Thủ Tục Trong Hoạt Động Thi Hành Án Dân Sự Tại Tỉnh Nam Định

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thủ tục trong hoạt động thi hành án dân sự từ thực tiễn tỉnh nam định, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh

• Tác giả: Hứa Sỹ Sơn
• Người hướng dẫn: Ts. Trần Kim Liễu
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Thủ tục trong hoạt động thi hành án dân sự từ thực tiễn tỉnh Nam Định
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ THỦ TỤC TRONG HOẠT ĐỘNG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa thủ tục trong hoạt động thi hành án dân sự
• 1.2. Một số thủ tục trong hoạt động thi hành án dân sự
• 1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện thủ tục trong hoạt động thi hành án dân sự
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG THỦ TỤC TRONG HOẠT ĐỘNG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ QUA THỰC TIỄN TẠI TỈNH NAM ĐỊNH
• 2.1. Thực trạng pháp luật về thủ tục trong hoạt động thi hành án dân sự
• 2.2. Thực trạng thực hiện thủ tục trong hoạt động thi hành án dân sự qua thực tiễn tại tỉnh Nam Định
• 2.3. Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập thực hiện thủ tục trong hoạt động thi hành án dân sự
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN THỦ TỤC TRONG HOẠT ĐỘNG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ
• 3.1. Quan điểm về hoàn thiện thủ tục trong hoạt động thi hành án dân sự
• 3.2. Giải pháp hoàn thiện thủ tục trong hoạt động thi hành án dân sự
• 3.3. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thủ Tục Thi Hành Án Dân Sự Tại Tỉnh Nam Định

Thủ tục thi hành án dân sự tại tỉnh Nam Định đóng vai trò quan trọng trong việc thực thi các bản án, quyết định của Tòa án. Hoạt động này không chỉ đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan mà còn thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật. Trong bối cảnh hiện nay, việc thực hiện thủ tục thi hành án dân sự gặp nhiều thách thức, từ quy trình đến sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Để hiểu rõ hơn về thực trạng và giải pháp, cần phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thủ tục này.

1.1. Khái Niệm và Ý Nghĩa Thủ Tục Thi Hành Án Dân Sự

Thủ tục thi hành án dân sự là phương thức thực hiện các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật. Ý nghĩa của thủ tục này không chỉ nằm ở việc thực thi pháp luật mà còn bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cá nhân, tổ chức. Theo nghiên cứu, thủ tục này giúp đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong hoạt động tư pháp.

1.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Thủ Tục Thi Hành Án Dân Sự

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến thủ tục thi hành án dân sự tại tỉnh Nam Định, bao gồm sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, tính khả thi của pháp luật, và sự nhận thức của người dân về quyền lợi của mình. Những yếu tố này cần được xem xét kỹ lưỡng để cải thiện hiệu quả thi hành án.

II. Thực Trạng Thủ Tục Thi Hành Án Dân Sự Tại Tỉnh Nam Định

Thực trạng thủ tục thi hành án dân sự tại tỉnh Nam Định cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù đã có những tiến bộ nhất định, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện. Các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật nhưng chưa được thi hành kịp thời, dẫn đến sự bức xúc trong xã hội.

2.1. Những Vấn Đề Thực Tiễn Trong Thi Hành Án Dân Sự

Nhiều bản án, quyết định chưa được thi hành do thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của đương sự mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp. Cần có những biện pháp cụ thể để khắc phục tình trạng này.

2.2. Nguyên Nhân Của Những Hạn Chế Trong Thực Hiện Thủ Tục

Nguyên nhân chính dẫn đến những hạn chế trong thực hiện thủ tục thi hành án dân sự bao gồm sự thiếu hụt về nhân lực, cơ sở vật chất và sự chưa đồng bộ trong quy định pháp luật. Những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả thi hành án.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Thủ Tục Thi Hành Án Dân Sự Tại Tỉnh Nam Định

Để cải thiện thủ tục thi hành án dân sự tại tỉnh Nam Định, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao năng lực cho cán bộ thi hành án và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng là rất cần thiết.

