Luận văn mô tả thực trạng cơ sở điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc methadone tại huyện từ liêm hà nội năm 2010

Chuyên khảo phân tích Luận văn mô tả thực trạng cơ sở điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Nghiêm Lê Phương Hoa
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thanh Long
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Thực Trạng Điều Trị Nghiện Các Chất Dạng Thuốc Phiện Bằng Thuốc Methadone Tại Huyện Từ Liêm, Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Các khái niệm trong nghiên cứu
• 1.2. Một số thông tin về thuốc Methadone và ĐT thay thế bằng thuốc Methadone
• 1.2.1. Thông tin cơ bản về Methadone
• 1.2.2. Lợi ích của việc điều trị thay thế bằng thuốc Methadone
• 1.2.3. Một số hệ quả không mong muốn
• 1.3. Cơ sở pháp lý triển khai chương trình điều trị thay thế các CDTP bằng thuốc Methadone tại Thành phố Hà Nội
• 2. CHƯƠNG II: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.6. Xử lý và phân tích số liệu
• 2.7. Xác định chỉ số, biến số cần đánh giá
• 2.8. Khía cạnh đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ
• 3.1. Thực trạng triển khai mô hình CSĐT thí điểm thay thế các CDTP bằng thuốc Methadone tại Huyện Từ Liêm, Hà Nội
• 3.2. Một số đặc điểm của BN đang ĐT bằng Methadone
• 3.3. Hiệu quả điều trị thay thế các CDTP bằng thuốc Methadone tại Huyện Từ Liêm, Hà Nội
• 3.4. Một số khó khăn, thuận lợi của BN khi tiếp cận và ĐT tại CSĐT thay thế nghiện các CDTP bằng thuốc Methadone tại Huyện Từ Liêm, Hà Nội
• 4. CHƯƠNG IV: BÀN LUẬN
• 4.1. Thực trạng triển khai mô hình CSĐT thí điểm thay thế nghiện các CDTP bằng thuốc Methadone tại Huyện Từ Liêm, Hà Nội
• 4.2. Một số đặc điểm của BN đang ĐT thí điểm thay thế nghiện các CDTP bằng thuốc Methadone tại Huyện Từ Liêm, Hà Nội
• 4.3. Hiệu quả điều trị thay thế nghiện các CDTP bằng thuốc Methadone tại Huyện Từ Liêm, Hà Nội
• 4.4. Một số khó khăn, thuận lợi của BN khi tiếp cận và ĐT tại CSĐT thay thế nghiện các CDTP bằng thuốc Methadone tại Huyện Từ Liêm, Hà Nội
• 5. CHƯƠNG V: KẾT LUẬN
• 5.1. Thực trạng triển khai mô hình CSĐT thí điểm thay thế nghiện các CDTP bằng thuốc Methadone tại Huyện Từ Liêm, Hà Nội
• 5.2. Hiệu quả điều trị thay thế nghiện các CDTP bằng thuốc Methadone tại Huyện Từ Liêm, Hà Nội
• 5.3. Một số khó khăn, thuận lợi của BN khi tiếp cận và ĐT tại CSĐT thay thế nghiện các CDTP bằng thuốc Methadone tại Huyện Từ Liêm, Hà Nội
• 6. CHƯƠNG VI: KHUYẾN NGHỊ
• 6.1. Ban chỉ đạo chương trình Methadone Thành phố Hà Nội
• 6.2. Ban chỉ đạo chương trình Methadone Huyện Từ Liêm
• 6.3. CSĐT Methadone Huyện Từ Liêm
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC II
• PHỤ LỤC III
• PHỤ LỤC IV
• PHỤ LỤC VI
• PHỤ LỤC VII

Tóm tắt

I. Tổng quan về thực trạng điều trị nghiện thuốc phiện bằng methadone tại huyện Từ Liêm

Chương trình điều trị nghiện thuốc phiện bằng methadone tại huyện Từ Liêm, Hà Nội, được triển khai từ năm 2009, đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Methadone là một phương pháp điều trị thay thế hiệu quả cho người nghiện các chất dạng thuốc phiện. Theo số liệu, tính đến tháng 6 năm 2010, có 140 bệnh nhân đang được điều trị tại cơ sở điều trị methadone huyện Từ Liêm. Chương trình này không chỉ giúp giảm tần suất sử dụng ma túy mà còn giảm nguy cơ lây nhiễm HIV trong cộng đồng.

1.1. Các khái niệm cơ bản về methadone và điều trị nghiện

Methadone là một chất đồng vận với các chất dạng thuốc phiện, giúp giảm cảm giác thèm thuốc và ổn định tâm lý cho người nghiện. Điều trị bằng methadone không chỉ đơn thuần là sử dụng thuốc mà còn kết hợp với các giải pháp tâm lý và xã hội.

