ĐẶT VẤN ĐỀ Phát triển ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành Y tế là một nhiệm vụ quan trọng và cấp bách góp phần vào công tác cải cách thủ tục hành chính và giảm chi phí trong cung cấp dịch vụ y tế, là một trong các chiến lược cải thiện việc cung cấp hiệu quả, chất lượng và sự an toàn trong chăm sóc sức khỏe nhân dân [1]. Theo Luật khám bệnh, chữa bệnh 2009 của Việt Nam [2] thì mỗi người bệnh điều trị nội trú và ngoại trú trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh đều phải được lập hồ sơ bệnh án. Hồ sơ bệnh án là tài liệu y học, y tế và pháp lý; mỗi người bệnh chỉ có một hồ sơ bệnh án trong mỗi lần khám bệnh, chữa bệnh tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Hồ sơ bệnh án phải được lập bằng giấy hoặc bản điện tử và phải được ghi rõ, đầy đủ các mục.
Hồ sơ bệnh án được lưu trữ theo các cấp độ mật theo quy định và thời gian lưu trữ từ 10 đến 20 năm tùy từng trường hợp. Tại Việt Nam, việc triển khai ứng dụng bệnh án điện tử đã được coi là xu thế bắt buộc và cũng là những mục tiêu chiến lược trong việc phát triển và nâng cao chất lượng khám chữa bệnh của ngành Y tế nói chung, các bệnh viện nói riêng. Bộ Y tế đã ban hành Bộ tiêu chí ứng dụng công nghệ thông tin tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh vào năm 2017 để giúp cho các cơ sở khám chữa bệnh có cơ sở áp dụng triển khai [3]. Bộ tiêu chí quy định 8 nhóm tiêu chí cụ thể gồm: Hạ tầng, phần mềm quản lý điều hành, bệnh án điện tử, hệ thống thông tin bệnh viện, hệ thống thông tin xét nghiệm, hệ thống thông tin chẩn đoán hình ảnh, hệ thống lưu trữ và truyền tải hình ảnh, phi chức năng, bảo mật và an toàn thông tin.
Các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm xác định mức ứng dụng công nghệ thông tin và có văn bản báo cáo cơ quan quản lý Y tế cấp trên trực tiếp định kỳ vào tháng 12 hằng năm. 2 Năm 2018, Bộ Y tế đã ban hành quy định về hồ sơ Bệnh án điện tử với lộ trình thực hiện như sau: 1) Giai đoạn từ năm 2019-2023: Các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hạng I trở lên chủ động nâng cấp hệ thống công nghệ thông tin tại cơ sở để triển khai hồ sơ bệnh án điện tử theo quy định. 2) Giai đoạn từ năm 2024-2028: Tất cả các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trên toàn quốc phải triển khai hồ sơ bệnh án điện tử. Lộ trình triển khai hồ sơ bệnh án điện tử như vậy nhưng các bệnh viện phải hoàn thành trước ngày 31/12/2030 [4].
Trong xu hướng việc bệnh án điện tử đã và đang trở thành nhiệm vụ bắt buộc đối với toàn bộ các cơ sở khám chữa bệnh nói chung, các bệnh viện nói riêng, để thực hiện được nhiệm vụ ứng dụng bệnh án điện tử một cách có hiệu quả, các bệnh viện cần có được các cơ sở khoa học áp dụng cho việc triển khai. Vấn đề đặt ra hiện nay là: thực trạng sử dụng hồ sơ bệnh án trong khám chữa bệnh hiện nay ở các bệnh viện như thế nào? và việc ứng dụng công nghệ thông tin nói chung, bệnh án điện tử nói riêng tại các bệnh viện cần thực hiện những gì để có hiệu quả? Bệnh viện Đa khoa thành phố Vinh, thuộc tỉnh Nghệ An, là một trong những bệnh viện có quy mô khám chữa bệnh lớn trong hệ thống các bệnh viện hạng 2 của Việt Nam. Trong những năm vừa qua, bệnh viện có số người đến khám bệnh ngày càng đông, tình trạng quá tải, khó khăn trong công tác quản lý khám chữa bệnh đã trở nên phổ biến. Bên cạnh đó, nhu cầu của người dân được tiếp nhận dịch vụ có chất lượng cao, thủ tục khám chữa bệnh nhanh chóng đã và đang trở thành phổ biến.
