Luận án: Nghiên cứu viêm nhiễm đường sinh dục ở phụ nữ nông thôn Thái Nguyên

Luận án phân tích thực trạng viêm nhiễm phụ khoa ở phụ nữ nông thôn miền núi Thái Nguyên, đề xuất và đánh giá hiệu quả các giải pháp can thiệp.

• Tác giả: Nông Thị Thu Trang
• Người hướng dẫn: PTS. Đàm Khải Hoàn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Vệ sinh Xã hội học và Tổ chức Y tế
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ học viêm nhiễm đường sinh dục dưới ở phụ nữ nông thôn miền núi tỉnh Thái Nguyên và hiệu quả giải pháp can thiệp
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ Y học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Báo động viêm nhiễm phụ khoa ở phụ nữ nông thôn Thái Nguyên

Viêm nhiễm phụ khoa là một vấn đề sức khỏe phổ biến, đặc biệt tại các khu vực nông thôn miền núi. Tỉnh Thái Nguyên, với đặc thù địa lý và kinh tế, ghi nhận một thực trạng đáng lo ngại về tình hình bệnh lý này. Các nghiên cứu, tiêu biểu là luận án tiến sĩ của Nông Thị Thu Trang (2016), đã chỉ ra tỷ lệ mắc bệnh viêm nhiễm đường sinh dục dưới ở phụ nữ độ tuổi sinh đẻ có chồng tại đây chiếm tỷ lệ rất cao. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống, khả năng lao động mà còn là nguyên nhân dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm. Các tác hại của viêm phụ khoa có thể kể đến như vô sinh, chửa ngoài tử cung, sẩy thai, và làm tăng nguy cơ lây nhiễm các bệnh lây qua đường tình dục (STDs). Vấn đề sức khỏe sinh sản phụ nữ dân tộc thiểu số càng trở nên cấp thiết hơn do rào cản về ngôn ngữ, phong tục và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế còn hạn chế. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp bách cần có những giải pháp can thiệp hiệu quả, từ việc nâng cao nhận thức cộng đồng đến cải thiện chất lượng dịch vụ y tế tại cơ sở, nhằm bảo vệ sức khỏe cho nhóm đối tượng dễ bị tổn thương này. Việc hiểu rõ bức tranh toàn cảnh về viêm nhiễm phụ khoa tại Thái Nguyên là bước đi đầu tiên và quan trọng nhất để xây dựng các chiến lược phòng chống bệnh bền vững và phù hợp với điều kiện địa phương.

1.1. Tổng quan tỷ lệ mắc bệnh phụ khoa tại miền núi Thái Nguyên

Theo các số liệu được công bố, tỷ lệ phụ nữ mắc viêm nhiễm phụ khoa tại các vùng nông thôn miền núi Thái Nguyên cao hơn đáng kể so với khu vực thành thị. Nghiên cứu của Nông Thị Thu Trang (2016) cho thấy tỷ lệ này dao động ở mức đáng báo động. Cụ thể, các hình thái bệnh phổ biến bao gồm viêm âm đạo, viêm cổ tử cung, và nhiễm các tác nhân như nấm Candida hay trùng roi Trichomonas. Sự chênh lệch này phản ánh rõ rệt những khó khăn và thách thức trong công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu tại các vùng sâu, vùng xa. Tỷ lệ mắc bệnh cao tập trung ở nhóm phụ nữ trong độ tuổi lao động và sinh đẻ, gây ảnh hưởng kép lên cả kinh tế gia đình và sức khỏe cộng đồng.

1.2. Các dấu hiệu viêm nhiễm phụ khoa phổ biến cần nhận biết

Việc nhận biết sớm các triệu chứng là yếu tố then chốt để điều trị kịp thời và tránh biến chứng. Các dấu hiệu viêm nhiễm phụ khoa thường gặp bao gồm: khí hư bất thường (thay đổi về màu sắc như trắng đục, vàng, xanh; có mùi hôi; ra nhiều hơn bình thường), ngứa rát vùng kín, đau khi quan hệ tình dục, rối loạn tiểu tiện (tiểu buốt, tiểu rắt), hoặc đau âm ỉ vùng bụng dưới. Tuy nhiên, nhiều trường hợp bệnh diễn biến âm thầm không có triệu chứng rõ ràng. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khám phụ khoa định kỳ để phát hiện và xử lý bệnh ngay từ giai đoạn đầu, trước khi bệnh tiến triển nặng hơn và gây ra các hậu quả nghiêm trọng.

