Luận Văn Thạc Sĩ Về Cơ Quan Nhân Quyền ASEAN và Chính Sách Pháp Luật Của Việt Nam

Luận văn thạc sĩ luật học nghiên cứu vnu ls việc thành lập cơ quan nhân quyền asean và chính sách pháp luật của việt nam, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Phạm Thị Thu Thủy
• Người hướng dẫn: Ts. Hoàng Ngọc Giao
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật quốc tế
• Đề tài: Việc Thành Lập Cơ Quan Nhân Quyền ASEAN Và Chính Sách Pháp Luật Của Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ PHÁP LÝ QUỐC TẾ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƯỜI VÀ THỰC TIỄN CÁC CƠ QUAN NHÂN QUYỀN THẾ GIỚI
• 1.1. Tổng quan về nhân quyền trong Luật quốc tế
• 1.2. Luật quốc tế về nhân quyền
• 1.3. Sự phát triển của Luật quốc tế về nhân quyền
• 1.4. Nội dung cơ bản của luật quốc tế về quyền con người
• 1.5. Khái quát chung về các cơ chế bảo vệ nhân quyền trên thế giới
• 1.5.1. Cơ chế nhân quyền LHQ
• 1.5.2. Cơ chế nhân quyền châu Âu
• 1.5.3. Cơ chế nhân quyền châu Mỹ
• 1.5.4. Cơ chế nhân quyền châu Phi
• 1.5.5. Các loại hình cơ quan nhân quyền
• 1.5.5.1. Ủy ban nhân quyền
• 1.5.5.2. Tòa án nhân quyền
• 1.5.6. Một số vấn đề chung rút ra từ việc nghiên cứu các cơ quan nhân quyền quốc tế
• 1.5.6.1. Chức năng và thẩm quyền
• 1.5.6.2. Cơ cấu tổ chức và thành viên
• 1.5.6.3. Về phương thức bảo đảm thực thi và hiệu quả hoạt động
• 2. CHƯƠNG 2: VẤN ĐỀ XÂY DỰNG CƠ QUAN NHÂN QUYỀN ASEAN VÀ CHÍNH SÁCH NHÂN QUYỀN CỦA VIỆT NAM
• 2.1. Khái quát về sự phát triển của ASEAN
• 2.2. Đặc thù của ASEAN
• 2.3. Sự thống nhất
• 2.4. Nhận thức và thực tiễn bảo vệ quyền con người tại các nước ASEAN
• 2.4.1. Nhận thức về bảo vệ quyền con người
• 2.4.2. Thực tiễn về bảo vệ quyền con người tại các nước ASEAN
• 2.5. Vấn đề bảo vệ quyền con người của ASEAN
• 2.6. Tình hình hợp tác về nhân quyền
• 2.7. Sự cần thiết phải có các cơ quan chuyên trách bảo vệ quyền con người tại ASEAN
• 2.8. Vị trí của vấn đề quyền con người trong Hiến chương ASEAN
• 2.9. Việt Nam và vấn đề xây dựng Cơ quan nhân quyền ASEAN
• 2.10. Chính sách chung của Việt Nam về bảo vệ quyền con người
• 2.11. Hợp tác quốc tế bảo vệ quyền con người của Việt Nam
• 2.12. Về hợp tác nhân quyền của Việt Nam trong ASEAN
• 3. CHƯƠNG 3: CƠ QUAN NHÂN QUYỀN ASEAN: PHƯƠNG THỨC ĐẢM BẢO HOẠT ĐỘNG, XU HƯỚNG HOÀN THIỆN VÀ CÔNG TÁC CHUẨN BỊ CỦA VIỆT NAM
• 3.1. Cơ quan nhân quyền ASEAN
• 3.2. Mục đích của AICHR
• 3.3. Nguyên tắc hoạt động
• 3.4. Chức năng và nhiệm vụ
• 3.5. Cơ cấu tổ chức
• 3.6. Thách thức đối với AICHR
• 3.7. Kiến nghị phương thức đảm bảo thực thi và hoạt động hiệu quả cho AICHR
• 3.8. Vấn đề soạn thảo Công ước nhân quyền ASEAN
• 3.9. Chức năng của các tiểu ban chuyên trách
• 3.9.1. Tiểu ban về quyền phụ nữ và trẻ em
• 3.9.2. Tiểu ban về quyền của người lao động nhập cư
• 3.9.3. Tiểu ban pháp lý
• 3.10. Việc chuẩn bị thực hiện tốt nghĩa vụ của Việt Nam khi AICHR đi vào hoạt động
• 3.10.1. Vấn đề hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam
• 3.10.2. Vấn đề thành lập Ủy ban quốc gia quyền con người của Việt Nam
• 3.11. Chuẩn bị cho việc tham gia AICHR của Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng quan về việc thành lập cơ quan nhân quyền ASEAN

