phần mở đầu, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn trình bày trong 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về đánh giá công tác quản lý của Hiệu trưởng Trường trung học. Chƣơng 2: Thực trạng đánh giá công tác quản lý của Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở tại Hải Phòng. Chƣơng 3: Bộ tiêu chí đánh giá công tác quản lý của Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở tại Hải Phòng. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC QUẢN LÝ CỦA HIỆU TRƢỞNG TRƢỜNG TRUNG HỌC 1.
Tổng quan về lịch sử nghiên cứu vấn đề Nhiều nghiên cứu gần đây cho rằng hiệu trưởng là người đóng vai trò quan trọng nhất trong sự thành công của một nhà trường [17], [18], [23]. Nói một cách khác, hiệu trưởng trường phổ thông đóng vai trò sống còn với chất lượng giáo dục của nhà trường [12], [22]. Vì vai trò hiệu trưởng có tầm quan trọng như vậy nên các nước trên thế giới nói chung rất quan tâm đến việc là làm sao đảm bảo được chất lượng nghề nghiệp của hiệu trưởng để đảm bảo sự thành công của nhà trường. Rất nhiều các nhà nghiên cứu đã đề cập đến vấn đề công tác quản lý của hiệu trưởng.
Các nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau, nhưng chủ yếu nhất vẫn là những nghiên cứu như: Làm thế nào tuyển chọn được hiệu trưởng có chất lượng tốt để bổ nhiệm cho các trường đảm bảo cho các trường học thành công [21]; chương trình đào tạo, bồi dưỡng hiệu trưởng cần được phát triển và cải tiến như thế nào để cung cấp cho các trường đội ngũ quản lý có chất lượng, những kỹ năng và phong cách lãnh đạo mà hiệu trưởng cần để có thể đảm nhiệm tốt vị trí hiệu trưởng nhà trường [20], các chuẩn hiệu trưởng, nhà quản lý giáo dục,…Nói tóm lại, các chương trình nghiên cứu đều với mục đích nâng cao chất lượng công tác quản lý của hiệu trưởng để đáp ứng với nhiệm vụ quản lý nhà trường trong giai đoạn hiện nay. Đánh giá công tác quản lý của hiệu trưởng là một công việc không thể thiếu trong quá trình quản lí giáo dục, quản lí nhà trường. Khi thực hiện quản lý giáo dục người ta phải tiến hành đánh giá các nhà quản lí giáo dục, quản lí trường học trong đó có đánh giá hiệu trưởng. Đánh giá công tác quản lý của hiệu trưởng nhằm mục đích khác nhau ví dụ: đánh giá để giúp hiệu trưởng cải tiến công tác quản lí nhà trường tốt hơn; đánh giá để xác nhận thành tích, đề bạt, phân công công tác hoặc tăng lương, khen thưởng, đánh giá để tuyển chọn hiệu trưởng [15], [16], [21].
5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trên thế giới đánh giá hiệu trưởng rất được quan tâm. Người Mĩ cho rằng “có một hệ thống đánh giá hiệu trưởng toàn diện và tốt sẽ là một cách tốt nhất để phát triển nghề nghiệp hiệu trưởng” [23]. Việc đánh giá hiệu trưởng ở Mĩ được quan tâm từ năm 1980, nhưng nhìn chung vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại. Một trong những vấn đề tồn tại có thể kể ra là: mục đích đánh giá hiệu trưởng chưa thật rõ ràng [15].
Hơn nữa các tiêu chí đánh giá vẫn chưa đảm bảo rằng đánh giá hiệu trưởng một cách chính xác và đầy đủ. Các tiêu chí đánh giá chưa hoàn thiện, chủ yếu vẫn dựa vào bảng liệt kê và xếp hạng (checklist and rank). Một số nơi kết hợp thêm với văn bản tự đánh giá của hiệu trưởng và văn bản đánh giá của Thanh tra giáo dục. Cũng có nơi đánh giá theo mục tiêu, tức là đo sự thực hiện của hiệu trưởng vào một tập hợp các mục tiêu xác định trước.