II. Top 5 nguyên nhân viêm phụ khoa ở phụ nữ miền núi Thái Nguyên

Việc xác định chính xác các nguyên nhân viêm phụ khoa là nền tảng để xây dựng các biện pháp can thiệp hiệu quả. Tại khu vực nông thôn miền núi Thái Nguyên, tỷ lệ mắc bệnh cao bắt nguồn từ sự cộng hưởng của nhiều yếu tố đặc thù, liên quan mật thiết đến môi trường sống và tập quán sinh hoạt. Các yếu tố này không chỉ tồn tại độc lập mà còn tương tác lẫn nhau, tạo thành một vòng luẩn quẩn khiến tình trạng bệnh lý trở nên phức tạp và khó kiểm soát. Đầu tiên, điều kiện sống và bệnh phụ khoa có mối liên hệ chặt chẽ. Việc thường xuyên lao động nông nghiệp, tiếp xúc với môi trường ẩm ướt, bùn đất làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn. Thứ hai, chất lượng nguồn nước sinh hoạt ô nhiễm là một trong những nguyên nhân hàng đầu. Việc sử dụng nước giếng, nước suối chưa qua xử lý để vệ sinh cá nhân tạo điều kiện cho vi khuẩn, nấm, ký sinh trùng xâm nhập. Thứ ba, kiến thức về sức khỏe sinh sản còn hạn chế dẫn đến các thói quen sinh hoạt và vệ sinh không đúng cách. Cuối cùng, khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế chất lượng còn nhiều rào cản, khiến bệnh không được phát hiện và điều trị kịp thời. Việc phân tích sâu các yếu tố này giúp lý giải tại sao phụ nữ nơi đây lại là nhóm có nguy cơ cao.

2.1. Yếu tố từ thói quen sinh hoạt và vệ sinh cá nhân chưa đúng

Thói quen vệ sinh cá nhân đóng vai trò quyết định trong việc phòng ngừa bệnh phụ khoa. Tuy nhiên, do thiếu kiến thức chăm sóc sức khỏe phụ nữ, nhiều người vẫn thực hành chưa đúng cách. Các hành vi nguy cơ bao gồm: thụt rửa âm đạo quá sâu làm mất cân bằng hệ vi sinh tự nhiên, sử dụng chung khăn tắm, chậu rửa, hoặc mặc quần lót chật, ẩm ướt. Việc không thực hiện vệ sinh vùng kín đúng cách trong chu kỳ kinh nguyệt, trước và sau khi quan hệ tình dục cũng là nguyên nhân phổ biến. Một số trường hợp còn tự ý điều trị bằng các phương pháp dân gian không có cơ sở khoa học, ví dụ như chữa viêm phụ khoa bằng lá trầu không sai cách, có thể làm tình trạng viêm nhiễm nặng hơn.

2.2. Ảnh hưởng từ điều kiện sống và nguồn nước sinh hoạt

Môi trường sống có tác động trực tiếp đến sức khỏe phụ khoa. Phụ nữ nông thôn thường xuyên phải làm việc trong môi trường đồng ruộng, ngâm mình dưới nước trong thời gian dài. Điều này khiến vùng kín luôn trong tình trạng ẩm ướt, là môi trường lý tưởng cho vi khuẩn và nấm phát triển. Đặc biệt, nguồn nước sinh hoạt ô nhiễm là một yếu tố nguy cơ nghiêm trọng. Theo nghiên cứu, việc sử dụng nước từ ao, hồ, sông, suối hoặc giếng đào không đảm bảo vệ sinh để tắm giặt và vệ sinh cá nhân làm tăng tỷ lệ mắc bệnh lên nhiều lần. Thiếu nhà tiêu hợp vệ sinh cũng góp phần làm lây lan mầm bệnh trong cộng đồng.

