Xây dựng các tiêu chuẩn định mức tín nhiệm đối với các đơn vị niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

Khám phá tiêu chuẩn định mức tín nhiệm cho các đơn vị niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, nâng cao độ tin cậy và minh bạch.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Tài Chính
• Đề tài: Tiêu Chuẩn Định Mức Tín Nhiệm Cho Các Đơn Vị Niêm Yết Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ XÂY DỰNG CÁC TIÊU CHUẨN ĐỊNH MỨC TÍN NHIỆM ĐỐI VỚI CÁC TỔ CHỨC NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ CÁC ĐƠN VỊ NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN
• 1.2. TIÊU CHUẨN XẾP HẠNG DOANH NGHIỆP
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VIỆC XÂY DỰNG CÁC TIÊU CHUẨN ĐỊNH MỨC TÍN NHIỆM ĐỐI VỚI CÁC ĐƠN VỊ NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ CÁC ĐƠN VỊ NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 2.2. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC XÂY DỰNG CÁC CHỈ TIÊU ĐỊNH MỨC TÍN NHIỆM
• 2.3. THỰC TRẠNG XÂY DỰNG CÁC TIÊU CHUẨN ĐỊNH MỨC TÍN NHIỆM
• 2.4. NGUYÊN NHÂN CỦA NHỮNG HẠN CHẾ TRONG VIỆC XÂY DỰNG CÁC TIÊU CHUẨN ĐỊNH MỨC TÍN NHIỆM
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP XÂY DỰNG CÁC TIÊU CHUẨN ĐỊNH MỨC TÍN NHIỆM ĐỐI VỚI CÁC ĐƠN VỊ NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.2. KIẾN NGHỊ VỀ NHỮNG ĐIỀU KIỆN THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tiêu Chuẩn Định Mức Tín Nhiệm Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam

Tiêu chuẩn định mức tín nhiệm là một yếu tố quan trọng trong việc đánh giá khả năng tài chính của các đơn vị niêm yết trên thị trường chứng khoán. Việc xây dựng các tiêu chuẩn này không chỉ giúp các nhà đầu tư có cái nhìn rõ ràng hơn về các công ty mà còn tạo ra một môi trường đầu tư minh bạch và bền vững. Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, việc áp dụng các tiêu chuẩn định mức tín nhiệm trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Khái Niệm Về Tiêu Chuẩn Định Mức Tín Nhiệm

Tiêu chuẩn định mức tín nhiệm được hiểu là các tiêu chí và phương pháp đánh giá khả năng tài chính của một công ty. Điều này bao gồm việc phân tích các yếu tố định tính và định lượng để đưa ra một đánh giá tín nhiệm chính xác.

1.2. Vai Trò Của Tiêu Chuẩn Định Mức Tín Nhiệm

Tiêu chuẩn định mức tín nhiệm đóng vai trò quan trọng trong việc tạo dựng lòng tin cho các nhà đầu tư. Nó giúp họ đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn, từ đó thúc đẩy sự phát triển của thị trường chứng khoán.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Việc Xây Dựng Tiêu Chuẩn Định Mức Tín Nhiệm

Mặc dù việc xây dựng các tiêu chuẩn định mức tín nhiệm là cần thiết, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu minh bạch trong thông tin, sự không đồng nhất trong quy định và sự thiếu hụt các tổ chức định mức tín nhiệm chuyên nghiệp đang cản trở quá trình này. Những thách thức này cần được giải quyết để đảm bảo tính hiệu quả của các tiêu chuẩn định mức tín nhiệm.

2.1. Thiếu Minh Bạch Trong Thông Tin

Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu minh bạch trong thông tin tài chính của các đơn vị niêm yết. Điều này làm cho việc đánh giá tín nhiệm trở nên khó khăn và không chính xác.

2.2. Sự Không Đồng Nhất Trong Quy Định

Sự không đồng nhất trong các quy định về đánh giá tín nhiệm cũng là một thách thức lớn. Các quy định này cần phải được thống nhất để đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong quá trình đánh giá.

