quản lý sinh sản lợn nái cũng có thể giúp nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

6.1. Các giải pháp cải thiện quản lý sinh sản lợn nái tại CP Mỹ Đức

Để cải thiện quản lý sinh sản lợn nái tại CP Mỹ Đức Hà Nội, cần thực hiện các giải pháp sau: (1) Cải thiện điều kiện chuồng trại để giảm thiểu nguy cơ nhiễm bệnh. (2) Nâng cao chất lượng thức ăn cho lợn nái để đảm bảo dinh dưỡng. (3) Tăng cường công tác thú y để phát hiện và điều trị bệnh kịp thời. (4) Áp dụng các công nghệ mới trong quản lý sinh sản lợn nái.

6.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo về bệnh sản khoa lợn nái

Các hướng nghiên cứu tiếp theo về bệnh sản khoa lợn nái có thể tập trung vào việc tìm hiểu các yếu tố di truyền ảnh hưởng đến khả năng chống chịu bệnh, phát triển các loại vaccine mới để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm, và nghiên cứu các phương pháp điều trị mới hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Ngành chăn nuôi lợn giữ vị trí huyết mạch trong cơ cấu nông nghiệp Việt Nam, đóng góp trên 60% tổng sản lượng thịt xẻ và tạo chuỗi giá trị mở rộng từ sản xuất thức ăn, công nghiệp chế biến đến dược phẩm thú y. Trong mô hình chăn nuôi lợn công nghiệp hiện đại, năng suất sinh sản của đàn lợn nái quyết định trực tiếp đến hiệu quả kinh tế và giá thành sản xuất lợn giống/lợn thịt. Tuy nhiên, theo các số liệu thống kê ngành thú y, hội chứng MMA (Mastitis - Metritis - Agalactia: Viêm vú - Viêm tử cung - Mất sữa) và các biến chứng sản khoa sau sinh xảy ra phổ biến với tỷ lệ mắc dao động từ 15% đến trên 35% tại các trang trại tập trung, làm suy giảm nghiêm trọng chỉ số sinh sản, gia tăng tỷ lệ hao hụt lợn con theo mẹ từ 30% đến 100% và tăng tỷ lệ loại thải đàn nái sớm.

Đề tài khóa luận tốt nghiệp: "Tình hình bệnh sản khoa trên đàn lợn nái tại trại Công ty CP Mỹ Đức Hà Nội và thử nghiệm phác đồ điều trị" (Tác giả: Tạ Văn Trọng; Giảng viên hướng dẫn: ThS. Nguyễn Mạnh Cường - Khoa Chăn nuôi Thú y, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên) được triển khai nhằm giải quyết trực tiếp các điểm nghẽn kỹ thuật trong công tác kiểm soát bệnh sản khoa tại cơ sở chăn nuôi quy mô công nghiệp.

Mục tiêu của dự án

1. Khảo sát dịch tễ học chuyên sâu: Xác định tỷ lệ mắc các bệnh sản khoa chủ yếu (viêm tử cung, viêm vú, đẻ khó) trên đàn nái ngoại theo các biến số: giống lợn, lứa đẻ và mùa vụ/tháng trong năm tại Trại lợn Công ty CP Mỹ Đức Hà Nội.
2. Thử nghiệm lâm sàng và tối ưu hóa phác đồ điều trị: Thiết kế, so sánh đối chứng hiệu quả điều trị của hai phác đồ kháng sinh tác dụng kéo dài (Long-Acting - LA): Vetrimoxin LA 15% (Amoxicillin trihydrate) và Hanoxylin LA 20% (Oxytetracycline dihydrate) kết hợp can thiệp hộ lý cục bộ.
3. Đánh giá phục hồi sinh lý và kinh tế kỹ thuật: Phân tích khả năng phục hồi chức năng sinh dục, tỷ lệ động dục trở lại, tỷ lệ thụ thai chu kỳ 1 và tính toán chi phí điều trị/nái để đưa ra quy trình chuẩn hóa áp dụng thực tế.

Phương pháp tiếp cận và phạm vi

• Cách tiếp cận: Ứng dụng dược lực học của nhóm kháng sinh $\beta$-lactam và Tetracycline phổ rộng kết hợp hormone tăng co bóp tử cung (Oxytocin) và dung dịch sát trùng hữu cơ (Han-Iodin 10%), đối chiếu với phương pháp thống kê sinh vật học để xác thực lâm sàng.
• Phạm vi nghiên cứu: Theo dõi trên đàn 109 lợn nái ngoại sinh sản (giống Landrace, Yorkshire và con lai F1 LY) tại Trại lợn Công ty CP Mỹ Đức, xã Phù Lưu Tế, huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội trong giai đoạn từ 15/06/2013 đến 15/11/2014.
• Chỉ tiêu định lượng mục tiêu: Đạt tỷ lệ chữa khỏi bệnh sản khoa $\ge 85%$, thời gian điều trị trung bình từ 3 - 5 ngày, tỷ lệ phối giống đạt chửa sau cai sữa $> 80%$.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại các cơ sở chăn nuôi lợn tập trung, việc kiểm soát bệnh viêm tử cung và viêm vú sau đẻ còn gặp nhiều hạn chế do can thiệp thú y chưa đúng thời điểm, sử dụng kháng sinh thế hệ cũ, tiêm lặp lại nhiều lần gây stress cho gia súc mẹ và nguy cơ tồn dư kháng sinh, lờn thuốc cao.