2.3. Hạn chế trong tiếp cận thông tin và dịch vụ y tế

Khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế và thông tin chính xác về sức khỏe sinh sản tại vùng nông thôn miền núi còn nhiều hạn chế. Nhiều phụ nữ có tâm lý e ngại, xấu hổ khi đi khám phụ khoa. Các trạm y tế xã khám phụ khoa đôi khi chưa được trang bị đầy đủ hoặc thiếu nhân lực có chuyên môn sâu. Khoảng cách địa lý xa xôi, chi phí đi lại và chi phí điều trị viêm phụ khoa cũng là rào cản lớn. Sự thiếu hụt thông tin khiến nhiều người không nhận thức được mức độ nguy hiểm của bệnh, dẫn đến việc chậm trễ trong điều trị hoặc tự ý mua thuốc đặt phụ khoa và kháng sinh trị viêm phụ khoa mà không có chỉ định của bác sĩ.

III. Hướng dẫn cách phòng tránh bệnh phụ khoa hiệu quả nhất

Phòng bệnh hơn chữa bệnh là nguyên tắc vàng trong chăm sóc sức khỏe. Đối với viêm nhiễm phụ khoa, việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa chủ động có thể làm giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và tái phát. Cách phòng tránh bệnh phụ khoa hiệu quả nhất là một phương pháp tiếp cận toàn diện, kết hợp giữa việc duy trì vệ sinh cá nhân đúng cách, xây dựng lối sống lành mạnh và nâng cao kiến thức về sức khỏe sinh sản. Điều này đặc biệt quan trọng đối với phụ nữ ở khu vực nông thôn miền núi, nơi các yếu tố nguy cơ từ môi trường và điều kiện sống luôn hiện hữu. Việc trang bị những kiến thức chăm sóc sức khỏe phụ nữ cơ bản nhưng thiết yếu sẽ giúp họ tự bảo vệ bản thân và gia đình. Các biện pháp này không đòi hỏi chi phí tốn kém mà chủ yếu dựa trên sự thay đổi nhận thức và hành vi hàng ngày. Thực hành tốt các khuyến nghị về vệ sinh, dinh dưỡng và quan hệ tình dục an toàn sẽ tạo ra một hàng rào bảo vệ vững chắc, giúp duy trì môi trường âm đạo khỏe mạnh và ngăn chặn sự xâm nhập của các tác nhân gây bệnh.

3.1. Bí quyết vệ sinh vùng kín đúng cách hàng ngày và kỳ kinh

Thực hành vệ sinh vùng kín đúng cách là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Cần vệ sinh vùng kín hàng ngày bằng nước sạch, lau khô bằng khăn mềm, sạch. Chỉ nên rửa bên ngoài, không thụt rửa sâu vào bên trong âm đạo. Trong kỳ kinh nguyệt, cần thay băng vệ sinh thường xuyên, ít nhất 4-6 giờ một lần, để tránh vi khuẩn phát triển. Lựa chọn quần lót có chất liệu cotton thoáng mát, thấm hút tốt và thay mới hàng ngày. Tránh mặc quần áo quá chật, bó sát, đặc biệt là khi thời tiết nóng ẩm. Những thói quen đơn giản này giúp giữ cho vùng kín luôn khô thoáng và sạch sẽ, hạn chế tối đa môi trường cho mầm bệnh.

3.2. Lựa chọn và sử dụng dung dịch vệ sinh phụ nữ an toàn

Việc sử dụng dung dịch vệ sinh phụ nữ có thể hỗ trợ làm sạch vùng kín, nhưng cần lựa chọn và sử dụng đúng cách. Nên ưu tiên các sản phẩm có độ pH cân bằng (từ 3.8 đến 4.5), thành phần dịu nhẹ, chiết xuất từ thiên nhiên, không chứa chất tẩy rửa mạnh. Chỉ nên sử dụng 1-2 lần/ngày và chỉ dùng để rửa bên ngoài. Lạm dụng dung dịch vệ sinh hoặc chọn sản phẩm không phù hợp có thể tiêu diệt cả vi khuẩn có lợi, làm phá vỡ sự cân bằng tự nhiên của môi trường âm đạo và làm tăng nguy cơ viêm nhiễm.