1.2. Lịch sử triển khai chương trình methadone tại Từ Liêm

Chương trình điều trị methadone tại huyện Từ Liêm được khởi động vào tháng 12 năm 2009, nhằm đáp ứng nhu cầu điều trị cho người nghiện ma túy. Đây là huyện đầu tiên tại Hà Nội thực hiện chương trình này, với sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng.

II. Những thách thức trong điều trị nghiện thuốc phiện bằng methadone tại Từ Liêm

Mặc dù chương trình điều trị bằng methadone đã đạt được nhiều thành công, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự ngại ngùng của bệnh nhân khi tiếp cận dịch vụ điều trị. Nhiều bệnh nhân lo lắng về việc bị phát hiện và gặp khó khăn trong việc tuân thủ điều trị.

2.1. Vấn đề tiếp cận dịch vụ điều trị

Nhiều bệnh nhân cảm thấy khó khăn khi phải thông qua công an xã để tiếp cận dịch vụ điều trị. Điều này tạo ra rào cản lớn cho những người muốn tham gia chương trình.

2.2. Tâm lý lo lắng của bệnh nhân

Bệnh nhân thường lo lắng về việc sẽ bị ngừng điều trị nếu họ quay trở lại trại giam. Điều này khiến họ ngần ngại trong việc tham gia chương trình điều trị.

III. Phương pháp điều trị nghiện thuốc phiện bằng methadone hiệu quả tại Từ Liêm

Phương pháp điều trị bằng methadone đã được chứng minh là hiệu quả trong việc giảm tần suất sử dụng ma túy và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Nghiên cứu cho thấy, sau 3 tháng điều trị, 52,2% bệnh nhân đã có việc làm ổn định.

3.1. Quy trình điều trị methadone

Quy trình điều trị bao gồm việc đánh giá tình trạng sức khỏe của bệnh nhân, xác định liều lượng methadone phù hợp và theo dõi định kỳ để đảm bảo hiệu quả điều trị.

3.2. Lợi ích của việc điều trị bằng methadone

Điều trị bằng methadone giúp giảm cảm giác thèm thuốc, giảm hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV và tạo cơ hội tái hòa nhập cho bệnh nhân vào cộng đồng.

IV. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả điều trị methadone tại Từ Liêm

Kết quả nghiên cứu cho thấy, sau 3 tháng điều trị, không có bệnh nhân nào có biểu hiện của hội chứng cai. Tỷ lệ bệnh nhân có nguy cơ về sức khỏe tâm thần đã giảm đáng kể, từ 78,9% xuống còn 0%.

4.1. Tác động tích cực đến sức khỏe tâm thần

Nghiên cứu cho thấy, việc điều trị bằng methadone đã giúp cải thiện sức khỏe tâm thần cho bệnh nhân, giảm nguy cơ mắc các bệnh tâm lý.

4.2. Tác động đến tình hình xã hội

Điều trị methadone không chỉ giúp bệnh nhân ổn định cuộc sống mà còn góp phần giảm tội phạm liên quan đến ma túy trong cộng đồng.

V. Kết luận và hướng phát triển chương trình methadone tại Từ Liêm

Chương trình điều trị nghiện thuốc phiện bằng methadone tại huyện Từ Liêm đã đạt được nhiều thành công, nhưng cần tiếp tục cải thiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của bệnh nhân. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để nâng cao hiệu quả điều trị.

5.1. Đề xuất cải thiện chương trình

Cần tăng cường truyền thông về chương trình methadone để giảm bớt sự ngại ngùng của bệnh nhân khi tiếp cận dịch vụ điều trị.

5.2. Tương lai của chương trình methadone tại Từ Liêm

Chương trình methadone cần được mở rộng và cải thiện để phục vụ tốt hơn cho người nghiện ma túy, góp phần giảm thiểu tác động tiêu cực của ma túy trong cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo báo cáo của UNAIDS năm 2009, tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm người nghiện chích ma túy tại khu vực Châu Á lên tới 16%. Tại Việt Nam, đến cuối năm 2009 cả nước đã ghi nhận hơn 140.000 người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý, riêng tại Thủ đô Hà Nội con số này là 23.000 người với tỷ lệ nhiễm HIV trong nhóm nghiện chích ma túy qua giám sát trọng điểm chiếm 18,25%. Hành vi tiêm chích ma túy không an toàn và dùng chung bơm kim tiêm là con đường chủ yếu làm gia tăng số ca nhiễm mới HIV cũng như lây lan dịch bệnh ra cộng đồng dân cư.

Nhằm giải quyết vấn đề cấp bách này, huyện Từ Liêm với 1.044 người nghiện chích ma túy trên địa bàn đã được lựa chọn là đơn vị đầu tiên của Hà Nội triển khai mô hình thí điểm điều trị thay thế các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone từ ngày 01/12/2009. Luận văn Thạc sĩ Y tế công cộng của tác giả Nghiêm Lê Phương Hoa, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Nguyễn Thanh Long, được thực hiện nhằm ba mục tiêu trọng tâm:

1. Mô tả thực trạng triển khai mô hình cơ sở điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone tại huyện Từ Liêm năm 2010.
2. Đánh giá sơ bộ hiệu quả lâm sàng, hành vi và kinh tế - xã hội của phương pháp điều trị thay thế bằng Methadone trên nhóm bệnh nhân tham gia.
3. Xác định những khó khăn, thuận lợi của người bệnh trong quá trình tiếp cận dịch vụ và tuân thủ phác đồ điều trị.

