Luận văn thực trạng tuân thủ sử dụng thuốc kháng virus trên người bệnh viêm gan b mạn tính tiến triển tại bệnh viện đa khoa tỉnh vĩnh phúc năm 2020

Viêm gan B mạn tính là một vấn đề sức khỏe toàn cầu, ảnh hưởng đến hàng trăm triệu người trên thế giới. 53 trang · Trường Đại Học Điều Dưỡng Nam Định · 2020.

• Tác giả: Nguyễn Thị Bích Liên
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Thanh Hường
• Trường học: Trường Đại Học Điều Dưỡng Nam Định
• Chuyên ngành: Nội người lớn
• Đề tài: Thực Trạng Tuân Thủ Sử Dụng Thuốc Kháng Virus Ở Bệnh Nhân Viêm Gan B Mạn Tính Tại Vĩnh Phúc
• Loại tài liệu: báo cáo chuyên đề tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Nam Định

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Tổng quan về Viêm gan B
• 1.2. Chẩn đoán và điều trị viêm gan vi rút b mạn
• 1.3. Phòng bệnh
• 1.4. Cơ sở thực tiễn
• 1.5. Thực trạng viêm gan trên thế giới và Việt Nam
• 1.6. Thực trạng tuân thủ điều trị thuống kháng virus của người bệnh viêm gan B
• 2. CHƯƠNG 2: MÔ TẢ VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT
• 2.1. Bệnh viện đa khoa tỉnh Vĩnh Phúc
• 2.2. Thực trạng tuân thủ điều trị thuốc kháng Virus trên bệnh nhân viêm gan B tiến triển tại Bệnh viện đa khoa tỉnh Vĩnh Phúc
• 3. CHƯƠNG 3: BÀN LUẬN
• 3.1. Các ưu điểm và tồn tại trong quản lý và điều trị người bệnh viêm gan B mạn tính
• 3.2. Thuận lợi và khó khăn trong quản lý và điều trị người bệnh viêm gan B mạn tính hiện nay của đơn vị
• 3.3. Giải pháp để khắc phục những tồn tại
• 4. ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Viêm Gan B Mạn Tính Hiểu Rõ Bệnh 55 ký tự

Viêm gan B mạn tính là một vấn đề sức khỏe toàn cầu, ảnh hưởng đến hàng trăm triệu người trên thế giới. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 30% dân số thế giới, tương đương 2 tỷ người, đã từng nhiễm virus viêm gan B (VRVGB). Trong số đó, hơn 350 triệu người mang VRVGB mạn tính, được xác định bằng sự hiện diện của kháng nguyên bề mặt viêm gan B (HBsAg) dương tính trong hơn 6 tháng. Tại Việt Nam, ước tính có khoảng 7,8 triệu người nhiễm viêm gan B mạn tính, gây ra gánh nặng lớn cho hệ thống y tế và xã hội. Bệnh có thể tiến triển thành xơ gan và ung thư biểu mô tế bào gan (HCC).

1.1. Định Nghĩa và Tác Nhân Gây Bệnh Viêm Gan B 48 ký tự

Viêm gan B mạn tính được định nghĩa là tình trạng nhiễm virus viêm gan B (HBV) kéo dài hơn 6 tháng. HBV thuộc họ Hepadnaviridae, có cấu trúc DNA. Virus có sức đề kháng cao và lây truyền qua đường máu, đường tình dục, và từ mẹ sang con. Có 3 loại kháng nguyên chính: HBsAg, HBeAg và HBcAg, giúp xác định bệnh và diễn biến bệnh. Hiện nay đã có vaccine dự phòng giúp giảm số người nhiễm mới HBV. Theo tài liệu gốc, nếu mẹ nhiễm HBV và có HBeAg (+) thì khả năng lây cho con là hơn 80% và khoảng 90% trẻ sinh ra sẽ mang HBV mạn tính.

1.2. Dịch Tễ Học Viêm Gan B Tình Hình Thế Giới và Việt Nam 53 ký tự

Theo WHO, khoảng 400 triệu người nhiễm HBV trên toàn cầu, tập trung ở Đông Nam Á, Trung Quốc và Châu Phi. Việt Nam nằm trong khu vực dịch lưu hành mạnh, với tỷ lệ HBsAg dương tính khoảng 15-20%. Nhóm nguy cơ cao bao gồm người có nguy cơ lây nhiễm do nghề nghiệp, tiêm chích ma túy, và nhân viên y tế. Nguồn truyền nhiễm chính là người mang HBV, lây truyền qua máu, chế phẩm máu, dịch tiết cơ thể, đường sinh dục và từ mẹ sang con.

II. Thực Trạng Tuân Thủ Điều Trị Viêm Gan B Vấn Đề Nhức Nhối 58 ký tự

Tuân thủ điều trị là yếu tố then chốt để đạt được hiệu quả điều trị và ngăn ngừa các biến chứng của viêm gan B mạn tính. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tuân thủ điều trị ở bệnh nhân viêm gan B còn thấp, dẫn đến kháng thuốc, bệnh tiến triển và tăng chi phí điều trị. Theo WHO, việc tăng hiệu quả của các can thiệp tuân thủ có tác động lớn đến sức khỏe cộng đồng hơn bất kỳ cải thiện cụ thể nào trong điều trị y tế. Tình trạng không tuân thủ làm kéo dài thời gian điều trị, gây ra tâm lý lo lắng ở người bệnh, tăng kinh phí, tăng nguy cơ bệnh tiến triển và nhập viện.

