Luận văn thạc sĩ giáo dục học hình thành năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh bằng phương pháp đóng vai qua dạy học các văn bản văn học dân gian ở chương trình ngữ văn 6 trung học cơ sở

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phương pháp đóng vai trong dạy học văn học dân gian, phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh lớp 6.

• Tác giả: Lê Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Trần Hữu Phong
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Giáo dục
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Giao Tiếp Và Hợp Tác Cho Học Sinh Qua Phương Pháp Đóng Vai Trong Dạy Học Văn Học Dân Gian Lớp 6
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG - SƠ ĐỒ - BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
• Các công trình nghiên cứu về dạy học đọc hiểu và dạy học đọc hiểu theo định hướng phát triển năng lực
• Những công trình nghiên cứu về dạy học văn học dân gian và dạy học văn học dân gian theo định hướng phát triển năng lực
• Những công trình bàn về việc sử dụng phương pháp đóng vai vào dạy học Ngữ văn
• MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
• NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• Đối tượng nghiên cứu
• Phạm vi nghiên cứu
• PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• Phương pháp phân tích, tổng hợp, nghiên cứu trường hợp
• Phương pháp điều tra, khảo sát
• Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• Phương pháp thống kê
• DỰ KIẾN ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN
• Về lý luận
• Về thực tiễn
• CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC HÌNH THÀNH NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC CHO HỌC SINH BẰNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI QUA DẠY HỌC CÁC VĂN BẢN VĂN HỌC DÂN GIAN Ở CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN LỚP 6 BẬC THCS
• 1.1. Những vấn đề chung về năng lực và đổi mới chương trình sách giáo khoa bộ môn Ngữ Văn ở bậc trung học cơ sở theo định hướng phát triển năng lực
• 1.2. Tiêu chí đánh giá về năng lực giao tiếp và hợp tác của học sinh lớp 6
• 1.3. Đặc điểm tâm lí lứa tuổi học sinh lớp 6 với việc phát triển năng lực giao tiếp và hợp tác qua dạy học Ngữ văn
• 1.4. Những vấn đề chung về phương pháp đóng vai trong dạy học
• 1.5. CƠ SỞ THỰC TIỄN
• 1.5.1. Cấu trúc nội dung phần đọc hiểu văn học dân gian trong chương trình Ngữ văn 6 bậc Trung học cơ sở
• 1.5.2. Thực trạng dạy đọc hiểu các văn bản văn học dân gian bằng phương pháp đóng vai nhằm hình thành năng lực giao tiếp và hợp tác ở học sinh lớp 6 hiện nay
• 2. CHƯƠNG 2: CÁCH THỨC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU CÁC VĂN BẢN VĂN HỌC DÂN GIAN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC CHO HỌC SINH LỚP 6 BẬC TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 2.1. ĐỊNH HƯỚNG HÌNH THÀNH NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC CHO HỌC SINH LỚP 6 QUA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU VĂN BẢN VĂN HỌC DÂN GIAN
• 2.1.1. Hình thành năng lực giao tiếp và hợp tác qua dạy văn học dân gian bằng phương pháp đóng vai phải bảo đảm thực hiện mục tiêu dạy học văn học dân gian lớp 6 bậc trung học cơ sở
• 2.1.2. Hình thành năng lực giao tiếp và hợp tác qua dạy học văn học dân gian bằng phương pháp đóng vai phải đảm bảo tính đặc thù của nội dung dạy học các văn bản văn học dân gian trong chương trình Ngữ văn 6 bậc trung học cơ sở
• 2.1.3. Hình thành năng lực giao tiếp và hợp tác qua dạy học văn học dân gian bằng phương pháp đóng vai phải hướng tới tích cực hóa người học, hình thành năng lực, phẩm chất cho người học
• 2.2. MỘT SỐ CÁCH THỨC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI TRONG DẠY HỌC ĐỌC HIỂU CÁC VĂN BẢN VĂN HỌC DÂN GIAN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIAO TIẾP VÀ HỢP TÁC CHO HỌC SINH LỚP 6 BẬC TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 2.2.1. Sử dụng phương pháp đóng vai qua hoạt động đọc diễn cảm để tạo hứng thú giao tiếp và hợp tác
• 2.2.2. Sử dụng phương pháp đóng vai trong hoạt động hợp tác nhóm chiếm lĩnh chiều sâu văn bản với việc tăng cường mức độ giao tiếp và hợp tác
• 2.2.3. Sử dụng phương pháp đóng vai trong hoạt động trải nghiệm để hoàn thiện năng lực giao tiếp và hợp tác
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ CỦA THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1.1. Mục đích của thực nghiệm sư phạm
• 3.1.2. Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. ĐỐI TƯỢNG VÀ NỘI DUNG THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.2.1. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.2.2. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP THỰC NGHIỆM
• 3.3.1. Chọn mẫu thực nghiệm
• 3.3.2. Quan sát giờ học
• 3.3.3. Kiểm tra, đánh giá
• 3.4. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.4.1. Đánh giá định tính
• 3.4.1.1. Đánh giá về năng lực
• 3.4.2. Đánh giá định lượng
• 3.4.2.1. Các tham số sử dụng
• 3.4.2.2. Kiểm định giả thuyết thống kê
• 3.5. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: PHIẾU HỎI Ý KIẾN GIÁO VIÊN
• PHỤ LỤC 2: PHIẾU HỎI Ý KIẾN HỌC SINH
• PHỤ LỤC 3: GIÁO ÁN THỰC NGHIỆM

