Nghiên cứu ứng xử của hộ nông dân với rủi ro dịch bệnh chăn nuôi gà tại Tam Điệp

Phân tích thực trạng ứng xử của hộ nông dân với rủi ro dịch bệnh trong chăn nuôi gà. Đề xuất giải pháp phòng chống và xử lý dịch bệnh hiệu quả.

• Tác giả: Vũ Đức Hạnh
• Trường học: Trường Đại học Hoa Lư
• Chuyên ngành: Kinh tế - Kỹ thuật
• Đề tài: Ứng xử của hộ nông dân đối với rủi ro dịch bệnh trong chăn nuôi gà thương phẩm trên địa bàn Thành phố Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình
• Loại tài liệu: Báo cáo đề tài nghiên cứu khoa học và công nghệ cấp trường
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Ninh Bình

Tóm tắt

I. Tổng quan rủi ro dịch bệnh trong ngành chăn nuôi gà

Chăn nuôi gà chiếm vị trí quan trọng trong ngành chăn nuôi Việt Nam, chỉ đứng sau chăn nuôi lợn. Ngành này không chỉ cung cấp nguồn thực phẩm dồi dào mà còn tạo việc làm, tăng thu nhập cho hàng triệu hộ nông dân. Tuy nhiên, ngành chăn nuôi gà luôn phải đối mặt với một thách thức thường trực và nghiêm trọng: rủi ro dịch bệnh. Các mầm bệnh nguy hiểm như bệnh cúm gia cầm, bệnh Newcastle, hay bệnh Gumboro có thể bùng phát bất cứ lúc nào, gây ra thiệt hại kinh tế nặng nề. Theo một nghiên cứu của Viện Chăn nuôi, tỷ lệ chết của gà nuôi thả rông từ khi nở đến lúc trưởng thành là 4,7%, và chi phí cho thuốc thú y có thể chiếm tới 10-12% giá thành. Khi dịch bệnh xảy ra, đặc biệt là các dịch nguy hiểm, toàn đàn có thể bị tiêu hủy, dẫn đến mất trắng vốn đầu tư và thậm chí làm mất nghề chăn nuôi. Nghiên cứu của TS. Vũ Đức Hạnh tại Tam Điệp, Ninh Bình cũng nhấn mạnh, việc ứng xử hiệu quả với rủi ro dịch bệnh là yếu tố sống còn để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành. Do đó, việc trang bị kiến thức về phòng chống dịch bệnh và xây dựng một quy trình chăn nuôi khoa học là yêu cầu cấp thiết đối với mọi hộ chăn nuôi, từ quy mô nhỏ lẻ đến trang trại công nghiệp.

1.1. Tầm quan trọng của chăn nuôi gà trong kinh tế nông hộ

Chăn nuôi gà là một nghề truyền thống, đóng góp đáng kể vào cơ cấu kinh tế nông nghiệp. Hằng năm, ngành này cung cấp hàng trăm ngàn tấn thịt và hàng tỷ quả trứng, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước. Đối với nhiều hộ nông dân, đây là nguồn thu nhập chính, giúp cải thiện đời sống và ổn định kinh tế gia đình. Việc phát triển chăn nuôi gà thả vườn hay gà công nghiệp đều góp phần vào việc tạo ra việc làm và tận dụng nguồn lao động nông thôn. Tuy nhiên, sự phát triển này chưa thực sự bền vững do phương thức chăn nuôi còn nhỏ lẻ, phân tán và đặc biệt là sự uy hiếp của dịch bệnh. Để ngành chăn nuôi gà có thể cạnh tranh và phát triển, việc giảm thiểu rủi ro, nâng cao chất lượng sản phẩm là con đường tất yếu.