3.3. Xây dựng lối sống lành mạnh và quan hệ tình dục an toàn

Một lối sống lành mạnh góp phần nâng cao sức đề kháng chung của cơ thể, từ đó giúp phòng chống bệnh tật hiệu quả. Chế độ ăn uống cân bằng, bổ sung nhiều rau xanh, sữa chua giúp tăng cường lợi khuẩn. Uống đủ nước và tập thể dục đều đặn cũng rất quan trọng. Bên cạnh đó, thực hành quan hệ tình dục an toàn, sử dụng bao cao su và chung thủy một vợ một chồng là biện pháp hữu hiệu để ngăn ngừa các bệnh lây qua đường tình dục (STDs), một trong những nguyên nhân chính gây viêm nhiễm phụ khoa. Vệ sinh sạch sẽ trước và sau khi quan hệ cũng là một thói quen cần được duy trì.

IV. Phương pháp chẩn đoán và điều trị viêm phụ khoa tại Thái Nguyên

Khi có các dấu hiệu nghi ngờ, việc tìm đến các cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời là vô cùng cần thiết. Quá trình này không chỉ giúp xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh mà còn đưa ra phác đồ điều trị phù hợp, tránh tình trạng bệnh kéo dài, tái phát và gây biến chứng. Tại Thái Nguyên, hệ thống y tế từ tuyến xã đến tuyến tỉnh đều có khả năng thực hiện chẩn đoán và điều trị các bệnh lý phụ khoa thông thường. Việc lựa chọn cơ sở y tế uy tín như các phòng khám sản phụ khoa Thái Nguyên hay bệnh viện tuyến trên như Bệnh viện A Thái Nguyên sẽ đảm bảo kết quả chính xác và hiệu quả điều trị cao hơn. Quy trình khám và chẩn đoán thường bao gồm khám lâm sàng, soi tươi dịch âm đạo, xét nghiệm và siêu âm khi cần thiết. Dựa trên kết quả, bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp, có thể là dùng thuốc đặt phụ khoa, kháng sinh trị viêm phụ khoa dạng uống hoặc các can thiệp khác. Tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ và tái khám đúng hẹn là yếu tố quyết định sự thành công của quá trình điều trị.

4.1. Tầm quan trọng của việc khám phụ khoa định kỳ tại cơ sở y tế

Thực hiện khám phụ khoa định kỳ ít nhất 6 tháng hoặc 1 năm một lần là biện pháp hữu hiệu để tầm soát và phát hiện sớm các bệnh lý phụ khoa, kể cả khi chưa có triệu chứng. Việc này giúp phát hiện các tổn thương tiền ung thư cổ tử cung, u nang buồng trứng, u xơ tử cung và các tình trạng viêm nhiễm ở giai đoạn sớm. Nhờ đó, việc điều trị sẽ trở nên đơn giản, ít tốn kém và hiệu quả hơn. Khám định kỳ cũng là cơ hội để phụ nữ được các cán bộ y tế tư vấn về các biện pháp chăm sóc sức khỏe sinh sản và kế hoạch hóa gia đình một cách khoa học và an toàn.

4.2. Các phương pháp điều trị phổ biến Thuốc đặt và kháng sinh

Tùy thuộc vào tác nhân gây bệnh, bác sĩ sẽ kê đơn các loại thuốc đặc trị. Thuốc đặt phụ khoa là phương pháp phổ biến, giúp thuốc tác động trực tiếp tại vị trí viêm nhiễm, mang lại hiệu quả nhanh chóng trong các trường hợp nhiễm nấm, trùng roi hoặc tạp khuẩn. Đối với các trường hợp viêm nhiễm nặng hơn hoặc lan rộng, kháng sinh trị viêm phụ khoa đường uống có thể được chỉ định. Điều quan trọng là phải sử dụng thuốc đúng liều lượng, đủ thời gian theo chỉ định của bác sĩ, không tự ý ngưng thuốc khi thấy triệu chứng thuyên giảm để tránh tình trạng kháng thuốc và bệnh tái phát.

4.3. Tìm kiếm địa chỉ khám chữa bệnh uy tín tại Thái Nguyên

Để đảm bảo an toàn và hiệu quả, việc lựa chọn địa chỉ khám chữa bệnh uy tín là rất quan trọng. Phụ nữ có thể tìm đến các cơ sở y tế công lập như Trung tâm Y tế huyện, Bệnh viện A Thái Nguyên, hoặc các phòng khám sản phụ khoa Thái Nguyên tư nhân được cấp phép hoạt động. Các cơ sở này có đội ngũ y bác sĩ chuyên môn, trang thiết bị hiện đại để chẩn đoán chính xác. Ngoài ra, các trạm y tế xã khám phụ khoa cũng là lựa chọn ban đầu thuận tiện cho việc sàng lọc và tư vấn, giúp giảm tải cho tuyến trên và tiết kiệm chi phí cho người dân.