Thực ra đánh giá theo mục tiêu cũng là một loại đánh giá theo tiêu chí. Vì mục tiêu được cụ thể hoá bằng các tiêu chí. Tóm lại, việc đánh giá hiệu trưởng ở một số nước nhất là nước Mĩ đã có từ lâu và theo một số hướng chủ yếu sau: - Đánh giá dựa vào mục tiêu của trường học. - Đánh giá dựa vào bảng liệt kê và bảng tự đánh giá của hiệu trưởng.
- Đánh giá dựa vào việc mô tả vị trí công việc của hiệu trưởng từ đó đưa ra các tiêu chí và chuẩn đánh giá. - Đánh giá dựa vào chuẩn hiệu trưởng hoặc chuẩn nhà lãnh đạo trường học theo những cách tiếp cận khác nhau. - Đánh giá hiệu trưởng chủ yếu nhấn mạnh đánh giá dựa trên sự thực hiện công việc của hiệu trưởng có thể dùng bảng liệt kê các công việc và kiểm tra họ thực hiện như thế nào. Có thể nói đánh giá công tác quản lý của hiệu trưởng nói chung, Hiệu trưởng trường trung học cơ sở nói riêng vẫn còn dựa trên cảm tính chưa mang tính khách quan.
Cho đến nay chưa có tài liệu nào đề cập đến đánh giá công tác của Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở dựa vào chuẩn được phát triển 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dựa trên các chức năng và vai trò mà một Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở phải đảm nhiệm theo Điều lệ trường Trung học. Ở Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu về hiệu trưởng, tuy nhiên việc đánh giá công tác quản lý của hiệu trưởng nói chung và đánh giá hiệu trưởng trường THCS nói riêng vẫn chỉ được đánh giá như một công chức trong cơ quan hành chính sự nghiệp. Chủ yếu vẫn là đánh giá thi đua, chưa phải đánh giá nghề nghiệp hiệu trưởng. Đánh giá công tác quản lý của hiệu trưởng trường trung học cơ sở chưa chi tiết và bao quát hết các nội dung công tác quản lý của hiệu trưởng và đánh giá chưa khoa học.
Ví dụ tìm hiểu về trình độ bằng cấp, tìm hiểu việc tham gia các lớp bồi dưỡng lí luận chính trị và quản lí của họ, chưa thực sự đánh giá công tác quản lý của hiệu trưởng. Dự án Hỗ trợ đổi mới quản lí giáo dục (SREM) từ tháng 7 đến tháng 9 có tiến hành khảo sát hiện trạng cán bộ quản lý giáo dục trong đó đề cập đến công tác đánh giá hiệu trưởng trường phổ thông hiện nay, công tác bồi dưỡng hiệu trưởng,…cũng chưa thực sự đánh giá công tác quản lý của hiệu trưởng trường THCS. Hoặc chỉ là đánh giá hiệu trưởng trong khi thanh tra xếp loại trường THCS hàng năm. Để có thể phát triển nghề nghiệp hiệu trưởng trường THCS, giúp hiệu trưởng trường THCS đảm nhiệm tốt hơn công tác quản lý trường THCS.
Vấn đề đánh giá công tác quản lí của hiệu trưởng trường THCS cần được quan tâm đúng mức. Hiện nay, Bộ GD&ĐT xây dựng “Bản đồ năng lực cán bộ quản lý giáo dục”, với 74 tiêu chí về những năng lực cần thiết cho hiệu trưởng phổ thông để lấy ý kiến rộng rãi [1]. Những tiêu chí trong “Bản đồ năng lực cán bộ quản lí giáo dục” xây dựng trên 4 nhóm năng lực. Cách tiếp cận đó là cách tiếp cận theo năng lực.