Tiêu chí so sánh	Giải pháp truyền thống (Pen-Strep thông thường)	Giải pháp dân gian / Thảo dược	Giải pháp tối ưu hóa LA (Đề tài đề xuất)
Hoạt chất chính	Penicillin G + Streptomycin dạng tiêm tiêu chuẩn	Nước lá trầu không, muối loãng, chườm nóng	Amoxicillin LA 150mg/ml / Oxytetracycline LA 200mg/ml
Thời gian duy trì nồng độ (MIC)	12 - 24 giờ (Cần tiêm 1 - 2 lần/ngày)	Không xác định được dược động học	48 giờ liên tục sau 1 mũi tiêm
Mức độ xâm lấn mô đích	Trung bình ở mô cơ quan sinh dục	Chỉ tác dụng bề mặt ngoài	Rất cao ở niêm mạc tử cung, nhu mô tuyến vú
Tác động stress trên nái	Cao (tiêm liên tục 4 - 6 mũi/liệu trình)	Rất cao do thao tác thủ công nhiều lần	Rất thấp (chỉ 2 mũi tiêm cách ngày)
Tỷ lệ phục hồi sinh sản	65% - 75%	$< 50%$ (dễ tái phát thể mãn)	$> 84%$ - 90%
Nguy cơ nhờn thuốc	Rất cao do nồng độ đỉnh dao động lớn	Không kiểm soát được vi khuẩn	Thấp nhờ nồng độ ức chế duy trì ổn định

Ma trận phân loại yêu cầu kỹ thuật (MoSCoW)

• Must have: Phác đồ phải tiêu diệt được phổ vi khuẩn gây bệnh chính (Streptococcus agalactiae, Staphylococcus aureus, E. coli, Klebsiella spp.); Duy trì nồng độ kháng sinh hiệu dụng $\ge 48\text{h}$; Khôi phục niêm mạc tử cung và khả năng tiết sữa.
• Should have: Kết hợp liệu pháp kích thích co bóp cơ trơn tống sản dịch (Oxytocin); Giảm đau và chống phù nề tuyến vú (chườm lạnh); Khử trùng cục bộ (Han-Iodin 10%).
• Could have: Bổ sung phức hợp vitamin B-complex, Vitamin C, Gluconat canxi để trợ sức, trợ lực, kích thích trao đổi chất.
• Won't have: Sử dụng các hoạt chất kháng sinh cấm trong thú y hoặc các phác đồ tiêm xâm lấn tĩnh mạch phức tạp đòi hỏi cố định gia súc dài hạn.

Thiết kế hệ thống kỹ thuật và quy trình can thiệp

Quy trình can thiệp bệnh sản khoa được chuẩn hóa thành 5 mô-đun chức năng tích hợp:

Cấu trúc hoạt chất và công nghệ dược phẩm sử dụng

                CẤU TRÚC PHÂN TỬ CỦA CÁC HOẠT CHẤT TRỌNG TÂM

   Amoxicillin Trihydrate (Nhóm β-lactam):
   C16H19N3O5S · 3H2O
   [Ức chế tổng hợp Mucopeptide màng tế bào vi khuẩn]
   
   Oxytetracycline Dihydrate (Nhóm Tetracycline):
   C22H24N2O9 · 2H2O
   [Gắn tiểu phần 30S Ribosome, ức chế tổng hợp Protein vi khuẩn]

1. Vetrimoxin LA (Pháp):
   • Thành phần: 150 mg Amoxicillin trihydrate/ml dung dịch nhũ dầu.
   • Dược động học: Hấp thu nhanh, phân bố mạnh vào mô liên kết vùng chậu và tuyến vú, đào thải dạng hoạt tính qua hệ niệu dục. Tác dụng kéo dài 48 giờ.
2. Hanoxylin LA (Hanvet):
   • Thành phần: 20 g Oxytetracycline/100 ml dung dịch.
   • Cơ chế tác dụng: Gắn vào tiểu phần 30S của ribosome vi khuẩn, ngăn cản Aminoacyl-tRNA gắn vào phức hợp mRNA/ribosome, kìm hãm nhân đôi tế bào. Tác dụng kéo dài 48 - 72 giờ.
3. Han-Iodin 10%: Dung dịch phức hợp Povidone Iodine sát trùng phổ rộng, không gây kích ứng rát niêm mạc tử cung.
4. Oxytocin sinh dục: Kích thích thụ thể oxytocinergic trên cơ trơn tử cung, tạo cơn co bóp nhịp nhàng tống cặn bã, mủ và dịch nhau tích tụ.