III. Phương Pháp Xây Dựng Tiêu Chuẩn Định Mức Tín Nhiệm Hiệu Quả

Để xây dựng các tiêu chuẩn định mức tín nhiệm hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc kết hợp giữa phân tích định tính và định lượng sẽ giúp tạo ra một hệ thống đánh giá toàn diện và chính xác hơn. Các phương pháp này cần được điều chỉnh phù hợp với đặc điểm của thị trường chứng khoán Việt Nam.

3.1. Phân Tích Định Tính

Phân tích định tính bao gồm việc đánh giá các yếu tố như quản trị công ty, chiến lược kinh doanh và môi trường hoạt động. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng lớn đến khả năng tài chính của một công ty.

3.2. Phân Tích Định Lượng

Phân tích định lượng tập trung vào các chỉ số tài chính như doanh thu, lợi nhuận và tỷ lệ nợ. Những chỉ số này cung cấp cái nhìn rõ ràng về tình hình tài chính của đơn vị niêm yết.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Tiêu Chuẩn Định Mức Tín Nhiệm

Việc áp dụng các tiêu chuẩn định mức tín nhiệm trong thực tiễn sẽ giúp các nhà đầu tư có được thông tin chính xác hơn về các công ty chứng khoán. Điều này không chỉ giúp họ đưa ra quyết định đầu tư đúng đắn mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch của thị trường chứng khoán.

4.1. Tác Động Đến Quyết Định Đầu Tư

Các tiêu chuẩn định mức tín nhiệm sẽ giúp các nhà đầu tư có cái nhìn rõ ràng hơn về rủi ro và lợi nhuận tiềm năng, từ đó đưa ra quyết định đầu tư hợp lý.

4.2. Nâng Cao Tính Minh Bạch Của Thị Trường

Khi các tiêu chuẩn định mức tín nhiệm được áp dụng, tính minh bạch của thị trường chứng khoán sẽ được nâng cao, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển bền vững.

V. Kết Luận Về Tiêu Chuẩn Định Mức Tín Nhiệm Trong Tương Lai

Tiêu chuẩn định mức tín nhiệm sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam. Việc hoàn thiện các tiêu chuẩn này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế. Tương lai của các tiêu chuẩn này sẽ phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các cơ quan quản lý, các tổ chức định mức tín nhiệm và các đơn vị niêm yết.

5.1. Hướng Đi Tương Lai

Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và các tổ chức định mức tín nhiệm để xây dựng một hệ thống tiêu chuẩn vững mạnh và hiệu quả.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Đổi Mới

Đổi mới trong phương pháp đánh giá và xây dựng tiêu chuẩn sẽ giúp nâng cao chất lượng của các tiêu chuẩn định mức tín nhiệm, từ đó tạo ra một môi trường đầu tư an toàn và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức vận hành từ ngày 28/7/2000, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trải qua hơn 8 năm hoạt động, số lượng doanh nghiệp niêm yết đã tăng trưởng vượt bậc từ 4 đơn vị ban đầu lên 155 công ty với tổng giá trị vốn hóa đạt hơn 44.734 tỷ đồng. Đồng thời, số lượng tài khoản giao dịch mở rộng nhanh chóng từ 3.000 lên hơn 30.000 tài khoản. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng về quy mô đang bộc lộ những thách thức lớn về tính bền vững và tính minh bạch thông tin. Tình trạng bất đối xứng thông tin nghiêm trọng giữa doanh nghiệp phát hành và công chúng đầu tư khiến phần lớn quyết định giao dịch mang tính phong trào, đầu cơ ngắn hạn.

Vấn đề cốt lõi mà nghiên cứu giải quyết là sự thiếu vắng hoàn toàn của một hệ thống tiêu chuẩn định mức tín nhiệm chuẩn mực và các cơ quan xếp hạng độc lập tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lý luận quốc tế, khảo sát toàn diện thực trạng công bố thông tin của 293 doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán, từ đó xây dựng mô hình định mức tín nhiệm định lượng kết hợp định tính phù hợp với điều kiện kinh tế Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh niêm yết trên hai Sở Giao dịch Chứng khoán thuộc 8 phân ngành kinh tế trọng điểm. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, ước tính giúp giảm thiểu hơn 60% mức độ rủi ro thông tin, cung cấp khung đo lường rủi ro chuẩn hóa phục vụ trực tiếp cho cơ quan quản lý, định chế tài chính và cộng đồng nhà đầu tư.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết định mức tín nhiệm truyền thống kết hợp với lý thuyết định giá quyền chọn và mô hình cấu trúc rủi ro tín dụng của Merton phát triển năm 1974. Định mức tín nhiệm được định nghĩa là ý kiến chuyên môn độc lập của bên thứ ba về mức độ rủi ro vỡ nợ, khả năng thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính đúng hạn của tổ chức phát hành đối với từng công cụ nợ cụ thể. Khung lý thuyết của luận văn tích hợp ba khái niệm nền tảng:

