Kiến Thức và Thực Hành Phòng Nhiễm Virus Viêm Gan B Ở Bà Mẹ Có Con Dưới 1 Tuổi Tại Thị Trấn Mỹ Thọ

Nghiên cứu về kiến thức thực hành và yếu tố liên quan đến phòng nhiễm virus viêm gan B ở bà mẹ có con dưới 1 tuổi tại thị trấn Mỹ Thọ.

• Tác giả: Trịnh Thúy Hằng
• Người hướng dẫn: Tiến Sỹ Nguyễn Văn Hiếu
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Kiến Thức và Thực Hành Phòng Nhiễm Virus Viêm Gan B Ở Bà Mẹ Có Con Dưới 1 Tuổi Tại Mỹ Thọ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Một số khái niệm về viêm gan do virus viêm gan B
• 1.1.1. Virus viêm gan B
• 1.1.2. Bệnh viêm gan do virus viêm gan B
• 1.2. Dịch tễ học virus viêm gan B
• 1.2.1. Tình hình nhiễm virus viêm gan B trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình nhiễm virus viêm gan B ở Việt Nam
• 1.3. Phương thức lây truyền virus viêm gan B
• 1.3.1. Lây truyền qua đường máu
• 1.3.2. Lây truyền do quan hệ tình dục
• 1.3.3. Lây truyền từ mẹ sang con
• 1.4. Hậu quả lâu dài của viêm gan virus B
• 1.4.1. Người mang kháng nguyên HBsAg (+)
• 1.4.2. Hội chứng sau viêm gan virus B
• 1.4.3. Xơ gan sau viêm gan virus B
• 1.4.4. Ung thư gan nguyên phát
• 1.5. Dự phòng bệnh viêm gan virus B
• 1.5.1. Vắc xin ngừa viêm gan virus B
• 1.5.2. Tạo miễn dịch thụ động
• 1.5.3. Các biện pháp dự phòng khác
• 1.6. Một số nghiên cứu về kiến thức, thực hành và một số yếu tố liên quan đến phòng nhiễm HBV trên thế giới và Việt Nam
• 1.6.1. Nghiên cứu kiến thức, thực hành phòng nhiễm HBV
• 1.6.1.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 1.6.1.2. Nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.6.2. Các yếu tố liên quan đến kiến thức và thực hành phòng lây nhiễm HBV
• 1.6.2.1. Nghiên cứu trên thế giới
• 1.6.2.2. Nghiên cứu tại Việt Nam
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Phương pháp thu nhập số liệu
• 2.6. Công cụ thu thập số liệu
• 2.7. Tổ chức thực hiện thu thập số liệu: 4 bước
• 2.8. Các biến số được sử dụng trong nghiên cứu
• 2.9. Tiêu chuẩn đánh giá
• 2.9.1. Đánh giá về kiến thức phòng nhiễm virus viêm gan B
• 2.9.2. Đánh giá về thực hành phòng nhiễm virus viêm gan B
• 2.9.3. Tiêu chuẩn về kinh tế hộ gia đình
• 2.10. Xử lý và phân tích số liệu
• 2.11. Đạo đức nghiên cứu
• 2.12. Hạn chế của nghiên cứu, sai số và cách khắc phục
• 2.12.1. Hạn chế của nghiên cứu
• 2.12.2. Sai số có thể gặp
• 2.12.3. Cách khắc phục
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thông tin chung
• 3.2. Kiến thức về phòng nhiễm HBV
• 3.3. Thực hành phòng lây nhiễm HBV
• 3.4. Tiếp cận thông tin truyền thông về phòng nhiễm HBV
• 3.5. Các yếu tố liên quan đến kiến thức phòng nhiễm HBV
• 3.6. Các yếu tố liên quan đến thực hành phòng nhiễm HBV
• 3.7. Mối liên quan giữa kiến thức và thực hành phòng nhiễm HBV của ĐTNC
• 4. Chương 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Kiến thức của bà mẹ có con dưới 1 tuổi về phòng nhiễm HBV
• 4.3. Thực hành của bà mẹ có con dưới 1 tuổi về phòng nhiễm HBV
• 4.4. Nguồn thông tin về phòng nhiễm HBV
• 4.5. Một số yếu tố liên quan đến công tác phòng nhiễm HBV
• 4.5.1. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức phòng nhiễm HBV
• 4.5.2. Một số yếu tố liên quan đến thực hành phòng nhiễm HBV
• 4.5.3. Một số yếu tố liên quan thực hành với kiến thức phòng nhiễm HBV
• 4.6. Ưu điểm và hạn chế của nghiên cứu
• 4.6.1. Hạn chế của nghiên cứu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục 1: PHIẾU THU THẬP THÔNG TIN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Viêm Gan B ở Bà Mẹ và Con Dưới 1 Tuổi

Viêm gan B là một vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng trên toàn cầu và tại Việt Nam. Ước tính có khoảng 2 tỷ người trên thế giới nhiễm Virus Viêm Gan B (HBV), trong đó hơn 350 triệu người mang mầm bệnh mãn tính. Mỗi năm, có hơn một triệu người tử vong do các bệnh liên quan đến HBV. Việt Nam được xếp vào vùng lưu hành cao của HBV, với tỷ lệ nhiễm trung bình khoảng 10% đến 20%. Đặc biệt, tình trạng Lây Truyền Viêm Gan B Từ Mẹ Sang Con là một mối lo ngại lớn, có thể dẫn đến nhiễm HBV mãn tính ở trẻ sơ sinh. Điều này làm tăng nguy cơ mắc các bệnh gan nghiêm trọng như xơ gan và ung thư gan sau này. Vì vậy, việc tìm hiểu Kiến Thức Về Viêm Gan B và thực hành các biện pháp phòng ngừa là vô cùng quan trọng.

1.1. Khái niệm về Virus Viêm Gan B HBV

Virus Viêm Gan B (HBV) thuộc họ Hepadnaviridae, có nhân là DNA. Hạt virus HBV, còn gọi là hạt Dane, có hình cầu, đường kính 42nm. Virus có 3 lớp, lớp bao ngoài dày 7nm, vỏ capsit hình hộp đường kính 27-28nm và lõi chứa bộ gen của virus. Việc hiểu rõ cấu trúc của HBV giúp chúng ta có cái nhìn sâu sắc hơn về cơ chế lây nhiễm và phát triển của bệnh. HBsAg là một kháng nguyên bề mặt của HBV. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra tỉ lệ mang HBsAg ở Việt Nam ở mức cao. Theo Blumberg (1963) đã tìm ra trong máu của người Úc bản địa một kháng nguyên và đặt tên kháng nguyên Australia.