Việc thành lập Cơ quan nhân quyền ASEAN (AICHR) là một bước tiến quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người tại khu vực Đông Nam Á. Cơ quan này được thành lập nhằm thúc đẩy và bảo vệ quyền con người, đồng thời tạo ra một nền tảng hợp tác giữa các quốc gia thành viên ASEAN. Sự ra đời của AICHR không chỉ phản ánh cam kết của các quốc gia trong việc bảo vệ quyền con người mà còn thể hiện sự cần thiết phải có một cơ chế bảo vệ quyền lợi cho người dân trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế.

1.1. Lịch sử hình thành cơ quan nhân quyền ASEAN

Cơ quan nhân quyền ASEAN được hình thành từ những năm 1993, khi các Bộ trưởng ASEAN nhất trí xem xét việc thành lập một cơ chế nhân quyền phù hợp cho khu vực. Năm 2007, Hiến chương ASEAN chính thức ghi nhận việc thành lập AICHR, đánh dấu một bước ngoặt trong việc bảo vệ quyền con người tại ASEAN.

1.2. Mục tiêu và chức năng của AICHR

AICHR có nhiệm vụ thúc đẩy và bảo vệ quyền con người, đồng thời giám sát việc thực hiện các cam kết về nhân quyền của các quốc gia thành viên. Cơ quan này cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về quyền con người trong cộng đồng ASEAN.

II. Thách thức trong việc thực thi chính sách nhân quyền tại ASEAN

Mặc dù AICHR đã được thành lập, nhưng việc thực thi các chính sách nhân quyền vẫn gặp nhiều thách thức. Các quốc gia thành viên ASEAN có những khác biệt về văn hóa, chính trị và kinh tế, điều này ảnh hưởng đến cách thức thực hiện và bảo vệ quyền con người. Hơn nữa, sự thiếu hụt về cơ chế giám sát và thực thi cũng là một vấn đề lớn.

2.1. Sự khác biệt về văn hóa và chính trị

Mỗi quốc gia trong ASEAN có những đặc thù văn hóa và chính trị riêng, điều này dẫn đến những quan điểm khác nhau về quyền con người. Sự khác biệt này có thể gây khó khăn trong việc thống nhất các chính sách và quy định về nhân quyền.

2.2. Thiếu cơ chế giám sát hiệu quả

AICHR hiện tại chưa có đủ quyền lực để thực thi các quyết định của mình. Điều này dẫn đến việc nhiều quốc gia không thực hiện đầy đủ các cam kết về nhân quyền, gây ra sự thiếu hụt trong việc bảo vệ quyền lợi của người dân.

III. Phương pháp cải thiện chính sách nhân quyền tại Việt Nam

Việt Nam cần có những phương pháp cải thiện chính sách nhân quyền để phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế và yêu cầu của AICHR. Việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và hiệu quả sẽ giúp nâng cao khả năng bảo vệ quyền con người trong nước.

3.1. Hoàn thiện khung pháp lý về nhân quyền

Việt Nam cần xem xét và điều chỉnh các quy định pháp luật liên quan đến quyền con người, đảm bảo rằng các quy định này phù hợp với các tiêu chuẩn quốc tế và cam kết trong khu vực ASEAN.

3.2. Tăng cường hợp tác quốc tế

Việt Nam nên tích cực tham gia vào các diễn đàn quốc tế về nhân quyền, học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia khác và áp dụng những biện pháp tốt nhất vào thực tiễn trong nước.

IV. Ứng dụng thực tiễn của cơ quan nhân quyền ASEAN tại Việt Nam

Việc áp dụng các chính sách nhân quyền của AICHR tại Việt Nam có thể mang lại nhiều lợi ích cho người dân. Cơ quan này có thể giúp nâng cao nhận thức về quyền con người và tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi hơn cho việc bảo vệ quyền lợi của công dân.

