Luận văn thạc sĩ: Hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích và đề xuất hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự tại Việt Nam hiện nay, góp phần nâng cao hiệu quả thực thi.

• Tác giả: Trần Mạnh Quân
• Người hướng dẫn: GS.TS Hoàng Thị Kim Quế
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật học
• Đề tài: Hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự ở Việt Nam hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò và ý nghĩa thi hành án dân sự
• 1.1.1. Khái niệm, đặc điểm thi hành án dân sự
• 1.1.2. Vai trò, ý nghĩa của thi hành án dân sự
• 1.2. Nội dung cơ bản của pháp luật thi hành án dân sự
• 1.2.1. Đối tượng điều chỉnh của luật thi hành án dân sự Việt Nam
• 1.2.2. Phương pháp điều chỉnh
• 1.2.3. Phạm vi điều chỉnh
• 1.2.4. Các tiêu chí đánh giá sự hoàn thiện của pháp luật thi hành án dân sự
• 1.3. Lịch sử hình thành và phát triển của thi hành án dân sự Việt Nam
• 1.3.1. Giai đoạn từ 1945 đến 1989
• 1.3.2. Giai đoạn từ 01/01/1990 đến 30/6/1993
• 1.3.3. Giai đoạn từ 1993 đến trước khi có Pháp lệnh Thi hành án dân sự năm 2004
• 1.3.4. Giai đoạn từ khi ban hành Pháp lệnh Thi hành án dân sự năm 2004 đến trước khi có Luật Thi hành án dân sự năm 2008
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ HIỆN HÀNH VÀ TRONG MỐI QUAN HỆ VỚI HỆ THỐNG PHÁP LUẬT NÓI CHUNG
• 2.1. Thực trạng pháp luật thi hành án dân sự
• 2.1.1. Về hệ thống tổ chức thi hành án dân sự
• 2.1.2. Ngạch, thi tuyển, nhiệm kỳ bổ nhiệm Chấp hành viên (Điều 17, Điều 18)
• 2.1.3. Về thời hiệu yêu cầu thi hành án (Điều 30)
• 2.1.4. Về điều kiện xem xét miễn, giảm nghĩa vụ thi hành án đối với khoản thu nộp Ngân sách nhà nước (Điều 61)
• 2.1.5. Về các biện pháp bảo đảm thi hành án (từ Điều 66 đến Điều 69)
• 2.1.6. Về biện pháp và thủ tục cưỡng chế thi hành án (Chương IV)
• 2.1.7. Về định giá, định giá lại, bán đấu giá tài sản kê biên (Điều 98, 99 và Điều 101)
• 2.1.8. Về thi hành nghĩa vụ buộc nhận người lao động trở lại làm việc (Điều 121)
• 2.1.9. Về thi hành án đối với một số trường hợp cụ thể (từ Điều 122 đến Điều 149)
• 2.1.10. Về nhiệm vụ quyền hạn của cơ quan, tổ chức trong thi hành án dân sự (Chương VIII)
• 2.2. Pháp luật thi hành án dân sự hiện hành trong mối quan hệ với hệ thống pháp luật nói chung
• 2.2.1. Mô hình quản lý nhà nước về công tác thi hành án chưa hoàn chỉnh
• 2.2.2. Các văn bản pháp luật về thi hành án và các văn bản pháp luật thuộc các lĩnh vực khác trong hệ thống pháp luật còn mâu thuẫn, thiếu đồng bộ, thống nhất
• 2.2.3. Hệ thống pháp luật còn có những "khoảng trống" làm ảnh hưởng đến hiệu quả công tác thi hành án
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP VÀ ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ VIỆT NAM
• 3.1. Giải pháp hoàn thiện
• 3.1.1. Tăng cường việc nghiên cứu, triển khai chủ trương của Đảng về xây dựng văn bản pháp luật chung điều chỉnh hoạt động Thi hành án và chủ trương thống nhất đầu mối quản lý công tác thi hành án
• 3.1.2. Hoàn thiện việc thi hành án dân sự và các văn bản hướng dẫn thi hành
• 3.2. Những đề xuất, kiến nghị
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự tại Việt Nam

Pháp luật thi hành án dân sự tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm quyền lợi hợp pháp của cá nhân và tổ chức. Hoàn thiện pháp luật này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả công tác thi hành án mà còn góp phần củng cố niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp. Việc hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự cần được thực hiện đồng bộ và toàn diện, từ khâu xây dựng văn bản pháp luật đến thực thi trên thực tế.