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc hình thành năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh

Năng lực giao tiếp và hợp tác là những yếu tố quan trọng trong quá trình giáo dục hiện đại. Việc hình thành những năng lực này cho học sinh thông qua phương pháp đóng vai trong dạy học văn học dân gian lớp 6 không chỉ giúp học sinh phát triển kỹ năng giao tiếp mà còn tạo cơ hội cho các em thực hành và trải nghiệm thực tế. Theo nghiên cứu, năng lực giao tiếp được định nghĩa là khả năng tương tác hiệu quả với người khác, trong khi năng lực hợp tác liên quan đến khả năng làm việc nhóm và chia sẻ ý tưởng. Việc áp dụng phương pháp đóng vai trong giảng dạy giúp học sinh không chỉ hiểu sâu hơn về nội dung văn học mà còn phát triển các kỹ năng xã hội cần thiết. "Học sinh sẽ trở thành những người tham gia tích cực trong quá trình học tập, từ đó nâng cao khả năng giao tiếp và hợp tác của mình".

1.1. Khái niệm và vai trò của năng lực giao tiếp và hợp tác

Năng lực giao tiếp và hợp tác không chỉ là những kỹ năng cần thiết trong học tập mà còn trong cuộc sống hàng ngày. Năng lực giao tiếp giúp học sinh diễn đạt ý tưởng, cảm xúc và quan điểm của mình một cách rõ ràng và hiệu quả. Năng lực hợp tác cho phép học sinh làm việc cùng nhau để đạt được mục tiêu chung. Việc phát triển những năng lực này thông qua phương pháp đóng vai trong dạy học văn học dân gian sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong giao tiếp và có khả năng làm việc nhóm tốt hơn. "Năng lực giao tiếp và hợp tác là nền tảng cho sự thành công trong mọi lĩnh vực của cuộc sống".

1.2. Phương pháp đóng vai trong dạy học

Phương pháp đóng vai là một trong những phương pháp dạy học tích cực, giúp học sinh tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động. Qua việc hóa thân vào các nhân vật trong văn học dân gian, học sinh không chỉ hiểu rõ hơn về nội dung tác phẩm mà còn rèn luyện được khả năng giao tiếp và hợp tác. Phương pháp này khuyến khích học sinh thể hiện cảm xúc, suy nghĩ và quan điểm của mình, từ đó tạo ra một môi trường học tập tích cực và sáng tạo. "Đóng vai không chỉ là một hoạt động học tập mà còn là một cách để học sinh khám phá bản thân và thế giới xung quanh".

II. Cách thức sử dụng phương pháp đóng vai trong dạy học

Việc áp dụng phương pháp đóng vai trong dạy học văn học dân gian lớp 6 cần được thực hiện một cách có hệ thống và khoa học. Đầu tiên, giáo viên cần lựa chọn các tác phẩm văn học phù hợp với lứa tuổi và khả năng của học sinh. Sau đó, giáo viên hướng dẫn học sinh phân tích nhân vật, bối cảnh và các tình huống trong tác phẩm để các em có thể nhập vai một cách tự nhiên. Việc tổ chức các buổi thảo luận nhóm sau khi thực hiện đóng vai cũng rất quan trọng, giúp học sinh chia sẻ cảm nhận và học hỏi từ nhau. "Sự tương tác giữa các học sinh trong quá trình thảo luận sẽ làm phong phú thêm trải nghiệm học tập của các em".

2.1. Lựa chọn tác phẩm văn học

Lựa chọn tác phẩm văn học dân gian phù hợp là bước đầu tiên và quan trọng trong việc áp dụng phương pháp đóng vai. Tác phẩm cần có nội dung phong phú, nhân vật đa dạng và tình huống hấp dẫn để thu hút sự chú ý của học sinh. Giáo viên có thể chọn các tác phẩm như 'Thạch Sanh', 'Tấm Cám' hay 'Sự tích cây vú sữa' để học sinh có thể dễ dàng hình dung và nhập vai. "Tác phẩm văn học không chỉ là nguồn kiến thức mà còn là cầu nối giúp học sinh hiểu hơn về văn hóa và truyền thống dân tộc".

2.2. Hướng dẫn học sinh nhập vai

Hướng dẫn học sinh nhập vai là một phần quan trọng trong quá trình dạy học. Giáo viên cần tạo điều kiện cho học sinh tự do thể hiện bản thân, khuyến khích các em sáng tạo và diễn đạt cảm xúc của nhân vật một cách chân thực. Việc này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về nhân vật mà còn rèn luyện khả năng giao tiếp và hợp tác. "Khi học sinh cảm thấy thoải mái và tự tin, họ sẽ dễ dàng thể hiện bản thân và học hỏi từ những người xung quanh".

III. Thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm sư phạm là bước quan trọng để kiểm chứng hiệu quả của phương pháp đóng vai trong việc nâng cao năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh. Qua việc tổ chức các buổi học thực nghiệm, giáo viên có thể đánh giá sự tiến bộ của học sinh trong việc giao tiếp và hợp tác. Kết quả thực nghiệm cho thấy học sinh tham gia vào các hoạt động đóng vai có sự cải thiện rõ rệt về kỹ năng giao tiếp và khả năng làm việc nhóm. "Thực nghiệm sư phạm không chỉ giúp giáo viên điều chỉnh phương pháp dạy học mà còn tạo cơ hội cho học sinh phát triển toàn diện".

3.1. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm

Mục đích của thực nghiệm sư phạm là đánh giá hiệu quả của phương pháp đóng vai trong việc nâng cao năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh. Nhiệm vụ của thực nghiệm bao gồm việc thu thập dữ liệu từ các buổi học, phân tích kết quả và đưa ra những điều chỉnh cần thiết để cải thiện phương pháp dạy học. "Thực nghiệm sư phạm là một quá trình liên tục, giúp giáo viên hoàn thiện kỹ năng giảng dạy và nâng cao chất lượng giáo dục".

3.2. Kết quả thực nghiệm

Kết quả thực nghiệm cho thấy học sinh tham gia vào các hoạt động đóng vai có sự cải thiện rõ rệt về kỹ năng giao tiếp và khả năng làm việc nhóm. Học sinh không chỉ tự tin hơn khi giao tiếp mà còn biết lắng nghe và tôn trọng ý kiến của người khác. Điều này cho thấy phương pháp đóng vai có tác động tích cực đến việc hình thành năng lực giao tiếp và hợp tác cho học sinh. "Kết quả thực nghiệm là minh chứng cho hiệu quả của phương pháp dạy học tích cực trong giáo dục hiện đại".

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh chuyển đổi giáo dục theo định hướng của Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 và Chương trình Giáo dục phổ thông năm 2018, ngành giáo dục Việt Nam đã đặt ra mục tiêu chuyển dịch 100% từ việc truyền thụ kiến thức thụ động sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực cho người học. Tuy nhiên, các khảo sát thực tế tại các trường trung học cơ sở chỉ ra rằng có khoảng 72,8% giáo viên vẫn duy trì phương pháp thuyết trình truyền thống, dẫn đến việc hơn 70% học sinh tiếp thu tác phẩm một cách thụ động, làm xói mòn cảm xúc thẩm mỹ và suy giảm năng lực biểu đạt của lứa tuổi từ 12 đến 14 tuổi.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu bắt nguồn từ thực trạng dạy học đọc hiểu văn bản văn học dân gian lớp 6 còn mang tính áp đặt, thiếu không gian tương tác nhóm và chưa chú trọng bồi dưỡng kỹ năng mềm cho học sinh. Mục tiêu cụ thể của luận văn là xây dựng hệ thống biện pháp sư phạm ứng dụng phương pháp đóng vai vào dạy học 19 tiết văn bản văn học dân gian trong chương trình Ngữ văn 6, từ đó nâng cao rõ rệt năng lực giao tiếp và năng lực hợp tác.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai chuyên sâu về mặt lý luận đối với thể loại truyện dân gian tự sự và tiến hành khảo sát thực tiễn, thực nghiệm sư phạm trong năm 2019 tại Trường Trung học cơ sở Nguyễn Chí Thanh, huyện Đắk Mil, tỉnh Đắk Nông với mẫu khảo sát gồm 22 giáo viên cùng 144 học sinh khối 6. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp giải pháp sư phạm thực chứng giúp gia tăng trên 25% tỷ lệ học sinh đạt mức độ tốt về năng lực điều hòa cảm xúc, giải quyết xung đột nhóm và trình bày quan điểm cá nhân một cách tự tin.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên sự giao thoa của hai hệ thống lý thuyết sư phạm và tâm lý học hiện đại. Thứ nhất là lý thuyết phát triển năng lực theo Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể, định nghĩa năng lực là tổ hợp các thuộc tính tâm lý cá nhân được hình thành qua rèn luyện, trong đó năng lực giao tiếp và hợp tác đóng vai trò là năng lực cốt lõi xuyên suốt mọi hoạt động giáo dục. Thứ hai là mô hình dạy học đóng vai RAFT bao gồm 4 thành tố cốt lõi: Role (Vai diễn), Audience (Khán giả), Format (Định dạng thể hiện), Topic (Chủ đề tương tác) có nguồn gốc từ nền giáo dục Hoa Kỳ, kết hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi 12 đến 14 tuổi vốn có nhu cầu khẳng định bản thân và mở rộng quan hệ xã hội.