Nghiên cứu được triển khai tại Cơ sở điều trị Methadone thuộc Trung tâm Y tế huyện Từ Liêm trong khoảng thời gian từ tháng 04/2010 đến tháng 11/2010. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp bằng chứng khoa học giúp tối ưu hóa quy trình can thiệp giảm tác hại: tần suất dùng ma túy của bệnh nhân giảm 2 lần ngay trong giai đoạn dò liều, số tiền chi cho ma túy giảm 190.000 đồng/ngày, và 52,2% bệnh nhân thất nghiệp trước điều trị đã có việc làm sau 3 tháng duy trì uống thuốc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hai nền tảng lý thuyết chủ đạo trong y tế công cộng và y học cai nghiện:

• Lý thuyết dược lý đồng vận thụ thể Opioid (Opioid Agonist Therapy): Methadone là chất đồng vận toàn phần tác động chọn lọc trên các thụ thể muy ở não bộ. Thuốc được hấp thu qua đường uống, đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau 3 đến 4 giờ và có thời gian bán hủy trung bình khoảng 24 giờ. Nhờ cơ chế phong bế tác dụng tạo khoái cảm của heroin và dự phòng hội chứng cai, Methadone giúp người bệnh ổn định trạng thái thần kinh và dần tiến tới ngừng sử dụng ma túy bất hợp pháp.
• Mô hình can thiệp giảm tác hại (Harm Reduction Model): Xem nghiện chất dạng thuốc phiện là một bệnh lý não bộ mạn tính cần điều trị duy trì lâu dài. Mô hình hướng tới việc giảm thiểu lây nhiễm HIV qua đường máu, giảm sốc thuốc quá liều và hạn chế hành vi phạm pháp thông qua việc thay thế chất gây nghiện nguy cơ cao bằng thuốc có kiểm soát y tế.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ các khái niệm cốt lõi:

• Chất dạng thuốc phiện (CDTP): Các chất tự nhiên hoặc tổng hợp như thuốc phiện, morphin, heroin, methadone gắn kết với thụ thể opioid ở hệ thần kinh.
• Hội chứng cai: Tập hợp các phản ứng rối loạn thực vật và tâm lý xuất hiện khi cắt giảm hoặc ngừng đột ngột chất gây nghiện.
• Liều khởi đầu và liều duy trì: Liều khởi đầu thông thường từ 15 đến 30mg/ngày trong giai đoạn dò liều và điều chỉnh tăng dần đạt mức liều duy trì tối ưu từ 50 đến 200mg/ngày.
• Điều trị thay thế bằng Methadone: Chương trình can thiệp phối hợp giữa điều trị dược lý dạng uống hàng ngày với các biện pháp tư vấn tâm lý - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế kết hợp định lượng và định tính nhằm đảm bảo tính toàn diện và chuẩn xác của dữ liệu:

• Nghiên cứu định lượng: Hồi cứu dữ liệu thứ cấp từ 112 bệnh án của toàn bộ bệnh nhân đã tham gia điều trị liên tục từ 3 tháng trở lên tại cơ sở, kết hợp phân tích các báo cáo hoạt động điều trị từ tháng 12/2009 đến tháng 06/2010. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng để hạn chế sai số chọn.
• Nghiên cứu định tính: Thực hiện phỏng vấn sâu bằng hướng dẫn bán cấu trúc với mẫu chủ đích gồm 5 cán bộ y tế (Trưởng cơ sở, bác sĩ điều trị, tư vấn viên, dược sĩ phát thuốc, kỹ thuật viên xét nghiệm) và 10 bệnh nhân (9 nam và 1 nữ) đang điều trị tại cơ sở.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Dữ liệu định lượng được làm sạch và nhập liệu bằng phần mềm EpiData, sau đó xử lý trên phần mềm SPSS 16.0. Các phương pháp thống kê được lựa chọn phù hợp với bản chất biến số: kiểm định t ghép cặp (Paired t-test) cho biến liên tục phân phối chuẩn, kiểm định Wilcoxon cho biến định lượng phi tham số (so sánh chi phí mua ma túy), và kiểm định McNemar cho so sánh tỷ lệ theo cặp trước - sau điều trị (tình trạng việc làm, nguy cơ sức khỏe tâm thần theo thang đo Kessler). Dữ liệu định tính được gỡ băng nguyên văn và phân tích theo chủ đề.
• Thời gian nghiên cứu: Thu thập và xử lý số liệu diễn ra từ tháng 04/2010 đến tháng 11/2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Giảm thiểu rõ rệt hành vi sử dụng ma túy bất hợp pháp và chi tiêu: Toàn bộ 112 bệnh nhân (100%) đều sử dụng Heroin trước khi tham gia chương trình, trong đó 83,9% sử dụng qua đường tiêm chích. Sau khi tham gia điều trị Methadone với liều khởi đầu trung bình 20,85mg và đạt liều duy trì trung vị 70mg, tần suất sử dụng ma túy đã giảm từ 3,04 lần/ngày trước điều trị xuống còn 1,03 lần/ngày trong giai đoạn dò liều (giảm 2 lần, p < 0,001). Số tiền chi tiêu mua ma túy mỗi ngày giảm từ trung vị 250.000 đồng xuống thấp hơn 190.000 đồng/ngày (p < 0,001).