• Rủi ro vỡ nợ và khả năng thanh khoản: Đánh giá xác suất doanh nghiệp mất khả năng chi trả gốc và lãi do thâm hụt dòng tiền hoặc biến động chu kỳ kinh doanh tiêu cực.
• Cơ cấu vốn và đòn bẩy tài chính: Đo lường mức độ phụ thuộc vào nợ vay so với nguồn vốn chủ sở hữu nhằm xác định ranh giới an toàn tài chính dài hạn.
• Hệ thống ký hiệu xếp hạng tín nhiệm chuẩn hóa: Thang đo gồm 10 bậc xếp hạng tương thích theo chuẩn quốc tế từ AAA (chất lượng tín nhiệm cao nhất, rủi ro vỡ nợ tối thiểu) đến D (mất khả năng thanh toán, nguy cơ vỡ nợ hiện hữu).

Hệ thống đánh giá vận hành theo phương pháp tiếp cận từ trên xuống kết hợp phân tích 4 nhóm chỉ tiêu tài chính cốt lõi với các biến số định tính về môi trường ngành và năng lực quản trị doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo lưu chuyển tiền tệ mẫu B01-DN, thuyết minh báo cáo tài chính mẫu B09-DN của các công ty niêm yết, cùng cơ sở dữ liệu của Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC) thuộc Ngân hàng Nhà nước và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 293 doanh nghiệp niêm yết trên tổng số 299 đơn vị giao dịch tập trung tại thời điểm khảo sát, đại diện cho 8 phân ngành kinh tế của Việt Nam. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu toàn bộ có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện tuyệt đối và bao quát toàn bộ thị trường. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích tài chính kết hợp phân tích đa biến định lượng và thang đo trọng số định tính là nhằm khắc phục triệt để các sai lệch đơn lẻ từ chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS), giúp lượng hóa rủi ro một cách khách quan nhất. Toàn bộ chuỗi số liệu được phân tích và kiểm định trong khoảng thời gian 3 năm liên tiếp nhằm triệt tiêu các tác động bất thường từ chu kỳ kinh doanh ngắn hạn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực nghiệm đã mang lại 4 phát hiện trọng yếu về thực trạng thị trường và doanh nghiệp niêm yết:

• Tăng trưởng quy mô vượt bậc nhưng cơ cấu đầu tư mất cân đối: Số lượng tài khoản nhà đầu tư tăng hơn 800% (từ 3.000 lên hơn 30.000 tài khoản), trong đó ghi nhận 246 nhà đầu tư có tổ chức và 250 nhà đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, giá trị vốn hóa hơn 44.734 tỷ đồng lại tiềm ẩn rủi ro lớn do hơn 85% giao dịch xuất phát từ nhà đầu tư cá nhân thiếu công cụ định mức rủi ro.
• Sự phân bổ ngành có độ lệch cực kỳ cao: Trong tổng số 293 doanh nghiệp niêm yết, ngành công nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng chiếm áp đảo với 95 doanh nghiệp (32,4%), ngành xây dựng và bất động sản có 62 doanh nghiệp (21,2%), ngành dịch vụ có 49 doanh nghiệp (16,7%), trong khi nhóm ngành trồng trọt và chăn nuôi chỉ chiếm vỏn vẹn 2 doanh nghiệp (dưới 1%).
• Sự phân hóa rõ nét về chỉ số tài chính trung bình ngành trong 3 năm: Ngành sản xuất thực phẩm và dệt may duy trì tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) và vòng quay vốn lưu động cao hơn khoảng 25% so với mức trung bình, trong khi nhóm sản xuất giấy và vật liệu xây dựng chịu áp lực đòn bẩy nợ dài hạn lớn hơn 40%.
• Khoảng trống thể chế định mức tín nhiệm: Toàn thị trường chỉ có khoảng 3 đơn vị cung cấp thông tin liên quan như CIC, C&R nhưng chưa có đơn vị nào thực hiện nghiệp vụ định mức tín nhiệm độc lập theo 27 chuẩn mực kiểm toán quốc tế.