Hệ thống khái niệm nền tảng trong luận văn bao gồm: năng lực giao tiếp ngôn ngữ, năng lực hợp tác nhóm, phương pháp đóng vai mô phỏng tình huống kịch và đọc hiểu văn bản tự sự dân gian gồm truyền thuyết, cổ tích, ngụ ngôn, truyện cười. Cơ sở đo lường của nghiên cứu vận dụng thang đánh giá chuẩn hóa gồm 3 mức độ (Mức 1: Chưa đạt, Mức 2: Đạt, Mức 3: Tốt) dựa trên bảng tiêu chí với điểm tối đa M = 30 điểm. Quy ước đánh giá xác định học sinh đạt mức Tốt khi tổng điểm đạt trên 80% và không có tiêu chí nào dưới 3 điểm; đạt mức Khá khi điểm số đạt từ 60% đến 80%; đạt mức Trung bình khi điểm số từ 40% đến dưới 60%; và mức Thấp khi điểm số dưới 40%.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp đa chiều được thu thập thông qua khảo sát thực trạng, quan sát lớp học và chấm điểm bài kiểm tra thực nghiệm. Quy mô cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 22 giáo viên Ngữ văn thuộc các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Đắk Mil và 144 học sinh khối lớp 6 tại Trường Trung học cơ sở Nguyễn Chí Thanh. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu thuận tiện kết hợp chọn mẫu phân tầng có chủ đích, chia thành nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng tương đồng về năng lực học tập ban đầu để kiểm soát sai số ngẫu nhiên.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định lượng kết hợp định tính bắt nguồn từ yêu cầu kiểm chứng khách quan sự tiến bộ về năng lực hành vi và kết quả tiếp nhận văn bản của học sinh. Dữ liệu định lượng từ các bài kiểm tra được xử lý bằng các công cụ thống kê toán học chuyên dụng gồm: lập bảng phân phối tần suất, tần suất tích lũy, tính điểm trung bình cộng, phương sai, độ lệch chuẩn và kiểm định giả thuyết thống kê t-Student. Timeline nghiên cứu được thực hiện đồng bộ trong học kỳ 1 năm học 2018 - 2019 qua 14 tuần học chính khóa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng cho thấy 100% trong số 22 giáo viên khẳng định việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực là rất cần thiết, và 91% giáo viên đồng tình rằng dạy học năng lực là quá trình kiến tạo để học sinh tự tìm tòi, khám phá. Tuy nhiên, 86,3% giáo viên gặp trở ngại do sĩ số lớp học quá đông trên 40 học sinh và 100% giáo viên phản ánh thời lượng 1 đến 2 tiết cho mỗi tác phẩm là quá ngắn để tổ chức các hoạt động chuyên sâu. Bên cạnh đó, 68,1% giáo viên thừa nhận các bài kiểm tra định kỳ vẫn nặng về đánh giá viết trên giấy, gây khó khăn cho việc khuyến khích rèn luyện kỹ năng mềm.

Kết quả đánh giá định tính và năng lực hợp tác của học sinh qua phương pháp nghiên cứu trường hợp ghi nhận sự phân hóa rõ nét. Tại nhóm thực nghiệm áp dụng phương pháp đóng vai, tỷ lệ học sinh đạt năng lực hợp tác ở mức Tốt chiếm 48,6%, vượt trội 26,4% so với nhóm đối chứng chỉ đạt mức 22,2%. Tỷ lệ học sinh ở mức Trung bình và Thấp ở nhóm thực nghiệm chỉ còn 8,3%, trong khi ở nhóm đối chứng con số này chiếm tới 33,3%.

Đánh giá định lượng qua bài kiểm tra đọc hiểu kiến thức và kỹ năng cho thấy điểm số trung bình của nhóm thực nghiệm đạt 7,85 điểm, cao hơn đáng kể so với mức 6,42 điểm của nhóm đối chứng. Tỷ lệ bài kiểm tra đạt điểm Khá và Giỏi (từ 7,0 đến 10 điểm) ở nhóm thực nghiệm đạt 79,2%, trong khi nhóm đối chứng chỉ đạt 48,6%. Ngoài ra, khả năng tự tin giao tiếp trước tập thể lớp của học sinh nhóm thực nghiệm tăng mạnh, đạt 82,5% so với mức 41,7% trước thời điểm can thiệp sư phạm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến sự khác biệt trên là do phương pháp đóng vai đã cung cấp một môi trường diễn tập an toàn, đóng vai trò như liều vắc-xin tâm lý giúp học sinh giải tỏa áp lực đứng trước đám đông ở lứa tuổi 12 đến 14 tuổi. Khi được hóa thân vào các nhân vật như Thạch Sanh, Lạc Long Quân hay Em bé thông minh, học sinh không chỉ tái hiện cốt truyện mà còn học được kỹ năng định vị góc nhìn, tôn trọng sự khác biệt và điều hòa cảm xúc trong giao tiếp nhóm.

Dữ liệu thực nghiệm khi được mô tả qua đồ thị phân phối tần suất tích lũy cho thấy đường cong phân phối điểm của nhóm thực nghiệm luôn dịch chuyển lệch hẳn về phía bên phải, tập trung cao ở dải điểm 8 đến 10, phản ánh chất lượng tiếp thu vượt trội. Bảng tổng hợp tham số thống kê chỉ ra rằng độ lệch chuẩn của nhóm thực nghiệm đạt mức S = 1,12, thấp hơn so với S = 1,48 của nhóm đối chứng, chứng minh mức độ đồng đều và ổn định về năng lực của học sinh khi học tập qua trải nghiệm vai diễn.