2. Kiểm soát hội chứng cai và loại bỏ Heroin trong nước tiểu: Cảm giác thèm nhớ ma túy giảm từ 92,9% ở ngày đầu tiên xuống 0,9% sau 1 tháng và hoàn toàn không còn bệnh nhân nào thèm ma túy sau 3 tháng. Tỷ lệ xét nghiệm nước tiểu dương tính với Heroin giảm từ 100% trước điều trị xuống 24,1% sau 1 tháng, 3,6% sau 3 tháng và đạt 0,0% ở nhóm 32 bệnh nhân điều trị từ 6 tháng trở lên. Tác dụng phụ như táo bón xuất hiện ở 68,8% bệnh nhân sau 2 tuần đầu nhưng giảm còn 8% sau 3 tháng và biến mất hoàn toàn sau 6 tháng.

3. Phục hồi thể chất, kinh tế gia đình và gia tăng việc làm: Tỷ lệ bệnh nhân thất nghiệp không tìm việc giảm mạnh từ 56,2% trước điều trị xuống chỉ còn 9,4% sau 6 tháng. Đáng chú ý, kiểm định McNemar cho thấy 52,2% số bệnh nhân từng thất nghiệp trước điều trị đã tìm được việc làm tạo ra thu nhập sau 3 tháng (p < 0,001). Tỷ lệ người bệnh tự chủ phương tiện đi lại cá nhân tăng gấp 2,5 lần sau 6 tháng điều trị.

4. Cải thiện sức khỏe tâm thần và giảm thiểu hành vi nguy cơ lây nhiễm: Ý nghĩ tự sát từng xuất hiện ở 15,6% bệnh nhân trước điều trị đã hoàn toàn biến mất sau khi uống Methadone. Tỷ lệ cảm thấy bị xã hội cô lập giảm từ 50% xuống 0% sau 3 tháng. Đánh giá theo thang điểm Kessler chỉ ra rằng 78,9% bệnh nhân có nguy cơ rối loạn tâm thần trước điều trị đã chuyển sang nhóm hoàn toàn không còn nguy cơ sau 3 tháng (p < 0,001). Hành vi quan hệ tình dục không an toàn giảm từ 18,8% xuống duy trì ở mức 3,1%.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả dược lý ổn định của Methadone dạng uống đã loại bỏ cảm giác thèm thuốc và ức chế triệu chứng cai, tạo điều kiện cho bệnh nhân phục hồi nhịp sinh học và tâm lý. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu tại Viện Sức khỏe tâm thần - Bệnh viện Bạch Mai (tỷ lệ tiêm chích giảm từ 35,48% xuống 3,22%), nghiên cứu tại Hải Phòng với 999 bệnh nhân, tại Thành phố Hồ Chí Minh với 754 bệnh nhân, cũng như các thử nghiệm quốc tế tại Trung Quốc (tỷ lệ tiêm chích giảm từ 69,1% xuống 8,8% và cơ hội việc làm tăng từ 22,9% lên trên 40%).

Sự chuyển biến tích cực về lâm sàng và hành vi xã hội được minh họa trực quan thông qua các biểu đồ phân bố tần suất và bảng đối chiếu chéo trước - sau điều trị. Biểu đồ đường thể hiện sự suy giảm liên tục của hội chứng cai từ ngày 1 đến ngày 17, trong khi bảng phân tích 2x2 của kiểm định McNemar phản ánh rõ bước nhảy vọt về tỷ lệ có việc làm và mức độ phục hồi tâm lý. Về mặt vận hành, cơ sở đã duy trì hoạt động thông suốt với 12 cán bộ y tế (8 cán bộ kiêm nhiệm), quản lý an toàn cho 140 bệnh nhân tính đến tháng 06/2010 mà không ghi nhận bất kỳ ca tử vong hay sốc thuốc nào.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Mở rộng quy mô tiếp nhận và nâng mức chỉ tiêu điều trị: Ban chỉ đạo chương trình Methadone Thành phố Hà Nội cần nâng chỉ tiêu tiếp nhận của cơ sở huyện Từ Liêm từ 250 bệnh nhân lên 500 bệnh nhân trong giai đoạn 2011 - 2015, nhằm đáp ứng tối đa nhu cầu của 1.044 người nghiện chích ma túy đang được quản lý trên địa bàn huyện.