Dự án Đổi mới quản lí giáo dục (SREM) do Cộng đồng Châu Âu tài trợ đang xây dựng công cụ đánh giá hiệu trưởng. Dự án đã xây dựng Phiếu đánh giá hiệu trưởng dành cho cán bộ giáo viên trong trường đánh giá; Phiếu để hiệu trưởng tự đánh giá. Phiếu đánh giá hiệu trưởng dành cho giáo viên và cán bộ trong trường đánh giá gồm 43 tiêu chí trong 10 lĩnh vực: mục tiêu; ra quyết 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com định; vai trò lãnh đạo; giao tiếp; làm việc tập thể; khả năng chuyên môn nghiệp vụ; phẩm chất; quản lý nguồn lực; an toàn; chỉ đạo giảng dạy. Nhìn chung các lĩnh vực này chưa bao quát hết công tác quản lý của hiệu trưởng trường THCS.
Sự phân chia trên cũng chưa thực sự rạch ròi, có những lĩnh vực thiếu, có những lĩnh vực thừa, còn hiện tượng trùng lặp, có những tiêu chí ở lĩnh vực công tác này có thể để vào lĩnh vực khác cũng phù hợp. Chẳng hạn chỉ đạo giảng dạy là một nhiệm vụ chuyên môn tại sao không để vào cùng lĩnh vực khả năng chuyên môn nghiệp vụ,….Theo khoa học quản lý: trong quản lý nguồn lực lại không có quản lý cơ sở vật chất của nhà trường,…vv Phiếu tự hiệu trưởng đánh giá: gồm 76 tiêu chí trong 19 nhóm năng lực. Phiếu đánh giá này đưa ra quá nhiều nhóm năng lực, nhìn chung các năng lực này được đưa ra theo kiểu liệt kê, chưa dựa vào cách tiếp cận khoa học nào. Nếu xét về nội hàm còn nhiều tiêu chí trùng lặp.
Phiếu đánh giá hiệu trưởng trường phổ thông (dành cho hiệu trưởng tự đánh giá) và phiếu đánh giá hiệu trưởng trường phổ thông (dành cho giáo viên và cán bộ trong trường) rõ ràng 2 phiếu này dành cho hai đối tượng khác nhau cùng đánh giá một hiệu trưởng trong khi hai phiếu này không đồng nhất các lĩnh vực được đánh giá và các tiêu chí thực hiện thì rất khó cho việc tổng hợp kết quả đánh giá cuối cùng. Ở Việt Nam chưa có một đề tài nào nói về Xây dựng tiêu chí đánh giá công tác quản lý của Hiệu trưởng Trường trung học cơ sở nói chung tại Hải Phòng nói riêng. Cơ sở lý luận về quản lý 1. Khái niệm quản lý Từ khi xã hội loài người xuất hiện, bắt đầu hình thành các nhóm người, để thực hiện các mục tiêu mà họ không thể đạt được với tư cách là những cá nhân riêng lẻ, thì quản lý xuất hiện như một yếu tố cần thiết để phối hợp những nỗ lực cá nhân hướng tới những mục tiêu chung.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Xã hội ngày càng phát triển, quản lý càng có vai trò quan trọng trong việc điều khiển các hoạt động của xã hội, qua nhiều phương thức sản xuất khác nhau về trình độ tổ chức, điều hành quản lý ngày càng cao khiến năng suất lao động ngày càng tiến bộ trong mọi lĩnh vực của đời sống con người nói chung và trong lĩnh vực giáo dục đào tạo nói riêng. Có thể nói rằng, quản lý là một yếu tố cấu thành sự tồn tại và phát triển của xã hội loài người. Quản lý là thuộc tính bất biến nội tại của mọi quá trình lao động xã hội [5]. Marx đã viết: “Bất cứ lao động xã hội hay cộng đồng trực tiếp nào được thực hiện ở quy mô tương đối lớn đều cần một chừng mực nhất định của quản lý” [14].
Theo Marx, quản lý về bản chất nó là quá trình điều chỉnh mọi quá trình xã hội khác: “Một nghệ sĩ vĩ cầm thì tự điều khiển mình còn dàn nhạc thì cần nhạc trưởng” [14].