2.1. Hậu Quả Của Việc Không Tuân Thủ Điều Trị 45 ký tự

Việc không tuân thủ điều trị có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng, bao gồm: tăng nguy cơ kháng thuốc, bệnh tiến triển thành xơ gan và ung thư gan, tăng chi phí điều trị, giảm chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Theo Chotiyaputta và cộng sự, chỉ có 55% bệnh nhân được đánh giá là tuân thủ điều trị. Mức độ tuân thủ thấp hơn 65% sẽ dẫn đến 2,6 triệu ca tử vong thêm trong khoảng thời gian 15 năm.

2.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Tuân Thủ Điều Trị 50 ký tự

Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị, bao gồm: kiến thức về bệnh, thái độ đối với điều trị, tác dụng phụ của thuốc, chi phí điều trị, hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng. Các yếu tố như đột biến virus, giảm rào cản di truyền của một số loại thuốc, và sự thiếu tuân thủ điều trị kháng virus là những nguyên nhân gây ra kháng thuốc. Hiện nay, kháng genotyp không được xác nhận ở bất kì bệnh nhân nào có đột biến virus khi tiếp nhận các NUC có rào cản di truyền cao như tenofovir và entecavir nên nguyên nhân chính của đột biến virus chính là tình trạng tuân thủ kém.

III. Nghiên Cứu Tuân Thủ Điều Trị Tại Vĩnh Phúc Kết Quả Phân Tích 60 ký tự

Nghiên cứu về thực trạng tuân thủ sử dụng thuốc kháng virus trên người bệnh viêm gan B mạn tính tiến triển tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Vĩnh Phúc năm 2020 cho thấy một bức tranh toàn cảnh về vấn đề này tại địa phương. Nghiên cứu tập trung vào việc mô tả thực trạng tuân thủ, xác định các yếu tố liên quan và đề xuất giải pháp nâng cao tuân thủ điều trị. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng để cải thiện công tác quản lý và điều trị viêm gan B tại Vĩnh Phúc.

3.1. Phương Pháp Nghiên Cứu và Đối Tượng Tham Gia 48 ký tự

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát cắt ngang, thu thập dữ liệu từ bệnh nhân viêm gan B mạn tính đang điều trị tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Vĩnh Phúc. Các thông tin được thu thập bao gồm: đặc điểm nhân khẩu học, kiến thức về bệnh, thái độ đối với điều trị, tuân thủ điều trị và các yếu tố liên quan. Đối tượng nghiên cứu là người bệnh Viêm gan B mạn tính tiến triển tại BVĐK tỉnh Vĩnh Phúc năm 2020.

3.2. Tỷ Lệ Tuân Thủ Điều Trị và Các Yếu Tố Liên Quan 55 ký tự

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tuân thủ điều trị thuốc kháng virus ở mức trung bình, với nhiều bệnh nhân không tuân thủ đúng liều lượng và thời gian dùng thuốc. Các yếu tố liên quan đến tuân thủ điều trị bao gồm: kiến thức về bệnh, tác dụng phụ của thuốc, chi phí điều trị và hỗ trợ từ gia đình. Cần có các biện pháp can thiệp để cải thiện tuân thủ điều trị, như giáo dục sức khỏe, tư vấn cá nhân và hỗ trợ tài chính.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Tuân Thủ Điều Trị Viêm Gan B Hướng Dẫn 59 ký tự

Để nâng cao tuân thủ điều trị viêm gan B mạn tính, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa bệnh nhân, bác sĩ và hệ thống y tế. Các giải pháp bao gồm: tăng cường giáo dục sức khỏe, cải thiện giao tiếp giữa bác sĩ và bệnh nhân, giảm tác dụng phụ của thuốc, hỗ trợ tài chính cho bệnh nhân nghèo, và xây dựng mạng lưới hỗ trợ cộng đồng. Cần có các can thiệp đa chiều để giải quyết các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị.

4.1. Giáo Dục Sức Khỏe và Tư Vấn Cá Nhân 42 ký tự

Cần tăng cường giáo dục sức khỏe cho bệnh nhân về viêm gan B, tầm quan trọng của việc tuân thủ điều trị và cách phòng ngừa lây nhiễm. Tư vấn cá nhân giúp bệnh nhân hiểu rõ về tình trạng bệnh, phác đồ điều trị và cách đối phó với tác dụng phụ của thuốc. TT-GDSK Truyền thông giáo dục sức khỏe là một phần quan trọng trong việc nâng cao nhận thức.

4.2. Hỗ Trợ Tài Chính và Mạng Lưới Cộng Đồng 48 ký tự

Chi phí điều trị viêm gan B có thể là gánh nặng lớn đối với nhiều bệnh nhân, đặc biệt là người nghèo. Cần có các chính sách hỗ trợ tài chính, như bảo hiểm y tế và quỹ hỗ trợ bệnh nhân. Mạng lưới cộng đồng giúp bệnh nhân chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ tinh thần và nâng cao tuân thủ điều trị. Bệnh nhân cần được tư vấn về lợi ích của việc tuân thủ điều trị và các biện pháp hỗ trợ tuân thủ điều trị (phương tiện nhắc uống thuốc).