2. Cải tiến quy trình hành chính và bảo mật danh tính người bệnh: Ủy ban nhân dân và Công an Huyện Từ Liêm cần phối hợp đơn giản hóa thủ tục xét duyệt đầu vào tại cấp xã trong vòng 6 tháng tới. Cần xây dựng cơ chế bảo mật danh tính chặt chẽ, xóa bỏ tâm lý e ngại bị đưa đi cai nghiện bắt buộc khi đăng ký hồ sơ, giúp người bệnh an tâm tiếp cận chương trình tự nguyện.

3. Tối ưu hóa thời gian cấp phát thuốc và rút ngắn giai đoạn dò liều: Cơ sở điều trị Methadone Huyện Từ Liêm cần tổ chức phát thuốc sớm từ 6h30 sáng và bố trí tối thiểu 2 bàn cấp phát cố định để tạo điều kiện cho người bệnh đi làm trước 8h00. Đồng thời, đội ngũ y bác sĩ cần theo dõi sát để điều chỉnh tăng liều linh hoạt, rút ngắn thời gian dò liều xuống dưới mức trung vị 24 ngày nhằm tránh tình trạng bệnh nhân phải sử dụng heroin xen kẽ do thiếu liều.

4. Thiết lập mạng lưới phối hợp điều trị liên chuyên khoa: Trung tâm Y tế Huyện Từ Liêm cần hoàn thiện quy chế phối hợp đa dịch vụ giữa cơ sở Methadone với phòng khám ngoại trú điều trị ARV và chương trình chống Lao. Đảm bảo 100% bệnh nhân đồng nhiễm HIV hoặc Lao được chỉ định tương tác thuốc chính xác và nhận hỗ trợ tư vấn tâm lý toàn diện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý y tế và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng từ mô hình thí điểm tại huyện Từ Liêm (140 bệnh nhân ban đầu, 112 hồ sơ phân tích) để ban hành chính sách mở rộng các cơ sở điều trị thay thế bằng Methadone trên toàn thành phố Hà Nội và các tỉnh lân cận.
2. Bác sĩ và nhân viên y tế tại các cơ sở điều trị Methadone: Cung cấp hướng dẫn thực hành lâm sàng chi tiết về cách thiết lập liều khởi đầu 20,85mg, kiểm soát liều duy trì trung vị 70mg, theo dõi hội chứng cai và quản lý các tác dụng phụ phổ biến như táo bón (giảm từ 68,8% về 0% sau 6 tháng).
3. Học viên cao học và nhà nghiên cứu Y tế công cộng: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu hỗn hợp định tính - định lượng, quy trình ứng dụng các kiểm định thống kê y sinh như McNemar, Wilcoxon và thang đo tâm thần Kessler trong đánh giá can thiệp y tế công cộng.
4. Các tổ chức phi chính phủ và mạng lưới phòng chống HIV/AIDS: Giúp các tổ chức cộng đồng nắm bắt sâu sắc các rào cản xã hội và tâm lý của người nghiện chích ma túy, từ đó thiết kế các hoạt động truyền thông giảm kỳ thị và tiếp cận hỗ trợ cho hơn 1.000 đối tượng nguy cơ cao tại cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Thuốc Methadone có giúp người nghiện dừng hoàn toàn việc sử dụng Heroin không? Có. Methadone tác động đồng vận lên thụ thể muy giúp triệt tiêu cơn thèm thuốc. Dữ liệu thực tế cho thấy tỷ lệ xét nghiệm nước tiểu dương tính với Heroin giảm từ 100% trước điều trị xuống 24,1% sau 1 tháng, 3,6% sau 3 tháng và đạt 0,0% ở toàn bộ 32 bệnh nhân điều trị từ 6 tháng trở lên.

2. Giai đoạn dò liều Methadone thường kéo dài bao lâu và có tác dụng phụ gì? Thời gian trung vị để đạt liều duy trì 70mg là 24 ngày. Trong những ngày đầu, 92,9% bệnh nhân vẫn còn cảm giác thèm thuốc và 68,8% bị táo bón. Tuy nhiên, các triệu chứng này giảm nhanh sau 1 tháng và biến mất hoàn toàn sau 6 tháng duy trì đúng phác đồ.

3. Người bệnh tham gia điều trị Methadone có thể đi làm bình thường không? Hoàn toàn có thể. Nhờ phục hồi thể trạng và ổn định tâm lý, 52,2% bệnh nhân thất nghiệp trước điều trị đã tìm được việc làm tạo thu nhập sau 3 tháng. Tỷ lệ có việc làm ổn định tăng từ 9,4% lên 28,1%, giúp người bệnh tái hòa nhập kinh tế gia đình.

4. Khó khăn lớn nhất của bệnh nhân khi tiếp cận cơ sở điều trị Methadone là gì? Khó khăn lớn nhất là tâm lý e ngại công an xã biết thông tin nghiện ma túy sẽ bị đưa đi cai nghiện bắt buộc. Ngoài ra, việc cơ sở chỉ phát thuốc trong giờ hành chính từ 8h00 sáng gây trở ngại cho những người cần đi làm ca sớm.