1.2. Tình hình lây nhiễm viêm gan B trên thế giới và Việt Nam

Theo ước tính của WHO năm 2013, khoảng 2 tỷ người trên thế giới đang mang virus VGB. Châu Á và châu Phi có tỷ lệ mang virus VGB cao nhất, chiếm khoảng 20% dân số. Riêng tại Việt Nam, ước tính có khoảng 8,6 triệu người nhiễm HBV. Tỷ lệ nhiễm HBV mạn tính ước tính khoảng 8,8% ở phụ nữ và 12,3% ở nam giới. Các nghiên cứu tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh cho thấy tỷ lệ mang HBsAg lần lượt là 11.3% và 10%. Điều này cho thấy Việt Nam là một trong những quốc gia có gánh nặng bệnh tật do HBV cao. Các kết quả nghiên cứu của Đào Đình Đức và cộng sự cho thấy tỷ lệ mang HBsAg ở thành phố Hồ Chí Minh là 10%, Hà Nội là 17%.

II. Các Yếu Tố Nguy Cơ Lây Nhiễm Viêm Gan B từ Mẹ Sang Con

Tỷ lệ Lây Truyền Viêm Gan B Từ Mẹ Sang Con trong thời kỳ chu sinh (lây truyền dọc) có sự khác biệt lớn giữa các khu vực trên thế giới. Các nghiên cứu đã chỉ ra tỷ lệ lây truyền dọc thấp nhất là 8,3% và cao nhất là 73%. Tại Việt Nam, tỷ lệ này cũng biến động, với các nghiên cứu ghi nhận từ 17,81% đến 55,2%. Các yếu tố nguy cơ lây nhiễm viêm gan B bao gồm tình trạng tải lượng virus cao ở mẹ, không được điều trị dự phòng, sinh con qua đường âm đạo. Do đó, việc xác định các yếu tố nguy cơ và thực hiện các biện pháp can thiệp kịp thời là rất quan trọng để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm cho trẻ.

2.1. Phương thức lây truyền virus viêm gan B

Virus viêm gan B lây truyền qua 3 con đường chính: đường máu, đường tình dục và từ mẹ sang con. Lây truyền qua đường máu xảy ra khi tiếp xúc với máu hoặc các chế phẩm máu bị nhiễm virus. Lây truyền qua đường tình dục xảy ra khi quan hệ tình dục không an toàn với người nhiễm bệnh. Lây truyền từ mẹ sang con xảy ra trong quá trình mang thai, sinh nở hoặc cho con bú. Theo nghiên cứu của Trần Thị Lợi tại thành phố Hồ Chí Minh tỷ lệ lây là 40%; Nguyễn Tuyết Nga (Hải Phòng): 17,81% [23]; Chu Thị Thu Hà (Hà Nội):55,2%.

2.2. Các yếu tố làm tăng nguy cơ lây nhiễm từ mẹ sang con

Các yếu tố nguy cơ Lây Truyền Viêm Gan B Từ Mẹ Sang Con bao gồm: mẹ có tải lượng virus cao, mẹ không được điều trị dự phòng bằng thuốc kháng virus, sinh con qua đường âm đạo (đặc biệt nếu có can thiệp sản khoa), không tiêm phòng vaccine và huyết thanh miễn dịch cho trẻ sau sinh trong vòng 24 giờ. Mức độ nguy cơ còn phụ thuộc vào việc bà mẹ có mang thai hay không. Để khắc phục nguy cơ lây truyền, tiêm chủng vắc xin viêm gan B là một biện pháp có hiệu quả nhất để phòng nhiễm HBV.

III. Cách Phòng Ngừa Viêm Gan B Cho Trẻ Dưới 1 Tuổi Hiệu Quả

Tiêm chủng vắc xin viêm gan B là biện pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa Lây Nhiễm Viêm Gan B Từ Mẹ Sang Con và các biến chứng của bệnh. Việc tiêm vắc xin cần được thực hiện càng sớm càng tốt sau sinh, tốt nhất là trong vòng 24 giờ đầu. Ngoài ra, globulin miễn dịch kháng viêm gan B (HBIG) cũng có thể được sử dụng để tăng cường khả năng bảo vệ cho trẻ. Các bà mẹ mang thai nên được sàng lọc Sàng Lọc Viêm Gan B Cho Bà Bầu để phát hiện sớm tình trạng nhiễm HBV và được tư vấn, điều trị phù hợp. Hướng Dẫn Phòng Ngừa Viêm Gan B Cho Bà Mẹ và gia đình cũng rất quan trọng để ngăn ngừa lây nhiễm chéo.

3.1. Tiêm chủng vaccine viêm gan B và globulin miễn dịch HBIG

Tiêm chủng viêm gan B là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất, với khả năng bảo vệ lên đến 95%. Trẻ sơ sinh nên được tiêm mũi vaccine đầu tiên trong vòng 24 giờ sau sinh, tiếp theo là các mũi nhắc lại theo lịch trình. Globulin miễn dịch kháng viêm gan B (HBIG) cung cấp kháng thể thụ động, giúp tăng cường bảo vệ cho trẻ trong thời gian chờ vaccine phát huy tác dụng. Tiêm chủng viêm gan B có thể lòng ghép vào chương trình TCMR của tổ chức Y tế thế giới và ở Việt Nam và được thực hiện năm 1997.

3.2. Sàng lọc và điều trị viêm gan B cho bà mẹ mang thai

Sàng lọc Viêm Gan B Cho Bà Bầu giúp phát hiện sớm tình trạng nhiễm HBV, từ đó có kế hoạch quản lý và điều trị phù hợp. Các bà mẹ mang thai nhiễm HBV nên được tư vấn về nguy cơ lây nhiễm cho con và các biện pháp phòng ngừa. Trong một số trường hợp, việc điều trị bằng thuốc kháng virus có thể được chỉ định để giảm tải lượng virus và nguy cơ lây truyền. Theo nhiều chuyên gia cho rằng tỉ lệ thai phụ nhiễm HBV từ 10 - 13%.