3.1. Cải Cách Quy Định Pháp Luật Về Thi Hành Án

Cần xem xét sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật về thi hành án dân sự để đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tiễn. Việc này sẽ giúp nâng cao hiệu quả thực thi các bản án, quyết định của Tòa án.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Thi Hành Án

Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ thi hành án là một trong những giải pháp quan trọng. Cán bộ cần được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện nhiệm vụ một cách hiệu quả và chuyên nghiệp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về Thủ Tục Thi Hành Án Dân Sự

Nghiên cứu về thủ tục thi hành án dân sự tại tỉnh Nam Định đã chỉ ra nhiều vấn đề cần được cải thiện. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải có những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả thi hành án, từ đó bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Thực Trạng Thi Hành Án

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhiều bản án, quyết định chưa được thi hành kịp thời, dẫn đến sự bức xúc trong xã hội. Cần có những biện pháp cụ thể để khắc phục tình trạng này.

4.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Đã Đề Xuất

Các giải pháp đã đề xuất cần được áp dụng một cách đồng bộ và hiệu quả. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả thi hành án mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

V. Kết Luận và Tương Lai Của Thủ Tục Thi Hành Án Dân Sự Tại Tỉnh Nam Định

Kết luận về thủ tục thi hành án dân sự tại tỉnh Nam Định cho thấy cần có những cải cách mạnh mẽ để nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật. Tương lai của thủ tục này phụ thuộc vào sự quyết tâm của các cơ quan chức năng trong việc thực hiện các giải pháp đã đề xuất.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Cải Cách Thủ Tục

Cải cách thủ tục thi hành án dân sự là cần thiết để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Việc này sẽ góp phần nâng cao niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

5.2. Định Hướng Phát Triển Thủ Tục Thi Hành Án Dân Sự

Định hướng phát triển thủ tục thi hành án dân sự cần tập trung vào việc hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao năng lực cho cán bộ thi hành án và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động thi hành án dân sự giữ vị trí then chốt trong chu trình tố tụng tư pháp, quyết định trực tiếp đến việc hiện thực hóa các bản án, quyết định của Tòa án nhân danh Nhà nước. Nếu không có cơ chế thi hành hiệu quả, các phán quyết tư pháp sẽ chỉ dừng lại ở văn bản hành chính đơn thuần, làm suy giảm tính nghiêm minh của pháp luật và xâm phạm quyền lợi hợp pháp của đương sự. Tại tỉnh Nam Định, mặc dù công tác thi hành án đã đạt nhiều kết quả tích cực, thực tiễn vẫn bộc lộ lượng án tồn đọng đáng kể qua các năm. Đơn cử tại địa bàn cấp huyện như huyện Vụ Bản, mỗi năm tiếp nhận trung bình từ 60 đến 70 hồ sơ ủy thác thi hành án từ các địa phương khác chuyển về, nhưng tỷ lệ thi hành thành công chỉ đạt khoảng 20%, để lại khoảng 80% lượng việc không thể giải quyết dứt điểm.

Trước bối cảnh Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi hành án dân sự có hiệu lực từ ngày 01/7/2015, việc nghiên cứu các mắt xích thủ tục trở thành đòi hỏi cấp bách. Đề tài tập trung phân tích toàn diện cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng áp dụng quy trình nghiệp vụ thi hành án dân sự tại tỉnh Nam Định giai đoạn 2008 - 2018, đồng thời chỉ rõ những khoảng trống pháp lý cùng rào cản thực tiễn. Mục tiêu trọng tâm là đề xuất các giải pháp lập pháp và cơ chế phối hợp nhằm tháo gỡ điểm nghẽn trong các vụ việc phức tạp trị giá từ 36 tỷ đồng đến 90 tỷ đồng, nâng cao tỷ lệ thi hành dứt điểm về việc và về tiền, giảm tỷ lệ án tồn đọng kéo dài xuống dưới 15% trên toàn địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của lý thuyết quản lý hành chính - tư pháp và lý thuyết bảo đảm quyền con người, quyền tài sản trong nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa theo tinh thần Hiến pháp năm 2013. Mô hình nghiên cứu tiếp cận quy trình thi hành án dân sự như một chuỗi thủ tục tố tụng tư pháp khép kín, bao gồm tiếp nhận thụ lý đơn, ra quyết định thi hành án, xác minh điều kiện, ủy thác, kê biên định giá và cưỡng chế xử lý tài sản.