1.1. Khái niệm và vai trò của thi hành án dân sự

Thi hành án dân sự là quá trình thực hiện các bản án, quyết định của Tòa án nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan. Vai trò của thi hành án dân sự không chỉ dừng lại ở việc thực hiện phán quyết mà còn là công cụ để bảo vệ pháp chế và trật tự xã hội.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển pháp luật thi hành án dân sự

Pháp luật thi hành án dân sự ở Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ những quy định sơ khai đến các văn bản pháp luật hiện hành. Sự phát triển này phản ánh sự thay đổi trong nhận thức và yêu cầu của xã hội đối với công tác thi hành án.

II. Những thách thức trong pháp luật thi hành án dân sự hiện nay

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ, nhưng pháp luật thi hành án dân sự vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các quy định hiện hành còn thiếu tính đồng bộ, dẫn đến khó khăn trong việc thực thi. Hơn nữa, sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan trong thi hành án chưa thực sự hiệu quả.

2.1. Thiếu đồng bộ trong các quy định pháp luật

Nhiều quy định trong pháp luật thi hành án dân sự còn mâu thuẫn với các văn bản pháp luật khác, gây khó khăn trong việc áp dụng và thực thi. Điều này làm giảm hiệu quả của công tác thi hành án và ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân.

2.2. Trách nhiệm của các cơ quan thi hành án

Trách nhiệm của các cơ quan thi hành án chưa được quy định rõ ràng, dẫn đến tình trạng thiếu trách nhiệm trong việc thực hiện nhiệm vụ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả thi hành án mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

III. Phương pháp hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự tại Việt Nam

Để hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Việc nghiên cứu, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp cụ thể là rất cần thiết. Các giải pháp này cần được thực hiện đồng bộ và có sự tham gia của nhiều bên liên quan.

3.1. Nghiên cứu và đánh giá thực trạng thi hành án

Việc nghiên cứu và đánh giá thực trạng thi hành án dân sự hiện nay là cơ sở quan trọng để đưa ra các giải pháp hoàn thiện. Cần có các báo cáo định kỳ về tình hình thi hành án để kịp thời phát hiện và khắc phục các vấn đề tồn tại.

3.2. Đề xuất các giải pháp cụ thể

Các giải pháp hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự cần tập trung vào việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật hiện hành, tăng cường trách nhiệm của các cơ quan thi hành án và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác thi hành án.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thi hành án dân sự

Việc áp dụng các quy định pháp luật thi hành án dân sự trong thực tiễn đã cho thấy nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả công tác thi hành án. Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng việc cải cách pháp luật thi hành án là cần thiết để đáp ứng yêu cầu của xã hội.

4.1. Kết quả thực hiện thi hành án dân sự

Kết quả thực hiện thi hành án dân sự trong thời gian qua đã có những chuyển biến tích cực, nhưng vẫn còn nhiều vụ việc tồn đọng. Cần có các biện pháp cụ thể để giải quyết tình trạng này.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ thực tiễn thi hành án dân sự sẽ giúp cải thiện quy trình và nâng cao hiệu quả công tác thi hành án. Việc học hỏi từ các mô hình thành công trong và ngoài nước cũng là một hướng đi cần thiết.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho pháp luật thi hành án dân sự

Việc hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự là một quá trình liên tục và cần thiết. Các cơ quan chức năng cần có sự phối hợp chặt chẽ để đảm bảo rằng các quy định pháp luật được thực thi hiệu quả. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác thi hành án, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân.

5.1. Tầm quan trọng của việc hoàn thiện pháp luật

Hoàn thiện pháp luật thi hành án dân sự không chỉ giúp nâng cao hiệu quả công tác thi hành án mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của cá nhân và tổ chức. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp.

5.2. Định hướng phát triển pháp luật thi hành án dân sự trong tương lai

Định hướng phát triển pháp luật thi hành án dân sự trong tương lai cần tập trung vào việc cải cách các quy định pháp luật, nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ thi hành án và tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1. KHÁI NIỆM, ĐẶC ĐIỂM, VAI TRÒ VÀ Ý NGHĨA THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1. Khái niệm, đặc điểm thi hành án dân sự 1. Khái niệm thi hành án dân sự Kể từ khi hoạt động thi hành án dân sự được chuyển giao từ Tòa án nhân dân các cấp sang các cơ quan của Chính phủ thì khái niệm thi hành án (nhất là thi hành án dân sự) trở thành đề tài tranh luận sôi nổi trên diễn đàn khoa học pháp lý.

Có nhiều quan điểm khác nhau dựa trên những lập luận và cách tiếp cận khác nhau về thi hành án nhưng trong đó nổi lên hai quan điểm cơ bản, đó là quan điểm coi thi hành án là giai đoạn tố tụng và quan điểm coi thi hành án là hoạt động hành chính - tư pháp. Quan điểm thứ nhất cho rằng, thi hành án là một giai đoạn tố tụng: Bởi nếu tách ra thì sẽ không thực hiện được mục tiêu chung của toàn bộ quá trình tố tụng. Khi chân lý được làm sáng tỏ thể hiện trong bản án, quyết định của Tòa án, thì mới dừng lại ở việc làm rõ đúng hay sai, phải hay trái trên văn bản giấy tờ. Muốn nó được thực hiện trên thực tế, cần phải chờ ở hiệu quả của công tác thi hành án.