IV. Nghiên Cứu Thực Tế Kiến Thức và Thực Hành tại Mỹ Thọ

Nghiên cứu tại Thị trấn Mỹ Thọ, huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp năm 2015 cho thấy kiến thức và thực hành phòng nhiễm HBV ở bà mẹ có con dưới 1 tuổi còn hạn chế. Tỷ lệ bà mẹ có kiến thức đúng về phòng nhiễm HBV chỉ đạt 33,1%, trong khi tỷ lệ thực hành đúng là 70,9%. Điều này cho thấy sự cần thiết phải tăng cường công tác truyền thông giáo dục sức khỏe để nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của người dân. Các yếu tố liên quan đến kiến thức và thực hành bao gồm trình độ học vấn, thu nhập kinh tế và tiếp cận thông tin.

4.1. Đánh giá kiến thức về phòng nhiễm HBV

Nghiên cứu cho thấy kiến thức của bà mẹ về phòng nhiễm HBV còn nhiều hạn chế. Chỉ có 54,9% bà mẹ biết nguyên nhân gây bệnh là do virus, 69,1% biết đường lây truyền qua đường máu, 33,1% biết đường lây truyền qua đường tình dục, và 61,7% biết mẹ có thể truyền sang con. Đáng chú ý, chỉ có 17,7% bà mẹ biết số mũi tiêm đủ liều vaccine phòng HBV. Các kiến thức của bà mẹ về phòng nhiễm HBV còn nhiều hạn chế. Chỉ có 54,9% bà mẹ biết nguyên nhân gây bệnh là do virus.

4.2. Đánh giá thực hành phòng lây nhiễm HBV

Thực hành phòng lây nhiễm HBV cũng chưa được thực hiện đầy đủ. Chỉ có 34,3% bà mẹ đã đi xét nghiệm HBV, trong đó 6,7% dương tính. Tỷ lệ bà mẹ đi tiêm vaccine là 15,2%, và tiêm cho trẻ là 84%. Tuy nhiên, chỉ có 26,9% bà mẹ tiêm đủ trên 3 mũi. Các yếu tố liên quan đến thực hành là kinh tế và TĐHV. Huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp trong nhiều năm nay đã thực hiện tiêm vắc xin dịch vụ phòng bệnh viêm gan B cho người dân nhất là phụ nữ tuổi sinh đẻ nhưng đạt rất thấp.

V. Giải Pháp Nâng Cao Nhận Thức và Thực Hành tại Mỹ Thọ

Để cải thiện tình hình, cần có các giải pháp toàn diện bao gồm tăng cường công tác truyền thông giáo dục sức khỏe, nâng cao năng lực cho cán bộ y tế tuyến cơ sở, và cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho người dân. Các chương trình truyền thông nên tập trung vào cung cấp thông tin chính xác, dễ hiểu về Kiến Thức Về Viêm Gan B, Thực Hành Phòng Ngừa Viêm Gan B, và tầm quan trọng của việc tiêm chủng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành, đoàn thể và cộng đồng để đạt được hiệu quả cao nhất.

5.1. Tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe

Cần đẩy mạnh công tác truyền thông giáo dục sức khỏe bằng nhiều hình thức trực tiếp và gián tiếp. Các hình thức truyền thông có thể bao gồm: tổ chức các buổi nói chuyện, hội thảo, phát tờ rơi, treo băng rôn, áp phích, và sử dụng các phương tiện truyền thông đại chúng như báo, đài, truyền hình, internet, mạng xã hội. Nội dung truyền thông cần tập trung vào cung cấp thông tin chính xác, dễ hiểu về bệnh viêm gan B, đường lây truyền, cách phòng ngừa, và tầm quan trọng của việc tiêm chủng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành, đoàn thể và cộng đồng để đạt được hiệu quả cao nhất.

5.2. Cải thiện tiếp cận dịch vụ y tế và tiêm chủng

Cần cải thiện khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và tiêm chủng cho người dân, đặc biệt là ở vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn. Các biện pháp có thể bao gồm: tăng cường mạng lưới y tế cơ sở, mở rộng các điểm tiêm chủng, giảm chi phí tiêm chủng, và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tham gia tiêm chủng. Cần đảm bảo rằng tất cả trẻ sơ sinh đều được tiêm vaccine viêm gan B trong vòng 24 giờ sau sinh.

VI. Kết Luận Phòng Ngừa Viêm Gan B Đầu Tư cho Tương Lai

Phòng Ngừa Viêm Gan B Cho Trẻ Dưới 1 Tuổi là một đầu tư quan trọng cho tương lai của mỗi đứa trẻ và của cả cộng đồng. Bằng cách nâng cao nhận thức, thực hành các biện pháp phòng ngừa, và tăng cường hệ thống y tế, chúng ta có thể giảm thiểu gánh nặng bệnh tật do HBV và mang lại một cuộc sống khỏe mạnh hơn cho thế hệ tương lai. Cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của các biện pháp can thiệp để có những điều chỉnh phù hợp và đạt được mục tiêu loại trừ HBV.

6.1. Tầm quan trọng của việc phòng ngừa viêm gan B sớm

Phòng ngừa Lây Truyền Viêm Gan B Từ Mẹ Sang Con sớm đóng vai trò then chốt trong việc ngăn chặn sự lây lan của bệnh và giảm thiểu nguy cơ biến chứng nghiêm trọng. Tiêm chủng vaccine viêm gan B trong vòng 24 giờ sau sinh là biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ trẻ sơ sinh khỏi nguy cơ nhiễm HBV. Các biện pháp phòng ngừa khác như sàng lọc và điều trị cho bà mẹ mang thai cũng rất quan trọng.

6.2. Hướng nghiên cứu và ứng dụng trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa và điều trị viêm gan B, đặc biệt là các biện pháp nhằm giảm thiểu nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con. Các nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc tìm kiếm các phương pháp điều trị mới, hiệu quả hơn, và các vaccine có khả năng tạo miễn dịch lâu dài hơn. Đồng thời, cần đẩy mạnh việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn để cải thiện công tác phòng chống viêm gan B.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Virus viêm gan B là mối đe dọa y tế cộng đồng nghiêm trọng khi thế giới ghi nhận khoảng 2 tỷ người từng nhiễm bệnh, hơn 350 triệu người mang mầm bệnh mãn tính và hơn 1 triệu trường hợp tử vong mỗi năm do các biến chứng nguy hiểm. Việt Nam nằm trong vùng dịch tễ lưu hành cao với tỷ lệ nhiễm virus viêm gan B dao động từ 10% đến 20%, tương đương khoảng 8,6 triệu người. Trong đó, tỷ lệ thai phụ mang kháng nguyên bề mặt HBsAg chiếm từ 10% đến 13%, tạo ra nguy cơ lây truyền dọc từ mẹ sang con vô cùng lớn. Trẻ sơ sinh bị lây nhiễm từ mẹ có tới 90% khả năng chuyển thành người mang virus mãn tính, kéo theo nguy cơ xơ gan và ung thư gan nguyên phát khi trưởng thành.