Điều này đặt ra nhu cầu cần cải thiện việc quản lý khám chữa bệnh trong đó có việc ứng dụng bệnh án điện tử. Trong bối cảnh và nhu cầu thực tiễn nêu trên, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài: "Thực trạng và hiệu quả ứng dụng bệnh án điện tử trong quản lý khám chữa bệnh tại Bệnh viện Đa khoa thành phố Vinh" với các mục tiêu sau: 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1) Mô tả thực trạng sử dụng hồ sơ bệnh án trong quản lý khám chữa bệnh tại Bệnh viện Đa khoa thành phố Vinh năm 2019. 2) Đánh giá một số hiệu quả ứng dụng bệnh án điện tử trong quản lý khám chữa bệnh tại Bệnh viện Đa khoa thành phố Vinh năm 2020. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.
Một số khái niệm trong nghiên cứu Khám bệnh, chữa bệnh: Khám bệnh là việc hỏi bệnh, khai thác tiền sử bệnh, thăm khám thực thể, khi cần thiết thì chỉ định làm xét nghiệm cận lâm sàng, thăm dò chức năng để chẩn đoán và chỉ định phương pháp điều trị phù hợp được công nhận. Chữa bệnh là việc sử dụng phương pháp chuyên môn kỹ thuật đã được công nhận và thuốc đã được phép lưu hành để cấp cứu, điều trị, chăm sóc, phục hồi chức năng cho người bệnh [2]. Chất lượng khám chữa bệnh: Chất lượng khám chữa bệnh (KCB) là mức độ các dịch vụ y tế được cá nhân và cộng đồng sử dụng làm tăng khả năng đạt được kết quả sức khỏe mong đợi và phù hợp với kiến thức chuyên môn hiện tại [5]. Nhân lực y tế: Nhân lực y tế là toàn bộ những người đang làm việc tại các cơ sở y tế (kể cả y tế công và y tế tư nhân) đã đạt được trình độ đào tạo chuyên môn về y tế trong thời gian ít nhất là ba tháng, bao gồm bác sĩ, y sĩ, y tá, nữ hộ sinh, hộ lý và dược sĩ [6].
Trong nghiên cứu này của chúng tôi, khái niệm nhân viên y tế bao gồm các chức danh: bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên, dược sĩ, hộ lý, cử nhân … thuộc biên chế hoặc hợp đồng trực tiếp đang công tác tại các khoa lâm sàng, cận lâm sàng của bệnh viện. Hồ sơ sức khỏe điện tử: Hồ sơ sức khỏe là tài liệu y tế ghi lại quá trình chăm sóc sức khỏe của một người từ lúc sinh ra cho đến mất đi theo mẫu quy định của Bộ Y tế. Hồ sơ sức khỏe điện tử là bản tin học hóa của hồ sơ sức khỏe được lập, hiển thị, cập 5 nhật, lưu trữ và chia sẻ bằng phương tiện điện tử. Đối với người dân, hồ sơ sức khỏe điện tử giúp mỗi người dân biết và tự quản lý thông tin sức khỏe liên tục, suốt đời của mình.