Vì vậy, thi hành án là giai đoạn tiếp theo của quá trình xét xử. Ở giai đoạn này, cơ quan thi hành án áp dụng các biện pháp được pháp luật quy định để đưa chân lý trở thành hiện thực trong đời sống thực tế. Hoạt động thi hành án gắn liền với quá trình xét xử, tiếp theo quá trình xét xử. Thi hành án là hoạt động bảo vệ pháp luật khác về bản chất với các hoạt động hành chính là tổ chức và quản 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Thi hành án là nhằm mục đích thực thi các phán quyết của Tòa án, đảm bảo các phán quyết của Tòa án được thi hành và thi hành có hiệu quả trên thực tế. Hoạt động thi hành án này gắn liền với quá trình xét xử, chịu sự chi phối của quá trình xét xử [54, tr. Theo quan điểm này thì thi hành án là giai đoạn nằm trong quá trình giải quyết vụ án, theo đó giai đoạn tố tụng trước của giai đoạn xét xử là giai đoạn chuẩn bị xét xử, còn thi hành án là giai đoạn kế tiếp của giai đoạn xét xử, giai đoạn thực thi các phán quyết của Tòa án trên thực tế. Căn cứ duy nhất để thi hành án là bản án, quyết định của Tòa án nhân dân đã có hiệu lực pháp luật.

Tính lệ thuộc của thi hành án vào công tác xét xử được thể hiện ở việc khẳng định xét xử là tiền để của thi hành án. Trong quá trình thi hành án, vai trò và trách nhiệm của Tòa án gắn chặt với hoạt động thi hành án, thể hiện ở trách nhiệm của Tòa án trong việc "giải thích những điểm chưa rõ, có sai sót hoặc sai lầm về số liệu" trong bản án, quyết định khi cơ quan thi hành án yêu cầu, hoặc thẩm quyền của Tòa án trong việc hoãn thi hành án theo thời gian luật định, hay "xem xét, kháng nghị để xét xử theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm đối với bản án quyết định có vi phạm thủ tục tố tụng" khi cơ quan thi hành án kiến nghị. Hậu quả pháp lý của việc xem xét theo trình tự này có thể làm thay đổi kết quả thi hành án hay cách thức tiến hành thi hành án của cơ quan thi hành án. Với quan điểm này, thi hành án được hiểu là giai đoạn kết thúc trình tự tố tụng, là khâu cuối cùng kết thúc một vụ án được xét xử làm cho phán quyết của Tòa án có hiệu lực pháp luật.

Quan điểm thứ hai coi thi hành án là hoạt động hành chính - tư pháp. Theo quan điểm này, quá trình tố tụng mà trọng tâm là việc xét xử của Tòa án chấm dứt khi Tòa án ra phán quyết nhân danh Nhà nước, trong đó Tòa án đã xác định quyền, nghĩa vụ các bên, còn việc thi hành phán quyết đó là giai đoạn khác, không thuộc quá trình tố tụng. Thi hành án không phải là giai đoạn tố tụng, bởi vì: 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Thi hành án có mục đích khác với mục đích tố tụng, tố tụng là quá trình đi tìm sự thật của các vụ việc đã diễn ra trên thực tế, trên cơ sở đó đưa ra phương án giải quyết vụ việc theo đúng quy định của pháp luật, còn thi hành án là quá trình tiến hành các hoạt động nhằm thực hiện các bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật [38, tr. Cùng quan điểm trên PGS.TS Võ Khánh Vinh cho rằng: Không thể đồng nhất hoạt động thi hành án với hoạt động tố tụng, bởi lẽ hoạt động thi hành án có tính chất chính trị, pháp lý, xã hội của nó.

Nghiên cứu hoạt động thi hành án hiện nay cần đặt trong vấn đề xây dựng nhà nước pháp quyền. Về bản chất, hoạt động thi hành án được thể hiện ở ba phương diện chủ yếu sau đây: - Xác định quyền và nghĩa vụ của các chủ thể tham gia quá trình thi hành án; - Tính đặc thù trong tổ chức và hoạt động của các cơ quan thi hành án; - Đặc thù trong các quan hệ về thủ tục thi hành án (đây là một vấn đề có thể dẫn đến sự nhầm lẫn với quan hệ tố tụng). Quan hệ thủ tục thi hành án có thể bao gồm cả quan hệ tố tụng và quan hệ khác mang tính hành chính - tư pháp. Nhưng cần khẳng định rằng, các quan hệ mang tính hành chính tư pháp chủ yếu hơn.