4.1. Tăng cường nhận thức về quyền con người

AICHR có thể đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức của người dân về quyền con người, từ đó thúc đẩy sự tham gia của họ vào các hoạt động bảo vệ quyền lợi của mình.

4.2. Hỗ trợ trong việc giải quyết các vi phạm nhân quyền

Cơ quan này có thể cung cấp hỗ trợ và tư vấn cho các tổ chức xã hội dân sự trong việc giải quyết các vấn đề liên quan đến vi phạm quyền con người, từ đó tạo ra một môi trường pháp lý tốt hơn cho người dân.

V. Kết luận về tương lai của cơ quan nhân quyền ASEAN

Tương lai của Cơ quan nhân quyền ASEAN phụ thuộc vào sự cam kết của các quốc gia thành viên trong việc thực hiện các chính sách nhân quyền. Việc cải thiện cơ chế giám sát và thực thi sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công của AICHR trong việc bảo vệ quyền con người tại khu vực.

5.1. Cam kết của các quốc gia thành viên

Sự cam kết của các quốc gia thành viên trong việc thực hiện các chính sách nhân quyền sẽ quyết định đến hiệu quả hoạt động của AICHR. Các quốc gia cần có những hành động cụ thể để bảo vệ quyền lợi của người dân.

5.2. Tương lai của quyền con người tại ASEAN

Với sự phát triển của AICHR, quyền con người tại ASEAN có thể được bảo vệ tốt hơn. Tuy nhiên, điều này cần sự nỗ lực không ngừng từ các quốc gia thành viên và sự hỗ trợ từ cộng đồng quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vấn đề bảo vệ quyền con người đã trở thành tâm điểm trong các chương trình nghị sự quốc tế với hơn 190 quốc gia tham gia các cơ chế của Liên hợp quốc. Tuy nhiên, tại Đông Nam Á, khu vực quy tụ 10 quốc gia thành viên với quy mô dân số hơn 500 triệu người vào năm 2009, việc thiếu vắng một cơ chế nhân quyền khu vực chính thức đã tạo ra khoảng trống pháp lý kéo dài nhiều thập kỷ. Bước ngoặt lịch sử diễn ra khi các nhà lãnh đạo thông qua Hiến chương ASEAN năm 2007, chính thức quy định tại Điều 14 về việc thành lập một cơ quan nhân quyền chuyên trách. Tiếp đó, ngày 20 tháng 7 năm 2009, Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 42 tại Thái Lan đã thông qua Quy chế tham chiếu của Ủy ban Liên chính phủ ASEAN về Nhân quyền, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trước khi cơ quan này chính thức vận hành vào tháng 12 năm 2009.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Làm thế nào để thiết lập một thiết chế nhân quyền hoạt động hiệu quả trong bối cảnh các quốc gia thành viên có sự đa dạng sâu sắc về thể chế chính trị, trình độ kinh tế và bản sắc văn hóa, đồng thời vẫn bảo đảm nguyên tắc đồng thuận và không can thiệp nội bộ. Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn từ các cơ quan nhân quyền trên thế giới, phân tích tính chất pháp lý của Quy chế tham chiếu, từ đó đề xuất định hướng chính sách và hoàn thiện hệ thống pháp luật của Việt Nam nhằm thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ thành viên. Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình phát triển từ năm 1945 đến năm 2009, tập trung vào không gian pháp lý ASEAN và Việt Nam. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược, đóng góp vào việc nâng cao chỉ số tương thích pháp luật quốc gia ước tính đạt trên 85% và củng cố vị thế ngoại giao của Việt Nam trên các diễn đàn đa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai lý thuyết luật học và quan hệ quốc tế then chốt: Lý thuyết Luật quốc tế về Quyền con người và Học thuyết Tương đối Văn hóa. Lý thuyết luật quốc tế về quyền con người bắt nguồn từ Tuyên ngôn Nhân quyền Thế giới năm 1948, khẳng định tính phổ quát, không thể phân chia của các quyền tự nhiên gắn liền với phẩm giá con người. Song song với đó, nghiên cứu vận dụng Học thuyết tương đối văn hóa được khởi xướng bởi Franz Boas, vốn được khẳng định mạnh mẽ trong Tuyên bố Bangkok năm 1993 của các quốc gia châu Á. Học thuyết này chỉ ra rằng việc áp dụng các chuẩn mực nhân quyền cần tính đến đặc thù lịch sử, truyền thống và giá trị văn hóa riêng biệt của từng khu vực.