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Quản Lý Viêm Gan B Tại Bệnh Viện 57 ký tự

Việc áp dụng các giải pháp nâng cao tuân thủ điều trị vào thực tiễn quản lý viêm gan B tại bệnh viện là rất quan trọng. Bệnh viện cần xây dựng quy trình quản lý bệnh nhân viêm gan B toàn diện, từ khâu sàng lọc, chẩn đoán, điều trị đến theo dõi và hỗ trợ tuân thủ. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các khoa phòng, như khoa truyền nhiễm, khoa dược và phòng công tác xã hội.

5.1. Xây Dựng Quy Trình Quản Lý Bệnh Nhân Toàn Diện 52 ký tự

Quy trình quản lý bệnh nhân viêm gan B cần bao gồm các bước sau: sàng lọc nguy cơ, chẩn đoán xác định, đánh giá giai đoạn bệnh, lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp, theo dõi đáp ứng điều trị và hỗ trợ tuân thủ. Cần có các hướng dẫn cụ thể cho từng bước, đảm bảo tính thống nhất và hiệu quả.

5.2. Phối Hợp Giữa Các Khoa Phòng và Tổ Chức 47 ký tự

Việc quản lý viêm gan B đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các khoa phòng trong bệnh viện, cũng như với các tổ chức xã hội và cộng đồng. Khoa truyền nhiễm chịu trách nhiệm chẩn đoán và điều trị, khoa dược cung cấp thuốc và tư vấn về thuốc, phòng công tác xã hội hỗ trợ bệnh nhân về tài chính và tinh thần.

VI. Tương Lai Của Điều Trị Viêm Gan B Hướng Đi Mới 53 ký tự

Nghiên cứu và phát triển các phương pháp điều trị viêm gan B mới là rất quan trọng để cải thiện hiệu quả điều trị và giảm gánh nặng bệnh tật. Các hướng đi mới bao gồm: phát triển thuốc kháng virus thế hệ mới, liệu pháp miễn dịch và liệu pháp gen. Cần có sự đầu tư mạnh mẽ vào nghiên cứu khoa học để đạt được những tiến bộ đột phá trong điều trị viêm gan B.

6.1. Thuốc Kháng Virus Thế Hệ Mới và Liệu Pháp Miễn Dịch 55 ký tự

Các thuốc kháng virus thế hệ mới có tác dụng ức chế virus mạnh hơn, ít tác dụng phụ hơn và ít gây kháng thuốc hơn. Liệu pháp miễn dịch giúp tăng cường hệ miễn dịch của cơ thể để chống lại virus. Cần có các thử nghiệm lâm sàng để đánh giá hiệu quả và an toàn của các phương pháp điều trị mới.

6.2. Liệu Pháp Gen và Các Hướng Nghiên Cứu Tiên Tiến 52 ký tự

Liệu pháp gen có tiềm năng chữa khỏi viêm gan B bằng cách loại bỏ virus khỏi tế bào gan. Các hướng nghiên cứu tiên tiến khác bao gồm: phát triển vaccine điều trị và các phương pháp chẩn đoán sớm. Cần có sự hợp tác quốc tế để thúc đẩy nghiên cứu và phát triển các phương pháp điều trị viêm gan B mới.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nhiễm virus viêm gan B (HBV) là một vấn đề y tế công cộng mang tính toàn cầu. Theo số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 30% dân số thế giới (tương đương 2 tỷ người) đã từng bị nhiễm virus viêm gan B, trong đó có hơn 350 triệu người mang virus mạn tính với kháng nguyên bề mặt HBsAg dương tính kéo dài trên 6 tháng. Diễn tiến tự nhiên của bệnh viêm gan B mạn tính có thể chuyển biến âm thầm sang giai đoạn tiến triển, dẫn tới các biến chứng nghiêm trọng như xơ gan mất bù và ung thư biểu mô tế bào gan (HCC). Tại Việt Nam, ước tính có khoảng 7,8 triệu ca nhiễm viêm gan B mạn tính, với hơn 13.000 trường hợp xơ gan mất bù, gần 6.000 ca ung thư tế bào gan và hơn 6.400 trường hợp tử vong hàng năm liên quan đến các bệnh lý về gan. Mặc dù gánh nặng bệnh tật rất lớn, chỉ có khoảng 74.000 người bệnh từng được tiếp cận điều trị trước đó.

Hiệu quả kiểm soát tải lượng virus và cải thiện tiên lượng sống lâu dài phụ thuộc chặt chẽ vào việc tuân thủ phác đồ điều trị bằng thuốc kháng virus đường uống (NUCs). Việc điều trị viêm gan B thường phải kéo dài nhiều năm hoặc suốt đời. Tình trạng không tuân thủ dùng thuốc (quên liều, tự ý ngưng thuốc, uống sai giờ, sai cách) là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến thất bại điều trị, bùng phát virus và thúc đẩy đột biến kháng thuốc, đặc biệt làm giảm hiệu lực của các thuốc có rào cản di truyền cao như tenofovir hay entecavir. Nhiều nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tuân thủ điều trị tối ưu ở bệnh nhân viêm gan B còn thấp (dao động từ 24,2% đến 66%), kéo theo tỷ lệ xuất hiện chủng đột biến kháng thuốc lên tới 22,2% - 33,3%.