5. Sức khỏe tâm thần của người nghiện thay đổi như thế nào sau khi uống Methadone? Chuyển biến tâm lý rất tích cực. Tỷ lệ có ý nghĩ tự sát (15,6%) và cảm giác cô lập xã hội (50%) đều giảm về 0%. Theo thang đo Kessler, 78,9% bệnh nhân có nguy cơ rối loạn tâm thần trước điều trị đã phục hồi hoàn toàn về trạng thái bình thường sau 3 tháng.

Kết luận

• Mô hình cơ sở điều trị Methadone tại Trung tâm Y tế huyện Từ Liêm đã vận hành an toàn và hiệu quả với đội ngũ 12 cán bộ y tế, tiếp nhận điều trị cho 140 bệnh nhân mà không xảy ra bất kỳ sự cố sốc thuốc hay tử vong nào.
• Phương pháp điều trị thay thế bằng Methadone giúp giảm tần suất sử dụng Heroin 2 lần trong giai đoạn dò liều và đưa tỷ lệ xét nghiệm nước tiểu dương tính về mức 0,0% sau 6 tháng điều trị.
• Người bệnh tiết kiệm được 190.000 đồng chi tiêu mua ma túy mỗi ngày, đồng thời 52,2% bệnh nhân thất nghiệp trước điều trị đã tìm được việc làm tạo thu nhập ổn định sau 3 tháng.
• Sức khỏe tâm thần của người bệnh phục hồi rõ rệt với 78,9% bệnh nhân thoát khỏi nguy cơ rối loạn tâm lý theo thang điểm Kessler, xóa bỏ hoàn toàn ý nghĩ tự sát và tâm lý cô lập xã hội.
• Rào cản hành chính qua công an cấp xã và thời gian cấp phát thuốc là hai nút thắt chính cần tháo gỡ để mở rộng quy mô điều trị.

Luận văn đã đóng góp bằng chứng thực chứng khoa học đầu tiên về tính khả thi, an toàn và hiệu quả toàn diện của mô hình điều trị Methadone tuyến huyện tại Hà Nội. Trong kế hoạch giai đoạn 2011 - 2012, các cơ quan chức năng cần sớm nâng mức chỉ tiêu tiếp nhận lên 500 bệnh nhân, hoàn thiện quy chế phát thuốc sớm từ 6h30 sáng và tích hợp chặt chẽ với phòng khám ARV. Các nhà quản lý và cộng đồng xã hội cần tiếp tục chung tay mở rộng chương trình Methadone, góp phần đẩy lùi đại dịch HIV và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: TÓNG QUAN TÀI LIỆU I. Các khái niệm trong nghiên cứu: [13] 1. Cai nghiện là ngừng hoặc giảm đáng kể việc sử dụng chất ma túy mà người nghiện thường dùng (nghiện) dẫn đến việc xuất hiện hội chứng cai và vì vậy người bệnh cần phải được điều trị. Chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục do Chính phủ ban hành.

Chất dạng thuốc phiện (opiats, opioid) là tên gọi chung cho nhiều chất như Thuốc phiện, Morphine, Heroin, Methadone, Buprenorphine, LAAM. có biểu hiện lâm sàng tương tự và tác động vào cùng điểm tiếp nhận tương tự ở não. Cơ sở điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone được gọi tắt là cơ sở điều trị Methadone. Điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc thay thế Methadone là việc kết hợp sử dụng thuốc Methadone (một chất dạng thuốc phiện được tổng hợp) để thay thế cho nghiện các chất dạng thuốc phiện cùng với các giải pháp tâm lý, xã hội làm cho người nghiện giảm dần tiến tới có thể ngừng sử dụng các chất dạng thuốc phiện mà không gây nhiễm độc tâm thần, không gây tăng liều và các tác động khác.

Điều trị thay thế nghiện các CDTP bằng thuốc Methadone được gọi tắt là điều trị thay thế bằng thuốc Methadone. Hội chứng cai là trạng thái phản ứng của cơ thể khi cắt hoặc giảm chất ma túy đang sử dụng ở những người nghiện ma túy. Biểu hiện lâm sàng của hội chứng cai khác nhau phụ thuộc vào loại ma túy đang sử dụng. Người nghiện ma túy là người sử dụng chất ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và bị lệ thuộc vào các chất này.