Mô hình nghiên cứu phân tích thể chế được thiết lập dựa trên sự đối chiếu đa tầng giữa ba cấp độ: Cơ chế toàn cầu của Liên hợp quốc, Cơ chế khu vực thành công tại châu Âu, châu Mỹ, châu Phi và Cơ chế tiểu khu vực ASEAN. Luận văn chuẩn hóa và làm rõ 5 khái niệm chuyên ngành nền tảng:

• Quyền con người theo luật quốc tế.
• Cơ quan nhân quyền liên chính phủ.
• Quy chế tham chiếu.
• Quyền dân tộc tự quyết.
• Nguyên tắc đồng thuận trong quan hệ ngoại giao đa phương.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được khai thác toàn diện từ 24 công ước quốc tế về quyền con người, các văn kiện nền tảng của Liên hợp quốc, Hiến chương ASEAN năm 2007, Quy chế tham chiếu năm 2009 cùng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam.

Về quy mô mẫu nghiên cứu, đề tài khảo sát cỡ mẫu toàn diện gồm 4 mô hình cơ chế nhân quyền điển hình trên thế giới (Liên hợp quốc, châu Âu, châu Mỹ, châu Phi) và 10 bản đệ trình chính sách pháp luật quốc gia của các nước thành viên ASEAN. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm lựa chọn những thiết chế có bề dày lịch sử và tính đại diện cao nhất, tiêu biểu là chuỗi dữ liệu thực thi của Tòa án Nhân quyền châu Âu từ năm 1959 đến năm 2008.

Luận văn kết hợp chặt chẽ phương pháp duy vật biện chứng với phương pháp phân tích luật học so sánh, tổng hợp tài liệu và dự báo pháp lý. Lý do lựa chọn phương pháp so sánh luật học là nhằm tìm ra những điểm tương đồng và khác biệt cốt lõi giữa mô hình Ủy ban và mô hình Tòa án, từ đó xác định phương thức tiếp cận phù hợp cho ASEAN. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt trong giai đoạn 2008-2009, bám sát các phiên họp trù bị của Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 42.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu chỉ ra sự chênh lệch lớn về mức độ ràng buộc pháp lý giữa các cơ chế nhân quyền trên thế giới. Trong khi Tòa án Nhân quyền châu Âu thể hiện hiệu lực tài phán vượt trội với 1.543 vụ việc được giải quyết chỉ riêng trong năm 2008 (tăng gần gấp đôi so với tổng số 837 vụ việc của cả giai đoạn 1959-1998), thì Tòa án Nhân quyền Liên Mỹ mới chỉ đưa ra 186 phán quyết từ năm 1987 đến năm 2008, còn Tòa án Nhân quyền châu Phi vẫn ở giai đoạn thử nghiệm. Ủy ban Liên chính phủ ASEAN về Nhân quyền được thành lập năm 2009 chỉ mang tính chất của một cơ quan liên chính phủ tư vấn, chưa có chức năng tài phán bắt buộc.

Thứ hai, mức độ tham gia các điều ước quốc tế về nhân quyền giữa các nước ASEAN còn phân hóa sâu sắc. Dù 100% các quốc gia ASEAN (10/10 nước) đã phê chuẩn Công ước về Quyền Trẻ em và Công ước về Xóa bỏ Mọi hình thức Phân biệt Đối xử với Phụ nữ, nhưng tỷ lệ phê chuẩn Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị cùng Công ước về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa chỉ đạt 60% (6/10 nước) tính đến năm 2009.

Thứ ba, cơ chế hoạt động của Ủy ban Liên chính phủ ASEAN về Nhân quyền phụ thuộc hoàn toàn vào nguyên tắc đồng thuận 100% và nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ. Điều này khiến chức năng thúc đẩy chiếm ưu thế tuyệt đối, trong khi chức năng giám sát và bảo vệ quyền con người thực chất chưa được trao quyền độc lập.

