CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC RÈN KỸ NĂNG LÀM VIỆC NHÓM CHO HỌC SINH LỚP 2 QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM 1.1 Kỹ năng làm việc nhóm 1. Khái niệm kỹ năng và kỹ năng làm việc nhóm * Khái niệm kỹ năng Theo tác giả Thái Duy Tuyên: “Kỹ năng chính là sự ứng dụng kiến thức trong hoạt động” [24, 128]. Đối với mỗi kỹ năng sẽ bao gồm hệ thống các thao tác trí tuệ và thực hành, thực hiện một cách trọn vẹn hệ thống.
Thao tác này giúp đảm bảo đạt được các mục tiêu đã đề ra cho hoạt động. Đặc biệt sự thực hiện các kỹ năng sẽ luôn được kiểm tra thông qua ý thức. Điều này có nghĩa mỗi khi thực hiện bất kỳ một kỹ năng nào thì đều cần phải hướng tới mục đích nhất định. Trong cuốn giáo trình “Tâm lý học lao động”, tác giả Trần Trọng Thủy đã chỉ ra: “Kỹ năng là mặt kỹ thuật của hành động, con người nắm được cách hành động tức là có kỹ thuật, kỹ năng hành động”[23] Theo N.
Lêvitôv: “Kỹ năng là sự thực hiện có kết quả một động tác nào đó hay một hoạt động phức tạp hơn bằng cách lựa chọn và áp dụng những cách thức đúng đắn có tính đến những điều kiện nhất định”. Ông cho rằng những người có kỹ năng là những người phải nắm và vận dụng một cách đúng đắn về những cách thức hành động giúp cho việc thực hiện hành động đạt được hiệu quả, đồng thời nhấn mạnh con người có kỹ năng không chỉ đơn thuần nắm lý thuyết và hành động mà còn phải ứng dụng được vào thực tế [13]. Theo Đặng Thành Hưng: “Kỹ năng là một hành động được thực hiện tự giác dựa trên những tri thức về công việc, khả năng vận động và những điều kiện sinh học – tâm lý khác của các cá nhân (chủ thể có kỹ năng đó) như nhu cầu, tình cảm, ý chí, tính tích cực của cá nhân. để đạt được kết quả theo mục 12 đích, tiêu chí đã định hoặc mức độ thành công theo chuẩn hay quy định.
Mỗi quan điểm của các tác giả đều có những lí lẽ hợp lý. Như vậy, để thực hiện một hành động, con người cần phải có kiến thức về hành động đó, chẳng hạn như hiểu biết về mục đích, phương pháp và điều kiện để thực hiện hành động. Khi một người đã nắm vững những yếu tố này và hành động theo yêu cầu, điều đó có nghĩa là người đó có kỹ năng hành động. Tuy nhiên nếu con người chỉ biết vận dụng tri thức, kinh nghiệm đã có theo đúng yêu cầu đặt ra thôi thì chưa đủ để hành động có kết quả.
Khi con người đã biết một hành động có thể mang lại kết quả trong một điều kiện nào đó, thì với điều kiện khác cũng có thể mang lại kết quả tương tự. Việc vận dụng kiến thức, kinh nghiệm vào hành động thực tế và mang lại kết quả như mong muốn cho thấy năng lực của con người. Mặc dù có nhiều khái niệm liên quan đến kỹ năng, tuy nhiên dựa trên cơ sở những khái niệm của các tác giả chúng tôi cho rằng: “Kỹ năng là khả năng vận dụng các kiến thức, sự hiểu biết của con người vào việc thực hiện một công việc nào đó nhằm tạo ra kết quả mong đợi”. * Khái niệm kỹ năng làm việc nhóm Tác giả Vũ Dũng đã định nghĩa: “Nhóm là cộng đồng từ hai người trở lên, giữa các thành viên có chung lợi ích và mục đích, có sự tương tác và ảnh hưởng lẫn nhau trong quá trình hoạt động chung”.