Hệ thống khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa gồm: thủ tục thi hành án dân sự, chấp hành viên, xác minh điều kiện thi hành án, thi hành án chủ động, và định giá tài sản kê biên. Khung pháp lý điều chỉnh hoạt động này có tính phức tạp cao. Khi Luật Thi hành án dân sự năm 2008 được ban hành, hệ thống cơ quan có thẩm quyền đã phải ban hành tới 51 văn bản hướng dẫn thi hành, bao gồm 3 Nghị định của Chính phủ, 18 Thông tư, 17 Thông tư liên tịch và nhiều quyết định quy phạm chuyên ngành. Luật sửa đổi năm 2014 đã tái cấu trúc nhiều quy định quan trọng, mở rộng thời hiệu yêu cầu thi hành án từ 3 năm lên 5 năm, đồng thời chuyển hóa nghĩa vụ xác minh điều kiện thi hành án thành trách nhiệm công vụ bắt buộc của chấp hành viên.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, kết hợp đồng bộ các phương pháp nghiên cứu cụ thể: phương pháp phân tích luật học so sánh, phương pháp thống kê xã hội học pháp lý, và phương pháp phân tích tình huống thực tiễn. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp đối chiếu chính xác giữa chuẩn mực quy phạm pháp luật và thực tế vận hành tại cơ sở.

Dữ liệu sơ cấp và thứ cấp được thu thập từ báo cáo tổng kết giai đoạn 2011 - 2018 của Cục Thi hành án dân sự tỉnh Nam Định và các Chi cục trực thuộc. Cỡ mẫu nghiên cứu chuyên sâu bao gồm hơn 100 hồ sơ vụ việc thi hành án dân sự thuộc các nhóm: thi hành án theo đơn, thi hành án chủ động, ủy thác thi hành án và xử lý tài sản thế chấp tín dụng. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm chọn lọc các vụ việc điển hình có tranh chấp phức tạp, tài sản giá trị lớn hoặc có vướng mắc nghiêm trọng về mặt thủ tục. Trục thời gian phân tích tập trung từ khi áp dụng Luật Thi hành án dân sự năm 2008 đến giai đoạn triển khai Nghị định 62/2015/NĐ-CP, bảo đảm tính liên tục và cập nhật của các cứ liệu khoa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực tế tại tỉnh Nam Định đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về việc áp dụng thủ tục thi hành án dân sự:

Thứ nhất, quy định về trách nhiệm xác minh điều kiện thi hành án đã có chuyển biến tích cực nhưng quy trình thu thập thông tin vẫn gặp nhiều ách tắc. Mặc dù Luật quy định trong thời hạn 10 ngày kể từ ngày hết hạn tự nguyện chấp hành viên phải xác minh, và các tổ chức tín dụng phải cung cấp ngay thông tin tài khoản hoặc trả lời văn bản trong 03 ngày làm việc, thực tế việc phối hợp của các cơ quan quản lý đất đai và ngân hàng thường xuyên bị chậm trễ từ 15 đến 30 ngày.

Thứ hai, thủ tục ủy thác thi hành án bộc lộ tỷ lệ thất bại cao. Điển hình tại huyện Vụ Bản, trong số 60 đến 70 hồ sơ nhận ủy thác hàng năm, cơ quan thi hành án chỉ xử lý được khoảng 20%, còn lại khoảng 80% đương sự đã bỏ đi khỏi địa phương từ lâu hoặc sống lang thang, không thể xác định được địa chỉ cư trú thực tế để tống đạt giấy tờ.