Nhằm đánh giá thực tế và đưa ra các can thiệp điều dưỡng phù hợp, chuyên đề tốt nghiệp chuyên ngành Nội người lớn tại Trường Đại học Điều dưỡng Nam Định do học viên Nguyễn Thị Bích Liên thực hiện (dưới sự hướng dẫn của ThS. Nguyễn Thị Thanh Hường) đã tập trung vào đề tài: "Thực trạng tuân thủ sử dụng thuốc kháng virus trên người bệnh viêm gan B mạn tính tiến triển tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Vĩnh Phúc năm 2020".

Nghiên cứu xác định 2 mục tiêu cụ thể:

1. Mô tả thực trạng tuân thủ dùng thuốc kháng virus trên người bệnh viêm gan B mạn tính tiến triển tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Vĩnh Phúc năm 2020.
2. Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao thực trạng tuân thủ dùng thuốc kháng virus trên người bệnh viêm gan B mạn tính tiến triển tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Vĩnh Phúc.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Người bệnh viêm gan B mạn tính tiến triển đang được quản lý và điều trị ngoại trú bằng thuốc kháng virus.
• Phạm vi không gian: Phòng khám Truyền nhiễm thuộc Khoa Truyền nhiễm, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Vĩnh Phúc.
• Phạm vi thời gian: Số liệu và khảo sát được thực hiện trong năm 2020.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và hướng dẫn chuyên môn

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên các cơ sở chuyên môn và hướng dẫn y khoa:

• Quyết định số 3310/QĐ-BYT ngày 29/07/2019 của Bộ trưởng Bộ Y tế về Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị và phòng bệnh viêm gan virus B.
• Khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) về gánh nặng bệnh tật viêm gan và hướng dẫn tăng cường tuân thủ điều trị trong các bệnh lý mạn tính dài hạn (2003, 2017).
• Hướng dẫn lâm sàng của Hiệp hội Nghiên cứu Bệnh Gan Châu Á - Thái Bình Dương (APASL 2015) và các nghiên cứu về đột biến kháng thuốc (Nguyễn Thị Nhã Đoan, Bùi Phan Quỳnh Phương, Nguyễn Minh Ngọc...).

Các chỉ số sinh học và tiêu chuẩn điều trị được áp dụng gồm: tình trạng HBsAg, HBeAg, anti-HBe, anti-HBc; nồng độ men gan AST, ALT; định lượng tải lượng HBV-DNA; mức độ xơ hóa mô gan qua chỉ số APRI, FibroTest hoặc đo độ đàn hồi gan; cùng các thuốc ức chế sao chép virus như Tenofovir disoproxil fumarate (TDF), Tenofovir alafenamide (TAF), Entecavir (ETV), Lamivudine (LAM), Adefovir (ADV), Peg-IFN.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang.
• Phương pháp thu thập thông tin: Phỏng vấn trực tiếp đối tượng nghiên cứu bằng bộ câu hỏi cấu trúc chuẩn hóa (gồm thông tin chung về nhân khẩu học, bệnh học và các câu hỏi thang đo đánh giá hành vi tuân thủ dùng thuốc trong vòng 1 tuần qua).
• Cỡ mẫu: Khảo sát trên 40 người bệnh viêm gan B mạn tính đang điều trị ngoại trú tại phòng khám Truyền nhiễm.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu phỏng vấn trực tiếp người bệnh kết hợp với số liệu quản lý hồ sơ bệnh án ngoại trú và số liệu hành chính của Bệnh viện Đa khoa tỉnh Vĩnh Phúc.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn

Chương 1 hệ thống hóa các kiến thức bệnh học, phác đồ điều trị và bằng chứng thực tiễn về bệnh viêm gan virus B:

• Tổng quan về bệnh sinh và dịch tễ: Virus HBV thuộc họ Hepadnaviridae, cấu trúc ADN chuỗi kép, có 3 hệ thống kháng nguyên - kháng thể chính (HBsAg/Anti-HBs, HBeAg/Anti-HBe, HBcAg/Anti-HBc). Phương thức lây truyền qua đường máu, quan hệ tình dục không an toàn và lây truyền từ mẹ sang con (nếu mẹ có HBeAg dương tính, tỷ lệ truyền bệnh cho thai nhi lên tới hơn 80%). Việt Nam nằm trong vùng dịch tễ lưu hành cao với tỷ lệ nhiễm HBsAg từ 10% đến 25%.
• Nguyên tắc điều trị theo Bộ Y tế: Chỉ định điều trị thuốc kháng virus dựa trên sự phối hợp giữa nồng độ ALT tăng trên 2 lần giới hạn bình thường (hoặc có xơ hóa gan tiến triển) và nồng độ HBV-DNA ($\ge 20.000\text{ IU/ml}$ khi HBeAg dương tính hoặc $\ge 2.000\text{ IU/ml}$ khi HBeAg âm tính). Các thuốc kháng virus đầu tay ưu tiên là TDF (300mg/ngày) hoặc ETV (0,5mg/ngày). Quy trình theo dõi yêu cầu xét nghiệm men gan, chức năng thận mỗi 3–6 tháng và định lượng HBV-DNA định kỳ để đánh giá đáp ứng và phát hiện sớm hiện tượng thất bại điều trị hoặc đột biến kháng thuốc.
• Thực trạng tuân thủ điều trị: Báo cáo tổng hợp các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tuân thủ điều trị bệnh mạn tính và thuốc kháng virus ở Việt Nam còn nhiều hạn chế (bệnh nhân tăng huyết áp tuân thủ 49,5%; HIV tuân thủ 71%; lao tuân thủ 79,8%; viêm gan B tại TP. Hồ Chí Minh tuân thủ 63,8%; tại Bệnh viện Bắc Thăng Long có tới 75,8% tuân thủ kém). Điều này phản ánh nhu cầu cấp thiết phải nâng cao nhận thức và quản lý tuân thủ dùng thuốc.