Tại huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp, việc kiểm soát các bệnh truyền nhiễm tiền sản còn hạn chế, tỷ lệ phụ nữ tiêm vắc xin dịch vụ phòng bệnh còn thấp và các trạm y tế cơ sở chưa triển khai quản lý, điều trị chuyên sâu người nhiễm virus viêm gan B. Nhằm giải quyết khoảng trống thông tin dịch tễ này, nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu mô tả thực trạng kiến thức, thực hành phòng nhiễm virus viêm gan B và xác định các yếu tố liên quan ở nhóm bà mẹ có con dưới 1 tuổi tại thị trấn Mỹ Thọ, huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp.

Nghiên cứu được triển khai trên toàn bộ 175 bà mẹ sinh con trong giai đoạn từ ngày 07/04/2014 đến ngày 06/04/2015 và cư trú tại địa bàn từ tháng 11/2014 đến tháng 07/2015. Kết quả thu được cung cấp bộ dữ liệu thực chứng giá trị, giúp các nhà hoạch định y tế địa phương điều chỉnh chương trình truyền thông giáo dục sức khỏe và nâng cao tỷ lệ tiêm vắc xin trong 24 giờ đầu sau sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng mô hình niềm tin sức khỏe kết hợp cùng mô hình lý thuyết nhận thức hành vi, tập trung phân tích mối quan hệ nhân quả giữa nền tảng nhận thức và hành động phòng bệnh thực tế của đối tượng nghiên cứu. Khung khái niệm cốt lõi xoay quanh 4 trục nội dung chính:

• Khái niệm bệnh học virus viêm gan B: Tác nhân virus thuộc họ Hepadnaviridae chứa nhân DNA, có khả năng xâm nhập tế bào gan và gây tổn thương mãn tính.
• Cơ chế lây truyền chu sinh và các đường lây gián tiếp: Lây qua đường máu, dịch tiết, quan hệ tình dục và lây truyền dọc trong khi chuyển dạ sinh nở.
• Miễn dịch dự phòng chủ động và thụ động: Vai trò của vắc xin tái tổ hợp và globulin miễn dịch trong việc tạo nồng độ kháng thể bảo vệ trên 10 UI/L kéo dài từ 9 đến 15 năm.
• Kiểm soát hành vi phơi nhiễm: Quản lý vật dụng sắc nhọn và không dùng chung đồ dùng vệ sinh cá nhân.

Các bằng chứng khoa học chỉ ra rằng khi người mẹ đồng thời dương tính với HBsAg và HBeAg, khả năng lây truyền sang con lên tới 70% đến 95,6%, trong đó 85% đến 90% trẻ sẽ mang mầm bệnh mãn tính suốt đời. Ngược lại, nếu được tiêm phối hợp vắc xin và huyết thanh kháng virus ngay sau sinh, hiệu quả phòng ngừa lây nhiễm có thể đạt tới 85% đến 95%.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang với phương pháp tiếp cận định lượng. Nguồn dữ liệu thu thập trực tiếp thông qua bộ câu hỏi phỏng vấn cấu trúc gồm 5 phần chi tiết, được chuẩn hóa dựa trên các hướng dẫn dịch tễ của Bộ Y tế và tài liệu chuyên ngành Y tế công cộng.

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ, tiếp cận toàn bộ 175 bà mẹ có con dưới 1 tuổi có hộ khẩu thường trú từ 1 năm trở lên tại thị trấn Mỹ Thọ. Việc chọn mẫu toàn bộ giúp loại bỏ sai số chọn ngẫu nhiên và phản ánh chính xác bức tranh toàn cảnh của địa bàn nghiên cứu.
• Quy trình thu thập dữ liệu: Được tổ chức chặt chẽ qua 4 bước: Thử nghiệm hoàn thiện bộ công cụ trên 10 đối tượng, tập huấn kỹ năng phỏng vấn trong 10 ngày cho 10 điều tra viên, phân chia 3 nhóm đi thu thập thực địa trong 4 ngày và kiểm tra giám sát chéo chất lượng phiếu điều tra.
• Phương pháp phân tích số liệu: Dữ liệu được nhập độc lập 2 lần bằng phần mềm Epidata 3.1 nhằm loại bỏ lỗi nhập liệu, sau đó được làm sạch và xử lý thống kê bằng phần mềm SPSS 16.0. Lý do lựa chọn kiểm định Khi bình phương là vì đây là công cụ tối ưu để kiểm định mối liên quan giữa các biến số định tính như trình độ học vấn, điều kiện kinh tế, nguồn tiếp cận thông tin với các mức độ đạt chuẩn về kiến thức (trên 12/24 điểm) và thực hành (trên 4/9 điểm) với mức ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu từ 175 bà mẹ tham gia nghiên cứu cho thấy những phát hiện dịch tễ nổi bật về nhận thức và hành vi phòng bệnh:

• Tỷ lệ kiến thức chung đạt chuẩn rất thấp: Chỉ có 33,1% bà mẹ đạt yêu cầu về kiến thức phòng nhiễm virus viêm gan B. Mặc dù 54,9% nhận biết đúng nguyên nhân do virus và 91,4% biết tiêm vắc xin giúp phòng ngừa, nhưng vẫn còn 40,6% hiểu sai rằng bệnh do uống rượu, 22,9% cho là do di truyền và 14,9% cho rằng do ăn uống không vệ sinh. Đáng chú ý, chỉ có 17,7% bà mẹ nắm rõ phác đồ chuẩn cần tiêm từ 3 mũi vắc xin trở lên. Về đường lây truyền, tỷ lệ nhận biết lây qua đường máu đạt 69,1%, lây từ mẹ sang con đạt 61,7%, nhưng lây qua đường tình dục chỉ đạt 33,1%.
• Tỷ lệ thực hành chung đạt mức khá nhưng tính chủ động còn thấp: Có 70,9% bà mẹ đạt tiêu chuẩn thực hành phòng bệnh chung. Tuy nhiên, hành vi chủ động dự phòng y tế cá nhân còn rất hạn chế: Tỷ lệ bà mẹ từng đi xét nghiệm tầm soát chỉ đạt 34,3% (trong đó ghi nhận 6,7% dương tính với virus), tỷ lệ mẹ đã tiêm phòng vắc xin chỉ đạt 15,2% (với 26,9% tiêm đủ từ 3 mũi trở lên). Tỷ lệ trẻ em được tiêm vắc xin sau sinh đạt 84,0%.
• Đặc điểm nhân khẩu học và kinh tế: Độ tuổi tập trung chủ yếu từ 26 đến 35 tuổi (57,1%), 100% là dân tộc Kinh, trình độ học vấn trung học cơ sở chiếm 41,7%, trung học phổ thông chiếm 21,7% và cao đẳng, đại học chiếm 13,1%. Về kinh tế, 53,1% thuộc diện khá, 38,9% trung bình và 8,0% thuộc diện hộ nghèo.
• Tác động tương quan có ý nghĩa thống kê: Nhóm bà mẹ có kiến thức đúng có khả năng thực hành đúng cao gấp 2,6 lần so với nhóm có kiến thức chưa đúng (OR = 2,6; p < 0,05). Yếu tố kinh tế gia đình có mối liên quan mật thiết với mức độ hiểu biết (p < 0,05), trong khi cả trình độ học vấn và điều kiện kinh tế đều tác động trực tiếp đến hành vi thực hành phòng bệnh (p < 0,05).

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch giữa tỷ lệ thực hành đạt (70,9%) và kiến thức đạt (33,1%) phản ánh một thực tế dịch tễ học quan trọng: Phần lớn hành vi an toàn của người dân xuất phát từ thói quen sinh hoạt vệ sinh thông thường (như không dùng chung bàn chải đánh răng, dao cạo hay dụng cụ cắt móng tay) hoặc tuân thủ lịch tiêm chủng định kỳ của trẻ nhỏ theo khuyến cáo của cán bộ y tế, chứ chưa xuất phát từ sự am hiểu sâu sắc về cơ chế bệnh học của virus viêm gan B.

Khi so sánh với các nghiên cứu trong nước, tỷ lệ kiến thức đạt 33,1% tại thị trấn Mỹ Thọ tương đồng với kết quả tại tỉnh Bình Phước (29,2%) và thị trấn Yên Viên, Hà Nội (22,9%), nhưng thấp hơn đáng kể so với nhóm sinh viên đại học (66,6%). Kết quả nghiên cứu cũng củng cố mối liên hệ nhân quả giữa nhận thức và hành động với tỷ lệ thực hành tăng gấp 2,6 lần khi có kiến thức đúng, tương tự mức tăng 3,65 đến 3,7 lần được ghi nhận tại các nghiên cứu lâm sàng trước đây.

Trong quá trình trình bày báo cáo chuyên môn, các dữ liệu này nên được thể hiện qua biểu đồ thanh ghép so sánh tỷ lệ nhận thức về từng đường lây truyền và bảng phân tích chéo đa biến giữa các nhóm thu nhập với tỷ lệ tiêm phòng. Cách trực quan hóa này sẽ làm nổi bật khoảng trống giữa tỷ lệ tiếp cận thông tin và tỷ lệ chuyển đổi thành hành vi tiêm chủng chủ động.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp y tế công cộng mang tính khả thi cao:

• Đẩy mạnh truyền thông giáo dục sức khỏe đa dạng hóa: Thiết kế các thông điệp ngắn gọn, dễ hiểu để khắc phục các hiểu lầm phổ biến về nguyên nhân và đường lây truyền của virus viêm gan B. Mục tiêu nâng tỷ lệ bà mẹ có kiến thức đạt từ 33,1% lên 75% trong vòng 12 tháng. Chủ thể thực hiện là Trung tâm Y tế huyện Cao Lãnh chủ trì, phối hợp cùng Đài truyền thanh và Trạm Y tế thị trấn Mỹ Thọ.
• Mở rộng chương trình tầm soát HBsAg trước sinh: Tích hợp quy trình tư vấn và xét nghiệm sàng lọc virus viêm gan B định kỳ cho 100% phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ và thai phụ khi khám thai tại trạm y tế. Mục tiêu tăng tỷ lệ phụ nữ được xét nghiệm tầm soát từ 34,3% lên 90% trong giai đoạn 2016-2018. Chủ thể thực hiện là Khoa Chăm sóc sức khỏe sinh sản tuyến huyện và cán bộ chuyên trách trạm y tế xã, thị trấn.
• Nâng cao tỷ lệ bao phủ tiêm chủng vắc xin chu sinh và đủ liều: Thiết lập hệ thống theo dõi và nhắc lịch tiêm chủng tự động, đảm bảo trẻ sơ sinh được tiêm vắc xin trong 24 giờ đầu sau sinh đạt trên 95%, đồng thời nâng tỷ lệ người mẹ tiêm đủ từ 3 mũi trở lên từ 26,9% lên 60% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện là Hệ thống Tiêm chủng mở rộng và các cơ sở đỡ đẻ địa phương.
• Ban hành chính sách hỗ trợ tài chính cho nhóm nguy cơ cao: Cung cấp gói hỗ trợ miễn phí hoặc trợ giá vắc xin và xét nghiệm cho nhóm hộ nghèo (chiếm 8,0%) và hộ thu nhập trung bình (chiếm 38,9%). Mục tiêu xóa bỏ rào cản chi phí, nâng tỷ lệ tiêm vắc xin dịch vụ ở phụ nữ khó khăn thêm 50% trong vòng 18 tháng. Chủ thể thực hiện là Ủy ban Nhân dân huyện Cao Lãnh phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ và Ngành Y tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý y tế và nhà hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp bằng chứng dịch tễ cơ sở về tỷ lệ bao phủ vắc xin và nhận thức cộng đồng, hỗ trợ xây dựng kế hoạch phân bổ ngân sách cho y tế dự phòng và củng cố mạng lưới tiêm chủng chu sinh tại địa phương.
• Cán bộ y tế tuyến cơ sở và nhân viên hộ sinh: Tài liệu đóng vai trò như cẩm nang thực hành, giúp nhận diện chính xác các khoảng trống kiến thức của người dân, từ đó điều chỉnh nội dung tư vấn tiền sản và quản lý chặt chẽ quy trình tiêm phòng vắc xin cho trẻ sơ sinh trước 24 giờ.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Y tế công cộng: Công trình là mẫu hình tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu cắt ngang, quy trình chọn mẫu toàn bộ, xây dựng thang đo đánh giá kiến thức - thực hành và kỹ thuật phân tích số liệu trên phần mềm SPSS.
• Phụ nữ trong độ tuổi sinh sản và cán bộ Hội Phụ nữ: Cung cấp kiến thức khoa học chuẩn xác về đường lây truyền, mức độ nguy hiểm của bệnh và lịch tiêm chủng đầy đủ, giúp chị em chủ động bảo vệ sức khỏe cho bản thân và con nhỏ ngay từ giai đoạn chu sinh.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao trẻ sơ sinh cần được tiêm vắc xin viêm gan B trong 24 giờ đầu sau sinh? Tiêm vắc xin trong 24 giờ đầu sau sinh là thời điểm vàng để tạo miễn dịch chủ động, giúp ngăn chặn từ 85% đến 95% nguy cơ lây truyền virus từ mẹ sang con trong quá trình chuyển dạ. Nếu bị nhiễm ở giai đoạn chu sinh, có tới 90% trẻ sẽ trở thành người mang virus mãn tính và đối mặt với nguy cơ ung thư gan khi trưởng thành.