So sánh với các công trình nghiên cứu của Phan Trọng Luận và Nguyễn Thanh Hùng về phương pháp đọc hiểu văn bản, kết quả của luận văn đã cụ thể hóa sinh động quan điểm chuyển từ tiếp nhận thụ động sang tiếp nhận kiến tạo. Việc kết hợp đóng vai không làm suy giảm thời gian phân tích tác phẩm mà ngược lại, giúp học sinh nắm bắt thi pháp thể loại truyện dân gian sâu sắc hơn thông qua ngôn ngữ đối thoại và hành động kịch.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình sư phạm 3 bước của phương pháp đóng vai (gồm: Giáo viên giao nhiệm vụ và chia nhóm; Các nhóm thảo luận chuẩn bị kịch bản; Trình diễn, nhận xét và tổng kết bài học) trong toàn bộ 19 tiết văn học dân gian lớp 6. Mục tiêu hướng tới là nâng cao tối thiểu 30% thời lượng tương tác chủ động của học sinh trong mỗi tiết học 45 phút, do giáo viên bộ môn Ngữ văn thực hiện định kỳ trong từng tuần dạy.

Thứ hai, thiết kế các chủ đề học tập tích hợp và sân khấu hóa văn học dân gian thành chuỗi dự án kéo dài từ 2 đến 4 tuần cho mỗi học kỳ. Giải pháp này nhằm mục tiêu đảm bảo 100% học sinh đều được luân phiên đảm nhận các vai trò diễn xuất, biên kịch hoặc điều phối kỹ thuật, do Ban giám hiệu nhà trường và Tổ chuyên môn Ngữ văn phối hợp triển khai.

Thứ ba, cải tiến hệ thống kiểm tra và đánh giá học sinh bằng cách áp dụng bảng tiêu chuẩn đánh giá hành vi (Rubrics) gồm 3 mức độ, kết hợp tỷ trọng 50% điểm đánh giá quá trình hoạt động nhóm với 50% điểm bài viết định kỳ. Mục tiêu là tạo động lực để hơn 85% học sinh tích cực tham gia tương tác, do các Phòng Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo thực hiện thí điểm trong khung thời gian 6 đến 12 tháng.

Thứ tư, tổ chức định kỳ các khóa tập huấn chuyên môn thời lượng 24 giờ về kỹ thuật ứng dụng mô hình RAFT và kỹ năng quản lý lớp học quy mô trên 40 học sinh. Mục tiêu giúp 100% cán bộ giáo viên làm chủ phương pháp điều phối thảo luận và kỹ năng giải quyết xung đột nhóm, do Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì tổ chức hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm giáo viên dạy môn Ngữ văn cấp trung học cơ sở: Khai thác trọn vẹn 3 quy trình đóng vai chi tiết, hệ thống giáo án thực nghiệm mẫu và bộ câu hỏi kích thích tư duy cho 19 tiết văn học dân gian lớp 6 nhằm làm mới phương pháp giảng dạy trên lớp.

Nhóm cán bộ quản lý giáo dục và chuyên viên phụ trách chuyên môn: Tham khảo bộ dữ liệu thực chứng từ 144 học sinh và 22 giáo viên để xây dựng kế hoạch phân bổ thời lượng chương trình hợp lý, đồng thời cải tiến quy chế đánh giá năng lực học sinh phù hợp với tinh thần đổi mới giáo dục.

Nhóm học viên cao học và các nhà nghiên cứu phương pháp dạy học: Sử dụng hệ thống lý luận về mô hình RAFT, các bảng tiêu chí đánh giá năng lực 3 mức độ và quy trình xử lý thống kê toán học bằng kiểm định t-Student làm tài liệu tham khảo cho các đề tài khoa học giáo dục liên quan.

Nhóm sinh viên chuyên ngành Sư phạm Ngữ văn: Tiếp cận các kịch bản sư phạm thực tế, kỹ thuật xử lý tình huống lớp học đông trên 40 học sinh để trau dồi kỹ năng sư phạm trước các đợt thực tập giảng dạy kéo dài từ 8 đến 10 tuần tại các trường phổ thông.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp đóng vai có làm mất nhiều thời gian của tiết học 45 phút không? Hoàn toàn không nếu giáo viên áp dụng quy trình chuẩn hóa. Thời gian trình diễn trên lớp chỉ kéo dài từ 7 đến 10 phút, dành 15 phút cho việc thảo luận và đúc kết bài học. Phần chuẩn bị kịch bản và phân vai được 144 học sinh thực hiện trước tại nhà thông qua hoạt động nhóm, giúp tiết kiệm 100% thời gian dàn dựng trong giờ chính khóa.

Làm thế nào để thu hút những học sinh nhút nhát tham gia vào hoạt động đóng vai? Giáo viên áp dụng phương pháp phân công linh hoạt theo năng lực, giao cho học sinh rụt rè các vai diễn ít thoại hoặc các nhiệm vụ chuẩn bị đạo cụ, hóa trang trong nhóm 4 đến 6 người. Môi trường tương tác an toàn và sự động viên từ bạn bè giúp hơn 80% học sinh nhút nhát tự tin phát biểu sau 3 đến 4 tuần học.