Thứ ba, sự xung đột và bế tắc trong thủ tục xử lý tài sản kê biên bảo đảm nghĩa vụ tín dụng. Vụ việc điển hình tại Công ty Cổ phần Tập đoàn TVT cho thấy nghĩa vụ phải thi hành án theo đơn là 36 tỷ đồng. Tài sản xác minh gồm nhà xưởng, máy móc trên đất thuê ước tính khoảng 90 tỷ đồng nhưng đã thế chấp ngân hàng từ năm 2012 để vay 54 tỷ đồng. Đến thời điểm xử lý, tổng dư nợ gốc và lãi phát sinh đã lên tới 96 tỷ đồng, vượt quá toàn bộ giá trị khối tài sản kê biên, khiến cơ quan thi hành án không thể xử lý tài sản và rơi vào tình trạng khiếu nại kéo dài.

Thứ tư, bất cập phát sinh từ các bản án tuyên không rõ ràng. Đơn cử bản án số 13/2017/HNGĐ-PT của TAND tỉnh Nam Định phân chia hai thửa đất diện tích 157 m2 và 110 m2 nhưng không xác định cụ thể người phải thi hành án và nghĩa vụ bàn giao trên thực tế, dẫn đến việc cơ quan thi hành án phải từ chối tiếp nhận thụ lý và hướng dẫn giải thích bản án mất nhiều thời gian.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực tiễn phản ánh nguyên nhân sâu xa từ việc thiếu đồng bộ giữa pháp luật thi hành án dân sự với pháp luật đất đai, dân sự và hoạt động ngân hàng. Ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận người phải thi hành án còn rất thấp, thường xuyên tìm cách trì hoãn, tẩu tán tài sản hoặc lợi dụng quyền yêu cầu định giá lại tài sản để kéo dài thời gian thi hành án. Trong khi đó, việc giảm giá tài sản định kỳ không quá 10% mỗi lần sau các phiên đấu giá không thành (theo quy định tại Điều 104) vô tình kéo dài vụ việc qua nhiều tháng.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ thi hành án thành công giữa các nhóm án: tỷ lệ giải quyết việc ủy thác chỉ đạt xấp xỉ 20%, thấp hơn rất nhiều so với tỷ lệ thi hành án chủ động tại địa phương đạt trên 70%. Bên cạnh đó, một bảng ma trận tổng hợp các mốc thời gian quy định (03 ngày cung cấp thông tin tài khoản, 05 ngày ra quyết định thụ lý, 10 ngày tiến hành xác minh) đối chiếu với thời gian thực tế sẽ làm nổi bật sự chênh lệch và các điểm nghẽn thủ tục cần cải cách.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện thủ tục và nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Xây dựng cơ chế liên thông dữ liệu tài sản điện tử: Thiết lập quy chế phối hợp số hóa giữa cơ quan thi hành án dân sự với Văn phòng Đăng ký đất đai và hệ thống các ngân hàng thương mại. Mục tiêu cắt giảm 50% thời gian xác minh tài sản từ 10 ngày xuống còn 5 ngày làm việc. Lộ trình thực hiện trong giai đoạn 2019 - 2022 do Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài nguyên và Môi trường.

2. Cải cách thủ tục ủy thác thi hành án: Sửa đổi quy định pháp luật theo hướng chỉ cho phép ủy thác khi đã xác minh chính xác nơi có tài sản thực tế của đương sự, thay vì căn cứ thuần túy vào hộ khẩu thường trú hình thức. Chỉ tiêu nâng tỷ lệ thi hành án ủy thác thành công từ mức 20% hiện nay lên trên 45% vào giai đoạn 2020 - 2025 do Quốc hội và Tổng cục Thi hành án dân sự triển khai.

3. Hoàn thiện quy trình xử lý tài sản thế chấp phức tạp: Ban hành văn bản hướng dẫn xử lý trường hợp giá trị tài sản kê biên thấp hơn hoặc bằng tổng nghĩa vụ nợ bảo đảm (gốc và lãi từ 36 tỷ đến 96 tỷ đồng). Quy định rõ thời hạn tối đa 60 ngày để ngân hàng khởi kiện hoặc xử lý tài sản bảo đảm, nếu quá hạn cơ quan thi hành án được quyền áp dụng biện pháp cưỡng chế dứt điểm, xử lý dứt điểm 100% án tồn đọng tài sản thế chấp quá 3 năm.