Thi hành án là hoạt động của cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, ở một số lĩnh vực, một số công việc Nhà nước có thể xây dựng hành lang pháp lý để thực hiện xã hội hóa hoạt động này. Đây là điểm khác so với hoạt động tố tụng, hoạt động tố tụng mang tính quyền lực tư pháp, không thể xã hội hóa [54, tr. Cùng quan điểm, TS.

Đinh Trung Tụng cũng cho rằng: Thi hành án không mang tính tố tụng thuần túy mà có nhiều tính chất của giai đoạn mang tính hành chính - tư pháp. Ở đây có nhiều điểm khác nhau giữa tố tụng và quá trình thực hiện thi hành án. Hoạt động thi hành án là hoạt động đặc thù mà chủ thể thực 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thi không phải là Tòa án. Các thủ tục trong quá trình thi hành án mang nặng tính hành chính - tư pháp hơn (đặc biệt là trong thi hành án kinh tế, tuyên bố phá sản doanh nghiệp, lao động và một phần của thi hành án hình sự đối với loại hình phạt không phải là hình phạt tù.

Ngoài hai quan điểm cơ bản nêu trên, còn có quan điểm khác về thi hành án: Quan điểm thứ ba khẳng định, thi hành án là hoạt động tư pháp [43, tr. Bởi vì, gốc của hoạt động thi hành án là bản án, quyết định của Tòa án và các quyết định theo quy định của pháp luật. Khi thực hiện nhiệm vụ, Cơ quan thi hành án phải thi hành theo đúng quyết định của Tòa án chứ không phải theo mệnh lệnh hành chính. Thi hành án phần lớn thông qua vai trò hoạt động của các cá nhân những người được Nhà nước giao trách nhiệm thi hành các bản án, quyết định như Chấp hành viên, Giám thị viên hoặc các cơ quan tổ chức và người có thẩm quyền khác.

Hoạt động hành chính trong lĩnh vực thi hành án chẳng qua cũng chỉ để đảm bảo phục vụ cho chức năng chính của cơ quan thi hành án là tổ chức thi hành án theo quy định của pháp luật. Nếu cho rằng thi hành án (nhất là thi hành án dân sự) là giai đoạn độc lập có tính hành chính - tư pháp vì hoạt động thi hành án được thực hiện chủ yếu bởi các cơ quan của Chính phủ là không hợp lý vì một hoạt động mang bản chất như thế nào không thể phụ thuộc nhiều vào chủ thể thực hiện nó. Quan điểm thứ tư, coi thi hành án là thủ tục tố tụng tư pháp. Quan điểm này cho rằng không nên hiểu "tố tụng" chỉ là "thưa kiện tại Tòa án nói chung", là hoạt động của cơ quan Tòa án xét xử để đi tìm "chân lý", mà cần xem xét đến bản chất của tố tụng.

Đó là việc thực hiện các quy định của pháp luật hình thức theo thủ tục nhất định để giải quyết các quan hệ xã hội theo đúng sự điều chỉnh của pháp luật nội dung nhằm đảm bảo lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Tố tụng được thực hiện bởi nhiều cơ quan, hoạt động nào tuân theo thủ tục do pháp luật hình thức quy định là hoạt 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] động tố tụng. Do đó có nhiều loại tố tụng: tố tụng dân sự, tố tụng hình sự, tố tụng hành chính, tố tụng thi hành án. Ngoài ra, khi xem xét về tính chất của việc thi hành án, thì tất cả các bản án, quyết định của Tòa án và của Trọng tài đều có tính chất tư pháp hiểu theo nghĩa rộng, tức không chỉ là việc xét xử mà bao gồm cả lĩnh vực bổ trợ tư pháp.

Vì tất cả những lý do nêu trên thi hành án được hiểu theo nghĩa rộng là thủ tục tố tụng tư pháp. Để có thể xem xét thi hành án dân sự có phải là hoạt động tố tụng hay không, mang bản chất hành chính hay tư pháp, theo chúng tôi cần phải xem xét một số vấn đề sau: Thứ nhất, mục đích của thi hành án dân sự Trong quá trình tố tụng, cũng như sau khi đã kết thúc quá trình tố tụng, Tòa án đưa ra một bản án hoặc quyết định giải quyết một cách tổng thể về nội dung vụ án (trường hợp vụ án được đưa ra xét xử). Bằng bản án, quyết định của mình Tòa án nhân danh Nhà nước xác định rõ sự thật khách quan của vụ án; xác định rõ quyền, nghĩa vụ của các bên tham gia vào quá trình tố tụng. Tuy nhiên, lúc này quyền và nghĩa vụ của các bên mới chỉ xác định được về mặt lý thuyết, trên cơ sở áp dụng các quy định của pháp luật có liên quan để giải quyết vụ việc và còn nằm trên giấy.