1.2. Nhận diện các mối đe dọa dịch tễ học thường trực

Nguy cơ dịch bệnh trong chăn nuôi gà đến từ nhiều nguồn khác nhau. Mầm bệnh có thể tồn tại trong môi trường, lây lan qua không khí, nguồn nước, thức ăn, hoặc do con người và các phương tiện vận chuyển mang đến. Các bệnh phổ biến và nguy hiểm bao gồm: bệnh Newcastle (gà rù), bệnh Gumboro (viêm túi huyệt truyền nhiễm), bệnh cúm gia cầm (H5N1, H5N6), bệnh cầu trùng, bệnh CRD (hô hấp mãn tính) và Tụ huyết trùng. Nghiên cứu cho thấy, bệnh Newcastle có thể chiếm tỷ lệ 40-53%, trong khi bệnh Gumboro là 27-32%. Việc hiểu rõ về dịch tễ học, các con đường lây lan và triệu chứng bệnh ở gà là bước đầu tiên và quan trọng nhất để xây dựng chiến lược phòng chống hiệu quả, bảo vệ đàn gà khỏi những tổn thất không đáng có.

II. Thách thức thiệt hại kinh tế từ rủi ro dịch bệnh gà

Rủi ro dịch bệnh không chỉ là mối lo ngại về sức khỏe đàn vật nuôi mà còn là một gánh nặng tài chính khổng lồ. Thiệt hại kinh tế là hậu quả trực tiếp và rõ ràng nhất. Khi dịch bùng phát, người chăn nuôi phải đối mặt với chi phí thuốc thú y tăng vọt, tỷ lệ chết cao, và trong trường hợp nghiêm trọng là phải tiêu hủy toàn bộ đàn gà. Ngoài ra, dịch bệnh còn làm giảm năng suất, gà chậm lớn, chất lượng thịt và trứng suy giảm. Báo cáo nghiên cứu tại Tam Điệp chỉ ra rằng, nhận thức của người dân về mức độ nguy hiểm của các bệnh là khác nhau. Trong đó, bệnh cúm gia cầm được 97,23% số hộ đánh giá là nguy hiểm nhất dù tần suất xuất hiện không cao. Các bệnh như Tụ huyết trùng, bệnh cầu trùng và Newcastle cũng được xem là có mức độ nguy hiểm cao và phổ biến, gây ảnh hưởng lớn đến hiệu quả chăn nuôi. Việc không kiểm soát tốt dịch bệnh không chỉ gây thiệt hại cho từng hộ gia đình mà còn tác động tiêu cực đến toàn ngành, làm mất ổn định thị trường và giảm lòng tin của người tiêu dùng.

2.1. Phân tích các nguyên nhân chính gây bùng phát dịch bệnh

Nguyên nhân gây ra dịch bệnh rất đa dạng, thường xuất phát từ sự kết hợp của nhiều yếu tố. Thứ nhất, chất lượng con giống kém, không được tiêm phòng đầy đủ từ gà bố mẹ, mang sẵn mầm bệnh. Thứ hai, điều kiện vệ sinh chuồng trại không đảm bảo, mật độ chăn nuôi quá cao, môi trường ẩm thấp tạo điều kiện cho vi khuẩn, virus phát triển. Thứ ba, nguồn thức ăn, nước uống bị ô nhiễm, ôi thiu, nấm mốc làm suy giảm sức đề kháng của gà. Thứ tư, việc chăm sóc nuôi dưỡng chưa khoa học, đặc biệt khi thời tiết thay đổi đột ngột. Cuối cùng, việc thiếu một quy trình chăn nuôi chặt chẽ, không thực hiện tiêu độc khử trùng định kỳ và không có biện pháp an toàn sinh học hiệu quả là những lỗ hổng lớn khiến dịch bệnh dễ dàng xâm nhập và lây lan.

2.2. Đánh giá tác động tài chính và sụt giảm năng suất

Tác động tài chính của dịch bệnh là vô cùng lớn. Chi phí trực tiếp bao gồm tiền mua thuốc thú y, kháng sinh, vắc-xin và các chi phí để xử lý gà chết. Chi phí gián tiếp còn lớn hơn, bao gồm việc sụt giảm tăng trọng, giảm sản lượng trứng, và giá trị thương phẩm của đàn gà còn lại. Khi một ổ dịch được công bố, giá bán sản phẩm gia cầm tại khu vực đó thường giảm mạnh do tâm lý e ngại của người tiêu dùng. Hơn nữa, việc phải để trống chuồng trại một thời gian sau dịch để tiêu độc khử trùng cũng làm gián đoạn chu kỳ sản xuất, gây mất thu nhập. Những thiệt hại kinh tế này có thể đẩy các hộ chăn nuôi quy mô nhỏ vào tình trạng thua lỗ, nợ nần, thậm chí phá sản nếu không có biện pháp ứng phó kịp thời.

