Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Một số khái niệm 1. Khái niệm trò chơi Có nhiều cách hiểu khác nhau về trò chơi, mỗi cách hiểu mang một màu sắc riêng: Trong cuốn từ điển Tiếng Việt, do trung tâm từ điển học xuất bản năm 2007 định nghĩa “Trò chơi là hoạt động bày ra để vui chơi, giải trí ”. “Trò” là danh từ chỉ hoạt động diễn ra trước mặt người khác để mua vui, “Chơi” là động từ chỉ ra các hoạt động lúc nhàn rỗi, ngoài giờ làm việc nhằm mục đích giải trí là chính”.
Trò chơi là một thuật ngữ và mang hai nghĩa khác nhau tương đối xa: Nghĩa thứ nhất: “Trò chơi là chơi có luật và có tính cạnh tranh, thách thức với người tham gia phải biết quy tắc, mục đích, kết quả và yêu cầu”. Nghĩa thứ hai: “Trò chơi là những công việc được tổ chức và tiến hành dưới hình thức chơi”. Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người và lịch sử phát triển trò chơi, các nhà Tâm lý học Xô Viết trước đây đã cho rằng: “Trò chơi là một nghệ thuật xuất hiện sau lao động và là một hiện tượng mang tính chất xã hội, là phương tiện chuẩn bị cho đứa trẻ làm quen với xã hội của người lớn”. Trong cuốn “Giải thích thuật ngữ tâm lý, giáo dục học” thì cho rằng “trò chơi là hoạt động lý học hay tinh thần hoàn toàn không có vụ lợi thường có cơ sở là quy ước hay tưởng tượng trong ý thức của người chơi, không ngoài mục đích tự thân và mục tiêu khác là tạo khoái cảm”.
Khái niệm về trò chơi là một khái niệm đa chiều, có thể được hiểu thông qua nhiều góc độ khác nhau, từ khoa học xã hội, văn hóa đến triết học và thậm chí là kinh doanh. Để tìm hiểu về khái niệm trò chơi, chúng ta có một số cách tiếp cận phổ biến dưới đây [20]: Trò chơi như một hoạt động giải trí: Với cách tiếp cận này trò chơi thường được xem là một hoạt động giải trí, một phương tiện để người chơi thư giãn và vui vẻ. Trên phương diện này trò chơi thường được thực hiện với mục đích giải trí và thỏa mãn nhu cầu giải trí của con người. Trò chơi như một công cụ giáo dục: Với cách tiếp cận này trò chơi cũng có thể được sử dụng như một công cụ giáo dục, giúp người chơi học hỏi và phát triển kỹ năng trong nhiều lĩnh vực khác nhau.
Trò chơi cung cấp một phương pháp học tập có phản hồi tích cực và thú vị. 8 Trò chơi như một phương tiện giao tiếp xã hội: Ở cách tiếp cận này trò chơi có thể được sử dụng để tạo ra cơ hội giao tiếp và kết nối xã hội giữa những người chơi. Trên phương diện này trò chơi có thể thúc đẩy sự tương tác, hợp tác và giao tiếp giữa các cá nhân hoặc nhóm. Trò chơi như một môi trường tương tác: Theo cách tiếp cận này trò chơi cung cấp cho người chơi một môi trường tương tác, trong đó người chơi có thể thử nghiệm, khám phá và tương tác với các yếu tố trong trò chơi.
Trò chơi cung cấp cho người chơi sự tự do và linh hoạt để tham gia vào các trải nghiệm riêng của mình. Trò chơi như một thách thức và cạnh tranh: Ở cách tiếp cận này một số trò chơi có yếu tố thách thức và cạnh tranh, khuyến khích người chơi cạnh tranh với nhau hoặc với chính họ để đạt được mục tiêu trong trò chơi. Chúng thường cung cấp một cơ hội để phát triển kỹ năng, sự kiên nhẫn và sự sáng tạo. Như vậy, khái niệm về trò chơi không chỉ giới hạn trong phạm vi giải trí mà còn bao gồm nhiều phương diện khác nhau như giáo dục, giao tiếp xã hội, tương tác và thách thức.
Trò chơi học tập Có nhiều quan điểm khác nhau về trò chơi học tập: - Trong lý luận dạy học, tất cả những trò chơi gắn với việc dạy học như phương pháp, hình thức tổ chức và luyện tập.không tính đến nội dung và tính chất của trò chơi thì đều được gọi là trò chơi học tập. - Với ý nghĩa “Trò chơi là chơi có luật và có tính cạnh tranh, thách thức với người tham gia phải biết quy tắc, mục đích, kết quả và yêu cầu”. Trò chơi học tập còn được hiểu là loại trò chơi có luật, có định hướng đối với sự phát triển trí tuệ của người học, thường do giáo viên tạo ra và dùng nó vào mục đích giáo dục và dạy học.I Xôrôkina thì “Trò chơi học tập là một quá trình phức tạp, nó là hình thức dạy học và đồng thời nó vẫn là trò chơi. Khi các mối quan hệ bị xóa bỏ, ngay lập tức trò chơi biến mất và khi ấy trò chơi biến thành tiết học, đôi khi biến thành sự luyện tập” - Nhà tâm lý học Kunkel người Anh nói: "Trò chơi học tập là một phương pháp dạy học giúp các em vui vẻ hẳn lên, thích hoạt động hơn.