Từ đó, chủ động phòng bệnh, chủ động chăm sóc sức khỏe của mình. Khi đi khám bệnh, thông qua hồ sơ sức khỏe, người bệnh cung cấp cho thầy thuốc hồ sơ sức khỏe, tiền sử bệnh tật và quá trình KCB một cách nhanh chóng, chính xác, đầy đủ tạo thuận lợi cho việc chẩn đoán và điều trị của thầy thuốc. Đối với người thầy thuốc, hồ sơ sức khỏe điện tử cung cấp đầy đủ các thông tin về bệnh tật, tiền sử bệnh tật, các yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, từ đó kết hợp với thăm khám hiện tại, người thầy thuốc có nhận định về sức khỏe của người bệnh toàn diện hơn, chẩn đoán bệnh kịp thời, chính xác, phát hiện bệnh sớm hơn, điều trị kịp thời khi bệnh còn ở giai đoạn sớm mang lại hiệu quả điều trị cao hơn, giảm bớt chi phí KCB của mỗi người dân [7]. Bệnh án điện tử: Bệnh án điện tử (BAĐT) là phiên bản số của hồ sơ bệnh án (HSBA), được ghi chép, hiển thị và lưu trữ bằng phương tiện điện tử, có cơ sở pháp lý và chức năng tương đương bệnh án giấy quy định tại Luật Khám bệnh, chữa bệnh.
BAĐT là nơi lưu trữ, quản lý toàn bộ thông tin khám, chữa bệnh của người bệnh từ khi sinh ra đến khi mất đi. BAĐT giúp bác sĩ, người bệnh chủ động hơn trong việc chăm sóc, bảo vệ sức khỏe và chuẩn đoán, điều trị tại bất kỳ nơi đâu [8]. Thực trạng sử dụng hồ sơ bệnh án trong quản lý khám chữa bệnh 1. Vai trò của hồ sơ bệnh án trong quản lý khám chữa bệnh Trong quản lý bệnh viện và công tác KCB, việc quản lý tốt sẽ nâng cao được chất lượng và hiệu quả của các dịch vụ y tế, tạo được công bằng trong KCB.
Quá trình quản lý là quá trình giải quyết các mâu thuẫn để đạt được mục tiêu mà cơ sở y tế đã đề ra [9]. Trong khám chữa bệnh, việc ứng dụng bệnh án 6 điện tử giúp cho người thầy thuốc có thể truy cập một cách nhanh chóng về thông tin của người bệnh phục vụ cho chẩn đoán và điều trị [10]. Trong điều kiện hiện nay, nhờ có việc tiếp cận dễ dàng với các thông tin về bệnh tật, về phương pháp chẩn đoán, điều trị mới, người dân luôn mong muốn và đòi hỏi được chẩn đoán, điều trị bằng các kỹ thuật tốt hơn, được chăm sóc vào thời điểm thuận lợi hơn, Bên cạnh đó người dân cũng đòi hỏi bệnh phòng đầy đủ tiện nghi hơn, phương thức chi trả viện phí thuận tiện hơn, thái độ phục vụ của nhân viên y tế (NVYT) ân cần, chu đáo hơn. Người dân cũng sẵn sàng từ chối những dịch vụ y tế mà hiệu quả không rõ ràng, lựa chọn các sơ sở khám, chữa bệnh mà bản thân cho là tốt hơn.
Vì thế việc nâng cao chất lượng bệnh viện ngày càng đóng vai trò quan trọng [11]. Trên thế giới: Hiện nay, ở các nước trên thế giới, đặc biệt là những nước châu Á như Nhật Bản, Singapore, Hàn Quốc, không còn dùng đến khái niệm "hospital - bệnh viện" mà đã đề cập đến một quan điểm mới "hospital - bệnh viện kiểu khách sạn". Bên cạnh đó, người ta quan tâm nhiều đến chất lượng y tế của cộng đồng thông qua chỉ số bác sỹ cũng như giường bệnh trong mối liên quan tới chất lượng chăm sóc sức khỏe đang đòi hỏi ngày càng nâng cao như hiện nay [12], [13]. Tác giả Lonnie Wilson đã giới thiệu một tập hợp toàn diện các kỹ thuật, khi các kỹ thuật này được kết hợp và hoàn thiện thì sẽ giúp công ty làm giảm và loại bỏ được 7 loại lãng phí trong sản xuất [14].
Kết quả tương tương tự cũng được phát hiện trong một số nghiên cứu như của các tác giả Chalice, Kumar và Naidoo và cộng sự [16], [17], [18].