4. Tăng cường trách nhiệm và quyền hạn thực thi của Chấp hành viên: Trang bị đầy đủ công cụ hỗ trợ, chuẩn hóa mẫu biểu nghiệp vụ theo Thông tư 09/2011/TT-BTP, và thiết lập chế tài xử phạt hành chính nghiêm khắc đối với hành vi trốn tránh kê khai tài sản. Giao Cục Thi hành án dân sự tỉnh Nam Định thực hiện tập huấn nghiệp vụ định kỳ hàng năm cho 100% đội ngũ cán bộ, chấp hành viên toàn tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Chấp hành viên và công chức cơ quan thi hành án dân sự: Tài liệu cung cấp cẩm nang phân tích nghiệp vụ thực tế, giúp xử lý các tình huống phức tạp về định giá tài sản dưới 2.000.000 đồng, chuyển sổ theo dõi riêng vụ việc chưa có điều kiện thi hành và kỹ năng giải quyết xung đột tài sản thế chấp ngân hàng.
• Thẩm phán và Thư ký Tòa án các cấp: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về những khó khăn trong thi hành án phát sinh từ các bản án phân chia tài sản, đất đai không rõ ràng (như việc phân định các thửa đất 110 m2 và 157 m2), từ đó nâng cao chất lượng soạn thảo phán quyết bảo đảm tính khả thi thi hành.
• Luật sư và cán bộ pháp chế ngân hàng, tổ chức tín dụng: Nắm vững các bước thủ tục thi hành án theo đơn, quy trình bảo vệ quyền xử lý nợ xấu và thu hồi các khoản nợ hàng chục tỷ đồng có bảo đảm bằng bất động sản.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu pháp luật: Cung cấp nguồn tư liệu học thuật và thực tiễn phong phú về chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính, phục vụ các đề tài nghiên cứu cải cách tư pháp và hoàn thiện thủ tục tố tụng.

Câu hỏi thường gặp

Luật Thi hành án dân sự sửa đổi năm 2014 có thay đổi cốt lõi nào về thời hiệu yêu cầu thi hành án?
Luật đã mở rộng thời hiệu yêu cầu thi hành án từ 3 năm lên 5 năm kể từ ngày bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật. Quy định này tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho đương sự bảo lưu và thực hiện quyền tài sản hợp pháp của mình.

Cơ quan thi hành án dân sự phải chủ động ra quyết định thi hành án trong những trường hợp nào?
Cơ quan thi hành án chủ động ra quyết định đối với các khoản thu nộp ngân sách nhà nước như án phí, tiền phạt, tịch thu sung quỹ, thu hồi tài sản tham nhũng, áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời và quyết định giải quyết phá sản của Tòa án trong thời hạn từ 01 đến 05 ngày làm việc.

Vụ việc được phân loại là chưa có điều kiện thi hành án khi nào?
Theo Điều 44a, vụ việc được xác định chưa có điều kiện thi hành khi người phải thi hành án không có thu nhập hoặc thu nhập chỉ bảo đảm mức sống tối thiểu, không có tài sản hoặc tài sản không đủ chi phí cưỡng chế, người chấp hành hình phạt tù trên 02 năm hoặc chưa xác định được nơi cư trú.

Vì sao tỷ lệ thi hành các vụ việc nhận ủy thác tại địa phương như huyện Vụ Bản chỉ đạt khoảng 20%?
Nguyên nhân chủ yếu do việc ủy thác hiện nay căn cứ vào nơi đăng ký hộ khẩu thường trú, trong khi thực tế đương sự đã rời khỏi địa phương đi làm ăn xa hoặc sống lang thang, dẫn đến cơ quan thi hành án nơi nhận ủy thác không thể xác minh địa chỉ và tài sản.