Mô hình RAFT được triển khai cụ thể như thế nào trong giờ học Ngữ văn 6? Mô hình định hướng học sinh xác lập 4 yếu tố: Role (hóa thân thành Thạch Sanh hoặc Lý Thông), Audience (khán giả là các bạn cùng lớp), Format (tiểu phẩm kịch hoặc thư tâm sự) và Topic (bày tỏ quan điểm về lòng nhân ái). Kỹ thuật này giúp học sinh tiếp cận tác phẩm tự sự dân gian đa chiều và tự nhiên suốt 19 tiết học.

Hệ thống tiêu chí đánh giá năng lực giao tiếp và hợp tác trong luận văn gồm những gì? Hệ thống gồm 2 bảng tiêu chí với 3 mức độ chi tiết (Mức 1: Chưa đạt, Mức 2: Đạt, Mức 3: Tốt), đo lường 4 thành tố giao tiếp và 10 thành tố hợp tác như: xác định mục tiêu, lắng nghe, phản hồi, giải quyết xung đột và tự chịu trách nhiệm. Tổng điểm trên 80% tối đa phản ánh mức độ Tốt của người học.

Phương pháp đóng vai có phù hợp với lớp học có sĩ số đông trên 40 học sinh không? Phương pháp hoàn toàn khả thi khi giáo viên chia lớp thành các nhóm nhỏ từ 6 đến 8 học sinh và phân tầng nhiệm vụ rõ ràng. Dù 86,3% giáo viên lo ngại sĩ số đông, kết quả thực nghiệm tại lớp học 42 học sinh đã chứng minh 100% học sinh đều được phân công nhiệm vụ và tham gia tích cực.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa vững chắc cơ sở lý luận về năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác và phương pháp đóng vai mô phỏng kịch trong dạy học văn bản văn học dân gian.
• Khảo sát thực trạng chỉ ra các điểm nghẽn thực tế từ 22 giáo viên và 144 học sinh, đặc biệt là rào cản sĩ số trên 40 học sinh và giới hạn thời gian tiết học.
• Đề xuất thành công quy trình sư phạm 3 bước ứng dụng mô hình RAFT vào toàn bộ 19 tiết truyện dân gian thuộc chương trình Ngữ văn 6.
• Kết quả thực nghiệm khẳng định tính ưu việt của giải pháp khi nâng điểm trung bình từ 6,42 lên 7,85 điểm và gia tăng 26,4% tỷ lệ học sinh đạt năng lực hợp tác loại Tốt.
• Cung cấp bộ công cụ Rubrics đánh giá năng lực chuẩn hóa gồm 3 mức độ, sẵn sàng chuyển giao cho các cơ sở giáo dục phổ thông.

Lộ trình tiếp theo dự kiến triển khai mở rộng mô hình đóng vai cho toàn bộ khối lớp thuộc cấp trung học cơ sở trong khung thời gian 12 tháng tới. Các cơ sở giáo dục và giáo viên Ngữ văn hãy chủ động áp dụng quy trình đóng vai để biến mỗi tiết đọc hiểu thành một không gian trải nghiệm nhân văn, kích hoạt tư duy sáng tạo và phát triển toàn diện năng lực thế hệ trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỀN CỦA VIỆC HÌNH THÀNH NẴNG LỰC GIÁO TIẾP VÀ HỢP TÁC CHO HỌC SINH BẰNG PHƯƠNG PHÁP ĐÓNG VAI QUA DẠY HỌC CÁC VĂN BẢN VĂN HỌC DAN GIAN Ở CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN LỚP 6 BẬC THCS 1. Những vấn đề chung về năng lực và đỗi mới chương trình sách giáo khoa bộ môn Ngữ Văn ở bậc trung học cơ sở theo định lurớng phát triển năng lực. Khai niệm và phân loại năng lực: Khai niệm năng lực Hiện nay chưa có thống kê chính thức, nhưng có trên 100 khái niệm năng lực từ các cá nhân đến các tổ chức giáo dục trong và ngoài nước.

kê một số khái niệm. Theo chương trình GDTH bang Québec, Canada: Nang lực là khá năng hành động hiệu quả bằng sự cố gắng dựa trên nhiều nguôn lực |9] Theo tai liệu tập huấn việc dạy học và kiểm tra, đánh giá theo theo định hướng phát triển năng lực của HS do Bộ giáo dục và Đảo tạo phát hành năm 2014: Năng lực là sự kết hợp một cách linh hoạt và có tô chức kiến thức, kỳ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân, nhằm đáp ứng hiệu quả một yêu cầu phức. hợp của hoạt động trong bói cánh nhất định[3] 'Còn chương trình giáo dục tổng thể của Bộ giáo dục khái niệm: *Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành và phát triển nhờ tô chất sẵn có và quá trình học tập rèn luyện, cho phép con người thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể".( BGD&ĐT(Dự án GREP)- Chương trình giáo dục tổng thê)[2] 20 Nhu vay, Nang lực là tổ hợp các thuộc tính tâm lý của cá nhân, được hình thành và phát triển trong một lĩnh vực hoạt động cụ thé. "Phân loại năng lực: Chương trình giáo dục phô thông tổng thể đề xuất 10 năng lực và năng lực được chia ra làm hai loại: năng lực chung - năng lực chuyên môn + Năng lực chung: Năng lực chung (general competency), hay năng lực cốt lõi (key competency), hay năng lực xuyên chương trình (cross curriculum competency) là các năng lực thiết yếu nhất cho tất cả các môn học và hoạt động.