III. Hướng dẫn phòng bệnh cho gà với an toàn sinh học

“Phòng bệnh hơn chữa bệnh” là nguyên tắc vàng trong chăn nuôi. Áp dụng các biện pháp an toàn sinh học là chiến lược hiệu quả và bền vững nhất để giảm thiểu rủi ro dịch bệnh. Đây là một hệ thống các biện pháp quản lý tổng hợp nhằm ngăn chặn sự xâm nhập và lây lan của mầm bệnh vào trang trại. Một chương trình an toàn sinh học toàn diện không chỉ tập trung vào tiêm phòng vắc-xin mà còn bao gồm cả việc quản lý trang trại một cách khoa học. Các yếu tố cốt lõi bao gồm: chọn giống sạch bệnh, xây dựng chuồng trại đúng tiêu chuẩn, kiểm soát chặt chẽ người và phương tiện ra vào, thực hiện vệ sinh chuồng trại và tiêu độc khử trùng thường xuyên. Bên cạnh đó, việc cung cấp một chế độ dinh dưỡng cho gà đầy đủ để nâng cao sức đề kháng tự nhiên cũng là một phần không thể thiếu. Thực hành tốt các biện pháp này giúp tạo ra một hàng rào bảo vệ vững chắc, giữ cho đàn gà khỏe mạnh và phát triển ổn định, tuân thủ theo các tiêu chuẩn như chăn nuôi VietGAHP.

3.1. Quy trình vệ sinh chuồng trại và tiêu độc khử trùng hiệu quả

Vệ sinh là nền tảng của phòng chống dịch bệnh. Chuồng trại cần được dọn dẹp phân và chất độn chuồng hàng ngày. Trước khi đưa lứa gà mới vào, chuồng phải được để trống ít nhất 2 tuần, tiến hành làm sạch cơ học (quét dọn, rửa bằng nước), sau đó phun thuốc sát trùng toàn bộ bề mặt. Các dụng cụ chăn nuôi như máng ăn, máng uống phải được cọ rửa sạch sẽ và ngâm trong dung dịch khử trùng. Việc tiêu độc khử trùng định kỳ xung quanh khu vực chăn nuôi, lối ra vào bằng vôi bột hoặc các hóa chất chuyên dụng là rất cần thiết. Theo nghiên cứu tại Tam Điệp, 100% hộ chăn nuôi quy mô lớn đều thực hiện phun thuốc khử trùng và dùng vôi bột, cho thấy tầm quan trọng của biện pháp này trong nhận thức của người chăn nuôi chuyên nghiệp.

3.2. Tầm quan trọng của việc tiêm phòng vắc xin đúng lịch

Tiêm phòng vắc-xin là biện pháp chủ động và hiệu quả nhất để tạo miễn dịch đặc hiệu cho gà chống lại các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Mỗi loại bệnh sẽ có vắc-xin và thời điểm tiêm phòng khác nhau. Người chăn nuôi cần tuân thủ nghiêm ngặt lịch vắc-xin cho gà được khuyến cáo bởi cơ quan thú y. Các vắc-xin cơ bản cần được tiêm phòng bao gồm: bệnh Newcastle, bệnh Gumboro, Đậu gà, Tụ huyết trùng, Cúm gia cầm. Việc bỏ sót hoặc tiêm không đúng kỹ thuật có thể làm giảm hiệu quả bảo hộ, tạo ra “lỗ hổng miễn dịch” trong đàn. Dữ liệu khảo sát cho thấy 100% hộ quy mô vừa và lớn thực hiện tiêm phòng, trong khi tỷ lệ này ở hộ quy mô nhỏ chỉ là 72,2%, cho thấy cần nâng cao nhận thức hơn nữa về vai trò của vắc-xin.