Thứ tư, hệ thống pháp luật Việt Nam đã tương thích khoảng 75% với các tiêu chuẩn cơ bản của luật nhân quyền quốc tế, tuy nhiên còn thiếu một cơ quan chuyên trách độc lập cấp quốc gia theo Tiêu chuẩn Paris để điều phối và theo dõi việc thực thi.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của sự khác biệt thể chế bắt nguồn từ chênh lệch trình độ phát triển kinh tế (GDP bình quân đầu người giữa nước cao nhất và thấp nhất trong ASEAN chênh lệch hơn 30 lần vào năm 2009) cùng sự đa dạng về chế độ chính trị. So với cơ chế châu Âu vốn dựa trên sự đồng nhất cao về thể chế dân chủ, ASEAN buộc phải áp dụng lộ trình tiệm tiến.

Để tối ưu hóa việc phân tích, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua Bảng ma trận so sánh thẩm quyền của 4 cơ chế khu vực và Biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ phê chuẩn 6 công ước quốc tế cốt lõi của 10 quốc gia thành viên. Bảng so sánh giúp làm rõ sự khác biệt giữa quyền tài phán của Tòa án và thẩm quyền tư vấn của Ủy ban, trong khi biểu đồ cột minh họa rõ nét các điểm nghẽn pháp lý cần thu hẹp trong cộng đồng. Kết quả này khẳng định tầm nhìn của luận văn: ASEAN cần đi từng bước từ đối thoại nâng cao nhận thức đến xây dựng điều ước có tính ràng buộc cao hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm tối ưu hóa hoạt động của Ủy ban Liên chính phủ ASEAN về Nhân quyền và hoàn thiện chính sách pháp luật Việt Nam:

• Rà soát và hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật quốc gia: Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với các bộ, ngành tiến hành rà soát 100% văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quyền dân sự, kinh tế và tư pháp, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ tương thích với các công ước quốc tế lên trên 90% trong giai đoạn 2010-2015; chuẩn bị các điều kiện pháp lý để gia nhập Công ước Chống tra tấn trước năm 2015.
• Nghiên cứu thành lập Ủy ban Quốc gia về Quyền con người: Chính phủ giao Bộ Ngoại giao xây dựng đề án thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia độc lập theo Nguyên tắc Paris trong lộ trình 3 năm (2010-2013), bảo đảm ít nhất 50% thành viên là các chuyên gia pháp lý, nhà khoa học độc lập và đại diện tổ chức xã hội.
• Thúc đẩy soạn thảo Công ước Nhân quyền ASEAN và thành lập các tiểu ban: Phái đoàn đại diện Việt Nam tại ASEAN chủ động đề xuất lộ trình xây dựng Công ước Nhân quyền ASEAN trong vòng 5 năm (2010-2015), đồng thời vận động thành lập 3 tiểu ban chuyên trách gồm Tiểu ban Bảo vệ Quyền Phụ nữ và Trẻ em, Tiểu ban Quyền Lao động Nhập cư và Tiểu ban Pháp lý.
• Đào tạo nguồn nhân lực và tăng cường đối thoại song phương: Học viện Ngoại giao cùng Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh triển khai kế hoạch tập huấn kiến thức pháp luật nhân quyền quốc tế cho khoảng 1.000 lượt cán bộ tư pháp, ngoại giao mỗi năm; duy trì định kỳ 2 phiên đối thoại nhân quyền quốc tế thường niên với các đối tác lớn nhằm trao đổi kinh nghiệm thực thi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ hoạch định chính sách và cơ quan lập pháp: Luận văn cung cấp luận cứ khoa học thực chứng giúp các chuyên viên tại Quốc hội, Bộ Tư pháp và Bộ Công an rà soát, sửa đổi các đạo luật chuyên ngành, đồng thời chuẩn bị dữ liệu báo cáo chuẩn xác cho các kỳ Kiểm điểm Định kỳ Phổ quát của Liên hợp quốc.
• Nhà ngoại giao và đại biểu tại các diễn đàn ASEAN: Cung cấp góc nhìn toàn diện về cơ chế đàm phán Quy chế tham chiếu, trang bị cẩm nang phân tích giúp đại biểu bảo vệ lợi ích quốc gia, duy trì nguyên tắc đồng thuận và thúc đẩy hợp tác khu vực.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên ngành Luật Quốc tế: Đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuẩn mực với hệ thống dữ liệu so sánh chi tiết giữa các cơ chế châu Âu, châu Mỹ, châu Phi và ASEAN, phục vụ công tác giảng dạy chuyên sâu về luật nhân quyền quốc tế.
• Luật sư và tổ chức xã hội: Giúp đội ngũ hành nghề luật nắm vững quy trình xử lý đơn thư, chuẩn mực pháp lý quốc tế để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các nhóm yếu thế như phụ nữ, trẻ em và lao động nhập cư.

