phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục luận văn gồm 3 chương, 10 tiết. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIẢI PHÁP KHẮC PHỤC THỰC TRẠNG ÁN TỒN ĐỌNG TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1. Thi hành án dân sự và vai trò của thi hành án dân sự - những vấn đề lý luận cơ bản 1. Khái niệm thi hành án dân sự Thi hành án dân sự là hoạt động quan trọng nhằm đưa bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật hoặc chưa có hiệu lực pháp luật nhưng được thi hành ngay của Toà án, quyết định của Trọng tài thương mại, quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh ra thi hành trong thực tế, góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, công dân và ổn định an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội.
Đảm bảo nguyên tắc thượng tôn pháp luật và thúc đẩy hiệu lực của nền tư pháp, đảm bảo niềm tin, sự tôn trọng của công dân đối với Nhà nước. Có nhiều cách tiệm cận, quan điểm về thi hành án nhưng theo nghĩa pháp lý thì thi hành án là hoạt động hành chính - tư pháp của Nhà nước, do các cơ quan Nhà nước, người có thẩm quyền tiến hành theo trình tự, thủ tục luật định, nhằm đảm bảo thi hành các bản án, quyết định của Tòa án hoặc quyết định khác của cơ quan có thẩm quyền. Vì thi hành án dân sự là một loại hình của thi hành án, nên cũng có thể hiểu thi hành án dân sự là hoạt động hành chính - tư pháp của Nhà nước, do các cơ quan Nhà nước, người có thẩm quyền tiến hành theo trình tự, thủ tục luật định, nhằm đảm bảo thi hành các bản án, quyết định của Tòa án hoặc quyết định khác của cơ quan có thẩm quyền. Trong khái niệm này, vấn đề cần tiếp tục làm rõ phải hiểu như thế nào về “dân sự” trong thi hành án? 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Theo ý kiến thứ nhất thì “dân sự” được hiểu theo nghĩa hẹp.
Cơ sở để đưa ra ý kiến này xuất phát từ quy định của Điều 1 Bộ luật Dân sự năm 2015 cho rằng, “quan hệ dân sự quy định về địa vị pháp lý, chuẩn mực pháp lý, về cách ứng xử của cá nhân, pháp nhân; quyền, nghĩa vụ về thân nhân, tài sản của cá nhân, pháp nhân trong các quan hệ được hình thành trên cơ sở bình đẳng, tự do về ý chí, độc lập về tài sản và tự chịu trách nhiệm”. Ý kiến thứ hai hiểu “dân sự” theo nghĩa rộng. Theo pháp luật của nhiều nước trên thế giới, việc tổ chức thi hành các bản án có nguồn gốc pháp luật về nội dung là luật tư (luật dân sự, luật kinh doanh, thương mại, lao động) được thực hiện theo một thủ tục chung quy định trong bộ luật tố tụng dân sự [24]. Tôi đồng ý với quan điểm thứ hai.
Tuy nhiên, theo pháp luật Việt Nam thì “dân sự” trong thi hành án cần được hiểu một cách cụ thể. Đó là: Những bản án, quyết định về dân sự, hôn nhân, gia đình, lao động, kinh tế; hành chính, bản án, quyết định dân sự của Tòa án nước ngoài; quyết định của Trọng tài nước ngoài được Tòa án Việt Nam công nhận và cho thi hành tại Việt Nam; quyết định về dân sự, phạt tiền, tịch thu tài sản, xử lý vật chứng, tài sản, truy thu tiền, tài sản, thu lợi bất chính, án phí trong bản án, quyết định của Tòa án về hình sự; quyết định tuyên bố phá sản, quyết định của Trọng tài thương mại Việt Nam. Vai trò, ý nghĩa của thi hành án dân sự Thi hành án dân sự góp phần giữ gìn trật tự, kỷ cương an toàn xã hội, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, các nhân trong toàn xã hội: Công tác thi hành án nói chung, thi hành án dân sự nói riêng có một ý nghĩa, vai trò quan trọng trong hoạt động Nhà nước. Thông qua hoạt động thi hành án, những phán quyết của Tòa án nhân danh Nhà nước, thể hiện ý chí 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của Nhà nước được trở thành hiện thực, công lý xã hội được thực hiện.
Quá trình giải quyết một vụ án chỉ kết thúc khi bản án quyết định của Tòa án được thi hành kịp thời và đầy đủ. Nếu công tác thi hành dân sự không được quan tâm và không có hiệu quả thì sẽ ảnh hưởng tiêu cực, tác động đến toàn bộ hoạt động của cơ quan điều tra, truy tố, xét xử, trật tự kỷ cương xã hội bị vi phạm, quyền lực Nhà nước bị xem thường, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân bị xâm hại. Thi hành án dân sự đạt hiệu quả sẽ mang lại niềm tin cho nhân dân đối với tính nghiêm minh của pháp luật, góp phần lập lại kỷ cương, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa. Ngược lại, một bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật mà không được thi hành trên thực tế cho thấy sự thiếu nghiêm minh của pháp luật, dễ gây ra sự mất đoàn kết, xung đột kéo dài trong nhân dân, tạo kẽ hở để các phần tử phản động lợi dụng tuyên truyền lôi kéo nói xấu chế độ, kích động thù hận, gây chia rẽ trong nội bộ nhân dân.