V. Hiệu quả từ mô hình can thiệp y tế tại nông thôn Thái Nguyên

Để giải quyết thực trạng viêm nhiễm phụ khoa, các mô hình can thiệp y tế dựa vào cộng đồng đã được triển khai và chứng minh hiệu quả tích cực. Nghiên cứu của Nông Thị Thu Trang (2016) tại huyện Phổ Yên, Thái Nguyên là một minh chứng rõ nét. Mô hình này tập trung vào việc nâng cao kiến thức, thay đổi thái độ và thực hành (KAP) của phụ nữ thông qua các hoạt động truyền thông giáo dục sức khỏe trực tiếp. Các giải pháp can thiệp không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin mà còn cải thiện chất lượng dịch vụ tại trạm y tế xã, đào tạo nâng cao năng lực cho cán bộ y tế thôn bản và huy động sự tham gia của các ban ngành, đoàn thể địa phương. Kết quả cho thấy, sau một thời gian can thiệp, tỷ lệ phụ nữ có kiến thức đúng về bệnh, thực hành vệ sinh đúng cách và đi khám phụ khoa định kỳ đã tăng lên một cách có ý nghĩa thống kê. Tỷ lệ mắc bệnh tại xã can thiệp giảm rõ rệt so với xã đối chứng. Thành công của mô hình này cho thấy, các giải pháp phòng chống bệnh cần được thiết kế phù hợp với bối cảnh địa phương và chú trọng vào việc trao quyền cho cộng đồng.

5.1. Kết quả cải thiện kiến thức và hành vi chăm sóc sức khỏe

Sau can thiệp, nhận thức của phụ nữ về các nguyên nhân viêm phụ khoa, triệu chứng và cách phòng tránh đã được cải thiện vượt bậc. Tỷ lệ phụ nữ thực hành vệ sinh vùng kín đúng cách, đặc biệt trong kỳ kinh nguyệt, tăng lên đáng kể. Hành vi tìm kiếm sự trợ giúp y tế cũng thay đổi tích cực; thay vì e ngại hoặc tự điều trị, nhiều người đã chủ động đến trạm y tế để được tư vấn và khám bệnh. Sự thay đổi trong hành vi này là kết quả trực tiếp của các buổi truyền thông, thảo luận nhóm và tư vấn tại hộ gia đình, cho thấy hiệu quả của phương pháp tiếp cận trực tiếp và gần gũi.

5.2. Sự thay đổi tỷ lệ mắc bệnh sau các giải pháp can thiệp

Dữ liệu nghiên cứu cho thấy sự sụt giảm rõ rệt tỷ lệ mắc mới và tái phát viêm nhiễm phụ khoa tại cộng đồng được can thiệp. Việc cải thiện kiến thức chăm sóc sức khỏe phụ nữ và điều kiện vệ sinh, kết hợp với việc nâng cao chất lượng dịch vụ tại tuyến y tế cơ sở đã tạo ra một tác động kép. Phụ nữ không chỉ biết cách phòng bệnh mà còn được tiếp cận với dịch vụ điều trị hiệu quả hơn. Kết quả này khẳng định rằng, đầu tư vào y tế dự phòng và chăm sóc sức khỏe ban đầu là chiến lược bền vững để kiểm soát bệnh tật và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Viêm nhiễm đường sinh dục là một trong những bệnh hay gặp ở phụ nữ lứa tuổi sinh đẻ và là bệnh gặp nhiều nhất trong các bệnh phụ khoa [65], [115]. Bệnh gây ra nhiều ảnh hưởng xấu tới sức khỏe sinh sản, lao động và chất lượng cuộc sống của phụ nữ. Viêm nhiễm đường sinh dục còn là nguyên nhân vô sinh, chửa ngoài tử cung, sẩy thai và nhiều biến chứng khác. Bệnh cũng là yếu tố gây cản trở việc thực hiện kế hoạch hóa gia đình, là yếu tố làm tăng nguy cơ lây nhiễm HIV và bệnh lây truyền qua đường tình dục [7], [50].