3.3. Bí quyết quản lý dinh dưỡng và mật độ chăn nuôi hợp lý

Chế độ dinh dưỡng cho gà cân bằng và đầy đủ giúp tăng cường sức đề kháng tự nhiên, giúp gà chống chọi tốt hơn với mầm bệnh. Khẩu phần ăn phải đảm bảo đủ năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất, phù hợp với từng giai đoạn phát triển. Bên cạnh đó, mật độ chăn nuôi là yếu tố cần được kiểm soát chặt chẽ. Mật độ quá cao gây stress, tăng nguy cơ lây nhiễm chéo, cạnh tranh thức ăn, và làm môi trường chuồng nuôi nhanh chóng ô nhiễm. Duy trì mật độ hợp lý giúp gà thoải mái, phát triển đồng đều và giảm thiểu áp lực dịch bệnh. Đây là hai yếu tố quan trọng trong một quy trình chăn nuôi an toàn và hiệu quả.

IV. Phương pháp ứng phó kịp thời khi dịch bệnh gà bùng phát

Dù đã phòng bệnh tốt, nguy cơ dịch bệnh bùng phát vẫn có thể xảy ra. Khi đó, việc ứng phó nhanh chóng, bình tĩnh và đúng kỹ thuật là yếu tố quyết định để giảm thiểu thiệt hại. Hành động đầu tiên và quan trọng nhất là phải cách ly gà bệnh ngay lập tức khỏi đàn khỏe. Việc này giúp ngăn chặn mầm bệnh lây lan trực tiếp. Sau đó, cần tiến hành giám sát sức khỏe đàn gà một cách chặt chẽ, quan sát các triệu chứng bệnh ở gà để có chẩn đoán ban đầu. Việc báo cáo ngay cho cán bộ thú y hoặc cơ quan chức năng địa phương là bắt buộc, đặc biệt với các bệnh nguy hiểm như cúm gia cầm. Dựa trên chẩn đoán, một phác đồ điều trị phù hợp sẽ được đưa ra, có thể bao gồm việc sử dụng kháng sinh hoặc các loại thuốc thú y đặc hiệu. Trong suốt quá trình xử lý dịch, việc tăng cường tiêu độc khử trùng chuồng trại và môi trường xung quanh là tối quan trọng để tiêu diệt mầm bệnh.

4.1. Kỹ thuật cách ly gà bệnh và giám sát sức khỏe toàn đàn

Khi phát hiện gà có dấu hiệu bất thường (ủ rũ, bỏ ăn, lông xù, tiêu chảy), cần nhanh chóng tách riêng chúng vào một khu vực cách ly. Khu vực này phải xa đàn khỏe mạnh, có dụng cụ chăn nuôi riêng. Sau khi cách ly, cần tiến hành giám sát sức khỏe đàn gà còn lại. Việc kiểm tra hàng ngày giúp phát hiện sớm các cá thể mới nhiễm bệnh. Cần ghi chép lại các triệu chứng, số lượng gà ốm, số lượng gà chết mỗi ngày để cung cấp thông tin chính xác cho cán bộ thú y. Việc giám sát không chỉ giúp kiểm soát ổ dịch trong đàn mà còn là cơ sở dữ liệu quan trọng cho công tác dịch tễ học sau này.

4.2. Xây dựng phác đồ điều trị và sử dụng kháng sinh hợp lý

Việc tự ý điều trị theo kinh nghiệm có thể không hiệu quả và làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh. Cần tham vấn ý kiến của chuyên gia thú y để có phác đồ điều trị chính xác. Đối với các bệnh do vi khuẩn như Tụ huyết trùng, CRD hay E.coli, việc sử dụng kháng sinh là cần thiết. Tuy nhiên, phải dùng đúng loại, đúng liều lượng và đủ thời gian theo chỉ định. Lạm dụng kháng sinh không chỉ tốn kém mà còn gây hại cho vật nuôi và có thể để lại tồn dư trong sản phẩm. Đối với các bệnh do virus như Newcastle hay Gumboro, không có thuốc điều trị đặc hiệu, biện pháp chủ yếu là sử dụng thuốc trợ sức, trợ lực, vitamin để nâng cao sức đề kháng cho gà.