Câu hỏi thường gặp

Ủy ban Liên chính phủ ASEAN về Nhân quyền được thành lập vào thời gian nào và có bao nhiêu thành viên? Ủy ban chính thức được thông qua Quy chế tham chiếu vào ngày 20 tháng 7 năm 2009 tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN lần thứ 42 và đi vào hoạt động từ tháng 12 năm 2009. Cơ quan này quy tụ đầy đủ đại diện của 10 quốc gia thành viên ASEAN, mỗi quốc gia cử một đại diện có nhiệm kỳ 3 năm.

Cơ quan này có quyền xử phạt các hành vi vi phạm nhân quyền của các quốc gia thành viên hay không? Không. Khác với Tòa án Nhân quyền châu Âu đã ban hành hơn 1.500 phán quyết mỗi năm có tính bắt buộc thi hành, cơ quan này hoạt động với tư cách là cơ quan liên chính phủ thúc đẩy và khuyến nghị. Nguyên tắc hoạt động dựa trên sự đồng thuận tuyệt đối và không có thẩm quyền tài phán trừng phạt.

Nguyên tắc Phương cách ASEAN ảnh hưởng như thế nào đến việc bảo vệ quyền con người? Nguyên tắc đồng thuận và không can thiệp nội bộ giúp duy trì sự thống nhất, ổn định chính trị giữa 10 quốc gia có thể chế đa dạng. Tuy nhiên, nguyên tắc này cũng hạn chế khả năng điều tra độc lập tại thực địa khi xảy ra các vụ việc vi phạm nhân quyền phức tạp.

Việt Nam đã tham gia những điều ước quốc tế cốt lõi nào về quyền con người? Tính đến năm 2009, Việt Nam đã phê chuẩn nhiều công ước quốc tế quan trọng như Công ước về Quyền Trẻ em vào năm 1990 (là quốc gia thứ hai trên thế giới phê chuẩn), Công ước CEDAW năm 1982, cùng hai công ước nền tảng ICCPR và ICESCR từ năm 1982.

Tại sao Việt Nam cần nghiên cứu thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia độc lập? Việc thành lập cơ quan nhân quyền quốc gia theo Nguyên tắc Paris giúp Việt Nam hoàn thiện thiết chế giám sát nội luật, nâng cao năng lực tiếp nhận khiếu nại và khẳng định tính chủ động, minh bạch khi tham gia các nghĩa vụ trong khuôn khổ ASEAN và Liên hợp quốc.

Kết luận

• Công trình đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn hoạt động của các cơ quan nhân quyền tiêu biểu trên toàn cầu và các khu vực châu Âu, châu Mỹ, châu Phi.
• Phân tích sâu sắc tính tất yếu lịch sử, chức năng nhiệm vụ và những giới hạn thể chế của Ủy ban Liên chính phủ ASEAN về Nhân quyền theo Quy chế tham chiếu năm 2009.
• Khẳng định quan điểm, đường lối nhất quán của Việt Nam trong việc chủ động hội nhập quốc tế, bảo đảm quyền con người gắn liền với tôn trọng độc lập chủ quyền.
• Đề xuất mô hình tiệm tiến để phát triển cơ chế nhân quyền ASEAN thông qua việc ban hành Công ước Nhân quyền khu vực và thành lập các tiểu ban chuyên trách.
• Xây dựng lộ trình cải cách lập pháp quốc gia giai đoạn 2010-2015, trọng tâm là nghiên cứu thành lập Ủy ban Quốc gia về Quyền con người.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp khung tham chiếu khoa học và thực tiễn vững chắc phục vụ công tác xây dựng chính sách đối ngoại của Việt Nam trong ASEAN. Các cơ quan lập pháp và nghiên cứu cần tiếp tục khai thác, ứng dụng các giải pháp này nhằm thúc đẩy tiến trình hoàn thiện thể chế pháp luật nhân quyền trong kỷ nguyên hội nhập toàn diện.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về các cơ quan nhân quyền trên thế giới. Chương này phân tích khái niệm về nhân quyền, các cơ chế nhân quyền và tập trung vào các mô hình CQNQ trên thế giới. Dựa trên các phân tích này luận văn tổng hợp những kinh nghiệm và đánh giá về các mô hình CQNQ khác nhau trên phạm vi toàn cầu và khu vực. Chương II xem xét cơ sở xây dựng cơ quan nhân quyền nhìn từ khu vực ASEAN.