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, ước tính có khoảng 50% phụ nữ tuổi sinh đẻ trên thế giới bị viêm nhiễm đường sinh dục, tập trung nhiều ở các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam [96], [115], [103]. Vì vậy, Tổ chức Y tế Thế giới đã khuyến cáo ưu tiên kiểm soát và khống chế bệnh viêm nhiễm đường sinh dục, bệnh lây truyền qua đường tình dục và HIV [116]. Tại Việt Nam, tỉ lệ hiện mắc viêm nhiễm đường sinh dục chiếm tương đối cao, dao động từ 40 - 80% theo từng nghiên cứu [110], [111]. Theo một số nghiên cứu trước đây cho thấy: tỉ lệ viêm nhiễm đường sinh dục ở phụ nữ khu vực biển đảo thành phố Hải Phòng là 46,5% [68]; ở Hà Nội là 37,0% [92]; ở Thừa Thiên Huế là 23,3% [41].

Điều đáng chú ý là tỉ lệ viêm nhiễm đường sinh dục ở phụ nữ nông thôn thường tăng cao hơn so với một số vùng khác, ví dụ như ở vùng nông thôn chiêm trũng Hà Nam (58,4%); vùng nông thôn đồng bằng Hải Dương (52,0%); thậm chí ở phụ nữ dân tộc Thái vùng nông thôn miền núi Nghệ An (64,1%) [51]. Ở nước ta, chương trình phòng chống bệnh viêm nhiễm đường sinh dục, bệnh lây truyền qua đường tình dục và HIV đã được thực hiện từ lâu [8], [9], [11], [57], [62] nhưng nhìn chung hiệu quả của các chương trình này còn thấp, đặc biệt là tại các vùng nông thôn miền núi, vùng sâu vùng xa [65]. Tại 2 các vùng này, phụ nữ là đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh viêm nhiễm đường sinh dục, do những yếu tố bất lợi về điều kiện vệ sinh, điều kiện lao động, mức sống thấp [12], [65], [92]. Bên cạnh đó, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế còn hạn chế [12], [65], kiến thức về viêm nhiễm đường sinh dục chưa cao [65], [63], [111] và sự tồn tại của bất bình đẳng giới [65] đã làm gia tăng tỉ lệ viêm nhiễm đường sinh dục ở phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ tại khu vực này.

Thái Nguyên là tỉnh trung du miền núi, đời sống kinh tế - văn hóa - xã hội của người nông dân ở mức trung bình [14]; công tác chăm sóc sức khỏe nói chung và chăm sóc sức khỏe sinh sản còn gặp nhiều khó khăn. Chính vì thế mà tỉ lệ viêm nhiễm đường sinh dục ở phụ nữ có thể cao và có thể cần có những giải pháp phòng chống viêm nhiễm đường sinh dục hiệu quả dành cho phụ nữ nông thôn miền núi. Câu hỏi đặt ra là: Thực trạng bệnh viêm nhiễm đường sinh dục của phụ nữ độ tuổi sinh đẻ ở nông thôn miền núi tỉnh Thái Nguyên hiện nay ra sao? Yếu tố nguy cơ nào tác động đến tỉ lệ bệnh viêm nhiễm đường sinh dục ở phụ nữ độ tuổi sinh đẻ? Giải pháp nào để phòng chống bệnh viêm nhiễm đường sinh dục cho phụ nữ độ tuổi sinh đẻ ở nông thôn miền núi Thái Nguyên hiệu quả? Xuất phát từ những câu hỏi trên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ học viêm nhiễm dường sinh dục dưới ở phụ nữ nông thôn miền núi tỉnh Thái Nguyên và hiệu quả giải pháp can thiệp”. Với các mục tiêu sau: 1.

Mô tả một số đặc điểm dịch tễ học viêm nhiễm đường sinh dục dưới của phụ nữ nông thôn miền núi độ tuổi sinh đẻ có chồng tỉnh Thái Nguyên năm 2012. Xác định một số yếu tố viêm nhiễm đường sinh dục dưới của phụ nữ độ tuổi sinh đẻ có chồng ở nông thôn miền núi tỉnh Thái Nguyên. Đánh giá hiệu quả một số giải pháp phòng chống viêm nhiễm đường sinh dục của phụ nữ nông thôn xã Thành Công, huyện Phổ Yên, tỉnh Thái Nguyên sau 2 năm can thiệp. Khái quát về bệnh viêm nhiễm đƣờng sinh dục 1.