4.3. Quy trình xử lý gà chết để ngăn chặn mầm bệnh lây lan

Xử lý xác gà chết đúng cách là một bước quan trọng để dập dịch. Tuyệt đối không vứt xác gà ra môi trường, ao hồ, sông suối vì sẽ làm phát tán mầm bệnh trên diện rộng. Phương pháp xử lý an toàn nhất là chôn lấp hoặc tiêu hủy. Khi chôn, cần đào hố sâu, rắc vôi bột hoặc phun thuốc sát trùng xuống đáy hố và trên bề mặt xác gà trước khi lấp đất. Miệng hố phải được lấp đầy và nện chặt, đảm bảo cách mặt đất tối thiểu 1m. Toàn bộ chất độn chuồng, thức ăn thừa trong khu vực có gà bệnh cũng cần được thu gom và xử lý tương tự. Việc tuân thủ quy trình này giúp tiêu diệt triệt để nguồn bệnh, tránh nguy cơ tái phát dịch.

V. Bài học thực tiễn từ mô hình ứng xử với rủi ro dịch

Nghiên cứu thực tiễn tại các địa phương như Tam Điệp, Hưng Yên, Quảng Ninh cung cấp nhiều bài học quý giá về hành vi ứng xử của nông dân với rủi ro dịch bệnh. Kết quả nghiên cứu của TS. Vũ Đức Hạnh cho thấy, các yếu tố như trình độ học vấn, kinh nghiệm chăn nuôi, quy mô sản xuất và sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương có ảnh hưởng lớn đến quyết định của hộ chăn nuôi. Các hộ có quy mô lớn, xem chăn nuôi là nguồn thu nhập chính thường có thái độ chủ động hơn trong việc phòng bệnh, áp dụng khoa học kỹ thuật và tuân thủ quy trình chăn nuôi an toàn như chăn nuôi VietGAHP. Ngược lại, các hộ nhỏ lẻ thường có xu hướng ứng phó bị động hơn, đôi khi tự chữa trị theo kinh nghiệm hoặc bán chạy đàn gà khi có dịch, làm tăng nguy cơ lây lan. Bài học rút ra là cần có sự kết hợp đồng bộ giữa việc nâng cao nhận thức cho người dân và tăng cường vai trò quản lý, hỗ trợ kỹ thuật từ các cơ quan chuyên môn để xây dựng một ngành chăn nuôi bền vững, an toàn.

5.1. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi của nông hộ

Hành vi ứng xử của hộ nông dân chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Trình độ học vấn cao giúp người chăn nuôi dễ dàng tiếp thu kiến thức khoa học kỹ thuật. Kinh nghiệm lâu năm giúp họ nhận biết sớm triệu chứng bệnh ở gà. Điều kiện kinh tế quyết định khả năng đầu tư vào con giống tốt, chuồng trại kiên cố và các biện pháp an toàn sinh học. Ngoài ra, chính sách hỗ trợ của nhà nước, hoạt động tập huấn của ngành khuyến nông và năng lực của cán bộ thú y tại địa phương cũng đóng vai trò định hướng và thúc đẩy các hành vi ứng xử tích cực. Nhận diện rõ các yếu tố này giúp xây dựng các giải pháp can thiệp phù hợp và hiệu quả hơn.