Tỷ lệ phụ nữ mang thai nhiễm virus viêm gan B tại Việt Nam hiện nay là bao nhiêu? Theo các báo cáo dịch tễ học, tỷ lệ thai phụ mang kháng nguyên HBsAg tại Việt Nam dao động từ 10% đến 13%. Tỷ lệ lây truyền dọc từ mẹ sang con nếu không có biện pháp dự phòng can thiệp có thể lên tới 40% đến 55,2%, biến phụ nữ mang thai thành nhóm đối tượng ưu tiên hàng đầu trong công tác sàng lọc y tế.

Vì sao tỷ lệ thực hành đạt 70,9% nhưng tỷ lệ kiến thức đạt chỉ có 33,1%? Tỷ lệ thực hành đạt cao chủ yếu nhờ các hành vi vệ sinh cá nhân thông thường như không dùng chung dao cạo, bàn chải đánh răng và việc đưa trẻ đi tiêm theo lịch định kỳ (84,0%). Tuy nhiên, nhận thức bản chất về bệnh còn thấp khi chỉ 17,7% biết số mũi cần tiêm và 40,6% vẫn nghĩ bệnh do uống rượu.

Cần tiêm bao nhiêu mũi vắc xin viêm gan B để đạt hiệu quả bảo vệ lâu dài? Một người cần hoàn thành phác đồ chuẩn gồm ít nhất 3 mũi tiêm (theo lịch 0, 1, 6 tháng) hoặc 4 mũi tiêm kết hợp. Phác đồ này giúp cơ thể sản sinh nồng độ kháng thể Anti-HBs trên 10 UI/L, duy trì khả năng phòng vệ hiệu quả kéo dài từ 9 đến 15 năm ở người có miễn dịch bình thường.

Điều kiện kinh tế và học vấn ảnh hưởng như thế nào đến việc phòng bệnh? Nghiên cứu khẳng định yếu tố kinh tế và học vấn có mối liên quan chặt chẽ với thực hành phòng bệnh (p < 0,05). Nhóm hộ nghèo chiếm 8,0% thường gặp rào cản chi phí khi tiếp cận vắc xin dịch vụ và xét nghiệm máu, khiến tỷ lệ tự giác tiêm phòng của người mẹ chỉ đạt mức khiêm tốn 15,2%.

Kết luận

• Tỷ lệ bà mẹ có kiến thức đạt chuẩn phòng nhiễm virus viêm gan B tại thị trấn Mỹ Thọ còn thấp (33,1%), tồn tại nhiều quan niệm sai lệch về nguyên nhân gây bệnh và phác đồ tiêm ngừa đủ liều.
• Tỷ lệ thực hành phòng bệnh chung đạt 70,9%, nhưng hành vi chủ động bảo vệ cá nhân chưa cao khi chỉ có 34,3% từng xét nghiệm sàng lọc và 15,2% bà mẹ đã tiêm vắc xin.
• Mối liên quan có ý nghĩa thống kê chứng minh người có kiến thức đúng thì khả năng thực hành đúng tăng 2,6 lần (OR = 2,6; p < 0,05), đồng thời điều kiện kinh tế và học vấn đóng vai trò quyết định đến hành vi dự phòng.
• Kế hoạch hành động trong giai đoạn tới cần tập trung tối ưu hóa hệ thống truyền thông cơ sở, phổ cập xét nghiệm HBsAg tiền sản và bảo đảm tỷ lệ bao phủ vắc xin 24 giờ đầu sau sinh đạt trên 95%.
• Các cơ quan y tế địa phương, đoàn thể phụ nữ và cộng đồng cần tăng cường phối hợp hành động ngay hôm nay để kiểm soát triệt để nguồn lây virus viêm gan B, bảo vệ toàn diện sức khỏe cho thế hệ tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Virus viêm gan B (hepatitis B virus: HBV) là một trong những virus gây bệnh viêm gan. Hiện nay ƣớc tính trên thế giới có khoảng 2 tỷ ngƣời nhiễm HBV, hơn 350 triệu ngƣời đang mang mầm bệnh và mỗi năm có hơn một triệu ngƣời chết vì các bệnh có liên quan đến HBV[61]. Virus viêm gan B gây ra những hậu quả nặng nề về thể chất, tinh thần, ảnh hƣởng đến tâm lý sinh hoạt của ngƣời dân trong cộng đồng[59]. Theo Tổ chức Y tế thế giới, Việt Nam đƣợc xếp vào vùng lƣu hành cao của HBV, qua nhiều nghiên cứu của các tác giả cho thấy tỉ lệ nhiễm HBV ở Việt Nam trung bình khoảng 10% đến 20%[62].