“Làm việc nhóm” được thành lập để giải quyết và thực hiện công việc nào đó có mục tiêu rõ ràng mà một cá nhân không thể hoàn thành. Nếu những công việc đơn giản, có thể giải quyết bởi một cá nhân, không đòi hỏi phải phối hợp, không cần phối hợp nhiều kỹ năng thì không cần thiết tới thành lập nhóm. Kỹ năng làm việc nhóm là năng lực vận dụng có kết quả những tri thức về phương thức làm việc nhóm nhằm đạt được mục đích chung của nhóm (cả 13 mục đích riêng của mỗi học sinh) trong những điều kiện hoàn cảnh cụ thể mà nhóm học sinh có được dưới sự hướng dẫn của thầy cô giáo. Nói một cách khoa học thì “làm việc nhóm” là kỹ năng tương tác giữa các thành viên trong một nhóm, nhằm thúc đẩy hiệu quả công việc việc phát triển tiềm năng của tất cả các thành viên.
Vai trò của kỹ năng làm việc nhóm Kỹ năng làm việc nhóm đóng vai trò quan trọng trong giáo dục tiểu học hiện nay. Nhờ có kỹ năng này mà các em học tập hiệu quả hơn, tự tin tham gia vào các hoạt động trải nghiệm để khẳng định bản thân, các hoạt động giáo dục của nhà trường, gia đình và xã hội để từ đó giúp các em học sinh hướng tới giá trị sống tích cực, lòng khoan dung, đức độ, trí tuệ, sáng tạo. và hình thành phát triển các kỹ năng mềm khác. Khi làm việc nhóm, từng thành viên phải luôn duy trì hoạt động giao tiếp với nhau.
Cụ thể là các thành viên trong nhóm đều phải dành thời gian để trao đổi, thảo luận các vấn đề cần giải quyết và thống nhất. Đó là những cơ hội để các thành viên chia sẻ thông tin, suy nghĩ từ đó giúp đỡ lẫn nhau khi gặp khó khăn trong công việc. Qua đó giúp mỗi học sinh cải thiện kỹ năng giao tiếp của mình. Bên cạnh đó, kỹ năng làm việc nhóm giúp học sinh rèn tính kỷ luật bởi khi làm việc chung với nhiều người chắc chắn sẽ không thoải mái, tự do như khi làm việc cá nhân, từng thành viên phải biết tôn trọng những quy định chung cũng như hoàn thành đúng yêu cầu, tiến độ và mục đích công việc chung của nhóm.
Từ đó rèn cho mỗi học sinh tính kỷ luật và thái độ nghiêm túc thực hiện nhiệm vụ học tập. Một trong những vai trò quan trọng khác của làm việc nhóm là thúc đẩy sự sáng tạo và đưa ra cách giải quyết đúng đắn nhất cho mỗi nhiệm vụ đã đặt ra. Những ý tưởng sáng tạo, độc đáo và hoàn chỉnh thường được tạo nên bởi sự đóng góp ý kiến nhận xét của nhiều cá nhân. Chính vì vậy khi đưa ra một ý tưởng mới thì cần đặt chúng dưới sự nhìn nhận khách quan từ nhiều góc độ, 14 đó chính là lúc các thành viên trong nhóm đưa ra quan điểm, cách nhìn nhận của cá nhân để từ đó hoàn thiện ý tưởng một cách hoàn chỉnh nhất.
Tóm lại, với HS tiểu học bên cạnh việc cung cấp vốn tri thức để làm hành trang cho các em bước vào xã hội – thế giới của các mối quan hệ thì việc rèn các kỹ năng làm việc nhóm để tự tin hòa nhập cộng đồng là vô cùng quan trọng. Các thành tố của kỹ năng làm việc nhóm Kĩ năng làm việc nhóm bao gồm 8 kĩ năng cơ bản: Kỹ năng tạo lập nhóm: Học sinh cần có kế hoạch làm việc nhóm một cách cụ thể, hợp lý: thứ tự, nội dung công việc, thời gian thực hiện công việc đó. Điều này rất quan trọng bởi khi có một kế hoạch hợp lý thì kết quả làm việc nhóm sẽ luôn đạt hiệu quả cao. Kỹ năng xây dựng nội quy nhóm: Một nhóm được thành lập dù lớn hay nhỏ thì đều phải cần đặt ra những nguyên tắc chung để mọi thành viên trong nhóm tuân theo và lấy đó là động lực để hoàn thành nhiệm vụ Kỹ năng phân chia nhiệm vụ cho từng thành viên trong nhóm: Khi phân chia công việc rõ ràng phù hợp với năng lực của mỗi thành viên thì bản thân họ sẽ ý thức được vai trò của mình và từ đó có trách nhiệm hoàn thành công việc được giao.