Chương này tập trung khái quát sự phát triển của ASEAN, sự cần thiết phải xây dựng CQNQ, những đặc thù về văn hoá, kinh tế, chính trị và xã hội cũng như nhận thức và thực tiễn về bảo vệ quyền con người tại các nước ASEAN. Vấn đề hợp tác trong lĩnh vực nhân quyền, đặc biệt là nghĩa vụ xây dựng CQNQ mà các nước ASEAN đã cam kết trong Hiến chương cũng được nghiên cứu. Với tư cách là một thành viên của ASEAN, Việt Nam không thể 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đứng ngoài những hoạt động này do vậy những đề xuất trong luận văn cũng nhằm phục vụ cho chính sách nhân quyền của Việt Nam nói riêng và lợi ích của Việt Nam nói chung. Chương III phân tích Bản quy chế tham chiếu của AICHR mới được thông qua tại Hội nghị Bộ trưởng ngoại giao ASEAN lần thứ 42, những thách thức khi cơ quan này đi vào hoạt động và đề xuất một số biện pháp giúp cơ quan này hoạt động hiệu quả cũng như lộ trình để cơ quan này ngày càng hoàn thiện hơn nhằm theo kịp các cơ chế nhân quyền khu vực.

Chương III cũng phân tích công tác chuẩn bị của Việt Nam và đưa ra kiến nghị về việc hoàn thiện pháp luật khi AICHR đi vào hoạt động và phát triển. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 - CƠ SỞ PHÁP LÝ QUỐC TẾ BẢO VỆ QUYỀN CON NGƢỜI VÀ THỰC TIỄN CÁC CƠ QUAN NHÂN QUYỀN THẾ GIỚI 1. Tổng quan về nhân quyền trong Luật quốc tế Điều 1 Tuyên ngôn nhân quyền thế giới nêu rõ “mọi người sinh ra đều tự do và bình đẳng về phẩm giá và các quyền”. Do vậy, Nhân quyền tất cả những quyền và tự do cơ bản mà bất kỳ con người nào sinh ra đều có.

Tuy nhiên, để được thừa nhận rộng rãi hiện nay trên thế giới, thì khái niệm nhân quyền đã trải qua một quá trình lịch sử lâu dài gắn với lịch sử phát triển và giải phóng con người qua các hình thái kinh tế-xã hội và các giai đoạn đấu tranh giai cấp. Đầu tiên khái niệm nhân quyền có nguồn gốc từ thời Hy Lạp cổ dưới dạng các quyền tự nhiên của con người như quyền được sống… Trong chế độ chiếm hữu nô lệ, người nô lệ không được coi là con người, không có và không được thừa nhận các quyền con người. Chế độ phong kiến so với chế độ nô lệ là một bước tiến trong việc giành lại quyền tự do và giải phóng con người trong đó quyền được sống, được sở hữu chính bản thân mình đã được thừa nhận. Tuy nhiên, quan hệ giữa những người thuộc bộ máy Nhà nước Phong kiến với nhân dân vẫn là quan hệ giữa một bên là những người có đầy đủ các quyền và tự do cơ bản của con người, có quyền định đoạt về quyền và sự sống của người bị trị, với một bên là những người chỉ có được một số quyền và tự do rất hạn chế.

Đến giai cấp tư sản, là giai cấp đầu tiên nêu ngọn cờ nhân quyền từ các tư tưởng tự do, bình đẳng, bác ái, công lý, tuyệt đối hoá tự do cá nhân, nhấn mạnh yếu tố cá nhân trong khái niệm quyền con người. Phải kể đến ở đây 3 bản tuyên ngôn nhân quyền bất hủ ra đời sau cách mạng Anh, Pháp và Mỹ, đó là Tuyên ngôn nhân quyền được Nghị Viện Anh thông qua vào năm 1688 sau cuộc nội chiến và chiến thắng của Oliver Cromwell; 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền, được Quốc hội Pháp thông qua năm 1789 và Tuyên ngôn nhân quyền Hoà Kỳ (gồm 10 bản sửa đổi đầu tiên của Hiến pháp) được thông qua năm 1791. Cả ba bản tuyên ngôn này đều nêu rõ và thừa nhận các qyền và tự do của con người trong xã hội, chúng nhanh chóng có ảnh hưởng rộng khắp, vượt ra ngoài biên giới quốc gia và những nội dung được nêu trong tuyên ngôn này đã trở thành những khái niệm căn bản cho hệ thống nhân quyền ở châu Âu nói riêng và thế giới nói chung. Bản tuyên ngôn nhân quyền của Pháp được bắt đầu bằng câu nói bất hủ “Con người sinh ra đều có quyền tự do và bình đẳng”.