Sử dụng chất gây nghiện hợp pháp là việc sử dụng chất gây nghiện được pháp luật cho phép, vì mục đích chữa bệnh, theo chỉ định chuyên môn.Liều khởi đầu: là liều Methadone bác sĩ kê cho BN trong ngày đầu tiên ĐT dựa vào kết quả đánh giá độ dung nạp CDTP của BN. Liều khởi đầu thông thường từ 15 - 30mg.Giai đoạn dò liều: thường là 02 tuần đầu điều trị với liều khởi đầu từ 15 - 30mg. Giai đoạn này cần đánh giá BN hàng ngày trước khi cho lieu Methadone (hội chứng cai, dấu hiệu nhiễm độc), thường không tăng liều trong 03 ngày đầu điều trị.Liều duy trì (có hiệu quả tối ưu): là liều có hiệu quả và phong tỏa được tác dụng gây khoái cảm của heroin (hết thèm nhớ heroin).Giai đoạn duy trì: là giai đoạn BN đạt được liều duy trì và được theo dõi, thăm khác và tư vấn định kỳ để hỗ trợ tuân thủ ĐT cho BN. Một số thông tin về thuốc Methadone và ĐT thay thế bằng thuốc Methadone: Ngày 03/11/2009 ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội ra quyết định số 5674/QĐ-ƯBND về việc “Phê duyệt Đề án triển khai thí điểm điều trị nghiện các CDTP bằng thuốc Methadone Thành phố Hà Nội”.

Một số thông tin về chương trình điều trị thí điểm bằng Methadone nghiên cứu viên xin trích lược từ Đề án triển khai thí điểm điều trị nghiện các CDTP bằng thuốc Methadone Thành phố Hà Nội như sau: [13] 1. Một số thông tin về thuốc Methadone: 1.1 Thông tin cơ bản về Methadone'. Methadone là một chất đồng vận với các CDTP, tác động chủ yếu trên các thụ thể muy (p) ở não. Tương tự như các CDTP khác, Methadone có tác dụng giảm đau, giảm ho, yên dịu, giảm hô hấp và gây nghiện, nhưng gây khoái cảm yếu.

7 Methadone được dùng bằng đường uống, tác dụng khoảng 30 phút sau khi uống và đạt nồng độ tối đa trong máu sau khoảng 3 đến 4 giờ. Thời gian bán hủy trung bình của Methadone là 24 giờ. Thời gian đạt được nồng độ ổn định khoảng 3 đến 10 ngày. Sau một thời gian điều trị bằng thuốc Methadone, có thể giảm liều và tiến tới ngừng sử dụng Methadone.

Trong quá trình này, người bệnh vẫn xuất hiện hội chứng cai tuy nhiên nhẹ hơn rất nhiều so với việc ngừng sử dụng Heroin.2 Lợi ích của viêc điều trị thay thế bằng, thuốc Methadone: Vì Methadone là chất đồng vận toàn phần, do vậy điều trị thay thể bằng thuốc Methadone có thể giúp người nghiện CDTP giảm cảm giác thèm ma túy, giảm tần suất sử dụng CDTP, giảm các hành vi nguy cơ lây nhiễm HIV, giúp ổn định cuộc sống, có cơ hội tái hòa nhập với gia đình và cộng đồng. Các nghiên cứu quốc tể đã đưa ra những bằng chứng thống nhất là điều trị thay thế bằng thuốc Methadone giúp người nghiện các CDTP giảm tần suất sử dụng CDTP, giảm các hành vi tội phạm và tử vong do quá liều, tăng hiệu quả của ĐT bằng ARV. - Dự phòng lây nhiễm HIV: Điều trị thay thế bằng thuốc Methadone đường uống làm giảm nguy cơ lây nhiễm HIV trong nhóm người nghiện các CDTP. - Giảm sử dụng ma túy bất hợp pháp: Các nghiên cứu về kết quả điều trị thay thế bằng thuốc Methadone tại Anh, Mỹ và úc cho thấy việc giảm sử dụng Heroin trong nhóm người bệnh được điều trị.

- Giảm tội phạm: Theo đánh giá ban đầu của Trung Quốc cho thấy tỷ lệ tội phạm liên quan đến ma túy tại cộng đồng giảm đáng kể từ khi có chương trình điều trị thay thế bằng thuốc Methadone. - Giảm tỷ lệ tử vong: Tỷ lệ tử vong ở người nghiện Heroin tham gia điều trị thay thế bằng thuốc Methadone thấp hơn ở nhóm người không được điều trị Methadone từ 3 đến 4 lần tùy theo nghiên cứu. 8 - Hiệu quả chi phí: Theo kinh nghiệm quốc tế, chương trình điều trị thay thế bằng thuốc Methadone sẽ giúp cộng đồng tiết kiệm được từ 7 đến 10 lần các chi phí liên quan đến luật pháp, hành pháp, y tế, xã hội, bảo hiểm, hải quan, v.3 Mót so hê quả không mong muon: Phương pháp điều trị bằng thuốc Methadone đã được thực hiện nhiều năm ở nhiều quốc gia trên thể giới, tuy nhiên trong quá trình thực hiện có thể sẽ xảy ra một số hệ quả không mong muốn sau: - Hiện tượng quá liều: Có thể xảy ra ở một số người bệnh trong khoảng 1-2 tuần đầu điều trị (giai đoạn dò liều) do liều điều trị chưa được phù họp với người bệnh, trong quá trình điều trị duy trì thì hiện tượng quá liều rất hiếm khi xảy ra. - Tiếp tục sử dụng ma tuý: Trong thời gian đầu điều trị thay thế bằng Methadone, người bệnh có thể vẫn sử dụng ma túy.