Khái niệm về viêm nhiễm đường sinh dục Viêm nhiễm đường sinh dục (VNĐSD) là một bệnh lý do viêm nhiễm tại bộ phận sinh dục nữ, từ âm hộ, âm đạo, cổ tử cung (CTC), tử cung, phần phụ sinh dục và tiểu khung [10], [18], [69]. Khoảng 1/2 các trường hợp phụ nữ đến khám tại các phòng khám phụ khoa là vì những triệu chứng có liên quan đến bệnh lý VNĐSD. Trong các bệnh phụ khoa nói chung, gần 90% phụ nữ bị VNĐSD [18], [27], [69], [79]. Phân loại viêm nhiễm đường sinh dục Dựa vào vị trí viêm nhiễm về mặt giải phẫu mà VNĐSD được chia thành 2 loại, bao gồm: VNĐSD dưới và VNĐSD trên.

- VNĐSD dưới, bao gồm: Viêm âm hộ, Viêm âm đạo, Viêm CTC. - VNĐSD trên, bao gồm : viêm nhiễm ở tử cung , vòi tử cung , buồng trứng, phúc mạc vùng chậu và tiểu khung [7], [27], [69], [79]. Dựa theo hình thái viêm nhiễm mà VNĐSD được chia thành: VNĐSD cấp tính và VNĐSD mạn tính. - VNĐSD cấp tính: với các dấu hiệu, triệu chứng ở các mức độ khác nhau, như sưng nóng, đau, sốt, khí hư nhiều và hôi bẩn… Nếu được phát hiện sớm, điều trị kịp thời sẽ có kết quả tốt hơn.

Tuy nhiên các VNĐSD cấp tính ít gặp hơn so với viêm mạn tính. - VNĐSD mạn tính: thường chỉ với các dấu hiệu nghèo nàn như ra khí hư nhiều hơn bình thường và hôi, đau dấm dứt không thường xuyên… VNĐSD mạn tính ít được quan tâm thăm khám, điều trị cũng kéo dài và kết quả hạn chế [7], [18], [69], [76], [79]. Nguyên nhân gây một số viêm nhiễm đường sinh dục thường gặp Các VNĐSD gây ra bởi các vi sinh vật thường có mặt tại đường sinh sản hoặc do các vi sinh vật từ bên ngoài vào thông qua hoạt động tình dục hoặc qua các thủ thuật y tế [10], [76]. Nguyên nhân VNĐSD ở phụ nữ nhìn chung chủ yếu liên quan tới nhiễm khuẩn sau đẻ, sau sẩy thai và nạo hút thai, do vệ sinh trong lao động, vệ sinh kinh nguyệt và vệ sinh giao hợp chưa hợp lý Nguyên nhân VNĐSD thường gặp do nhiễm trực khuẩn, cầu khuẩn, liên cầu khuẩn, tụ cầu khuẩn, trực khuẩn coli, trực khuẩn lao, ký sinh trùng nấm, trùng roi và các tạp khuẩn khác [7], [18].

Nếu được phát hiện và điều trị kịp thời, được tư vấn phòng bệnh tốt, bệnh VNĐSD sẽ khỏi hoàn toàn và không ảnh hưởng gì cho sức khỏe sinh sản (SKSS) [76]. Đặc điểm viêm nhiễm đường sinh dục ở phụ nữ VNĐSD là một bệnh thường gặp nhất ở phụ nữ , đặc biệt là phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ. VNĐSD ở phụ nữ gồm 3 loại: (1) Các nhiễm khuẩn LTQĐTD như nhiễm Chlamydia, bệnh lậu, trùng roi sinh dục, bệnh giang mai, herpes sinh dục, sùi mào gà sinh dục và nhiễm HIV.; (2) Nhiễm khuẩn nội sinh do tăng sinh quá mức các vi sinh vật có trong âm đạo của phụ nữ như viêm âm đạo do vi khuẩn và viêm âm hộ - âm đạo do nấm men; (3) Nhiễm khuẩn y sinh là các nhiễm khuẩn do thủ thuật y tế không vô khuẩn. Các VNĐSD trên có thể dự phòng hoặc có thể chữa khỏi được [16].