Chấp hành viên được quyền tự xác định giá tài sản kê biên trong tình huống nào?
Chấp hành viên có quyền tự định giá khi tài sản kê biên thuộc loại tươi sống, mau hỏng hoặc tài sản có giá trị thị trường nhỏ không quá 2.000.000 đồng mà các bên đương sự không thỏa thuận được giá, hoặc khi không thể ký hợp đồng dịch vụ với tổ chức thẩm định giá.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện các vấn đề lý luận về thủ tục thi hành án dân sự trong mối quan hệ gắn kết với hoạt động xét xử của Tòa án.
• Phân tích sâu sắc các điểm mới tiến bộ của Luật Thi hành án dân sự sửa đổi năm 2014 và Nghị định 62/2015/NĐ-CP về trách nhiệm xác minh và công khai thông tin đương sự.
• Đánh giá thực trạng áp dụng tại Nam Định, chỉ rõ nguyên nhân khiến tỷ lệ thi hành án ủy thác chỉ đạt 20% và ách tắc trong xử lý tài sản thế chấp hàng chục tỷ đồng.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ về liên thông dữ liệu số hóa, hoàn thiện căn cứ ủy thác và nâng cao năng lực cho 100% cán bộ chấp hành viên.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho việc tiếp tục sửa đổi, bổ sung Luật Thi hành án dân sự và chuẩn hóa quy trình công vụ giai đoạn 2018 - 2025.

Để tìm hiểu chi tiết toàn bộ số liệu khảo sát, phân tích tình huống thực tế và các kiến nghị lập pháp cụ thể, bạn đọc có thể tra cứu toàn văn luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Hứa Sỹ Sơn tại thư viện chuyên ngành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ THỦ TỤC TRONG HOẠT ĐỘNG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa thủ tục trong hoạt động thi hành án dân sự Thủ tục thi hành án dân sự là phương thức, cách thức giải quyết công việc theo một trình tự nhất định, một thể lệ thống nhất, gồm một loạt nhiệm vụ liên quan chặt chẽ với nhau nhằm thi hành các BA, QĐ về dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động, quyết định về tài sản trong bản án, quyết định về hình sự, hành chính và quyết định khác do cơ quan, tổ chức THADS thực hiện theo quy định pháp luật. “Thủ tục” xét về mặt ngôn ngữ có nghĩa là “những việc cụ thể phải làm theo một trình tự đã được quy định, để tiến hành một công việc có tính chất chính thức” [14, tr. Trình tự là “sự sắp xếp thứ tự trước sau” [14, tr.

“Thi hành án” Trong khoa học pháp lý được hiểu là việc đưa các BA, QĐ của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật ra thi hành trên thực tế. Bản án, Quyết định của Tòa án là văn bản pháp lý của Tòa án nhân danh Nhà nước tuyên tại phiên tòa, giải quyết về các vấn đề trong vụ án hình sự, dân sự, hôn nhân và gia đình, lao động, kinh tế, hành chính… Có thể nói, THA được coi là một trong những hoạt động quan trọng của Nhà nước. Bởi lẽ, thi hành án một mặt bảo đảm việc thực hiện quyền lực của Nhà nước, mặt khác lại là công cụ hữu hiệu để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức khi bị xâm hại. Trong các công trình nghiên cứu khoa học về thi hành án, có rất nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm THA: Có quan điểm xem thi hành án là một giai đoạn tố tụng, đây là giai đoạn tiếp theo của quá trình xét xử không thể thiếu trong quá trình bảo vệ quyền lợi của đương sự.

Quan điểm cho rằng thi hành án là giai đoạn kết thúc của tố tụng mà 6 trong đó cơ quan thi hành án đưa các Bản án, Quyết định đã có hiệu lực thi hành ra thi hành nhằm bảo vệ quyền lợi của cá nhân, cơ quan, tổ chức. Có quan điểm lại cho rằng thi hành án là một hoạt động mang tính chấp hành và điều hành Quyết định của Tòa án – cơ quan tư pháp – mang tính chất của hoạt động quản lý hành chính – tư pháp. Hoạt động thi hành án là hoạt động đặc thù mà chủ thể thực thi không phải là Tòa án. Các thủ tục trong quá trình thi hành án mang tính hành chính – tư pháp hơn (đặc biệt là trong thi hành án kinh tế, tuyên bố phá sản doanh nghiệp, lao động và một phần của thi hành án hình sự đối với loại hình phạt không phải hình phạt tù…).