Thuật toán quyết định chẩn đoán và điều trị (Diagnostic & Treatment Algorithm)

# Mô hình thuật toán chuẩn hóa cây quyết định điều trị bệnh sản khoa nái
class SowObstetricProtocol:
    def __init__(self, sow_id, rectal_temp, discharge_type, udder_status):
        self.sow_id = sow_id
        self.rectal_temp = rectal_temp          # Thân nhiệt trực tràng (°C)
        self.discharge_type = discharge_type    # 'none', 'serous', 'purulent', 'foul_bloody'
        self.udder_status = udder_status        # {'swollen': bool, 'fever': bool, 'milk_clots': bool}

    def diagnose_and_prescribe(self):
        protocol = {
            "diagnosis": [],
            "local_treatment": [],
            "systemic_treatment": [],
            "duration_days": 0
        }
        
        # 1. Chẩn đoán Viêm tử cung (Metritis)
        if self.rectal_temp > 39.5 and self.discharge_type in ['purulent', 'foul_bloody']:
            severity = "Heavy (+++)" if self.discharge_type == 'foul_bloody' else "Moderate (++)"
            protocol["diagnosis"].append(f"Viêm tử cung mủ thể {severity}")
            protocol["local_treatment"].append("Thụt rửa Han-Iodin 10% (3 lít/lần, 2 lần/ngày)")
            protocol["systemic_treatment"].append("Oxytocin 2-3ml/con/ngày x 2 ngày")
        
        # 2. Chẩn đoán Viêm vú (Mastitis)
        if self.udder_status['swollen'] and self.udder_status['fever']:
            protocol["diagnosis"].append("Viêm vú cấp tính")
            protocol["local_treatment"].append("Chườm đá lạnh 1-2 lần/ngày (2-3 ngày) + Vắt cạn sữa viêm 3 lần/ngày")
            
        # 3. Phác đồ kháng sinh LA toàn thân
        if protocol["diagnosis"]:
            # Chỉ định phác đồ tối ưu Amoxicillin LA
            protocol["systemic_treatment"].append("Vetrimoxin LA 15%: 1ml/10kg TT tiêm bắp (Tiêm Ngày 1, Ngày 3)")
            protocol["systemic_treatment"].append("Anagin-C + B-Complex: 1ml/10kg TT trợ lực")
            protocol["duration_days"] = 4  # 2 mũi cách 48h
        else:
            protocol["diagnosis"].append("Sinh lý bình thường")
            
        return protocol

Phương pháp nghiên cứu và xử lý sinh học

Dữ liệu lâm sàng được theo dõi và xử lý theo phương pháp thống kê sinh học của Nguyễn Văn Thiện (2000):

• Số trung bình mẫu ($\bar{X}$): $$\bar{X} = \frac{\sum_{i=1}^n X_i}{n}$$
• Độ lệch tiêu chuẩn ($S_X$): $$S_X = \pm \sqrt{\frac{\sum X_i^2 - \frac{(\sum X_i)^2}{n}}{n - 1}}$$
• Sai số của số trung bình ($m_X$): $$m_X = \pm \frac{S_X}{\sqrt{n - 1}} \quad (\text{với } n \le 30)$$
• Công thức ước tính sản lượng sữa lợn mẹ ($M$): $$M = M_1 + M_2 = (W_{21} - W_{ss}) \times 3 + \frac{4}{5} M_1$$ (Trong đó $W_{21}$: Khối lượng toàn ổ lúc 21 ngày tuổi; $W_{ss}$: Khối lượng toàn ổ sơ sinh).

---

Implementation và kết quả

Quy trình triển khai thực địa

Dự án được triển khai qua 4 giai đoạn kỹ thuật đồng bộ tại Trại lợn Công ty CP Mỹ Đức:

[Giai đoạn 1]      [Giai đoạn 2]      [Giai đoạn 3]      [Giai đoạn 4]      [Tổng kết]
Điều tra dịch tễ   Thiết lập quy trình Khảo nghiệm so     Theo dõi chỉ tiêu  Phân tích ANOVA
109 nái ngoại      vệ sinh & hộ lý    sánh 2 phác đồ     sinh sản sau cai   & viết báo cáo
(Tháng 6-12/2013)  (Tháng 1-3/2014)   (Tháng 4-8/2014)   (Tháng 9-11/2014)  (Tháng 11/2014)

1. Chuẩn bị và ổn định tiểu khí hậu: Sát trùng định kỳ chuồng đẻ bằng vôi bột 20% và Han-Iodin 10% 2 lần/tuần; thiết lập ổ úm hồng ngoại $32 - 35^\circ\text{C}$ cho lợn con, giảm dần về $25 - 27^\circ\text{C}$ ở ngày tuổi thứ 8.
2. Kỹ thuật đỡ đẻ và can thiệp đẻ khó: Đỡ đẻ vô trùng, bôi trơn Vaseline y tế; cắt rốn sát trùng cồn I-ốt; mài nanh và tiêm sắt Fe-Dextran $B_{12}$ 10% (1ml/con) ở 2-3 ngày tuổi.
3. Thực nghiệm phác đồ điều trị: Phân bổ ngẫu nhiên các cá thể nái mắc bệnh viêm đường sinh dục và viêm vú vào 2 lô thử nghiệm tương đương:
   • Lô 1 (Phác đồ Vetrimoxin LA): 10 nái viêm tử cung + 5 nái viêm vú.
   • Lô 2 (Phác đồ Hanoxylin LA): 9 nái viêm tử cung + 4 nái viêm vú.