Thảo luận kết quả

Các kết quả thực nghiệm phản ánh rõ nét bức tranh tài chính đa chiều của doanh nghiệp Việt Nam. Toàn bộ dữ liệu này có thể được trình bày và mô hình hóa trực quan thông qua Bảng số liệu trung bình tổng hợp ngành (từ Bảng 3.5 đến Bảng 3.10) và biểu đồ phân tán ma trận rủi ro sinh lời. Việc phân ngành kinh tế cho thấy sự khác biệt sâu sắc về cấu trúc tài sản và chu kỳ quay vòng tiền mặt giữa các nhóm ngành, chứng minh rằng không thể áp dụng một hệ số tài chính đồng nhất cho toàn bộ thị trường.

Nguyên nhân của những hạn chế xuất phát từ sự thiếu vắng hành lang pháp lý bắt buộc xếp hạng tín nhiệm khi phát hành chứng khoán nợ và cổ phiếu ra công chúng. Bên cạnh đó, hệ thống kế toán doanh nghiệp còn tồn tại hiện tượng số liệu thiếu minh bạch, phương pháp hạch toán chi phí chưa theo chuẩn IFRS dẫn đến hiện tượng lợi nhuận ảo. Khi đối chiếu với kinh nghiệm của TRIS (Thái Lan) hay RAM (Malaysia), thị trường Việt Nam dù đạt tốc độ tăng trưởng vốn hóa trên 30%/năm nhưng lại đi sau đáng kể về hạ tầng minh bạch thông tin và giám sát rủi ro tín dụng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện hệ thống định mức tín nhiệm cho các đơn vị niêm yết, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và khả thi cao:

• Hoàn thiện hành lang pháp lý và quy chế bắt buộc xếp hạng: Bộ Tài chính cùng Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần ban hành Thông tư hướng dẫn thành lập và cấp phép cho các tổ chức định mức tín nhiệm độc lập trong vòng 12 tháng tới. Quy định bắt buộc 100% các đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp ra công chúng phải có kết quả xếp hạng tín nhiệm chính thức.
• Ứng dụng quy trình mẫu với hệ thống 28 chỉ tiêu tài chính chuẩn hóa: Các tổ chức định mức tín nhiệm cần triển khai bộ chỉ tiêu gồm 4 nhóm (thanh toán, cơ cấu nợ, năng lực hoạt động, khả năng sinh lời) kết hợp thang điểm 100 theo tinh thần Quyết định 292/1998/QĐ-NHNN, hoàn thành thử nghiệm phân hạng cho 155 doanh nghiệp niêm yết trong thời gian 6 tháng.
• Nâng cao tính chuẩn mực và minh bạch của thông tin kế toán: Doanh nghiệp niêm yết cần tuân thủ nghiêm ngặt 27 chuẩn mực kiểm toán Việt Nam, áp dụng cơ chế kiểm soát nội bộ và ngoại kiểm độc lập, đặt mục tiêu giảm tỷ lệ sai lệch số liệu tài chính sau kiểm toán xuống dưới mức 5% trong vòng 2 năm.
• Xây dựng cơ sở dữ liệu hệ số trung bình ngành quốc gia: Tổng cục Thống kê chủ trì phối hợp với Trung tâm Thông tin Tín dụng (CIC) xây dựng và công bố định kỳ bộ chỉ số tài chính trung bình cho 8 nhóm ngành kinh tế, tạo benchmark chuẩn mực phục vụ phân tích rủi ro trong vòng 18 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo chuyên sâu, có giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tài chính, UBCKNN, Ngân hàng Nhà nước): Sử dụng khung tiêu chuẩn của luận văn làm căn cứ hoạch định chính sách, xây dựng quy chế cấp phép và thanh tra, giám sát hoạt động của các công ty định mức tín nhiệm trong tương lai.
• Doanh nghiệp niêm yết và công ty cổ phần đại chúng: Ứng dụng hệ thống 28 chỉ số tài chính để tự đánh giá sức khỏe doanh nghiệp, nhận diện điểm nghẽn thanh khoản, tối ưu hóa cơ cấu vốn và nâng cao uy tín huy động vốn trên thị trường chứng khoán.
• Nhà đầu tư cá nhân và các định chế tài chính (quỹ đầu tư, công ty chứng khoán): Khai thác phương pháp phân tích định tính kết hợp định lượng để sàng lọc danh mục đầu tư, định giá rủi ro công cụ nợ và loại bỏ tâm lý đám đông trong giao dịch.
• Chuyên gia nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng nguồn số liệu thực nghiệm của 293 doanh nghiệp thuộc 8 phân ngành làm tài liệu giảng dạy, nghiên cứu mở rộng về mô hình cấu trúc Merton và quản trị rủi ro tín dụng.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thống định mức tín nhiệm doanh nghiệp gồm những nhóm chỉ tiêu nào?