5.2. Kinh nghiệm từ các địa phương trong công tác dập dịch

Kinh nghiệm từ Quảng Ninh và Bắc Kạn cho thấy, khi có dịch xảy ra, sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị là yếu tố then chốt. Việc thành lập các chốt kiểm dịch, khoanh vùng, tiêu hủy triệt để ổ dịch, tiêm phòng bao vây và đẩy mạnh tuyên truyền đã giúp khống chế dịch bệnh nhanh chóng. Một bài học quan trọng là phải phát hiện dịch sớm và xử lý ngay khi số lượng gà bệnh còn ít. Công tác thống kê, quản lý trang trại và đàn vật nuôi cần được thực hiện tốt để làm cơ sở cho việc lập kế hoạch phòng chống. Sự phối hợp chặt chẽ giữa người dân, chính quyền và cơ quan thú y là chìa khóa để dập dịch thành công, giảm thiểu thiệt hại kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ ỨNG XỬ CỦA HỘ NÔNG DÂN VỚI RỦI RO DỊCH BỆNH TRONG CHĂN NUÔI GÀ THƯƠNG PHẨM 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm và đặc điểm của hộ nông dân * Khái niệm hộ nông dân Theo “Kinh tế hộ nông dân” của Đào Thế Tuấn (1997) thì hộ nông dân là một nhóm người cùng chung huyết tộc, sống chung hay không sống chung với những người khác huyết tộc trong cùng một mái nhà, ăn chung và có cùng chung ngân quỹ, có phân phối chung nguồn thu nhập mà các thành viên sáng tạo ra.

Với khái niệm trên cũng mới chỉ đề cập được cách thức tổ chức mà chưa đề cập đến địa điểm, lĩnh vực hoạt động cụ thể của hộ nông dân. Do vậy theo quan điểm của chúng tôi: Hộ nông dân (nông hộ) là những hộ gia đình chủ yếu hoạt động Nông, Lâm, Ngư nghiệp và hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn. Hay nói cách khác, nông hộ có phương tiện kiếm sống từ ruộng đất và sử dụng chủ yếu lao động gia đình vào sản xuất; luôn nằm trong hệ thống kinh tế rộng lớn nhưng về cơ bản được đặc trưng tham gia một phần vào thị trường với mức độ chưa hoàn chỉnh. * Đặc điểm của hộ nông dân - Hộ nông dân là đơn vị kinh tế cơ sở, vừa là một đơn vị sản xuất vừa là đơn vị tiêu dùng.

- Quan hệ giữa tiêu dùng và sản xuất biểu hiện ở trình độ phát triển của hộ từ tự cấp hoàn toàn đến sản xuất hàng hóa hoàn toàn. Trình độ này quyết định quan hệ giữa hộ nông dân và thị trường. - Các hộ nông dân ngoài hoạt động nông nghiệp còn tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp với các mức khác nhau, vì vậy hộ nông dân vừa là người sản xuất, vừa là người cung cấp dịch vụ (Trần Đình Thao, 2008). Khái niệm và đặc điểm về ứng xử của hộ nông dân a.

Khái niệm về ứng xử 4 Ứng xử là một biểu hiện của giao tiếp, là sự phản ứng của con người trước sự tác động của người khác với mình trong một tình huống nhất định được thể hiện qua thái độ, hành vi, cử chỉ, cách nói năng của con người trước mỗi tình huống xảy ra trong cuộc sống. Theo Lê Thị Bừng và Hải Vang (1997), ứng xử chính là sự phản ứng của con người đối với sự tác động của người khác, sự vật, hoặc điều kiện ngoại cảnh,…đến mình trong một tình huống cụ thể nhất định. Nó thể hiện ở chỗ con người không chủ động giao tiếp mà chủ động trong phản ứng có sự lựa chọn, có tính toán, thể hiện qua thái độ, hành vi cử chỉ, cách nói năng, tùy thuộc vào tri thức, kinh nghiệm và nhân cách của mỗi người, nhằm đạt kết quả giao tiếp nhất định. Ứng xử còn có thể được hiểu là hành động ra quyết định của con người trước một tình huống.

Ứng xử của hộ nông dân Đỗ Văn Viện và Đặng Văn Tiến (2000) cho rằng nếu có rủi ro xảy ra với giả định giá cả là yếu tố cố định, khi đó hộ sẽ có quyết định như thu hẹp sản xuất, hoặc sản xuất ở quy mô hợp lý, hoặc tối thiểu hóa sự thiệt hại. Các hộ khác nhau sẽ có các quyết định sản xuất khác nhau như: chấp nhận rủi ro, chống rủi ro, trung tính. Né tránh rủi ro là ứng xử thường hay thấy nhất của người nông dân khi họ chọn các biện pháp để tránh các hoạt động hay những nguyên nhân gây ra tổn thất, mất mát có thể có. Đây là một kiểu ứng xử mà rất nhiều nông hộ áp dụng do tâm lý ăn chắc mặc bền của người nông dân.