Kết quả thử nghiệm và kiểm định lâm sàng

Tình hình dịch tễ bệnh sinh sản trên đàn lợn nái (n = 109)

• Tỷ lệ mắc theo thể bệnh: Viêm đường sinh dục chiếm 17.43% (19/109 nái); Viêm vú chiếm 8.25% (9/109 nái); Hiện tượng đẻ khó chiếm 7.34% (8/109 nái).
• Tỷ lệ mắc theo giống: Lợn Landrace có tỷ lệ mắc cao nhất (19.44%), tiếp theo là Yorkshire (16.67%) và con lai LY (13.51%).
• Tỷ lệ mắc theo lứa đẻ: Tập trung cao nhất ở lứa đẻ thứ 1 (hậu bị mới đẻ - 22.22%) do khung xương chậu hẹp, đường sinh dục chưa hoàn thiện và lứa $> 6$ (23.08%) do trương lực cơ tử cung suy giảm.

Kết quả điều trị so sánh giữa 2 phác đồ kháng sinh

      SO SÁNH TỶ LỆ ĐIỀU TRỊ KHỎI GIỮA HAI PHÁC ĐỒ KHÁNG SINH (%)
           Phác đồ 1 (Vetrimoxin LA)           Phác đồ 2 (Hanoxylin LA)

Chỉ tiêu kỹ thuật - kinh tế	Phác đồ 1 (Vetrimoxin LA 15%)	Phác đồ 2 (Hanoxylin LA 20%)	Chênh lệch / Đánh giá
Số ca điều trị viêm tử cung	10 con	9 con	-
Số ca khỏi bệnh	9 con	7 con	-
Tỷ lệ điều trị khỏi viêm tử cung	90.00%	77.78%	+12.22% (P < 0.05)
Tỷ lệ điều trị khỏi viêm vú	100.00% (5/5 con)	75.00% (3/4 con)	+25.00%
Thời gian điều trị trung bình	3.2 ± 0.3 ngày	4.6 ± 0.5 ngày	Rút ngắn 1.4 ngày
Số mũi tiêm kháng sinh	2 mũi (cách 48h)	3 mũi (cách 48h)	Giảm 33.3% số lần tiêm
Chi phí thuốc trung bình / con	185.000 VNĐ	142.000 VNĐ	Chênh lệch 43.000 VNĐ
Tỷ lệ phối giống đạt chửa chu kỳ 1	88.89% (8/9 con)	71.43% (5/7 con)	+17.46%
Số con cai sữa trung bình/ổ	10.42 ± 0.35 con	9.55 ± 0.42 con	Tăng 0.87 con/ổ
Khối lượng lợn con cai sữa (21 ngày)	6.35 ± 0.28 kg/con	5.82 ± 0.31 kg/con	Tăng 0.53 kg/con

Hiệu quả kiểm soát các bệnh kế phát trên đàn lợn con

Song song với việc điều trị nái mẹ, quy trình chăm sóc - điều trị kế phát trên đàn con đạt hiệu quả:

• Bệnh cầu trùng lợn con (Isospora suis): Dùng Diacocxin 5% (1ml/con) lúc 5-6 ngày tuổi; chữa khỏi 69/75 con, đạt tỷ lệ 92.00%.
• Bệnh phân trắng lợn con (E. coli): Dùng Nova-Amoxicol 10% + Loperamid + Fe-Dextran; chữa khỏi 252/279 con, đạt tỷ lệ 90.32%.
• Hội chứng tiêu chảy sau cai sữa: Dùng Nor-100 tiêm bắp; chữa khỏi 54/58 con, đạt tỷ lệ 93.10%.
• Bệnh viêm khớp (Streptococcus spp.): Dùng Vetrimoxin LA 15% + ADE-B-complex; chữa khỏi 22/24 con, đạt tỷ lệ 91.67%.

---

Đổi mới và đóng góp

Đột phá về giải pháp kỹ thuật

1. Ứng dụng công nghệ kháng sinh nhũ dầu hạt siêu mịn (Long-Acting 48h): Thay thế hoàn toàn phác đồ truyền thống tiêm Penicillin/Streptomycin 2 lần/ngày bằng Amoxicillin LA tiêm cách nhật (48h/lần). Giảm 50% số lần tiêm chích, hạn chế phản ứng sốt stress làm mất sữa mẹ đột ngột.
2. Liệu pháp phối hợp đa hướng "Hóa dược đích + Cơ học + Nội tiết":
   • Cơ học: Thụt rửa áp lực thấp bằng Han-Iodin 10% giúp làm sạch mủ bám mà không làm tróc lớp niêm mạc non.
   • Nội tiết: Tiêm Oxytocin 2-3ml kích thích cơn co bóp sinh lý, hỗ trợ tự đào thải sản dịch tự nhiên.
   • Lạnh cục bộ: Liệu pháp chườm đá lạnh bầu vú 1-2 lần/ngày tạo phản xạ co mạch tức thời, giảm thoát dịch fibrin gây xơ cứng tuyến sữa.
3. Cơ sở dữ liệu thực chứng chuẩn hóa: Xây dựng bộ số liệu đầy đủ về dịch tễ bệnh sản khoa trên giống lợn ngoại công nghiệp nuôi tại tiểu vùng khí hậu đồng bằng sông Hồng.

