Chương I cua Nghị định số 08/2015/NĐ-CP ngày 21 tháng 01 nãm 2015 cùa Chính phú, liên quan đến quy trình hâi quan bao gồm việc nộp tờ khai hái quan, xử lý thông tin, và trao đôi thông tin liên quan theo quy định của pháp luật hài quan. Các hoạt động này được thực hiện điện tứ thông qua hệ thông xử lý dừ liệu hai quan giừa các bên liên quan thông qua hệ thống sư lý dừ liệu thì dược xem là thừ tục HQĐT. Cùng với dó, theo Mikael Granqvist và cộng sự (2010), HỌĐT là việc sứ dụng Công nghệ thông tin đê thực hiện luân thủ hải quan bang các kênh liên lạc điện tứ thay thế các thủ tục hải quan bàng giấy, từ đó tạo ra một môi trường hai quan hiện đại và hiệu quà hơn. 8 Theo Vò Quang Đông (2014), khái niệm "thủ tục HQĐT" là một thuật ngừ phức tạp, bao gồm nhiều cách tiếp cận khác nhau mà trong đỏ, CNTT đóng một vai trò cốt lõi trong viộc giúp cơ quan hải quan thực hiện các nhiệm vụ của họ.
Tuy nhiên, khái niệm này không cô định và không ngừng thay đổi để phan ánh sự phát triển liên tục cua CNTT, xã hội và cách thức thực hiện công việc hải quan trong lừng quốc gia. Điều này đòi hói việc xác định và điều chinh các yếu tố cụ thê của thủ tục HQĐT đê đám bào tính hiệu quà và phù họp với hoàn cành và yêu câu hiện lại. Dù vậy trên thực tê, không tồn tại một định nghĩa thông nhât về khái niệm "thù tục HQĐT." Các cơ quan hái quan trên khắp thế giới đưa ra các mô hình riêng của thù lục HQĐT dựa trên quan niệm, đặc diêm và câp độ phát triên cùa từng nước. Sự đa dạng này thê hiện qua cách mà các thuật ngừ liên quan đến thủ tục HQĐT được sử dụng, tùy thuộc vào phạm vi, mức độ và chức năng của nó trong từng hệ thống hài quan cụ thê.
Thê nhưng theo các khái niệm trôn, yếu tố quan trọng nhất của thủ tục HQĐT chính là công nghệ thông tin được ứng dụng vào quy trình thông quan hàng hóa. Quy trình thú tục hải quan Quy trình thù tục hái quan là thứ tự các bước thực hiện một loạt hành động thú tục hái quan nhằm mục đích đám bảo hàng hóa và phương tiện vận tái được xuất khâu hoặc nhập khâu qua biên giới quốc gia. Nhóm nghiên cứu chia làm hai loại quy trình: 2. Quỵ trình thù tục hài quan trước chuyên đôi sô (HQTT) Trước khi chuyên đôi sô thì quy trình thù tục hải quan được biêt đên là quá trình thực hiện các thủ tục liên quan đen nhập khâu và xuất khâu hàng hóa bàng phương pháp truyền thống, mà trong đó dừ liệu và tài liệu thủ tục được xử lý và chuyên giao bằng cách sử dụng hồ sơ giấy, thú tục thu công và giao tiêp trực tiêp với các cơ quan quàn lý hãi quan.
Quy trình này có thê mất nhiêu thời gian, một sô bước thú tục không linh hoạt và có thê gặp phái các vân đề có liên quan đên việc sai sót, mất mát thông tin, gian lận và chi phí cao.L Quy trình thủ tục HQTT Bước I: Doanh nghiệp chuân bị hồ sơ khai báo hái quan và đến trực tiếp cơ quan hái quan đê nộp hồ sơ. Tại bước này, doanh nghiệp mang bộ hô sơ giấy đến chi cục hái quan cưa khâu nộp trực liếp cho cơ quan hài quan khi đãng ký lờ khai. Công chức đãng ký tiếp nhận hồ sơ nhập dừ liộu trực liêp hoặc nhập tìr đìa mêm do doanh nghiệp cung câp vào hệ thông Bước 2: Cán bộ hải quan kiêm tra hô sơ khai báo hai quan. Lãnh đạo hải quan ben đội thù tục có trách nhiệm phân loại tờ khai, từ đó quyết định tỷ lệ kiêm tra.