Quan điểm của tác giả đồng nhất với quan điểm cho rằng:“Thi hành án là thủ tục tố tụng tư pháp do cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền tiến hành để thi hành Bản án, Quyết định của Tòa án hoặc Quyết định của cơ quan Nhà nước, tổ chức khác do pháp luật quy định, nhằm bảo đảm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cả các cơ quan, tổ chức và cá nhân. Thi hành án bao gồm thi hành án hình sự và thi hành án dân sự. Trong phạm vi nghiên cứu của Luận văn về thủ tục thi hành án dân sự, các quan điểm trên về thi hành án đều có những điểm hợp lý, song dù theo quan điểm nào thì thủ tục thi hành án dân sự có đặc điểm sau: Thi hành án dân sự là cách thức, trình tự tổ chức thi hành BA, QĐ dân sự có hiệu lực thi hành được pháp luật quy định, bao gồm nhiều thủ tục khác nhau. Thủ tục thi hành án dân sự do pháp luật quy định, quá trình THADS thực hiện thông qua nhiều thủ tục và theo một trình tự nhất định.

Thủ tục thi hành án dân sự bao gồm nhiều bước để đưa một Bản án, Quyết định của Tòa án ra thi hành. Đầu tiên là thủ tục cấp Bản án, Quyết định của Tòa án cho đương sự và chuyển giao cho cơ quan thi hành án dân sự để thi hành; tiếp theo đến thủ tục yêu cầu thi hành án của đương sự, nộp đơn yêu cầu thi hành án, thủ tục nhận hoặc từ chối nhận đơn của cơ quan thi hành án dân sự; thủ tục ra Quyết định 7 thi hành án của thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự, trong quá trình thi hành án có thể phát sinh các thủ tục như xác minh… cho đến chuyển giao quyền và nghĩa vụ thi hành án, nộp phí thi hành án…rồi cuối cùng kết thúc thi hành án. Trong quá trình thi hành án dân sự, ở mỗi giai đoạn thực hiện từng thủ tục là khác nhau và các thủ tục này liên kết toàn bộ quá trình thi hành án dân sự. Thủ tục trong hoạt động thi hành án dân sự là thủ tục nhằm thi hành phán quyết của các cơ quan như Tòa án, Trọng tài, Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh.

Thi hành án dân sự gắn liền với hoạt động xét xử, xét xử chính là tiền đề của THADS. Hoạt động thi hành án được tiến hành dựa trên nội dung bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án, trọng tài, Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh. Nói cách khác, căn cứ pháp lý để thi hành án là bản án, quyết định của các cơ quan nói trên đã có hiệu lực pháp luật. Ngược lại, THADS tiếp nối với xét xử làm bản án, quyết định được thực hiện trên thực tế.

Sau khi có bản án, quyết định của tòa án, trọng tài, hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh trên cơ sở của bản án, quyết định do tòa án và các cơ quan này chuyển giao hoặc đơn yêu cầu THA của đương sự, cơ quan thi hành án dân sự ra quyết định thi hành và thụ lý, tổ chức việc thực hiện thi hành án. Tuy nhiên THA lại có tính độc lập tương đối thể hiện ở chỗ hoạt động này được bắt đầu bằng quyết định của Thủ trưởng cơ quan THADS đối với THADS. Những quyết định này mang tính bắt buộc chấp hành đối với tất cả các chủ thể có trách nhiệm và nghĩa vụ liên quan đến việc THA. Các cơ quan, tổ chức, công dân trong phạm vi trách nhiệm của mình có nghĩa vụ chấp hành và phối hợp thực hiện để thi hành án đạt hiệu quả.