Chương 2: Mô tả vấn đề cần giải quyết

Chương 2 trình bày điều kiện cơ sở thực tiễn của đơn vị nghiên cứu và kết quả khảo sát chi tiết trên 40 người bệnh:

• Bối cảnh Bệnh viện Đa khoa tỉnh Vĩnh Phúc: Là bệnh viện đa khoa tuyến tỉnh hạng I, quy mô 900 giường kế hoạch (922 giường thực kê), 44 khoa/phòng/trung tâm, 881 cán bộ nhân viên. Khoa Truyền nhiễm có 6 bác sĩ (1 BSCKII, 5 BSCKI) và 9 điều dưỡng (8 cử nhân điều dưỡng), phụ trách quản lý điều trị ngoại trú cho 932 người bệnh viêm gan B mạn tính.
• Đặc điểm mẫu nghiên cứu ($n=40$):
  • Độ tuổi: Nhóm 20 đến dưới 40 tuổi chiếm 60,0% (24 người); nhóm 40–60 tuổi chiếm 25,0% (10 người); nhóm trên 60 tuổi chiếm 15,0% (6 người).
  • Giới tính: Nam giới chiếm 60,0%; nữ giới chiếm 40,0%.
  • Nghề nghiệp: Nông dân chiếm tỷ lệ cao nhất (30,0%), tiếp theo là công nhân, cán bộ, hưu trí; nội trợ chiếm 2,5%.
  • Học vấn: Trung cấp/cao đẳng chiếm 32,5%; trung học phổ thông chiếm 30,0%; trung học cơ sở chiếm 20,0%; đại học và sau đại học chiếm 12,5%; tiểu học trở xuống chiếm 5,0%.
  • Thời gian phát hiện bệnh: Dưới 1 năm (27,5%), từ 1–5 năm (50,0%), trên 5 năm (22,5%).
  • Thời gian điều trị thuốc kháng virus: Dưới 12 tháng (40,0%), từ 12–36 tháng (40,0%), trên 36 tháng (20,0%).
• Thực trạng tuân thủ dùng thuốc:
  • Tỷ lệ không bao giờ quên uống thuốc là 30,0%; 47,5% hiếm khi quên và 10,0% thường xuyên quên.
  • Tỷ lệ không bao giờ bỏ thuốc đạt 35,0%; 55,0% hiếm khi bỏ và 7,5% thường xuyên bỏ thuốc.
  • Chỉ có 25,6% người bệnh tuân thủ uống thuốc đúng giờ nghiêm ngặt; 48,7% thỉnh thoảng uống sai giờ và 20,5% hiếm khi uống đúng giờ.
  • Tỷ lệ uống thuốc đúng cách theo chỉ định đạt 67,5%; trong khi 27,5% hiếm khi uống sai cách và 5,0% thỉnh thoảng/thường xuyên sai cách.
• Lý do không tuân thủ và kỹ năng xử lý sự cố:
  • Lý do quên thuốc chủ yếu do "bận nhiều việc" (37,9%) và "quên không mang theo thuốc" (34,5%).
  • Lý do bỏ thuốc hàng đầu là "hết thuốc chưa kịp đi lấy" (53,8%) và "thấy bệnh đỡ nên không uống" (11,5%).
  • Lý do uống sai cách chủ yếu do "thay đổi chế độ sinh hoạt hàng ngày" (40,0%) và "không nhớ hướng dẫn của bác sĩ" (25,0%).
  • Về kỹ năng xử trí: 84,6% người bệnh xử lý đúng khi phối hợp thuốc khác; 77,8% xử lý đúng khi gặp tác dụng phụ; nhưng chỉ 66,7% xử lý đúng khi quên liều. Đáng lưu ý, 60,0% người bệnh hoàn toàn không sử dụng bất kỳ công cụ nào để nhắc giờ uống thuốc mà chỉ dựa vào trí nhớ cá nhân.

Chương 3: Bàn luận

Chương 3 phân tích sâu sắc các mặt thuận lợi, tồn tại và nguyên nhân gốc rễ trong công tác quản lý điều trị tại đơn vị:

• Ưu điểm ghi nhận: Bệnh viện đã thiết lập quy trình quản lý hồ sơ bệnh án ngoại trú đồng bộ, theo dõi định kỳ 6 tháng/lần xét nghiệm đo tải lượng virus; đảm bảo nguồn cung ứng thuốc bảo hiểm y tế; đội ngũ điều dưỡng và bác sĩ có trình độ chuyên môn cao; đã bước đầu thành lập Câu lạc bộ người bệnh viêm gan B từ năm 2019.
• Tồn tại và rào cản:
  • Về cơ sở vật chất: Phòng khám Truyền nhiễm bố trí ghép tại khu khám Ngoại khoa, diện tích chật chội, thiếu phòng tư vấn giáo dục sức khỏe (GDSK) riêng biệt, thiếu màn hình tivi, pano và tài liệu truyền thông trực quan.
  • Về quy trình và thời gian: Người bệnh tập trung đông vào buổi sáng gây quá tải cục bộ, thủ tục hành chính còn rườm rà; thời gian nhân viên y tế dành cho tư vấn cá nhân hóa còn ít.
  • Về phía người bệnh: Đa số bệnh nhân ở độ tuổi lao động trẻ (60% từ 20–40 tuổi), thường vội vã khi đi khám, chủ quan khi thấy triệu chứng thuyên giảm; sự hỗ trợ nhắc nhở từ gia đình còn rất thấp (chỉ 2,6% - 6,5% có người thân nhắc nhở thường xuyên); tâm lý ngại đến bệnh viện lĩnh thuốc định kỳ do lo ngại dịch bệnh COVID-19.

---

Kết quả và đóng góp

Tổng hợp số liệu khảo sát thực trạng tuân thủ

Nội dung khảo sát ($n=40$)	Tỷ lệ không bao giờ vi phạm (%)	Tỷ lệ hiếm khi vi phạm (%)	Tỷ lệ thỉnh thoảng vi phạm (%)	Tỷ lệ thường xuyên vi phạm (%)
Quên uống thuốc kháng virus	30,0%	47,5%	12,5%	10,0%
Tự ý bỏ uống thuốc	35,0%	55,0%	2,5%	7,5%
Uống thuốc không đúng giờ	25,6%	20,5%	48,7%	5,1%
Uống thuốc không đúng cách	67,5%	27,5%	2,5%	2,5%

Vấn đề phát sinh khi dùng thuốc	Tỷ lệ xử lý đúng (%)	Tỷ lệ xử lý sai (%)
Xử lý khi uống thuốc khác kèm theo	84,6%	15,4%
Xử lý khi gặp tác dụng phụ của thuốc	77,8%	22,2%
Xử lý khi quên liều thuốc	66,7%	33,3%
Sử dụng biện pháp hỗ trợ nhắc uống thuốc	Có sử dụng: 40,0%	Không sử dụng (tự nhớ): 60,0%

Hệ thống giải pháp đề xuất từ nghiên cứu

Báo cáo chuyên đề đã xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện trên 3 trục đối tượng:

1. Giải pháp đối với Bệnh viện và Khoa:

   • Cải tiến thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian chờ đợi thông qua đăng ký khám bệnh điện tử, sử dụng thẻ khám thông minh và triển khai bệnh án điện tử.
   • Bố trí không gian phòng khám thuận tiện, bổ sung phòng tư vấn GDSK riêng; lắp đặt màn hình tivi trình chiếu video hướng dẫn, treo pano, tranh áp phích và phát tờ rơi thông tin tại phòng chờ.
   • Chuẩn hóa bộ tài liệu truyền thông giáo dục sức khỏe chuyên biệt về tuân thủ điều trị viêm gan B.
   • Tăng cường tập huấn nâng cao kỹ năng truyền thông, giao tiếp và tư vấn cho đội ngũ điều dưỡng; định kỳ tổ chức sinh hoạt chuyên môn điều dưỡng 1 tháng/lần.
   • Đa dạng hóa hình thức sinh hoạt Câu lạc bộ người bệnh viêm gan B, tạo diễn đàn để người bệnh chia sẻ kinh nghiệm thực tế.

2. Giải pháp đối với Nhân viên y tế (Bác sĩ, Điều dưỡng):

   • Thành lập nhóm hỗ trợ người bệnh trên mạng xã hội (nhóm Zalo) để cung cấp thông tin y khoa chính thống, giải đáp thắc mắc và hỗ trợ tầm soát bệnh trong gia đình.
   • Tăng cường sàng lọc, phát hiện nhóm bệnh nhân có nguy cơ tuân thủ kém (người trẻ bận rộn, người sống một mình); chủ động gọi điện thoại nhắc lịch tái khám và hướng dẫn xử trí khi quên thuốc hoặc gặp biến cố bất lợi.
   • Ứng dụng phần mềm theo dõi, cảnh báo lịch hẹn tái khám định kỳ để điều dưỡng chủ động liên hệ hỗ trợ người bệnh.

3. Giải pháp đối với Người bệnh và Gia đình:

   • Nâng cao ý thức tuân thủ phác đồ, tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc, giảm liều hoặc tự mua các loại thuốc không rõ nguồn gốc.
   • Chủ động thiết lập các công cụ nhắc nhở như hẹn giờ đồng hồ, đặt lịch báo thức trên điện thoại thông minh thành thói quen cố định trong ngày.
   • Ghi chép các phản ứng bất thường của thuốc và liên hệ với bác sĩ điều trị để được tư vấn điều chỉnh kịp thời.
   • Vận động người thân trong gia đình cùng tham gia nhắc nhở và hỗ trợ tâm lý trong suốt quá trình điều trị mạn tính.