Hệ thống tiêu chuẩn hoàn chỉnh bao gồm 2 mảng chính: phân tích định tính (môi trường ngành, vị thế cạnh tranh, năng lực ban điều hành) và phân tích định lượng với 28 chỉ tiêu tài chính thuộc 4 nhóm (khả năng thanh toán, cơ cấu tài chính, năng lực hoạt động và hiệu quả sinh lời).

Thang đo xếp hạng tín nhiệm chuẩn quốc tế được phân loại ra sao?

Thang đo bao gồm 10 bậc ký hiệu chữ cái từ AAA đến D. Trong đó, AAA là doanh nghiệp có chất lượng tín nhiệm cao nhất với rủi ro vỡ nợ tối thiểu; BBB là mức tín nhiệm trung bình có thể đầu tư; và D báo hiệu doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, rơi vào tình trạng vỡ nợ.

Tại sao phân tích định tính lại quyết định độ chính xác của xếp hạng tín nhiệm?

Phân tích định lượng chỉ phản ánh kết quả tài chính quá khứ, trong khi phân tích định tính giúp đánh giá chiến lược kinh doanh, rủi ro chu kỳ ngành và năng lực ứng phó của ban lãnh đạo trước biến động vĩ mô, đảm bảo tính dự báo dài hạn về khả năng trả nợ.

Thực trạng hạ tầng định mức tín nhiệm tại Việt Nam giai đoạn 2000-2008 như thế nào?

Sau 8 năm mở cửa thị trường chứng khoán, Việt Nam chỉ có khoảng 3 đơn vị hoạt động cung cấp thông tin sơ khai (như CIC, C&R) mà chưa có bất kỳ tổ chức định mức tín nhiệm độc lập nào đạt chuẩn quốc tế, dẫn đến tình trạng thiếu thước đo rủi ro khách quan.

Mô hình Merton năm 1974 đóng góp gì cho lý thuyết định giá tín dụng?