Tuy nhiên rủi ro có rất nhiều loại và cũng có thể xuất hiện mọi nơi mọi lúc nên việc né tránh rủi ro chỉ có thể áp dụng với một số rủi ro nhất định chứ không phải là tất cả. Chấp nhận rủi ro là ứng xử của người gặp rủi ro tự chấp nhận những thiệt hại, tổn thất mà rủi ro gây ra và tự khắc phục những tổn thất và thiệt hại đó. Chấp nhận rủi ro cũng chia thành hai nhóm là chấp nhận rủi ro thụ động và chấp nhận rủi ro chủ động. Chấp nhận rủi ro chủ động thì người ta luôn có một tư thế sẵn sàng, chuẩn bị các phương án để đối phó với rủi ro, thậm chí có cả nguồn vốn để dự phòng đối phó với rủi ro.

Các phương án để đối phó với rủi ro có thể 5 là các biện pháp ngăn ngừa tổn thất, chuyển giao rủi ro thông qua bảo hiểm hay đa dạng hoá sản xuất để đa dạng hoá rủi ro. Trong khi đó, chấp nhận rủi ro thụ động người ta gặp rủi ro mà không có sự chuẩn bị trước, không có các phương án dự phòng mà chỉ có thể đưa ra các quyết định tình thế, tức thời để đối phó với rủi ro, dó đó thường phải gánh chịu những tổn thất không mong muốn. Như vậy, trong phạm vi nghiên cứu chúng tôi cho rằng: Ứng xử của hộ nông dân đó là việc họ đưa ra các quyết định trong đó nhu cầu giải quyết các vấn đề nảy sinh trong cuộc sống là một điều tất yếu. Để giải quyết các vấn đề này người ta thường phải có nhiều suy nghĩ, nhiều phương án để giải quyết sau đó lựa chọn phương án nào là thích hợp nhất hay chính là phương án tối ưu.

Ứng xử của nông dân với rủi ro dịch bệnh trong chăn nuôi gà thương phẩm là các quyết định và hành động của hộ nông dân trước, trong và sau đối với đàn gà để phòng bệnh, cách xử lý khi gà bị bệnh hoặc gà chết do dịch bệnh. Khái niệm và đặc điểm của rủi ro dịch bệnh trong chăn nuôi gà thương phẩm a. Rủi ro Rủi ro là một khái niệm phổ biến, hầu như ai cũng có thể biết đến phạm trù này. Tuy nhiên lại không có một quan điểm thống nhất nào về rủi ro.

Những trường phái khác nhau, các tác giả khác nhau đưa ra những định nghĩa rủi ro khác nhau. Những định nghĩa này rất phong phú và đa dạng, có thể kế đến như: Theo Bùi Thị Gia (2005), trong lĩnh vực nông nghiệp chúng ta có thể hiểu rủi ro là những tổn thất, những bất trắc, khả năng không đạt được kết quả mong muốn và rủi ro có thể đo lường được. Theo Đào Thế Tuấn (1997) đã nhận định về rủi ro theo cách trung hòa hơn. Rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được, nó liên quan đến việc xuất hiện những biến cố không mong đợi.

Đó là sự biến động tiềm ẩn ở những kết quả. Rủi ro có thể xuất hiện trong hầu hết mọi hoạt động của con người. Khi có rủi ro, người ta không thể dự đoán được chính xác kết quả. Như vậy, theo các quan điểm trên thì rủi ro là sự bất trắc có thể đo lường được.