Khi có quyết định về hình thức, mức độ kiêm tra cúa lãnh đạo chi cục thỉ cán bộ sẽ tiêp nhận in lệnh từ hệ thông vê hình thức và các mức độ kiêm tra. Bước 3: Cán bộ hái quan kiêm tra hàng hóa. Việc thực hiện kiêm tra hàng hoá tại cửa khâu chi cục hái quan - nơi có hàng hoá xuât nhập khâu do đội thủ tục thực hiện. Cán bộ kiêm tra ghi kết quả trực tiếp vào tờ khai.
Việc ký duyệt thông quan trên tờ khai giấy do đội trưởng đội thú tục ký xác nhận. Bước 4: Cán bộ hai quan xử lý hô sơ. Tại bước này, cơ quan hâi quan bat đâu kiêm tra, xác định giá và tính thuế. Công chức hải quan ra thông báo thuế, quyết định điều chinh thuế khi DN đăng ký tờ khai, tính thuế.
Song song với bước này, trước khi thông quan hàng hoá thì doanh nghiệp sè phái nộp liên tại nơi làm thú tục thông qua phương thức chuyên khoán hoặc tiền mặt theo từng tờ khai. Sau đó, cán bộ hái quan ghi nhận và viêt biên lai cho từng tờ khai vê việc đã nộp lệ phí. Ngoài thuế ra còn các loại phí khác, doanh nghiệp có thê đến kho bạc hoặc nộp trực liếp tại chi cục hái quan cửa khấu, hoặc bao lãnh cùa ngân hàng. 10 Bước 5: Doanh nghiệp nhận kêt quả thông quan.
Doanh nghiệp phái đôn trực tiêp cơ quan hái quan đê nhận kêt quả thông quan. Doanh nghiệp SC phái phái tốn thời gian và chi phí đi lại đê nhân kết quả thông quan. Doanh nghiệp phai mang theo giấy tờ cân thiết như tờ khai hái quan, chứng lừ thanh toán,. Khi đen, doanh nghiệp phải chờ đợi đế nhận kết quà thông quan và phải cần kiềm tra kỳ lường kết qua thông quan trước khi rời khói cơ quan hài quan.
Quy trình thủ tục hái quan sau khi chuyên đôi sô (HQĐT) Quy trình thù tục hài quan sau khi chuyên đôi số là quy trình thực hiện các thủ tục liên quan đến nhập khầu và xuất khấu hàng hóa bằng cách sử dụng công nghẹ số và các phần mềm hồ trợ. Tiêu biêu có thê kê đến các Hệ thống Hâi quan điện tử như: VNACCS VCTS và VASSCM. Quy trình này dựa trôn việc sử dụng hồ sơ điện lử, trao đôi thông tin điện tử và kết nổi hệ thống thông tin theo quy định của pháp luật về thủ tục hài quan giừa các cơ quan quản lý hái quan. Quy trình thu tục HQĐT Bước 1: Doanh nghiệp khai báo hái quan trực tuyến trên hệ thống VNACCS/VCIS.
Doanh nghiệp thực hiện bước này tại cơ quan doanh nghiệp, tạo thông tin trên máy tính và nộp tờ khai trực tuyên đen cơ quan hái quan. Đây là hồ sơ điện tử, đôi với luồng vàng và luồng đó thì doanh nghiệp phải lập hồ sơ, nộp bố sung hồ sơ giấy ngoài hồ sơ điện từ qua hệ thống. Bước 2: Hệ thống VNACCS/VCIS tự động kiếm tra hồ sơ khai báo hái quan. Hệ thống VNACCS/VCIS lưu trữ thong tin các do doanh nghiệp tạo và gửi đôn.