Thi hành án là thước đo hiệu quả hoạt động xét xử của Tòa án và hoạt động tư pháp khác: Hoạt động điều tra, truy tố và xét xử diễn ra rất phức tạp và tốn kém, song những hoạt động đó có thể chỉ là con số không nếu như bản án, quyết định của Tòa án không được đưa ra thi hành trên thực tế. Với ý nghĩa đó, thi hành án dân sự là một hoạt động không thể thiếu được trong quá trình bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự. Thông qua thi hành án, kết quả của công tác xét xử được củng cố, hiệu lực các bản án, quyết định của Tòa án được đảm bảo. Mặt khác, thi hành án dân sự còn là giai đoạn kiểm nghiệm qua thực tiễn những phán quyết của Tòa án, phản ánh, trung thực chất lượng và hiệu quả của hoạt động xét xử.
Vì nếu như bản án tuyên đúng với bản chất, hiện thực khách quan, có lý, có tình thì trong quá trình thi hành án sẽ thuận lợi hơn những trường hợp bản án, quyết định của Tòa án không đúng sự thật, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com không phù hợp với thực tế khách quan. Thực tế cho thấy có nhiều vụ việc đương sự không tự nguyện thi hành hoặc gửi đơn khiếu nại, tố cáo đi nhiều nơi không phải vì cơ quan thi hành án làm sai mà vì không đồng tình với quyết định của Tòa án nên cố tình trì hoãn việc thi hành án. Thi hành án dân sự góp phần nâng cao ý thức pháp luật của nhân dân: Đặc thù của thi hành án dân sự là sự kết hợp chặt chẽ giữa vai trò chủ động, phát huy trách nhiệm của chấp hành viên, cơ quan thi hành án và sự chỉ đạo của chính quyền địa phương, sự phối hợp các cơ quan tổ chức có liên quan và sự đồng tình của quần chúng, tạo ra sức mạnh tổng hợp, nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng. Trong hoạt động thi hành án dân sự, thi hành án không chỉ là hoạt động nghiệp vụ riêng của cơ quan thi hành án, chấp hành viên mà còn là trách nhiệm của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, đoàn thể xã hội và mọi thành viên trong cộng đồng.
Thông qua công tác thi hành án, ý thức pháp luật của nhân dân, vai trò, trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức được nâng lên. Khái niệm án tồn đọng trong thi hành án dân sự và khắc phục án tồn đọng trong thi hành án dân sự 1. Khái niệm án tồn đọng trong thi hành án dân sự Trước thời kỳ đổi mới năm 1986, do ảnh hưởng của nền kinh tế tập trung bao cấp, kinh tế xã hội kém phát triển, các tranh chấp dân sự có quy mô nhỏ, tính chất đơn giản và thường được giải quyết tại Tòa án nhân dân các cấp. Sau năm 1986, công cuộc đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo đã đạt được sự chuyển biến tích cực trên nhiều lĩnh vực, kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội, được bạn bè quốc tế đánh giá cao.
Bên cạnh đó những khuyết tật của nền kinh tế thị trường cũng đã bộc lộ ngày càng rõ, trong đó tình trạng vi phạm pháp luật, tranh chấp dân sự, kinh tế, lao động ngày càng gia tăng, số lượng các vụ việc mà tòa án các cấp phải thụ lý giải quyết ngày một nhiều 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hơn, trị giá tiền, tài sản ngày càng lớn, tính chất ngày càng phức tạp. Phạm vi thi hành án dân sự lúc đầu chỉ giới hạn ở việc thi hành các bản án, quyết định của tòa án về dân sự, hôn nhân gia đình. Phần dân sự trong các bản án, quyết định hình sự sau đó được mở rộng, đối với các loại việc mới như: thi hành các bản án quyết định về kinh tế, quyết định tuyên bố phá sản doanh nghiệp, lao động, hành chính, các bản án, quyết định của Tòa án, trọng tài nước ngoài Tháng 6/1993, khi các Toà án địa phương tiến hành bàn giao công tác thi hành án dân sự sang các cơ quan thuộc Chính phủ thuật ngữ “án tồn đọng” đã chính thức xuất hiện: “số lượng án tồn đọng được bàn giao sang các cơ quan thi hành án để tiếp tục thi hành là 121.325 vụ với tổng số tiền phải thi hành là 20 tỷ đồng; 1300 USD, hàng trăm lượng vàng, hàng nghìn tấn thóc và nhiều tài sản khác [33, tr. Từ đó trong báo cáo, thống kê về thi hành án dân sự của Tòa án nhân dân tối cao, Bộ tư pháp, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, thuật ngữ “án tồn đọng” được sử dụng khá phổ biến.
Tuy nhiên dưới góc độ lý luận xung quanh khái niệm “án tồn đọng” vẫn còn nhiều ý kiến khác nhau. Quan điểm thứ nhất cho rằng: “án tồn đọng” được hiểu là những loại việc dân sự chưa có điều kiện thi hành án. Đây là những loại việc không thi hành được do những nguyên nhân khách quan chứ không phải là nguyên nhân chủ quan từ phía cơ quan Nhà nước, mà trước hết là cơ quan thi hành án dân sự. Đây là quan điểm được thể hiện trong các báo cáo hàng năm của Tổng cục thi hành án dân sự - Bộ Tư pháp.