CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ ỨNG XỬ CỦA HỘ NÔNG DÂN VỚI RỦI RO DỊCH BỆNH TRONG CHĂN NUÔI GÀ THƯƠNG PHẨM 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm và đặc điểm của hộ nông dân * Khái niệm hộ nông dân Theo “Kinh tế hộ nông dân” của Đào Thế Tuấn (1997) thì hộ nông dân là một nhóm người cùng chung huyết tộc, sống chung hay không sống chung với những người khác huyết tộc trong cùng một mái nhà, ăn chung và có cùng chung ngân quỹ, có phân phối chung nguồn thu nhập mà các thành viên sáng tạo ra.
Với khái niệm trên cũng mới chỉ đề cập được cách thức tổ chức mà chưa đề cập đến địa điểm, lĩnh vực hoạt động cụ thể của hộ nông dân. Do vậy theo quan điểm của chúng tôi: Hộ nông dân (nông hộ) là những hộ gia đình chủ yếu hoạt động Nông, Lâm, Ngư nghiệp và hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn. Hay nói cách khác, nông hộ có phương tiện kiếm sống từ ruộng đất và sử dụng chủ yếu lao động gia đình vào sản xuất; luôn nằm trong hệ thống kinh tế rộng lớn nhưng về cơ bản được đặc trưng tham gia một phần vào thị trường với mức độ chưa hoàn chỉnh. * Đặc điểm của hộ nông dân - Hộ nông dân là đơn vị kinh tế cơ sở, vừa là một đơn vị sản xuất vừa là đơn vị tiêu dùng.
- Quan hệ giữa tiêu dùng và sản xuất biểu hiện ở trình độ phát triển của hộ từ tự cấp hoàn toàn đến sản xuất hàng hóa hoàn toàn. Trình độ này quyết định quan hệ giữa hộ nông dân và thị trường. - Các hộ nông dân ngoài hoạt động nông nghiệp còn tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp với các mức khác nhau, vì vậy hộ nông dân vừa là người sản xuất, vừa là người cung cấp dịch vụ (Trần Đình Thao, 2008). Khái niệm và đặc điểm về ứng xử của hộ nông dân a.
Khái niệm về ứng xử 4 Ứng xử là một biểu hiện của giao tiếp, là sự phản ứng của con người trước sự tác động của người khác với mình trong một tình huống nhất định được thể hiện qua thái độ, hành vi, cử chỉ, cách nói năng của con người trước mỗi tình huống xảy ra trong cuộc sống. Theo Lê Thị Bừng và Hải Vang (1997), ứng xử chính là sự phản ứng của con người đối với sự tác động của người khác, sự vật, hoặc điều kiện ngoại cảnh,…đến mình trong một tình huống cụ thể nhất định. Nó thể hiện ở chỗ con người không chủ động giao tiếp mà chủ động trong phản ứng có sự lựa chọn, có tính toán, thể hiện qua thái độ, hành vi cử chỉ, cách nói năng, tùy thuộc vào tri thức, kinh nghiệm và nhân cách của mỗi người, nhằm đạt kết quả giao tiếp nhất định. Ứng xử còn có thể được hiểu là hành động ra quyết định của con người trước một tình huống.
Ứng xử của hộ nông dân Đỗ Văn Viện và Đặng Văn Tiến (2000) cho rằng nếu có rủi ro xảy ra với giả định giá cả là yếu tố cố định, khi đó hộ sẽ có quyết định như thu hẹp sản xuất, hoặc sản xuất ở quy mô hợp lý, hoặc tối thiểu hóa sự thiệt hại. Các hộ khác nhau sẽ có các quyết định sản xuất khác nhau như: chấp nhận rủi ro, chống rủi ro, trung tính. Né tránh rủi ro là ứng xử thường hay thấy nhất của người nông dân khi họ chọn các biện pháp để tránh các hoạt động hay những nguyên nhân gây ra tổn thất, mất mát có thể có. Đây là một kiểu ứng xử mà rất nhiều nông hộ áp dụng do tâm lý ăn chắc mặc bền của người nông dân.