                      SO SÁNH CÁC PHÁC ĐỒ ĐIỀU TRỊ LÂM SÀNG

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản ứng dụng thực tế

• Trang trại lợn nái sinh sản quy mô tập trung (100 - 5.000 nái): Áp dụng trọn gói quy trình vệ sinh chuồng đẻ, đỡ đẻ khoa học và quy trình dự phòng viêm tử cung ngay sau sinh bằng 1 mũi tiêm Oxytocin kết hợp Vetrimoxin LA.
• Mô hình gia công liên kết với tập đoàn: Ứng dụng phác đồ xử lý nhanh các ca đẻ khó, thai lưu, sót nhau nhằm bảo toàn đàn nái giống gốc hạt nhân (Grand-Parent - GP, Great-Grand-Parent - GGP).

Phân tích hiệu quả kinh tế (Cost-Benefit Analysis)

ƯỚC TÍNH CHI PHÍ VÀ HIỆU QUẢ KINH TẾ CHO TRẠI NÁI 100 CON/NĂM

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật

• Điều kiện xét nghiệm vi sinh: Đề tài dựa chủ yếu trên chẩn đoán lâm sàng, chỉ tiêu thân nhiệt và phản ứng hóa học Muxin test dịch âm đạo; chưa thực hiện phân lập định lượng vi khuẩn và làm kháng sinh đồ (Antibiogram) tự động cho từng cá thể do thiếu phòng lab dã chiến tại trại.
• Thời gian theo dõi giới hạn: Nghiên cứu theo dõi năng suất đến thời điểm cai sữa và phối giống chu kỳ kế tiếp, chưa theo dõi kéo dài suốt vòng đời sản xuất của nái qua 3-5 lứa tiếp theo.

Hướng phát triển công nghệ tiếp theo

1. Tích hợp IoT & Cảm biến hình ảnh nhiệt (Thermal Imaging): Lắp đặt camera hồng ngoại tại ô chuồng đẻ để quét tự động thân nhiệt bầu vú và vùng âm hộ, phát hiện sớm ổ viêm sốt trước khi xuất hiện triệu chứng lâm sàng 12 - 24h.
2. Ứng dụng chế phẩm sinh học & Kháng thể lòng đỏ trứng (IgY): Nghiên cứu các chế phẩm IgY đặc hiệu kháng E. coli và Streptococcus suis thụt rửa tử cung nhằm giảm thiểu hơn nữa việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi an toàn sinh học.

---

Đối tượng hưởng lợi

                              CÁC NHÓM HƯỞNG LỢI CHÍNH

• Sinh viên & Học viên Chăn nuôi - Thú y: Nắm vững phương pháp luận nghiên cứu sản khoa, kỹ thuật chẩn đoán lâm sàng 3 thể viêm tử cung và các công thức toán sinh vật học trong xử lý dữ liệu.
• Bác sĩ Thú y & Kỹ thuật viên trại: Sở hữu quy trình SOP điều trị chi tiết, liều lượng chuẩn xác và thời gian cách nhật giúp tối ưu hóa công lao động.
• Chủ doanh nghiệp & Trang trại chăn nuôi: Bảo toàn vốn con giống chất lượng cao, nâng cao chỉ số cai sữa/nái/năm (PSY) từ 20-22 con lên 24-26 con/nái/năm.
• Nhà nghiên cứu dịch tễ: Cung cấp bộ tham chiếu về tỷ lệ mắc bệnh sản khoa trên giống Landrace và Yorkshire tại Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Phác đồ Vetrimoxin LA 15% có gây mất sữa hoặc tồn dư kháng sinh sang lợn con qua đường bú không?

Amoxicillin trihydrate thuộc nhóm $\beta$-lactam có độ an toàn rất cao trên gia súc đang tiết sữa. Thuốc phân bố nhanh qua mô và đào thải chủ yếu qua nước tiểu, tỷ lệ bài tiết qua tuyến sữa ở mức kiểm soát được và không gây ức chế phản xạ tiết hormone Prolactin/Oxytocin, đảm bảo đàn con bú mẹ an toàn và không bị rối loạn tiêu hóa do tồn dư.

2. Tại sao nên chọn kháng sinh tác dụng kéo dài (LA) thay vì kháng sinh tiêm hàng ngày?

Kháng sinh LA sử dụng tá dược nhũ dầu đặc biệt giúp hoạt chất giải phóng chậm và duy trì nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) liên tục trong máu và mô đích suốt 48 giờ. Việc này giúp:

• Cắt đứt chu kỳ nhân đôi của vi khuẩn hiệu quả hơn.
• Giảm số lần tiêm từ 4 - 6 mũi xuống còn 2 mũi.
• Hạn chế tối đa stress rặn đau, sốt kinh hoảng ở lợn nái mới đẻ.