Nhằm bảo đảm hiệu lực thi hành của các bản án, quyết định của các cơ quan Tòa án, Trọng tài, Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh, hiện nay nhiệm vụ và quyền hạn của các cơ quan này được quy định tại các Điều từ Điều 465 đến 467 Bộ luật TTDS năm 2015, Điều 66 và 67 Luật trọng tài thương mại, từ Điều 134 đến Điều 135 Nghị định số 8 116/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật cạnh tranh và các Điều 26, 27, 28, 48, 49 và 179 Luật THADS sửa đổi, bổ sung năm 2014. Thi hành án dân sự ở Việt Nam giao cho cơ quan thi hành án dân sự thuộc Bộ Tư pháp thực hiện. Mặc dù có sự lệ thuộc và chịu sự chi phối vào giai đoạn xét xử, nhưng THA cũng mang tính độc lập. Ở giai đoạn THA, tính chất tố tụng đã chấm dứt, bởi vì khi Bản án, Quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật thì có nghĩa là chức năng xét xử đã hoàn thành, có tội hay vô tội, đúng hay sai đã được phân xử rõ ràng.

Để đảm bảo hiệu quả của THADS thì cơ quan THADS và chấp hành viên phải thực hiện thủ tục THA một cách độc lập và không cá nhân, cơ quan, tổ chức nào được can thiệp trái pháp luật vào quá trình thi hành án dân sự. Cơ quan, tổ chức THA phải tuân thủ đúng thủ tục THA trong quá trình tổ chức việc THA. Cơ sở của hoạt động THA là các Bản án, quyết định có hiệu lực thi hành; bản án, quyết định do các cơ quan như Tòa án, Trọng tài, Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh sau khi được tuyên sẽ được cơ quan THADS thi hành. Ở Việt Nam, ngoài cơ quan THADS của Nhà nước còn có tổ chức Thừa phát lại thực hiện thí điểm tại TP Hồ Chí Minh và hiện nay được nhân rộng ra phạm vi các nước theo Nghị định số 107 ngày 26/11/2015, thì một số thủ tục THADS do Văn phòng thừa phát lại thực hiện như: Thực hiện việc tống đạt theo yêu cầu của Tòa án hoặc cơ quan THADS; xác minh điều kiện THA theo yêu cầu của đương sự; trực tiếp tổ chức THA các bản án, quyết định của Tòa án theo yêu cầu của đương sự.

Thừa phát lại không tổ chức THA các Bản án, quyết định thuộc diện Thủ trưởng cơ quan THADS chủ động ra quyết định THA. Tòa án có trách nhiệm gửi bản án, quyết định tới cơ quan THADS và Viện kiểm sát cùng cấp với Tòa án đã xét xử sơ thẩm. Thủ tục THA do cơ quan THADS thực hiện từ việc ra quyết định thi hành án, hoãn, tạm đình chỉ THA, việc cưỡng chế THA, …cho đến khi kết thúc THA. Cơ quan THA là cơ 9 quan chuyên trách để thực thi các Bản án, quyết định có hiệu lực thi hành trên thực tế.

Việc ra quyết định THA để đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của đương sự do Thủ trưởng cơ quan THADS đảm nhiệm. Trước đây, pháp lệnh THADS 1989 việc ra quyết định THA còn do Chánh án Tòa án sơ thẩm xét xử vụ án, điều này dẫn đến việc chồng chéo và gánh nặng cho Tòa án, từ pháp lệnh năm 1993, pháp lệnh THADS 2004 và Luật THADS năm 2008 hiện nay, việc THA chỉ do cơ quan chuyên trách thi hành án thực hiện, đảm bảo tính công bằng, khách quan. Ý nghĩa của việc xây dựng thủ tục thi hành án dân sự. Thứ nhất, thủ tục THADS là cơ sở pháp lý đảm bảo thi hành BA, QĐ có hiệu lực thi hành và thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật.

Kết quả của quá trình xét xử là giải quyết các tranh chấp và đưa ra các BA, QĐ có hiệu lực thi hành. Nhưng những bản án, quyết định đó, nếu không được đưa ra thi hành thì chỉ là phán quyết trên giấy tờ, không có giá trị pháp lý ràng buộc các bên trong quan hệ THADS, không đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp cho các đơn sự.