Mô hình cấu trúc Merton năm 1974 ứng dụng lý thuyết định giá quyền chọn để xem vốn chủ sở hữu như một quyền chọn mua trên tổng tài sản doanh nghiệp, tạo ra bước đột phá trong việc lượng hóa xác suất vỡ nợ dựa trên biến động giá cổ phiếu trên thị trường.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện nền tảng lý thuyết định mức tín nhiệm từ phương pháp truyền thống đến mô hình cấu trúc Merton năm 1974.
• Khảo sát thực trạng quy mô và phân tích cơ cấu tài chính của 293 doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam thuộc 8 phân ngành kinh tế.
• Thiết lập quy trình mẫu kết hợp 28 chỉ tiêu tài chính định lượng với thang đo định tính đa tầng nhằm chuẩn hóa việc xếp hạng doanh nghiệp.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ về khung pháp lý, chuẩn mực kế toán kiểm toán và hệ cơ sở dữ liệu benchmark trung bình ngành.
• Cung cấp công cụ đo lường rủi ro hữu hiệu bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho hơn 30.000 nhà đầu tư và thúc đẩy thị trường vốn phát triển bền vững.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đặt nền móng lý luận và thực tiễn vững chắc cho việc hình thành các tổ chức định mức tín nhiệm chuyên nghiệp tại Việt Nam. Lộ trình triển khai các giải pháp được khuyến nghị thực hiện trong giai đoạn từ 1 đến 3 năm tiếp theo. Các nhà quản lý chính sách và định chế tài chính hãy nhanh chóng áp dụng khung tiêu chuẩn này để xây dựng một thị trường vốn minh bạch, an toàn và hội nhập quốc tế toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ XÂY DỰNG CÁC TIÊU CHUẨN ĐỊNH MỨC TÍN NHIỆM ĐỐI VỚI CÁC TỔ CHỨC NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN 1.1 - TỔNG QUAN VỀ CÁC ĐƠN VỊ NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN 1. Khái niệm niêm yết chứng khoán Niêm yết chứng khoán là thủ tục cho phép một chứng khoán nhất định được phép giao dịch trên thị trường giao dịch chứng khoán tập trung. Cụ thể, đây là quá trình mà Sở giao dịch chứng khoán (hoặc UBCK) chấp thuận cho chứng khoán được phép niêm yết và giao dịch trên SGDCK nếu tổ chức phát hành chứng khoán đó đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn về định lượng cũng như về định tính mà SGDCK (hoặc UBCK) đề ra. Thông thường, việc cấp phép niêm yết do SGDCK quyết định.

Tuy nhiên, ở những thị trường mới thành lập thì UBCK thường là cơ quan có thẩm quyền cấp phép niêm yết. Các tổ chức phát hành chứng khoán có thể được phân thành hai loại đó là các đơn vị kinh doanh và các quốc gia. Để tạo lòng tin và bảo vệ quyền lợi cho người đầu tư, các chứng khoán đăng ký niêm yết phải đáp ứng các điều kiện niêm yết được quy định cụ thể trong quy chế về niêm yết chứng khoán do SGDCK (hoặc UBCK) ban hành. Thông thường các điều kiện này được đặt ra nhằm thỏa mãn hai yêu cầu về duy trì hoạt động liên tục của công ty niêm yết và đảm bảo tính thanh khoản của chứng khoán.

Yêu cầu về duy trì hoạt động liên tục của công ty niêm yết được thực hiện thông qua cơ chế công bố thông tin, đảm bảo công chúng đầu tư có cơ hội ngang nhau trong việc nắm bắt thông tin. Yêu cầu về tính khả mại thể hiện qua việc chọn lọc các chứng khoán có số lượng lưu hành cao do 5 các công ty có quy mô và hoạt động tốt để có thể được mua bán dễ dàng trên thị trường. Các chứng khoán mà các đơn vị niêm yết trên thị trường chứng khoán gồm có chứng khoán vốn và chứng khoán nợ. - Chứng khoán vốn (cổ phiếu, chứng chỉ quỹ đầu tư) là loại chứng khoán xác nhận quyền sở hữu một phần tổ chức phát hành là một công ty cổ phần hay một quỹ đầu tư.

Cổ phiếu là loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần vốn cổ phần của tổ chức phát hành. Cổ phiếu thường (phổ thông) là loại chứng khoán đại diện cho phần sở hữu của cổ đông trong một công ty hay tập đoàn, cho phép cổ đông có quyền bỏ phiếu và được chia lợi nhận từ kết quả hoạt động kinh doanh thông qua cổ tức và/hoặc phần giá trị tài sản tăng thêm của công ty theo giá thị trường. Về mặt thanh khoản, cổ đông nắm giữ cổ phiếu thường sẽ có các quyền lợi đối với tài sản của công ty sau khi quyền lợi của người nắm giữ trái phiếu công ty, những người nắm giữ các tài khoản nợ khác và người nắm giữ cổ phiếu ưu đãi đã được hoàn thành. Thông thường, các cổ đông nắm giữ cổ phiếu thường có 1 quyền bỏ phiếu/cổ phiếu để bầu ra ban Giám đốc (mặc dù số phiếu bầu luôn luôn không tương ứng về số lượng với số cổ phiếu được sở hữu).