3. Thời điểm nào thụt rửa tử cung bằng Han-Iodin 10% mang lại hiệu quả cao nhất?

Thời điểm vàng để thụt rửa là từ 12 - 24 giờ sau khi lợn đẻ xong. Lúc này cổ tử cung vẫn còn mở tự nhiên, cho phép ống dẫn dung dịch đưa sâu vào thân và sừng tử cung mà không gây xây xát cơ học. Tuyệt đối không thụt rửa áp lực mạnh khi cổ tử cung đã đóng kín (sau 72 giờ) vì dễ gây ứ mủ và rách niêm mạc.

4. Cần xử lý thế nào khi lợn nái bị đẻ khó do thai ngược hoặc thai quá to?

Thực hiện can thiệp theo thứ tự:

1. Tiêm 1 mũi Oxytocin (2-3ml) nếu cổ tử cung đã mở hoàn toàn nhưng cơn rặn yếu.
2. Nếu thai kẹt cơ học: Rửa sạch tay, sát trùng cồn, bôi trơn toàn bộ cánh tay bằng Vaseline.
3. Đưa tay nhẹ nhàng theo đường xoắn cổ tử cung, xoay chỉnh tư thế thai (đầu - 2 chân trước hoặc mông - 2 chân sau hướng ra ngoài) rồi kéo nhẹ nhàng theo nhịp rặn của nái.
4. Sau can thiệp bắt buộc tiêm ngay phác đồ kháng sinh phòng viêm.

5. Chi phí đầu tư cho phác đồ Vetrimoxin LA có đắt hơn so với thuốc nội không?

Mặc dù giá 1 lọ Vetrimoxin LA nhập khẩu cao hơn thuốc thông thường khoảng 25-30%, nhưng xét trên tổng chi phí liệu trình:

• Số mũi tiêm ít hơn (2 mũi so với 4-6 mũi).
• Thời gian khỏi nhanh hơn (3.2 ngày so với 6-8 ngày).
• Giảm triệt để nguy cơ viêm mãn tính dẫn đến loại thải nái giống (tiết kiệm hàng chục triệu đồng tiền thay đàn). Do đó, tổng chi phí kinh tế trên mỗi chu kỳ sinh sản là thấp hơn đáng kể.

---

Kết luận

Đề tài khóa luận tốt nghiệp của tác giả Tạ Văn Trọng đã giải quyết trọn vẹn và khoa học bài toán bệnh sản khoa trên đàn lợn nái ngoại tại Trại lợn Công ty CP Mỹ Đức Hà Nội. Nghiên cứu khẳng định:

• Bệnh viêm tử cung (17.43%) và viêm vú (8.25%) là những nguyên nhân hàng đầu gây tổn thất sinh sản trên đàn nái ngoại, tập trung nhiều nhất ở lứa đẻ 1 và lứa $\ge 6$.
• Phác đồ sử dụng Vetrimoxin LA 15% (Amoxicillin trihydrate) kết hợp thụt rửa Han-Iodin 10% và Oxytocin là giải pháp tối ưu vượt trội: đạt tỷ lệ khỏi bệnh 90.00% đối với viêm tử cung và 100.00% đối với viêm vú, rút ngắn thời gian điều trị xuống 3.2 ngày, đạt tỷ lệ thụ thai chu kỳ kế tiếp 88.89% và nâng cao rõ rệt khối lượng cai sữa của lợn con.

Quy trình kỹ thuật của đề tài là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng cao cho các kỹ sư chăn nuôi, bác sĩ thú y và các hệ thống trang trại chăn nuôi lợn công nghiệp trên toàn quốc nhằm nâng cao năng suất sinh sản và tối đa hóa lợi nhuận bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong những năm gần đây ngành chăn nuôi nước ta phát triển nhanh cả về số lượng và chất lượng. Nhiều giống gia súc, gia cầm được lai tạo du nhập và sản xuất đã đem lại nhiều lợi nhuận cho người chăn nuôi. Chăn nuôi thực sự đã trở thành nguồn thu nhập chính cho nhiều hộ gia đình đồng thời đã thúc đẩy sự phát triển của một số ngành công nghiệp liên quan như chế biến thực phẩm, sản xuất thức ăn chăn nuôi, thuốc thú y, công nghiệp thuộc da, lông vũ… Chăn nuôi lợn là một trong những mũi nhọn của ngành chăn nuôi nước ta, đóng một vị trí quan trọng và đem lại hiệu quả kinh tế cao. Là nguồn Protein động vật có giá trị phục vụ cho nhu cầu của con người.

Thịt lợn có thể chế biến thành nhiều món ăn phù hợp với khẩu vị của đại gia số người dân, khi chế biến, thịt lợn ít giảm phẩm chất nên nó là nguồn nguyên liệu không thể thay thế được để sản xuất thành các loại thức ăn như: giò, chả, xúc xích, dăm bông… Nó không chỉ cung cấp thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, đáp ứng nhu cầu thực phẩm cho xã hội mà còn là nguồn thu nhập đáng kể cho người chăn nuôi. Ngoài ra chăn nuôi lợn còn cung cấp một lượng lớn phân bón cho trồng trọt và thủy sản. Có thể nói ngành chăn nuôi lợn đã đóng góp một phần đáng kể vào công tác xóa đói giảm nghèo, ổn định đời sống xã hội và thúc đẩy sự phát triển kinh tế chung của đất nước. Xã hội ngày càng phát triển, nhu cầu của con người về các sản phẩm chăn nuôi ngày càng cao không những về số lượng mà còn cả chất lượng của sản phẩm phải đảm bảo về dinh dưỡng, đặc biệt là phải an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng.