Hướng dẫn quốc gia về chăm sóc SKSS đã đưa ra các chỉ dẫn cụ thể để khám phát hiện bệnh [10], trong đó khám lâm sàng cần phải chú ý đến: - Khám bộ phận sinh dục ngoài phát hiện dịch âm đạo : màu sắc, mùi, đặc điểm dịch (dịch nhiều hay ít, trong hay đục, vàng, xanh, có mủ, có bọt, có dính vào thành âm đạo không, lẫn máu không). - Khám trong để đánh giá tính chất khí hư (màu, số lượng, mùi). Đánh giá dịch ở trong ống CTC: dịch trong, dịch mủ hoặc mủ có lẫn máu. Phát hiện các các tổn thương loét, hột hoặc sùi trong CTC và thành âm đạo [10].

5 Về lâm sàng, khó có thể phân biệt được đâu là VNĐSD do bệnh phụ khoa thông thường, đâu là VNĐSD do bệnh LTQĐTD. Muốn xác đị nh rõ loại bệnh lý VNĐSĐ thì cần dựa vào các hội chứng chí nh gây VNĐSD. Đây là phương pháp tiếp cận được Bộ y tế hướng dẫn sử dụng [10]. Phương pháp này chia các biểu hiện lâm sàng của VNĐSD thành 5 hội chứng chính.

Nhân viên y tế dựa vào 5 hội chứng này để chẩn đoán , điều trị sớm các VNĐSD ở phụ nữ thường gặp một cách hiệu quả nhất. Các hội chứng bao gồm: - Hội chứng tiết dịch âm đạo bao gồm: viêm âm đạo do trùng roi, nấm nem, vi khuẩn kỵ khí, viêm CTC mủ nhầy do lậu cầu khuẩn. - Bệnh sùi mào gà sinh dục ở nữ do virút gây u nhú ở người. - Hội chứng đau bụng dưới ở phụ nữ do: lậu cầu, Chlamydia trachomatis, Gardnerella vaginalis và các vi khuẩn kỵ khí âm đạo.

- Hội chứng loét sinh dục ở nữ do các tác nhân: Xoắn khuẩn giang mai, trực khuẩn hạ cam Herpes sinh dục. - Hội chứng sưng hạch bẹn Các thể lâm sàng thường gặp trong VNĐSD ở phụ nữ bao gồm: - Viêm âm hộ - Viêm âm đạo do trùng roi (Trichomonas vaginalis) - Viêm âm đạo do nấm - Viêm âm đạo do vi khuẩn - Bệnh lậu ở phụ nữ (viêm CTC và viêm niệu đạo do lậu) - Viêm CTC và niệu đạo do Chlamydia ở nữ 1. Đặc điểm dịch tễ viêm nhiễm đƣờng sinh dục ở phụ nữ 1. Viêm nhiễm đường sinh dục ở phụ nữ độ tuổi sinh đẻ trên thế giới VNĐSD là một trong những bệnh hay gặp ở phụ nữ lứa tuổi sinh đẻ trên khắp thế giới [65], [115], [117].

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các VNĐSD bao gồm các VNĐSD không lây truyền qua đường tình dục và các bệnh lây truyền qua đường tình dục (LTQĐTD). Trong đó mỗi ngày có gần một triệu ca nhiễm mới thuộc các nhiễm khuẩn LTQĐTD. Các VNĐSD 6 không LTQĐTD còn phổ biến hơn. Theo WHO, ước tính có khoảng 50% phụ nữ tuổi sinh đẻ trên thế giới bị VNĐSD, tập trung nhiều ở các nước đang phát triển [96], [103], [115].

Các nghiên cứu về VNĐSD trên thế giới gần đây, đều cho thấy tỉ lệ hiện mắc VNĐSD cao nhất tập trung ở các quốc gia thuộc châu Phi, nam châu Á đến châu Mỹ La tinh; các nước châu Âu và bắc Mỹ có tỉ lệ hiện mắc VNĐSD thấp nhất [76], [116].