Ban Giám đốc là một nhóm các thành viên đại diện cho những người sở hữu công ty và đưa ra các quyết định chính cho hoạt động của công ty. Những cổ đông thường cũng có quyền bỏ phiếu liên quan đến các vấn đề khác của công ty như tách cổ phiếu và xây dựng mục tiêu cho công ty. Ngoài quyền bỏ phiếu, các cổ đông thường còn có quyền "ưu tiên mua trước". Quyền ưu tiên mua trước cho phép các cổ đông thường duy trì tỷ lệ cổ phần của mình (bằng cách mua thêm cổ phiếu) trong trường hợp công ty phát hành thêm cổ phiếu.

Điều 6 này có nghĩa rằng các cổ đông thường với quyền ưu tiên mua trước có quyền nhưng không bị bắt buộc phải mua số cổ phiếu mới được phát hành thêm để duy trì tỷ lệ cổ phần như cũ trong công ty. Cổ phiếu ưu đãi: Cổ phiếu ưu đãi cho phép cổ đông nắm giữ nó được trả cổ tức trước cổ đông nắm giữ cổ phiếu thường xét về tính thanh khoản. Cũng giống như cổ phiếu thường, cổ phiếu ưu đại diện cho phần vốn sở hữu của 1 cá nhân trong công ty, mặc dù cổ đông nắm giữ cổ phiếu ưu đãi không có quyền biểu quyết giống như cổ đông thường. Không giống như cổ phiếu thường, cổ phiếu ưu đãi trả 1 lượng cổ tức nhất định cho cổ đông nắm giữ và không hề thay đổi ngay cả khi công ty không có đủ năng lực tài chính để trả trong trường hợp làm ăn thua lỗ.

Lợi ích lớn nhất khi sở hữu cổ phiếu ưu đãi là nhà đầu tư có khả năng thu hồi phần tài sản của công ty lớn hơn cổ đông thường. Cổ đông nắm cổ phiếu ưu đãi luôn được nhận cổ tức đầu tiên, và khi công ty bị phá sản thì họ cũng là những người được công ty trả trước sau đó mới đến cổ đông thường. Nhìn chung cổ đông nắm giữ cổ phiếu ưu đãi có lợi là thu nhập cổ tức ổn định và trong bất cứ trường hợp nào cũng được trả cổ tức, nhưng cũng có nhược điểm ở chỗ khi công ty làm ăn phát đạt thì số cổ tức họ nhận được vẫn không hề tăng lên. Phân loại: - Cổ phiếu ưu đãi biểu quyết: là cổ phiếu có số phiếu biểu quyết nhiều hơn so với cổ phiếu phổ thông.

Số phiếu biểu quyết của một cổ phần ưu đãi biểu quyết do điều lệ công ty quy định. Chỉ có tổ chức được Chính phủ uỷ quyền và cổ đông sáng lập được quyền nắm giữ cổ phiếu ưu đãi biểu quyết. Ưu đãi biểu quyết của cổ đông sáng lập chỉ có hiệu lực trong ba năm, kể từ ngày công ty được cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Sau thời hạn đó, cổ phiếu ưu đãi biểu quyết của cổ đông sáng lập được chuyển đổi 7 thành cổ phần phổ thông và họ sẽ có những quyền và nghĩa vụ của cổ đông phổ thông.

Quyền của cổ đông ưu đãi biểu quyết: + Biểu quyết về các vấn đề thuộc thẩm quyền của ĐHCĐ. + Các quyền khác như cổ đông phổ thông, trừ việc chuyển nhượng cổ phiếu đó cho người khác. - Cổ phiếu ưu đãi cổ tức: là cổ phiếu được trả cổ tức với mức cao hơn so với mức cổ tức của cổ phiếu phổ thông hoặc mức ổn định hàng năm. Cổ tức được chia hàng năm gồm cổ tức cố định và cổ tức thưởng.

Cổ tức cố định không phụ thuộc vào kết quả kinh doanh của công ty. Mức cổ tức cố định cụ thể và phương thức xác định cổ tức thưởng được ghi trên cổ phiếu ưu đãi cổ tức. Quyền của cổ đông ưu đãi cổ tức: + Nhận cổ tức với mức theo quy định. + Được nhận lại một phần tài sản còn lại tương ứng với số cổ phiếu góp vốn vào công ty, sau khi công ty đã thanh toán hết các khoản nợ, cổ phiếu ưu đãi hoàn lại khi công ty giải thể hoặc phá sản.