Để đáp ứng nhu cầu đó ngoài những yếu tố về con giống, thức ăn, chế độ chăm sóc nuôi dưỡng, quản lý công tác thú y cần đươc chú trọng nhằm hạn chế bệnh tật, nâng cao chất lượng chăn nuôi. 2 Trong chăn nuôi lợn thì lợn nái có vai trò quan trọng làm tăng số lượng cũng như chất lượng của đàn lợn. Tuy nhiên lợn nái thường mắc một số biến chứng sau đẻ làm giảm năng xuất, phẩm chất đàn lợn. Đây là loại biến chứng rất hay sảy ra và thường để lại hậu quả lâu dài, giảm năng xuất sinh sản, trường hợp nặng lợn nái có thể mất khả năng sinh sản.

tiêu thai, sảy thai, chết thai và tỷ lệ thụ thai thấp Mặt khác, trên thị trường hiện nay có rất nhiều loại thuốc do nhiều cơ sở sản xuất khác nhau để điều trị biến chứng đó. Nên người chăn nuôi còn lúng túng trong việc lựa chọn thuốc và sử dụng phác đồ nào để điều trị các biến chứng đó cho có hiệu quả cao. Vì vậy nghiên cứu một số bệnh sinh sản ở lợn nái sau đẻ và các biện pháp phòng bệnh cũng như một số phác đồ điều trị góp phần nâng cao năng suất sinh sản, hạn chế tối đa thiệt hại kinh tế là một việc làm có ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Xuất phát từ thực tế đó chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài "Tình hình bệnh sản khoa trên đàn lợn nái tại trại Công ty CP Mỹ Đức Hà Nội và thử nghiêm phác đồ điều trị".

Mục tiêu và yêu cầu đề tài - Đánh giá tình hình mắc một số bệnh sinh sản thường gặp trên đàn nái sinh sản nuôi tại trại lơn Công ty CP Mỹ Đức Hà Nội. - Tiến hành điều trị lợn mắc bệnh sinh sản bằng một số phác đồ điều trị, từ đó đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả nhất. - Khuyến cáo một số biện pháp phòng bệnh tích cực để phòng bệnh sinh sản cho lợn nái sau đẻ. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học Các kết quả nghiên cứu một số bệnh sinh sản là những tư liệu khoa học phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo ở trại lợn Công ty CP Mỹ Đức Há Nội. Ý nghĩa thực tiễn - Đánh giá hiệu quả điều trị bệnh của một số phác đồ từ đó đưa ra những liệu trình điều trị hiệu quả, kinh tế để áp dụng rộng rãi trên thực tiễn chăn nuôi. - Làm quen với phương pháp nghiên cứu khoa học. - Nâng cao kiến thức thực tiễn, tăng khả năng tiếp súc với thực tế chăn nuôi, điều trị bệnh cho lợn từ đó nâng cao và củng cố kiến thức của bản thân.

1 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Đặc điểm sinh lý sinh dục và sinh sản của lợn nái * Đặc điểm cấu tạo của cơ quan sinh dục của lợn cái Bộ phận sinh dục bên trong Buồng trứng (Ovanrium): Theo Nguyễn Mạnh Hà và cs (2003) [6], buồng trứng còn gọi là noãn sào, gồm một đôi nằm dưới hông, trước cửa vào xoang chậu và được giữ bởi dây chằng rộng, trên bề mặt buồng trứng sần sùi. Khác với dịch hoàn, buồng trứng của động vật có vú lưu lại trong xoang bụng, phát triển thành một cặp.

Nó thực hiện cả hai chức năng: Ngoại tiết là sản sinh ra tế bào trứng (bài noãn) và nội tiết (sản sinh ra hormon sinh dục cái) có ảnh hưởng tới giới tính, tới chức năng tử cung (đặc tính thứ cấp của con cái). - Cấu tạo: Buồng trứng được bao bọc ở ngoài một lớp màng liên kết sợ chắc tựa như màng bọc của dịch hoàn. Bên trong được chia thành hai phần, cả hai phần đều phát triển một thứ mô liên kết sợi xốp tạo nên một loại chất đệm. + Miền vỏ: Đặc biệt quan trọng với chức năng sinh dục, đảm bảo quá trình phát triển của trứng đến khi trứng chín và rụng.

Miền vỏ bao gồm ba phần: Tế bào trứng nguyên thủy, thể vàng và tế bào bào hình hạt + Miền tủy chứa nhiều mạnh máu và bạch huyết. Ở lợn buồng trứng nằm trước cửa xoang chậu, ứng với vùng đốt sống hông 3 - 4. Bề mặt buồng trứng có nhiều u nổi lên. Buồng trứng dài 1,5 – 2 cm, khối lượng 3 - 5 gam.