Tuy nhiên rủi ro có rất nhiều loại và cũng có thể xuất hiện mọi nơi mọi lúc nên việc né tránh rủi ro chỉ có thể áp dụng với một số rủi ro nhất định chứ không phải là tất cả. Chấp nhận rủi ro là ứng xử của người gặp rủi ro tự chấp nhận những thiệt hại, tổn thất mà rủi ro gây ra và tự khắc phục những tổn thất và thiệt hại đó. Chấp nhận rủi ro cũng chia thành hai nhóm là chấp nhận rủi ro thụ động và chấp nhận rủi ro chủ động. Chấp nhận rủi ro chủ động thì người ta luôn có một tư thế sẵn sàng, chuẩn bị các phương án để đối phó với rủi ro, thậm chí có cả nguồn vốn để dự phòng đối phó với rủi ro.
Các phương án để đối phó với rủi ro có thể 5 là các biện pháp ngăn ngừa tổn thất, chuyển giao rủi ro thông qua bảo hiểm hay đa dạng hoá sản xuất để đa dạng hoá rủi ro. Trong khi đó, chấp nhận rủi ro thụ động người ta gặp rủi ro mà không có sự chuẩn bị trước, không có các phương án dự phòng mà chỉ có thể đưa ra các quyết định tình thế, tức thời để đối phó với rủi ro, dó đó thường phải gánh chịu những tổn thất không mong muốn. Như vậy, trong phạm vi nghiên cứu chúng tôi cho rằng: Ứng xử của hộ nông dân đó là việc họ đưa ra các quyết định trong đó nhu cầu giải quyết các vấn đề nảy sinh trong cuộc sống là một điều tất yếu. Để giải quyết các vấn đề này người ta thường phải có nhiều suy nghĩ, nhiều phương án để giải quyết sau đó lựa chọn phương án nào là thích hợp nhất hay chính là phương án tối ưu.
Ứng xử của nông dân với rủi ro dịch bệnh trong chăn nuôi gà thương phẩm là các quyết định và hành động của hộ nông dân trước, trong và sau đối với đàn gà để phòng bệnh, cách xử lý khi gà bị bệnh hoặc gà chết do dịch bệnh. Khái niệm và đặc điểm của rủi ro dịch bệnh trong chăn nuôi gà thương phẩm a. Rủi ro Rủi ro là một khái niệm phổ biến, hầu như ai cũng có thể biết đến phạm trù này. Tuy nhiên lại không có một quan điểm thống nhất nào về rủi ro.
Những trường phái khác nhau, các tác giả khác nhau đưa ra những định nghĩa rủi ro khác nhau. Những định nghĩa này rất phong phú và đa dạng, có thể kế đến như: Theo Bùi Thị Gia (2005), trong lĩnh vực nông nghiệp chúng ta có thể hiểu rủi ro là những tổn thất, những bất trắc, khả năng không đạt được kết quả mong muốn và rủi ro có thể đo lường được. Theo Đào Thế Tuấn (1997) đã nhận định về rủi ro theo cách trung hòa hơn. Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được, nó liên quan đến việc xuất hiện những biến cố không mong đợi.
Đó là sự biến động tiềm ẩn ở những kết quả. Rủi ro có thể xuất hiện trong hầu hết mọi hoạt động của con người. Khi có rủi ro, người ta không thể dự đoán được chính xác kết quả. Như vậy, theo các quan điểm trên thì rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được.
Từ các quan điểm trên cho thấy có sự khác nhau khi nhận thức về rủi ro, 6 điều này có thể hiểu là do cách đánh giá ở từng khía cạnh, từng lĩnh vực của sản xuất và đời sống ở mỗi thời điểm xảy ra rủi ro. Bên cạnh đó, do rủi ro xảy ra nhiều lần trong đời sống của con người cho nên những bất trắc xảy ra thì có thể đo lường được chúng. Dịch bệnh Dịch bệnh trong tiếng Hy Lạp là sự lây lan nhanh chóng của một bệnh truyền nhiễm với số lượng lớn người hoặc động vật bị nhiễm tại một khu vực trong vòng một thời gian ngắn, thường là hai tuần hoặc ít hơn. Dịch bệnh truyền nhiễm thường được gây ra bởi một số yếu tố trong đó có một sự thay đổi trong sinh thái của số lượng vật chủ.