Đóng góp của nghiên cứu

Báo cáo chuyên đề cung cấp bức tranh thực tế về các rào cản hành vi của người bệnh viêm gan B ngoại trú tại địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc. Kết quả chỉ ra rằng nguyên nhân không tuân thủ phần lớn đến từ các yếu tố có thể can thiệp được (quên, bận rộn, hết thuốc chưa kịp khám, thiếu công cụ nhắc nhở), từ đó khẳng định vai trò chủ động của người điều dưỡng trong việc tư vấn, thiết lập hệ thống nhắc nhở và quản lý bệnh mạn tính ngoại trú.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện với cỡ mẫu khảo sát tương đối nhỏ ($n=40$) trong phạm vi một phòng khám chuyên khoa tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Vĩnh Phúc. Bên cạnh đó, thời điểm khảo sát năm 2020 chịu tác động từ bối cảnh dịch bệnh COVID-19, ảnh hưởng phần nào đến tâm lý và hành vi đến bệnh viện lĩnh thuốc của người bệnh.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần mở rộng quy mô mẫu trên nhiều cơ sở y tế tuyến tỉnh và tuyến huyện; đồng thời triển khai các nghiên cứu can thiệp theo dõi dọc để đánh giá hiệu quả thực tế của các giải pháp nhắc lịch qua tin nhắn/Zalo, ứng dụng di động và mô hình tư vấn điều dưỡng cá nhân hóa đối với tỷ lệ ức chế virus HBV-DNA và mức độ cải thiện xơ hóa gan.

---

Giá trị tham khảo

Báo cáo chuyên đề tốt nghiệp mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Điều dưỡng, Y học lâm sàng, Y tế công cộng: Tham khảo phương pháp xây dựng công cụ khảo sát hành vi tuân thủ điều trị mạn tính, quy trình phân tích số liệu cắt ngang và kỹ thuật xây dựng kế hoạch chăm sóc giáo dục sức khỏe.
• Điều dưỡng trưởng và điều dưỡng lâm sàng tại các phòng khám ngoại trú: Tham khảo các giải pháp tổ chức góc truyền thông, quy trình tư vấn trước - trong - sau khám và phương thức duy trì câu lạc bộ người bệnh mạn tính.
• Các nhà quản lý bệnh viện: Tham khảo đề xuất ứng dụng công nghệ thông tin trong cải cách thủ tục khám ngoại trú và quản lý hồ sơ bệnh án bệnh truyền nhiễm mạn tính.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mục tiêu trọng tâm của báo cáo chuyên đề này là gì?
Mục tiêu của đề tài là mô tả thực trạng tuân thủ sử dụng thuốc kháng virus trên người bệnh viêm gan B mạn tính tiến triển đang điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Vĩnh Phúc năm 2020, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao tỷ lệ tuân thủ điều trị cho người bệnh.

2. Tỷ lệ tuân thủ uống thuốc đúng giờ và đúng cách của người bệnh đạt mức nào?
Khảo sát cho thấy chỉ có 25,6% người bệnh tuân thủ uống thuốc đúng giờ nghiêm ngặt (48,7% thỉnh thoảng uống sai giờ và 5,1% thường xuyên sai giờ). Về cách uống thuốc, 67,5% người bệnh tuân thủ đúng cách theo chỉ định của bác sĩ, trong khi vẫn còn 27,5% hiếm khi và 5,0% thỉnh thoảng hoặc thường xuyên uống sai liều/sai cách.

3. Những lý do phổ biến nhất khiến người bệnh không tuân thủ dùng thuốc là gì?
Lý do phổ biến nhất khi quên uống thuốc và uống không đúng giờ là do "bận nhiều việc" (chiếm lần lượt 37,9% và 35,5%) cùng việc "quên không mang theo thuốc khi đi làm/đi xa" (34,5%). Đối với việc bỏ liều, nguyên nhân hàng đầu là "hết thuốc chưa kịp đi lấy" (53,8%) và "cảm thấy bệnh đã đỡ nên dừng thuốc" (11,5%).

4. Người bệnh tại phòng khám xử trí như thế nào khi gặp các tình huống phát sinh liên quan đến thuốc?
Tỷ lệ người bệnh xử lý đúng khi dùng thêm thuốc khác là 84,6%; khi gặp tác dụng phụ của thuốc là 77,8%; tuy nhiên tỷ lệ xử lý đúng khi quên liều thuốc chỉ đạt 66,7% (còn 33,3% xử lý sai). Đáng chú ý, có tới 60,0% người bệnh hoàn toàn không dùng bất kỳ biện pháp nào để nhắc nhở uống thuốc mà chỉ dựa vào tự nhớ.

5. Tác giả đề xuất những giải pháp truyền thông và công nghệ cụ thể nào để hỗ trợ người bệnh?
Tác giả đề xuất bệnh viện triển khai đăng ký khám qua cổng điện tử, bệnh án điện tử; phòng khám trang bị tivi, pano và tài liệu GDSK chuẩn hóa; nhân viên y tế thành lập câu lạc bộ/nhóm Zalo để cung cấp thông tin chính thống; nghiên cứu ứng dụng phần mềm nhắc lịch tái khám tự động; đồng thời hướng dẫn người bệnh cài đặt chuông báo thức hoặc lịch nhắc trên điện thoại thông minh để tạo phản xạ uống thuốc đúng giờ hàng ngày.