Theo một điều tra trên ngƣời dân tại Hà Nội năm 1998 tỷ lệ ngƣời mang kháng nguyên bề mặt viêm gan B (HBsAg) là 11,3%. Tại thành phố Hồ Chí Minh 10%. Các địa phƣơng khác cũng có nhiều báo cáo về tỷ lệ mang dấu ấn HBsAg nhƣ tại Tiền Giang 21,2%, tại Lâm Đồng 16,7%. Có tới 90% trẻ sơ sinh bị nhiễm virus viêm gan B sẽ trở thành ngƣời mang virus mãn tính, nhƣng tỷ lệ này giảm xuống còn 25-50% ở trẻ em bị nhiễm từ 1-5 tuổi và ở trẻ lớn hơn tỷ lệ này chỉ còn 5-10%[27],[11].

Chính vì vậy, những phụ nữ ở độ tuổi sinh đẻ mang HBsAg và bản thân những đứa con của họ là nguồn lây tiềm ẩn trong cộng đồng và chính tình trạng mang HBV ở lứa tuổi ấu thơ càng làm tăng nguy cơ mắc viêm gan mạn tính và ung thƣ gan nguyên phát [11], [45]. Tỷ lệ lây truyền HBV từ mẹ mang HBsAg sang con của mình trong thời kỳ chu sinh (lây truyền dọc) từ những nơi khác nhau trên thế giới: theo nhiều nghiên cứu của các tác giả khác nhau cho thấy tỷ lệ lây truyền dọc thấp nhất là 8,3%, cao nhất là 73%. Tỷ lệ lây truyền dọc ở Indonesia: 37%, Singapore: 42,9%, Phillipin: 41,2%, Senegal: 14,3%, Ấn độ: 54%. Còn ở Việt Nam, theo tác giả Trần Thị Lợi tại thành phố Hồ Chí Minh tỷ lệ là 40%; Nguyễn Tuyết Nga (Hải Phòng): 17,81% [23]; Chu Thị Thu Hà (Hà Nội):55,2%[13]; Phạm Song (Hà Nội); 44,7% [28].

Để khắc phục nguy cơ lây truyền cũng nhƣ hậu quả nhiễm HBV, tiêm chủng vắc xin viêm gan B là một biện pháp có hiệu quả nhất để phòng nhiễm HBV và các 2 hậu quả của nó. Tiêm chủng viêm gan B có thể lòng ghép vào chƣơng trình TCMR của tổ chức Y tế thế giới và ở Việt Nam và đƣợc thực hiện năm 1997. Huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp trong nhiều năm nay đã thực hiện tiêm vắc xin dịch vụ phòng bệnh viêm gan B cho ngƣời dân nhất là phụ nữ tuổi sinh đẻ nhƣng đạt rất thấp, tỷ lệ phụ nữ tham gia kiểm soát các bệnh truyền nhiễm trƣớc sinh không cao. Hoạt động phát hiện sớm bệnh nhân nhiễm HBV còn phụ thuộc vào ý thức của ngƣời dân, thực hiện quản lý theo dõi và điều trị cho bệnh nhân viêm gan B chƣa thực hiện tại các trạm Y tế xã, phƣờng, thị trấn.

Thị trấn Mỹ Thọ nằm ngay trung tâm của Huyện Cao Lãnh với dân số 15.600, phụ nữ có con dƣới 1 tuổi hàng năm khoảng 180 bà. Tại đây chƣa có tác giả nào nghiên cứu về kiến thức, thực hành và các yếu tố liên quan về phòng nhiễm HBV ở bà mẹ có con dƣới 1 tuổi. Để bổ sung cho bản đồ dịch tễ học về tỷ lệ nhiễm HBsAg đặc biệt là đối với bà mẹ có con dƣới 1 tuổi, giúp cho các nhà hoạch định chính sách tại địa phƣơng có các thông tin cần thiết, làm cơ sở khoa học để thực hiện có hiệu quả chiến lƣợc tiêm chủng vắc xin VG B trƣớc 24 giờ sau sinh. Góp phần giảm tỷ lệ mắc VG B sơ sinh cũng nhƣ phòng những hậu quả của bệnh.Thêm vào đó, đánh giá đƣợc kiến thức, thực hành của các bà mẹ về việc phòng bệnh cho cá nhân, gia đình ngƣời thân làm cho công tác phòng nhiễm HBV tại địa phƣơng đƣợc hiệu quả hơn.

Để thực hiện đƣợc vấn đề này chúng tôi tiến hành “Kiến thức, thực hành và một số yếu tố liên quan đến phòng nhiễm HBV ở bà mẹ có con dưới 1 tuổi tại thị trấn Mỹ Thọ, huyện Cao Lãnh, Tỉnh Đồng Tháp năm 2015”. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu đề xuất giải pháp phù hợp, nhằm nâng cao sự hiểu biết về bệnh cũng nhƣ phòng ngừa sự lây truyền của virus viêm gan B. 3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1. Mô tả kiến thức, thực hành phòng nhiễm virus viêm gan B ở bà mẹ có con dƣới 1 tuổi tại Thị trấn Mỹ Thọ, huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp năm 2015.

Xác định yếu tố liên quan đến kiến thức, thực hành phòng nhiễm virus viêm gan B ở bà mẹ có con dƣới 1 tuổi tại Thị trấn Mỹ Thọ, huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp năm 2015. 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số khái niệm về viêm gan do virus viêm gan B 1. Virus viêm gan B Năm 1963, Blumberg đã tìm ra trong máu của ngƣời Úc bản địa một kháng nguyên và đặt tên kháng nguyên Australia.

Sau đó kháng nguyên này đƣợc tìm thấy trong huyết thanh của bệnh nhân bị viêm gan. Ngày nay kháng nguyên Australia đƣợc biết là kháng nguyên bề mặt cả virus viêm gan B (HBV)[28]. HBV thuộc họ Hepadnaviridae có nhân là Deoxyribo nucleic acid (DNA). Hạt virus HBV đƣợc gọi là hạt Dane có hình cầu, đƣờng kính 42nm, gồm 3 lớp, lớp bao ngoài dày 7nm, vỏ capsit hình hộp đƣờng kính 27-28nm và lõi chứa bộ gen của virus.

Quan sát huyết thanh ngƣời bị nhiễm HBV bằng kính hiển vi điện tử thấy có 3 loại hình thể của HBV: các vi cầu có đƣờng kính 20-22nm, các hình ống nhỏ có kích thƣớc 20- 22nm x 40-400nm và các hạt hình cầu to là HBV hoàn chỉnh[17]. Bệnh viêm gan do virus viêm gan B Bệnh viêm gan do virus viêm gan B (HBV) là một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Sau khi xâm nhập vào tế bào gan, HBV nhân lên, lan tràn trong mô gan và lƣu hành trong tuần hoàn. Thời kỳ ủ bệnh của HBV khoảng 50 đến 180 ngày.