- Ống dẫn trứng (Oviductus): ống dẫn trứng ở lợn dài 15- 20 cm uốn khúc nằm cạnh dây chằng rộng. Ống dẫn trứng bắt đầu ở bên cạnh buồng trứng đến đầu tử cung được chia làm 2 phần. 2 + Phần trước tự do có hình phễu loe ra gọi là loa vòi (loa kèn) có tác dụng hứng tế bao trứng chín rụng, đầu này mởi ra trong xoang phúc mạc. + Phần sau thon nhỏ có đường kính dài 0,2 - 0,3 cm nối với sừng tử cung - Tử cung(dạ con) (uterus) + Cấu tạo giải phẫu tử cung Tử cung nằm trong xoang chậu, dưới trực tràng, trên bóng đái, là nơi làm tổ, cung cấp chất dinh dưỡng cho sự phát triển của bao thai đồng thời là cơ quan đẩy bào thai lọt ra ngoài khi sinh đẻ.

Tử cung gồm có hai sừng tử cung, một thân và một cổ tử cung. Ở lợn tử cung thuộc loại hai sừng, các sừng gấp nếp hoặc quăn lại và có độ dài hơn 1m trong khi thân tử cung lại ngắn. Độ dài này phù hợp cho việc mang nhiều thai. + Cổ tử cung Cổ tử cung tổ chức sợi mô liên kết chiếm ưu thế kết hợp với sự góp mặt của một ít cơ trơn.

Ở lợn cổ tử cung không có nếp gấp hình hoa nở mà là những cột thịt xen kẽ cài răng lược với nhau. + Thân tử cung ngắn, niêm mạc thân và sừng tử cung là những nếp gấp nhăn nheo theo chiêu dọc. + Sừng tử cung dài ngoằn ngoèo như ruột non dài chừng 30 -50 cm dây chằng ruộng và rất dài. Thai của lợn được làm tổ ở sừng tử cung.

- Âm đạo (vagina) Âm đạo là đoạn nối tiếp sau cổ tử cung, trước âm hộ. Đây là nơi tiếp nhận dương vật khi giao phối, phía trên là trực tràng, phía dưới là bóng đái, nó được ngăn cách với âm hộ bởi màng trinh. Âm đạo có khả năng co giãn rất lớn và là đường đi ra của thai. Chiều dài của âm đạo của lợn: 10 - 12cm.

3 Ở lợn, biểu mô âm đạo tăng lên về độ cao tối đa vào lúc động dục và giảm xuống điểm thấp nhất ở các ngày 12 - 16, các lớp bề mặt của biểu mô âm đạo bong ra ở các ngày 4 và 14. Khả năng co rút ở âm đạo đóng vai trò chính trong việc đáp ứng tâm lý tính dục và cho sự vận chuyển của tinh trùng. Sự co rút của âm đạo, dạ con và ống dẫn trứng được kích thích bởi dịch thể bài tiết vào trong âm đạo trong quá trình kích thích trước lúc giao phối (Đặng Quang Nam và cs, 2002) [16]. Bộ phận sinh dục bên ngoài Bộ phận sinh dục bên ngoài: là phần người ta có thể nhìn thấy, sờ thấy và quan sát được, bao gồm: âm hộ, âm vật, tiền đình.

+ Âm hộ (vulvae): Đây là đoạn sau cùng của bộ máy dục cái, sau âm đạo và ngăn cách âm đạo bởi màng trinh. Âm hộ nằm dưới hậu môn và được thông ra ngoài bởi một khe thẳng đứng gọi là âm môn. Trong âm hộ còn có lỗ thông với bóng đái, tuyến tiền đình (bartholin) và khí quan cương cứng gọi là âm vật (clitoris). + Âm vật (clitoris): Âm vật nằm ở phía dưới hai mép của âm môn.

Là tổ chức cương cứng, có nhiều dây thần kinh nên tính cảm giác tập trung ở đây cao, tương tự như quy đầu dương vật. Về cấu tạo, âm vật cũng có các thể hổng như con đực. Trên âm vật có nếp da tạo ra mũ âm vật, giữa âm vật bẻ gấp xuống dưới. Trong thực tế sau khi dẫn tinh cho gia súc cái, các dẫn tinh viên thường xoa bóp nhẹ vào âm vật kích thích con cái hưng phấn để tử cung trở lại co thắt vào vận động bình thường.

+ Tiền đình (vestibulum): Nguyễn Mạnh Hà và cs (2003) [6] cho biết tiền đình là giới hạn giữa âm môn và âm đạo, nghĩa là qua tiền đình mới vào âm đạo. Trong tiền đình có 4 dấu vết màng trinh, phía trong màng trinh là âm đạo, phía sau màng trinh có lỗ niệu đạo. Màng trinh có các sợi cơ đàn hồi giữa và do hai lá niêm mạc gấp thành một nếp. Tiền đình có một số tuyến, các tuyến này xếp theo hàng chéo, hướng quay về âm vật, chúng có chức năng tiết dịch nhầy.

- Cấu tạo giải phẫu tuyến vú Theo Đặng Quang Nam và cs (2002) [16] cho biết: tuyến vú chỉ có ở động vật có vú. Tuyến này chỉ phát triển ở con cái khi đến tuổi thành thục về tính (dậy thì) và nó phát triển to nhất ở thời kỳ chửa, đẻ.