+ Các quyền khác như cổ đông phổ thông, trừ quyền biểu quyết, dự họp ĐHCĐ, đề cử người vào HĐQT và Ban kiểm soát. - Cổ phiếu ưu đãi hoàn lại: là cổ phiếu được công ty hoàn lại vốn góp bất cứ khi nào theo yêu cầu của người sở hữu hoặc theo các điều kiện được ghi tại cổ phiếu ưu đãi hoàn lại. Quyền của cổ đông ưu đãi hoàn lại: 8 + Cổ đông sở hữu cổ phiếu ưu đãi hoàn lại có các quyền khác như cổ đông phổ thông, trừ quyền biểu quyết, dự họp ĐHCĐ, đề cử người vào HĐQT và Ban kiểm soát. Chứng chỉ quỹ là loại chứng khoán xác nhận quyền sở hữu của nhà đầu tư đối với một phần vốn góp của quỹ đại chúng.

Do vậy, chứng chỉ này có đặc điểm tương tự như cổ phiếu thường. Người nắm giữ chứng chỉ quỹ đầu tư được quyền hưởng lợi nhuận từ phần vốn góp, được quyền quyết định các vấn đề liên quan đến chính sách quỹ, được kiểm tra sổ sách quỹ, nhưng không có quyền bỏ phiếu chọn người điều hành, quản lý quỹ như đối với các cổ phiếu thường của các công ty cổ phần. Các quỹ đầu tư thông thường đầu tư chủ yếu vào việc mua chứng khoán trên thị trường chứng khoán. Quỹ đầu tư chứng khoán là quỹ hình thành từ vốn góp của nhà đầu tư với mục đích kiếm lợi nhuận từ việc đầu tư vào chứng khoán hoặc các dạng tài sản đầu tư khác, kể cả bất động sản, trong đó nhà đầu tư không có quyền kiểm soát hàng ngày đối với việc ra quyết định đầu tư của quỹ.

Quỹ đại chúng là quỹ đầu tư chứng khoán thực hiện chào bán chứng chỉ quỹ ra công chúng. Quỹ mở là quỹ đại chúng mà chứng chỉ quỹ đã chào bán ra công chúng phải được mua lại theo yêu cầu của nhà đầu tư. Quỹ đóng là quỹ đại chúng mà chứng chỉ quỹ đã chào bán ra công chúng không được mua lại theo yêu cầu của nhà đầu tư. Quỹ thành viên là quỹ đầu tư chứng khoán có số thành viên tham gia góp vốn không vượt quá ba mươi thành viên và chỉ bao gồm thành viên là pháp nhân.

- Chứng khoán nợ (trái phiếu các loại) là loại chứng khoán xác nhận quyền chủ nợ một khoản vốn và lãi của người nắm giữ chứng khoán đối với người phát hành chứng khoán. Trái phiếu thể hiện cam kết thanh toán cả 9 khoản tiền vay gốc lẫn tiền lãi vào một thời điểm nhất định trong tương lai. Trái phiếu là loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần vốn nợ của tổ chức phát hành. Trái phiếu được phân loại rất đa dạng, chúng được phân biệt bởi rất nhiều tiêu chí: + Theo kỳ hạn tồn tại: kỳ hạn của trái phiếu có thể từ 1 năm đến 40 năm, khác với thời hạn tồn tại của cổ phiếu là không giới hạn, phụ thuộc vào thời hạn tồn tại của công ty cổ phần.

+ Theo thời điểm phát hành: Thời điểm phát hành của trái phiếu thường là theo định kỳ hoặc bất thường, trái phiếu phát hành ở mỗi thời điểm khác nhau thường khó đồng nhất với nhau về kỳ đáo hạn, lãi suất…, khác với cổ phiếu của một công ty, dù được phát hành vào thời điểm nào thì khi ra lưu hành chúng cũng đồng nhất với cổ phiếu đã phát hành từ trước đó.