Nói chung, dịch bệnh xảy ra khi hệ miễn dịch vật chủ hoặc là một tác nhân gây bệnh mới xuất hiện hoặc một mầm bệnh mới nổi đột nhiên giảm xuống dưới đó được tìm thấy trong trạng thái cân bằng đặc hữu và ngưỡng truyền được vượt quá. Một dịch bệnh có thể được giới hạn trong một không gian. Tuy nhiên, nếu nó lây lan sang các quốc gia hoặc châu lục khác và ảnh hưởng đến số lượng lớn người dân người dân hay động vật mắc bệnh, nó có thể được gọi là một đại dịch. Khái niệm, nguyên nhân, đặc điểm, phân loại và hậu quả của rủi ro dịch bệnh trong chăn nuôi * Khái niệm rủi ro dịch bệnh trong chăn nuôi Rủi ro do dịch bệnh là một trong những rủi ro có ảnh hưởng tồi tệ nhất đến hoạt động chăn nuôi gia súc, mà ảnh hưởng lớn nhất là đối với chăn nuôi; nó cũng là một loại rủi ro có xác suất xảy ra rất lớn, từ những người chăn nuôi nhỏ đến những trang trại quy mô lớn.
Khi dịch bệnh bùng phát sẽ gây ra thiệt hại lớn về kinh tế cho người chăn nuôi, thậm chí gây ra mất trắng, có thể đưa người chăn nuôi đến tình trạng phá sản. Theo Ngô Quan Huân (2008) thì rủi ro do nhiều nguyên nhân gây ra nhưng dù là nguyên nhân gì thì khi xảy ra rủi ro thường gây cho con người những khó khăn trong cuộc sống như mất hoặc giảm thu nhập, phá hoại nhiều tài sản, làm ngừng trệ sản xuất và ảnh hưởng đến đời sống kinh tế xã hội nói chung. Trong nghiên cứu của chúng tôi chủ yếu là nhìn nhận rủi ro dịch bệnh 7 theo trường phái truyền thống, bởi vì với nông hộ thì họ quan niệm rủi ro dịch bệnh tức là sự không may, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của họ. * Nguyên nhân xảy ra dịch bệnh trong chăn nuôi gà thương phẩm - Do con giống kém chất lượng, trong quá trình nuôi dưỡng, vật nuôi sinh trưởng chậm, giảm tỷ lệ sống, giảm năng suất đồng thời cũng là nguyên nhân làm giảm sức đề kháng của con giống chống lại dịch bệnh.
Một số cơ sở giống không tiêm phòng đầy đủ cho con bố mẹ nên những con giống khi mang về nuôi rất dễ nhiễm bệnh. Nguy hiểm hơn, con giống có thể đã nhiễm một số bệnh từ con bố mẹ nên trong quá trình nuôi dưỡng sẽ bùng phát thành dịch bệnh. - Do chuồng trại không đảm bảo: Chuồng nuôi xây dựng tạm bợ, không đảm bảo về diện tích cũng như độ thông thoáng, bị gió rét lùa trong mùa đông, nóng bức trong mùa hè, bị mưa hắt và không được tiêu độc khử trùng định kỳ. dẫn đến vật nuôi bị stress, giảm sức đề kháng và bị bệnh.
- Do thức ăn bị kém chất lượng: Thức ăn bị ôi thiu, nấm mốc, chứa các vi sinh vật gây bệnh, khi vật nuôi ăn vào sẽ làm tổn thương hệ tiêu hóa và làm vật nuôi nhiễm bệnh, tiêu chảy.