Hệ thống tự động kiêm tra, xét duyệt hồ sơ đà hợp lộ hay chưa. Ke tiếp, cán bộ hài quan liếp nhận II đề xuất phân luồng từ kết quá cúa hệ thống đâ phân tích sau đó dựa trên hệ thống mà chi cục hoặc lành đạo đội thông quan phô duyệt phân luồng. Bước 3: Cơ quan hài quan có the kiểm tra hàng hóa thông qua hộ thống soi chiếu tự động, camera giám sát,. Bên cạnh nhừng nghiệp vụ kiêm tra hàng hóa như HQTT, với việc giám sát trực tuyến qua hộ thong camera, Cục Hải quan cũng đang sư dụng, khai thác hiệu quá các thict bị quản lý, giám sát hiện đại đà và đang được áp dụng và nâng câp như: Hệ thông máy soi hành lý, máy phát hiện ma túy cầm tay; gắn seal định vị GPS theo dõi quá trình di chuyển thực tế cùa phương tiện chơ hàng hóa.
Với các trường hợp cân kiêm tra chuyên ngành, các hẹ thống điện tử sè hồ trợ cập nhật, nhận và cập nhật thông tin hồ trợ cho các cơ quan, tố chức kiêm tra chuyên ngành. Bước 4: Hệ thống VNACCS/VCIS tự động xử lý hồ sơ. Sau khi hoàn thành các thao tác trên, đội kiểm tra tiến hành kiếm tra và xác định giá tính thuế. Theo quy trình xác định giá mới: hàng luông vàng và luồng đó thực hiện trước khi hàng thồng quan, luồng xanh được thực hiện sau khi hàng hoá được thông quan.
Doanh nghiệp sè nhận được các thông tin phàn hôi về thông báo thuế được gửi kèm theo khi duyệt phân luông tờ khai, sau đó doanh nghiệp có the nộp thuế và phí trực tuyến trên hộ thống VNACCS/VCIS. Sau khi nộp thuê và phí, hệ thông VNACCS/VCĨS sè tự động xấc nhận kết quà nộp thuê và phí và xử lý hô sơ, đồng thời đưa ra nhừng quyết định cho hàng hóa cần thông quan. Bước 5: Doanh nghiệp nhận kết quá thông quan trực tuyên trên hệ thống VNACCS/VCIS. Doanh nghiệp có the nhận kết quà thông quan trực luyến trôn hẹ thống VNACCS/VCIS.
Doanh nghiệp không cần phai mang theo giây lờ cân thiêt và có thê nhận kêl quả thông quan ngay lập lức. Chuyền đồi số trong ngành hái quan. Chuyển đối số trong ngành hài quan đề cập đến việc áp dụng công nghệ sổ để thay đồi hoàn toàn cách hoạt động cùa các cơ quan hài quan, nhằm cai thiện hiệu suât trong việc quán lý, điều hành, và phục vụ cộng đồng doanh nghiệp và người dân. Sự đôi mới trong việc sứ dụng công nghẹ thông tin và số hỏa trong ngành Hài quan đã đạt được tiến bộ đáng ke, giúp ngành này vượt qua một số thách thức và hạn chế trong việc quàn lý và thực hiên chức năng quán lý hải quan cùa Nhà nước.
Mục tiêu đến năm 2025, ngành hái quan Việt Nam sè tiếp tục phát triên thành một hộ thông hái quan số, hãi quan phi giây giờ, được kêt nối thông minh với biên giới và tuân thù các tiêu chuân quốc tế. 12 Chuyên đôi sô đóng vai trò là động lực đê ngành Hái quan tiêp tục mờ rộng ứng dụng công nghệ thông tin, công nghê số trong thời gian tới. Cụ the, ngành Hải quan đà đạt được nhừng cột mốc quan trọng sau: • Hệ thông thông quan tự động VNACCS/VCỈS đã được triên khai rộng rãi, giúp doanh nghiệp hoàn thành thủ tục hải quan nhanh chóng, thuận tiện. • Công nghệ Blockchain đà được áp dụng vào việc quán lý hàng hóa xuất nhập khấu, giúp nâng cao tính minh bạch và an toàn cùa hoạt động hài quan.
• Trí tuệ nhân tạo (AI) đã được ứng dụng vào phân lích dừ liệu và dự đoán rủi ro, giúp cơ quan hải quan nâng cao hiệu quá quàn lý, kiêm soát (Nụ Bùi, 2023). Chuyên đôi sổ đem đen sự đôi mới từ cãn bán đến toàn diện, giúp tăng năng suất lao động cùa cán bộ và công chức, giúp tăng hiệu suất làm việc cùa cán bộ và công chức trong lình vực hài quan.