Ngược lại nếu không phân công công việc rõ ràng, hợp lý thì sẽ có tác động xấu đến kết quả công việc, thực hiện nhiệm vụ chung của nhóm. Kỹ năng thảo luận trao đổi: Đây được coi là khâu quan trọng nhất trong việc thiết kế nhóm làm việc. Sự thành bại của nhóm chính là ở bước thảo luận trao đổi về nội dung phù hợp với nhiệm vụ của nhóm và có đạt được kết quả cuối cùng hay không. Kỹ năng này vô cùng quan trọng khi làm việc trong nhóm.
Quá trình thảo luận, trao đổi đòi hỏi các thành viên phải có tư duy và tinh thần xây dựng ý tưởng cho nhóm. Thông qua các cuộc thảo luận và trao đổi có thể nhận biết được cách giải quyết vấn đề, quan điểm riêng và mức độ ảnh hưởng lẫn nhau của từng thành viên. Kỹ năng thảo luận, trao đổi không 15 chỉ giúp các thành viên thống nhất được cách giải quyết vấn đề mà còn giúp học hỏi lẫn nhau và giúp nhau cùng phát triển. Kỹ năng đọc và tìm hiểu tài liệu: Để giải quyết được bài tập nhóm người đọc phải tìm tòi kiến thức qua các tài liệu nên kỹ năng đọc và tìm hiểu tài liệu là rất cần thiết khi làm việc nhóm bởi các tài liệu chứa đựng lượng thông tin phong phú và đa dạng.
Kỹ năng này giúp học sinh nhanh chóng tìm được lời giải đáp cho vấn đề. Kỹ năng chia sẻ trách nhiệm, giúp đỡ các thành viên nhóm gặp khó khăn: Các thành viên trong nhóm phải biết giúp đỡ nhau và biết cách tiếp nhận sự giúp đỡ; Sự trợ giúp làm tăng cường khả năng của các cá nhân, tạo mối liên kết giữa các thành viên trong nhóm. Được làm việc trong bầu không khí vui vẻ, cởi mở đoàn kết thì hiệu quả công việc chắc chắn được nâng cao. Để làm được điều đó mỗi thành viên trong nhóm cần phải chia sẻ trách nhiệm và giúp đỡ nhau khi gặp khó khăn.
Kỹ năng giải quyết xung đột: Xung đột là vấn đề thường xảy ra trong các nhóm làm việc. Lý do của xung đột xuất phát từ sự khác biệt về trình độ, năng lực, kinh nghiệm, nền tảng văn hóa, hay bất đồng về quan điểm, quyền lợi, trách nhiệm. Xung đột có thể tạo động lực, nhưng cũng có thể là nhân tố phá hoại hoạt động nhóm. Chính vì vậy, để đảm bảo cho hoạt động nhóm diễn ra thuận chiều, cần nhanh chóng và tích cực giải quyết xung đột.
Tránh việc đẩy những xung đột nhỏ lên thành xung đột lớn, hoặc phát sinh thêm những xung đột mới. Cách giải quyết xung đột tốt nhất là tất cả các thành viên đều “gặp nhau ở điểm giữa”. Chia sẻ và thông cảm với nhau vì một mục tiêu chung. Không tìm cách xoáy sâu vào điểm khác biệt.
Kỹ năng đánh giá kết quả làm việc nhóm: Kỹ năng này bao gồm việc xác định các tiêu chí đánh giá, quan sát và đưa ra nhận xét.