Từ các quan điểm trên cho thấy có sự khác nhau khi nhận thức về rủi ro, 6 điều này có thể hiểu là do cách đánh giá ở từng khía cạnh, từng lĩnh vực của sản xuất và đời sống ở mỗi thời điểm xảy ra rủi ro. Bên cạnh đó, do rủi ro xảy ra nhiều lần trong đời sống của con người cho nên những bất trắc xảy ra thì có thể đo lường được chúng. Dịch bệnh Dịch bệnh trong tiếng Hy Lạp là sự lây lan nhanh chóng của một bệnh truyền nhiễm với số lượng lớn người hoặc động vật bị nhiễm tại một khu vực trong vòng một thời gian ngắn, thường là hai tuần hoặc ít hơn. Dịch bệnh truyền nhiễm thường được gây ra bởi một số yếu tố trong đó có một sự thay đổi trong sinh thái của số lượng vật chủ.

Nói chung, dịch bệnh xảy ra khi hệ miễn dịch vật chủ hoặc là một tác nhân gây bệnh mới xuất hiện hoặc một mầm bệnh mới nổi đột nhiên giảm xuống dưới đó được tìm thấy trong trạng thái cân bằng đặc hữu và ngưỡng truyền được vượt quá. Một dịch bệnh có thể được giới hạn trong một không gian. Tuy nhiên, nếu nó lây lan sang các quốc gia hoặc châu lục khác và ảnh hưởng đến số lượng lớn người dân người dân hay động vật mắc bệnh, nó có thể được gọi là một đại dịch. Khái niệm, nguyên nhân, đặc điểm, phân loại và hậu quả của rủi ro dịch bệnh trong chăn nuôi * Khái niệm rủi ro dịch bệnh trong chăn nuôi Rủi ro do dịch bệnh là một trong những rủi ro có ảnh hưởng tồi tệ nhất đến hoạt động chăn nuôi gia súc, mà ảnh hưởng lớn nhất là đối với chăn nuôi; nó cũng là một loại rủi ro có xác suất xảy ra rất lớn, từ những người chăn nuôi nhỏ đến những trang trại quy mô lớn.

Khi dịch bệnh bùng phát sẽ gây ra thiệt hại lớn về kinh tế cho người chăn nuôi, thậm chí gây ra mất trắng, có thể đưa người chăn nuôi đến tình trạng phá sản. Theo Ngô Quan Huân (2008) thì rủi ro do nhiều nguyên nhân gây ra nhưng dù là nguyên nhân gì thì khi xảy ra rủi ro thường gây cho con người những khó khăn trong cuộc sống như mất hoặc giảm thu nhập, phá hoại nhiều tài sản, làm ngừng trệ sản xuất và ảnh hưởng đến đời sống kinh tế xã hội nói chung. Trong nghiên cứu của chúng tôi chủ yếu là nhìn nhận rủi ro dịch bệnh 7 theo trường phái truyền thống, bởi vì với nông hộ thì họ quan niệm rủi ro dịch bệnh tức là sự không may, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của họ. * Nguyên nhân xảy ra dịch bệnh trong chăn nuôi gà thương phẩm - Do con giống kém chất lượng, trong quá trình nuôi dưỡng, vật nuôi sinh trưởng chậm, giảm tỷ lệ sống, giảm năng suất đồng thời cũng là nguyên nhân làm giảm sức đề kháng của con giống chống lại dịch bệnh.

Một số cơ sở giống không tiêm phòng đầy đủ cho con bố mẹ nên những con giống khi mang về nuôi rất dễ nhiễm bệnh. Nguy hiểm hơn, con giống có thể đã nhiễm một số bệnh từ con bố mẹ nên trong quá trình nuôi dưỡng sẽ bùng phát thành dịch bệnh. - Do chuồng trại không đảm bảo: Chuồng nuôi xây dựng tạm bợ, không đảm bảo về diện tích cũng như độ thông thoáng, bị gió rét lùa trong mùa đông, nóng bức trong mùa hè, bị mưa hắt và không được tiêu độc khử trùng định kỳ. dẫn đến vật nuôi bị stress, giảm sức đề kháng và bị bệnh.

- Do thức ăn bị kém chất lượng: Thức ăn bị ôi thiu, nấm mốc, chứa các vi sinh vật gây bệnh, khi vật nuôi ăn vào sẽ làm tổn thương hệ tiêu hóa và làm vật nuôi nhiễm bệnh, tiêu chảy.