giáo dục góp phần hình thành, phát triển năng lực tự chủ, tự học, năng lực giao tiếp. và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, để người họcđảm báo thành công trong học tập và trong cuộc sống. + Năng lực chuyên môn: là năng lực được hình thành, phát triển chủ yếu thông qua một số môn học và hoạt động giáo dục nhất định: năng lực ngôn ngữ, tính toán, tìm hiểu tự nhiên vả xã hội, công nghệ, tin học, thâm mỹ, thể chất. + Bên cạnh việc hình thành, phát triển các năng lực cốt lõi, năng lực chuyên.

môn, chương trình tổng thể còn hướng bồi dưỡng năng lực đặc biệt (năng khiếu) của học sinh. Các năng lực đặc biệt sẽ được nêu ở chương trình các môn học và hoạt động trải nghiệm sáng tạo. ‘Ching ta có thể ghi nhớ theo mô hình sau: Chương trình giáo dục phổ thông chương trình tổng thể công bố vào năm. 2018 đề ra các năng lực cần có khi học Ngữ văn như sau: + Năng lực ngôn ngữ: là năng lực sử dụng tiếng nói và chữ viết trong giao.

tiếp, thể hiện ở các kĩ năng đọc, viết, nói và nghe. Đây là biểu hiện rõ nhất của năng. lực giao tiếp. + Nang lye vn học: là khả năng tiếp nhận và tạo lập văn bản văn học.

“Các năng lực trên giúp học sinh nhận biết được ngôn ngữ vừa là phương tiện giao tiếp quan trọng vừa là phương tiện tư duy của con người, cũng là công cụ để học tốt tất cả các môn học. Theo xu hướng hiện nay, định hướng năng lực sẽ chuyển nền giáo dục chú trọng mục tiêu truyền thụ kiến thức một chiều hiện nay sang nền giáo dục chú trọng. hình thành, phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học; Chuyển nên giáo dục nặng về ứng thí, chuộng hư danh sang nên giáo dục thực học và thực nghiệp; Chuyển nền giáo dục nặng về dạy chữ sang nền giáo dục chú trọng cả dạy chữ, dạy. nghề và dạy người; Hoàn thiện hệ thống giáo dục theo hướng mở, linh hoạt, đáp ứng nhu cầu học tập suốt đời của người dân và yêu cầu xây dựng xã hội học tập; 'Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, tiếp thu tinh hoa văn hoá, khoa học giáo dục.

của nhân loại trên cơ sở giữ gìn và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc, phát triển bền vững nền giáo dục nước nhà. Hệ thống năng lực phẩm chất cần hình thành cho học sinh và vị thể của năng lực giao tiếp và hợp tác Khái niệm và vị thế của năng lực giao tiếp: Khái niệm giao tiếp: Các nhà khoa học đã đưa ra khá nhiều định nghĩa về giao tiếp. Giao tiếp là môi quan hệ qua lại giữa con người với con người, thể hiện sự tiếp xúc tâm lý giữa người với người, thông qua đó mà con người trao đổi với nhau về thông tin, về cảm xúc, tr giác lẫn nhau, ảnh hưởng tác động qua lại với nhau. Hay nói cách khác giao tiếp là khả năng sử dụng các quy tắc của hệ thống ngôn ngữ để chuyển tải, trao đôi thông tin về các phương diện của đời sống xã hội, 2 trong từng cảnh, ngữ cảnh cụ thể, nhằm đạt đến một mục đích nhất định trong việc thiết lập mối quan hệ giữ con người với nhau trong xã hội.

Trong hoạt động giao tiếp, mối quan hệ giao tiếp giữa con người với con người có thể xây ra với các hình thức sau đây: Giao tiếp giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với nhóm, giao tiếp giữa nhóm với nhóm, giữa nhóm với công đồng và buộc phải tuân theo quy tắc cơ bản nhằm đạt được mục tiêu giao tiếp Nguyên tắc giao tiếp cơ bản: + Tôn trọng nhân cách của đối tượng giao tiếp: Tôn trọng, niềm nở, ân cần, biết lắng nghe khi giao tiếp. + Có thiện ý trong giao tiếp: luôn mong muốn đem lại điều tốt đẹp cho người mag mình giao tiếp. Thiện ý được biểu hiện như cái “ tâm”, “tính thiện”, “ lòng. của con người.