Đa số ngƣời nhiễm HBV mãn tính không có triệu chứng trong nhiều năm và có hoặc không có dấu hiệu bệnh gan về mặt sinh hóa hoặc mô học. Sau nhiễm HBV bệnh nhân có thể bình phục hay diễn tiến đến tình trạng viêm gan mạn tính[22]. Khi một ngƣời trƣởng thành bị nhiễm HBV, cơ thể ngƣời bị nhiễm bệnh có thể đáp ứng lại bằng nhiều cách khác nhau. Khoảng 50% các trƣờng hợp bị nhiễm HBV không có dấu hiệu lâm sàng, khoảng 49% ngƣời nhiễm HBV có dấu hiệu nhƣ sốt nhẹ, mệt mỏi, ăn mất ngon, nôn ói và khoảng 1% những ngƣời bị nhiễm HBV có biển hiện của viêm gan tối cấp.

Những ngƣời bị viêm gan tối cấp đột ngột bị suy sụp, mệt mỏi, vàng da, cổ trƣớng. Những ngƣời này nếu không đƣợc xử lý kịp thời sẽ dẫn đến tử vong. Ngƣời mang mầm bệnh HBV mạn tính có nguy cơ bị xơ gan và ung thƣ gan về sau[32]. 5 Viêm gan cấp tính: Trải qua 3 thời kỳ bao gồm thời kỳ ủ bệnh, thời kỳ khởi phát và thời kỳ toàn phát.

Tuy nhiên 90% đến 95% số ngƣời lớn nhiễm HBV sẽ hồi phục và khoảng 5% đến 10% ngƣời bị nhiễm trở thành nhiễm HBV mạn tính. Những ngƣời này thƣờng không nhận biết họ đã nhiễm HBV nếu không làm xét nhiệm máu. Trong giai đoạn đầu, ngƣời bệnh có thể có các triệu chứng mệt mỏi toàn thân, đau mỏi khớp, sốt nhẹ và hội chứng tiêu hóa với các triệu chứng chán ăn, buồn nôn, táo bón hoặc tiêu chảy. Khi bệnh tiến triển, các triệu chứng nặng hơn xuất hiện nhƣ vàng mắt, vàng da, nƣớc tiểu sẫm màu[8].

Viêm gan mạn tính: viêm gan mạn tính do HBV có thời gian ủ bệnh kéo dài. Viêm gan mạn tính tồn tại thƣờng không có triệu chứng, hoặc có thể có những triệu chứng nhƣ mệt mỏi, chán ăn. Đau tức nhẹ vùng hạ sƣờn phải. Khi thăm khám lâm sàng thấy bình thƣờng hoặc thấy gan hơi to.

Tiên lƣợng tốt với những thƣơng tổn tồn tại không tiến triển[17]. Tuy nhiên viêm gan mạn tính do HBV tồn tại có thể tiến triển thành viêm gan mạn tính hoạt động nếu vẫn có sự nhân lên của HBV. Viêm gam mạn tính hoạt động chiếm 30% số nhiễm HBV mạn tính. Thâm nhiễm viêm lan tràn vƣợt qua khoảng cửa vào trong tiểu thùy gan.

Hoại tử kiểu mối gặm quanh tiểu thùy, viêm và hoạt tử kiểu cầu nối kéo dài từ khoảng cửa vào trung tân tiểu thùy, thậm chí sang tiểu thùy khác làm đảo lộn cấu trúc tiểu thùy dẫn đến xơ gan [10]. Viêm gan mạn tính hoạt động với các dấu hiệu lâm sàng nhƣ mệt mỏi, đau hạ sƣờn phải, vàng da và ngứa. Biểu hiện tăng áp lực tĩnh mạch cửa nhƣ cổ trƣớng và xuất huyết tiêu hóa. Có thể có triệu chứng tăng men gan và giảm số lƣợng tế bào máu [39].

Ngƣời bệnh bị viêm gan do HBV mãn tính có nguy cơ phát triển thành ung thƣ gan. Ngƣời bệnh có thể không có triệu chứng hoặc có thể có triệu chứng đau bụng, gan to, giảm cân và sốt. Các xét nghiệm sàng lọc chuẩn đoán hữu ích nhất cho ung thƣ gan là xét nghiệm một protein đƣợc sản xuất bởi các bệnh ung thƣ gọi là alpha-fetoprotein và một hình ảnh siêu âm gan. Hai xét nghiệm kiểm tra này đƣợc sử dụng với bệnh viêm gan do HBV mãn tính, đặc biệt là nếu họ có bị xơ gan hoặc tiểu sử gia đình từng có ngƣời bị ung thƣ gan [15],[16].

Dịch tễ học virus viêm gan B 1. Tình hình nhiễm virus viêm gan B trên thế giới Theo ƣớc tính của WHO năm 2013 có khoảng 2 tỉ ngƣời trên Thế giới đang mang virus VGB và hàng năm khoảng 600.000 ngƣời tử vong do các bệnh có liên quan đến virus VGB nhƣ viêm gan cấp, tối cấp, về lâu dài có thể biến chứng thành xơ gan và ung thƣ gan [60]. Riêng trên toàn Thế giới có khoảng 50 triệu trẻ em bị nhiễm virus VGB, 7-15 triệu sẽ bị chết do hậu quả nhiễm trùng này khi đến tuổi trƣởng thành[30]. Châu Á và châu Phi có tỷ lệ mang virus VGB cao nhất chiếm khoảng 20% dân số.

Châu Âu tỷ lệ ít hơn chiếm khoảng 1 - 5% dân số. WHO đã chia thành 3 vùng lƣu hành dịch bao gồm: - Vùng lƣu hành dịch cao( >7%): Gồm những nƣớc có tỷ lệ mang virus VGB trên 7% dân số nhƣ Đài Loan 14,5%, Trung Quốc 9,5%, Khu vực Đông Nam Á 11,9%, vùng Amazon 8%, Bắc Phi 10%. Ở những vùng này phƣơng thức lây truyền từ mẹ sang con qua nhau thai đóng vai trò quan trọng.