---

Kết luận

Báo cáo chuyên đề tốt nghiệp của học viên Nguyễn Thị Bích Liên đã phản ánh rõ nét thực trạng tuân thủ sử dụng thuốc kháng virus ở người bệnh viêm gan B mạn tính điều trị ngoại trú tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Vĩnh Phúc năm 2020. Kết quả khảo sát trên 40 người bệnh cho thấy tỷ lệ tuân thủ toàn diện vẫn chưa cao, đặc biệt ở khía cạnh uống thuốc đúng giờ và việc duy trì lịch lấy thuốc liên tục. Hệ thống giải pháp được đề xuất mang tính thực tiễn cao, nhấn mạnh vào việc nâng cấp công tác truyền thông giáo dục sức khỏe, ứng dụng công nghệ nhắc nhở và tăng cường vai trò chủ động của đội ngũ điều dưỡng trong quản lý người bệnh mạn tính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Tổng quan về Viêm gan B 1. Khái niệm viêm gan B Hình ảnh 1.1: Hình ảnh gan bình thường và tổn thương Viêm gan vi rút B là một bệnh phổ biến toàn cầu, do vi rút viêm gan B (HBV) gây ra. Bệnh có thể lây truyền qua đường máu, đường tình dục, từ mẹ truyền sang con.

Nếu mẹ nhiễm HBV và có HBeAg (+) thì khả năng lây cho con là hơn 80% và khoảng 90% trẻ sinh ra sẽ mang HBV mạn tính [1]. Viêm gan vi rút B có thể diễn biến cấp tính, trong đó hơn 90% số trường hợp khỏi hoàn toàn, gần 10% chuyển sang viêm gan mạn tính và hậu quả cuối cùng là xơ gan hoặc ung thư gan [1]. HBV thuộc họ Hepadnaviridae, có cấu trúc DNA. Dựa vào trình tự các nucleotide, HBV được chia thành 10 kiểu gen khác nhau ký hiệu từ A đến J.

HBV có 3 loại kháng nguyên HBsAg, HBeAg và HBcAg, tương ứng với 3 loại kháng nguyên trên là 3 loại kháng thể anti-HBs, anti-HBc và anti-HBe. Sự hiện diện của các kháng nguyên, kháng thể này quan trọng trong việc xác định bệnh, thể bệnh cũng như diễn biến bệnh. Hiện nay đã có vắc xin dự phòng nên làm giảm rõ rệt số người nhiễm mới HBV [1]. Viêm gan virut B mạn tính Viêm gan B mạn tính là khi vi rút viêm gan B tồn tại trong cơ thể người hơn 6 tháng.

Giai đoạn viêm gan B mạn tính tiềm ẩn thường kéo dài rất lâu,thậm chí có thể từ 15-30 năm mà người bệnh ít có triệu chứng đặc biệt [1]. Có khoảng 40% gặp các triệu chứng như mệt mỏi, mẩn ngứa, rối loạn tiêu hóa…và các triệu chứng này thường có xu hướng giảm dần nên người bệnh thường không để ý, cho rằng cơ thể mệt mỏi thông thường và khi thấy triệu chứng suy giảm thường nhầm tưởng rằng cơ thể đã hồi phục [1]. Thậm chí khoảng 50% bệnh nhân mắc viêm gan virus B mãn tính không có biểu hiện gì, người bệnh vẫn sinh hoạt bình thường. Tuy nhiên, lúc này virus viêm gan vẫn tồn tại trong cơ thể và âm thầm sinh sản, phá hủy lá gan [1].

Sau đó bệnh chuyển sang giai đoạn hoạt động. Khi đó cơ thể thường không thể chống lại được virus do số lượng virus quá nhiều. Và bệnh sẽ chuyển dần sang các giai đoạn xơ gan và ung thư gan [1]. Tác nhân gây bệnh[1].

- Vi rút viêm gan B (viết tắt là HBV) thuộc họ Hepadnaviridae, gene di truyền ADN chuỗi kép, kích thước 27 nm. - HBV có hình cầu, vỏ bao quanh là lipoprotein chứa kháng nguyên bề mặt HBsAg (cho đến nay đã xác định có 8 týp kháng nguyên khác nhau của HBV). Bên trong lớp vỏ là một lớp kháng nguyên hoà tan có hình hộp (ký hiệu kháng nguyên HBeAg). Trong cùng là lõi của virut chứa enzym polymerase ADN phụ thuộc ADN và các hoạt tính phiên mã ngược.

- HBV có sức đề kháng cao hơn HAV. HBV bị bất hoạt bởi 1000C trong vòng 20 phút, formalin 5% trong vòng 12 giờ, cloramin 3% trong vòng 2 giờ. Đặc điểm dịch tễ học[1]. Hiện Tổ chức Y tế thế giới ước tính có khoảng 400 triệu người nhiễm HBV, chia làm 3 khu vực chính: - Vùng dịch lưu hành mạnh: tỷ lệ HBsAg (+) 5-20% như Đông Nam Á, Trung Quốc và Châu Phi.

5 - Vùng lưu hành trung bình: tỷ lệ HBsAg (+) 1-5% như ở Châu Âu, Nam Mỹ, Đông Âu… - Vùng dịch lưu hành thấp: tỷ lệ HBsAg(+) 0,1-1% như ở Úc, Bắc Mỹ, Tây Âu. Việt Nam nằm trong khu vực dịch lưu hành mạnh, tỷ lệ HBsAg theo 1 số điều tra là 15-20%, không khác biệt giữa các nhóm tuổi.