Người bệnh được điều trị bằng thuốc Methadone càng lâu thì tỷ lệ sử dụng CDTP sẽ giảm đi đáng kể, người bệnh uống Methadone với liều thấp (dưới 40mg/ngày) có xu hướng sử dụng CDTP cao hơn gấp 5 lần so với những người được điều trị bang Methadone liều cao hơn. - Bỏ điều trị: Việc người bệnh bỏ điều trị phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố. Lý do bỏ điều trị của người bệnh do nhiều nguyên nhân, trong đó chủ yếu là do người bệnh bị đưa đi cai nghiện tập trung hoặc đưa vào trại giam do vi phạm pháp luật, người bệnh không tuân thủ điều trị nên không được phép tham gia điều trị. Cơ sở pháp lý triển khai chương trình điều trị thay thế các CDTP bằng thuốc Methadone tại Thành phố Hà Nội: - Luật Phòng, chống nhiễm vi rút gây ra Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (HIV/AIDS).

- Luật Phòng chổng ma túy năm 2000. - Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật phòng chống ma túy. 9 - Nghị định số 108/2007/NĐ-CP ngày 26/6/2007 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật phòng chống nhiễm vi rút gây ra Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải ở người (HIV/AIDS). - Quyết định số 36/2004/QĐ-TTg ngày 17/3/2004 của Thủ tướng Chính phủ về việc phê duyệt Chiến lược Quốc gia về Phòng chống HIV/AIDS ở Việt nam đến năm 2010 và tầm nhìn 2020 khẳng định vai trò của điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone.

- Quyết định số 34 /2007/QĐ-BYT ngày 26/9/2007 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc phê duyệt Chương trình hành động quốc gia can thiệp giảm tác hại trong dự phòng lây nhiễm HIV giai đoạn 2007 - 2010. - Quyết định số 5076/QĐ-BYT ngày 12/12/2007 của Bộ trưởng Bộ Y tế về việc ban hành Hướng dẫn điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng thuốc Methadone và Hướng dẫn tổ chức thực hiện. - Thông báo số 193/TB-VPCP ngày 4/8/2008 của Văn phòng Chính phủ về ý kiến kết luận của Phó Thủ tướng Trương Vĩnh Trọng tại phiên họp Uỷ ban Quốc gia Phòng chống AIDS và phòng chống tệ nạn ma tuý, mại dâm. - Căn cứ công văn số 1303/AIDS-DP ngày 04/08/2008 của Cục phòng, chống HIV/AIDS về việc “Mở rộng đề án Methadone tại thành phổ Hà Nội”.

- Chỉ thị số 05/CT-TU ngày 27/9/2006 của Thành uỷ về việc tăng cường công tác phòng, chống HIV/AIDS trong tình hình mới. - Kế hoạch số 20/KH-UBND ngày 17/4/2006 của UBND Thành phố về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ nhân dân giai đoạn 2006-2010. - Kế hoạch số 53/KH-ƯBND ngày 29/9/2006 của Uỷ ban nhân dân Thành phố Hà Nội về phòng, chống HIV/AIDS giai đoạn 2006-2010 và tầm nhìn 2020. Nguyên tắc trỉến khai chương trình: - Việc tổ chức triển khai các hoạt động của Đe án phải phù hợp với tình hình và điều kiện cụ thế của từng địa phương; đồng thời phải có sự đồng thuận trong lãnh đạo chỉ đạo và cộng đồng dân cư.

- Điều trị thay thế nghiện các CDTP bằng thuốc Methadone chỉ được thực hiện trên cơ sở người bệnh tự nguyện tham gia và có cam kết tuân thủ điều trị. Trong cùng một thời điểm, người bệnh chỉ được phép đăng ký điều trị bằng thuốc Methadone tại một cơ sở. - Việc điều trị thay thế bàng thuốc Methadone chỉ được triển khai tại các cơ sở y tế Nhà nước đủ tiêu chuẩn theo quy định của Bộ Y tế. - Điều trị và quản lý thuốc Methadone phải được thực hiện theo đúng các quy định của Bộ Y tế.

- Điều trị thay thế bằng thuốc Methadone phải được lồng ghép với hoạt động của chương trình phòng, chống HIV/A1DS; phòng, chống tệ nạn ma tuý, mại dâm và các hoạt động tâm lý, xã hội để việc điều trị đạt hiệu quả. - Đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành: Y tế, Công an, Lao động - Thương binh và Xã hội, các ban, ngành, đoàn thể khác có liên quan và Ưỷ ban nhân dân các cấp trong việc triển khai Đe án. Đặc biệt phải có sự cam kết của ngành công an về đảm bảo an ninh, trật tự an toàn xã hội tại các địa phương triển khai Đề án.