+ Đồng cảm trong giao tiếp: Cùng có chung cảm xúc, cảm nghĩ giữa các. nhân vật trong quá trình giao tiếp. Để có được sự đồng cảm, mỗi người phải biết đặt mình vào vị trí của người khác, vào hoàn cảnh, lứa tuổi của người khác để suy nghĩ, cảm thông với niềm vui, nỗi buồn của họ. “Trong cuộc sống của loài người, giao tiếp đóng vai trò hết sức quan trọng và được biểu hiện qua các chức năng.

Chức năng của giao tiếp: Chức năng thuần túy xã hội: Là các chức năng giao tiếp phục vụ cho nhu cầu. chung của xã hội hay của một nhóm người ( Chức năng thông tỉn, chức năng phối hợp) Chức năng tâm lý xã hội: Là các chức năng giao tiếp phục vụ cho các nhu cầu của từng thành viên của xã hội, đáp ứng nhu cầu quan hệ giữa bản thân với người khác (Chức năng cảm xúc, Chức năng nhận thức lẫn nhau, chức năng điều chỉnh hành vi, chức năng phố hợp hoạt động) + Biểu hiện: Giao tiếp giúp con người bày tỏ sở thích, khả năng, đặc điểm. tính cách, ưu nhược điểm của chính bản thân mình. 2 Chẳng hạn qua lời đối dap ngin gon cua Luom: “ Chau di lién lac/Vui lim chi a/G don mang cá/Thích hơn ở nha” đã bộc lộ Lượm là chú bé yêu nước, say mê công tác kháng chiến.

+ Giải trí : Giao tiếp cũng là một cách giải trí, giải tỏa những căn thẳng, bức bối trong lòng. Con người thường tìm đến nhau khi có những ưu phiền hay có. những niềm vui cần chia sẻ, tâm sự. + Hành đông: thông qua giao tiếp con người thúc đẩy nhau hành động.

Chẳng hạn khi A nói: “Ngày mai tôi sẽ mang sách cho cậu mượn” Thì A đã thực hiện một hành động “hứa hẹn” nên B cũng thực hiện một hành động * Chờ đợi”. Các chức năng trên vẫn thường được thực hiện đồng thời trong một cuộc. giao tiếp nhằm đạt được một mục đích giao tiếp nhất định. Hoạt động giao tiếp diễn ra nhờ sự tham gia của nhiều nhân tố giao tiếp như.

nhân vật giao tiếp, mục đích giao tiếp, nội dung giao tiếp, hoàn cảnh giao tiếp, phương tiện giao tiếp. Theo phương tiện giao tiếp + Giao tiếp vật chất : giao tiếp thông qua hành động với vật thể. Ví dụ: Thông qua đồ chơi người lớn giao tiếp với trẻ em, người ta tặng cho nhau những vật kỷ niệm để nhớ nhau, để gửi gắm, tình cảm, suy nghĩ cho nhau. +Giao tiếp bằng tín hiệu phi ngôn ngữ: Là giao tiếp bằng cử chỉ, điệu bộ, hành động, ánh mắt, nụ cười để biểu thị sự đồng tình hay phản đối.

+ Giao tiếp bằng ngôn ngữ: Là thông qua tiếng nói, chữ viết Theo khoảng cách giao tiếp: + Giao tiếp trực tiếp. + Giao tiếp gián tiếp: Được thực hiện qua phương tiện trung gian như thư từ, báo chí, điện thọai Theo quy cách giao tiếp : + Giao tiếp chính thức + Giao tiếp không chính thức. 4 Giao tiếp là điều kiện tồn tại của cá nhân và của xã hội loài người, nhu cầu giao tiếp là một trong những nhu cầu xã hội cơ bản xuất hiện sớm nhất của con người. Nhờ giao tiếp, con người gia nhập vào mối quan hệ xã hội, lĩnh hội nền văn hoá xã hội, quy tắc đạo đức, chuân mực xã hội, đồng thời nhận thức được chính bản thân mình, tự đối chiếu so sánh với người khác với chuẩn mực xã hội, tự đánh giá.

bản thân mình như một nhân cách để ình thành thái độ giá trị cảm xúc. Hay nói một cách khác đi, qua giao tiếp con người hình thành năng lực tự ý thức. Năng lực giao tiếp là sự phối hợp hợp lí các kĩ năng, thao tác, của chỉ,điệu bộ, hành vi ( hành vi ngôn ngữ) đảm bảo đạt kết quả trong quá trình giao tiếp của con người. Do vậy để có năng lực giao tiếp thì phải có kĩ năng giao tiếp như: + Kĩ năng định hướng giao tiếp: biểu hiện ở khả năng dựa vào sự biểu cảm, ngữ điệu, thanh điệu của ngôn ngữ, cử chỉ, động tác, thời điểm và không gian giao tiếp mà phán đoán chính xác về nhân cách, về vai trò giao tiếp của đối tượng và mỗi quan hệ giữa chủ thể đối tượng giao tiếp.

+ Kĩ năng định vị: là khả năng xây dựng mô hình nhân cách đối tượng giao tiếp đạt mức độ chính xác và tương đối ôn định dựa trên hoạt động nhận thức tích cực, nhằm đảm bảo sự đồng cảm giữa chủ thể và các đối tượng giao tiếp.