Khi bị khép vào luật chơi, các em dần có trật tự, kỷ luật hơn." 9 - Bên cạnh đó Nguyễn Ngọc Trâm cũng đưa ra một luận điểm quan trọng về trò chơi học tập đó là: "Trò chơi dạy học là một trong những phương tiện có hiệu quả để phát triển các năng lực trí tuệ trong đó khả năng khái quát hoá là một năng lực đặc thù của con người". - Theo tác giả Đặng Thành Hưng [7], thì những trò chơi giáo dục được lựa chọn và sử dụng trực tiếp để dạy học, tuân theo mục đích, nội dung, các nguyên tắc và phương pháp dạy học, có chức năng tổ chức, hướng dẫn và động viên học sinh tìm kiếm và lĩnh hội tri thức, học tập và rèn luyện kĩ năng, tích lũy và phát triển các phương thức hoạt động và hành vi ứng xử xã hội, văn hóa, đạo đức, thẩm mỹ, pháp luật, khoa học, ngôn ngữ, cải thiện và phát triển thể chất, tức là tổ chức và hướng dẫn quá trình học tập của học sinh khi họ tham gia trò chơi gọi là trò chơi học tập. Các nhiệm vụ, quy tắc, luật chơi và các quan hệ trong trò chơi học tập được tổ chức tương đối chặt chẽ trong khuôn khổ các nhiệm vụ dạy học và được định hướng vào mục tiêu, nội dung học tập. Trò chơi học tập được sáng tạo ra và được sử dụng bởi các nhà giáo và người lớn dựa trên những khuyến nghị của lý luận dạy.
Tóm lại, trò chơi học tập còn được gọi là trò chơi dạy học, là các trò chơi được thiết kế đặc biệt để hỗ trợ quá trình học tập và phát triển kỹ năng trong một hoặc nhiều lĩnh vực khác nhau. Những trò chơi này thường được sử dụng trong môi trường giáo dục như trường học, trung tâm đào tạo hoặc các nền tảng học trực tuyến. Trò chơi học tập thường có mục tiêu rõ ràng là hỗ trợ quá trình học tập trong các lĩnh vực như toán học, khoa học, ngôn ngữ, lịch sử, và nhiều lĩnh vực khác. Các mục tiêu giáo dục được tích hợp một cách hợp lý vào trò chơi, thường thông qua việc cung cấp các thử thách, câu đố, hoặc vấn đề phải giải quyết.
Trò chơi học tập mang lại nhiều lợi ích cho người chơi bằng cách kết hợp giữa giáo dục và giải trí, từ đó thúc đẩy quá trình học tập một cách tích cực và hiệu quả. Trong khi tham gia trò chơi, các em được sử dụng tất cả các giác quan cũng như khả năng tư duy, phân tích, phán đoán, tăng sự sáng tạo của bản thân, bên cạnh đó các trò chơi mang tính chất tập thể sẽ giúp cho mối quan hệ của các em trở nên gần gũi với nhau. Mỗi một trò chơi học tập đều mang những sắc thái riêng và đem lại lợi ích cho sự phát triển cả thể chất và nhân cách của người học. Trò chơi học tập online Trò chơi học tập online hay còn gọi là trò chơi online là các trò chơi tương tác được hình thành và hoạt động nhờ sự kết nối của các thiết bị điện tử.
Để tham gia được trò chơi học tập online thì người chơi cần phải có kết nối với mạng internet. Người chơi sẽ có sự tương tác với nhau và với hệ thống máy chủ của trò chơi ngay trong thời gian thực tế. Hình thức dạy học để thực hiện các nhiệm vụ học tập thông qua trò chơi online còn được gọi là “học qua chơi”. Đây là quá trình áp dụng các yếu tố điển hình của trò chơi (như luật chơi, ghi điểm, tính cạnh tranh, …) vào các nội dung trong bài học, đặc biệt nhằm thu hút người chơi trong việc giải quyết vấn đề.
Bên cạnh việc tăng cường kết quả của học tập, trò chơi online là một hình thức dạy học tích cực và sáng tạo. Đây là một phương tiện hấp dẫn và hiệu quả để hỗ trợ quá trình học tập của cá nhân bằng cách tích hợp yếu tố giải trí vào việc truyền đạt kiến thức và kỹ năng, trò chơi học tập online có một số đặc điểm sau [20]: - Mục tiêu giáo dục: Trò chơi học tập online được thiết kế với mục tiêu chính là cung cấp kiến thức và kỹ năng cho người chơi trong một hoặc nhiều lĩnh vực như toán học, khoa học, ngôn ngữ, kỹ năng sống, và nhiều lĩnh vực khác. Mục tiêu giáo dục thường được tích hợp một cách tự nhiên vào trải nghiệm chơi game, giúp người chơi học hỏi một cách tự nhiên và hứng thú. - Tính tương tác và thú vị: Trò chơi học tập online thường có giao diện tương tác, đồ họa bắt mắt và cốt truyện hấp dẫn để thu hút người chơi.
Sự kết hợp giữa yếu tố giáo dục và yếu tố giải trí giúp tạo ra một môi trường học tập thú vị và động viên người chơi tiếp tục tham gia. - Phản hồi và đánh giá: Trò chơi học tập online thường cung cấp phản hồi ngay lập tức về hiệu suất của người chơi, giúp họ đánh giá và cải thiện kỹ năng. Các hệ thống đánh giá và khen ngợi được tích hợp để khích lệ sự tiến bộ và thành công. - Đa dạng và linh hoạt: Có sự đa dạng trong loại hình và chủ đề của trò chơi học tập online, từ trò chơi cá nhân đến trò chơi đa người chơi, từ trò chơi mô phỏng đến trò chơi câu đố.
Điều này giúp đáp ứng nhu cầu học hỏi và sở thích đa dạng của người chơi. - Tiện lợi và truy cập dễ dàng: Trò chơi học tập online có thể truy cập từ bất kỳ thiết bị kết nối internet nào như máy tính, điện thoại di động, hoặc 11 máy tính bảng.