Trong đó “tự do là khả năng được làm tất cả những gì không gây hại cho người khác” (điều 4). Ngày nay, bản Tuyên ngôn này vẫn được coi là chuẩn mực cho các Hiến pháp của Pháp qua các thời kỳ và có ảnh hưởng rộng rãi sang sác nước châu Âu khác và các nước từng là thuộc địa của Pháp. Tuy vậy quyền con người trong giai cấp tư sản chỉ tập trung nhấn mạnh quyền dân sự, chính trị, coi nhẹ quyền kinh tế, văn hoá, xã hội. Chủ nghĩa Mác và sự ra đời của hệ thống xã hội chủ nghĩa đã bổ sung thêm một số khía cạnh cho khái niệm nhân quyền.

Theo đó, khái niệm quyền cơ bản của con người không tách khỏi nhà nước. Theo Mác, nhân quyền là một giá trị được hình thành trong cuộc đấu tranh giai cấp: quyền con người không phải là một khái niệm trừu tượng, cũng không phải chỉ là những quyền mang tính tự nhiên bẩm sinh, mà luôn gắn liền với cuộc đấu tranh chống áp bức bóc lột chống bất công trong xã hội, gắn với từng trình độ phát triển của xã hội, chịu sự hạn định của chế độ kinh tế, đặc biệt là chế độ chính trị - nhà nước [30, tr. Với phong trào giải phóng dân tộc và quá trình phi thực dân hoá từ những năm 50-60 của thế kỷ trước, dẫn tới sự ra đời của một loạt các quốc gia 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đang phát triển, khái niệm nhân quyền được gắn với quyền dân tộc tự quyết. Quyền dân tộc tự quyết được hiểu là các quyền tự quyết định và tự do lựa chọn thể chế chính trị, văn hoá, tự do theo đuổi con đường phát triển kinh tế, xã hội và tự do định đoạt tài nguyên thiên nhiên và của cải của mình, vì lợi ích của mình, miễn là không phương hại đến các nghĩa vụ quốc tế mà mình đã cam kết [30, tr.

Sở dĩ quyền con người gắn liền với quyền dân tộc bởi những quyền này có mỗi quan hệ chặt chẽ với nhau. Một dân tộc tự do, tự định đoạt vận mệnh của mình mới có khả năng đảm bảo cho các cá nhân, với tư cách là một phần của nó, được hưởng một cách đầy đủ những quyền vốn có của mình. Tự do của cộng đồng và tự do của cá nhân có quan hệ nội tại, chế định lẫn nhau. Bên cạnh đó, vài thập kỷ gần đây một học thuyết mới về nhân quyền cũng được hình thành đó là học thuyết tương đối văn hoá 1 (cultural relativism).

Theo học thuyết này, nhân quyền không chỉ được tiếp cận dưới góc độ chính trị, pháp lý, kinh tế mà còn cần được xem xét dưới góc độ văn hoá, bởi nhân quyền cũng có thể được coi là một thành tố văn hoá. Do đó, khái niệm này chịu sự tác động của đặc điểm riêng của các nền văn hoá. Đây chính là cách tiếp cận về nhân quyền ở khu vực châu Á, đặc biệt là cộng đồng ASEAN. Trong báo cáo Băng Cốc năm 1993 các quốc gia ASEAN, cùng các quốc gia châu Á khác đã khẳng định: “Các quyền con người phải được xét.

có tính tới tầm quan trọng của những đặc điểm riêng biệt của quốc gia, khu vực và sự đa dạng về các nền tảng lịch sử, văn hoá và tôn giáo [4, tr. Điều này có nghĩa là các quyền của con người sẽ được áp dụng và bảo vệ trên cơ sở phù hợp với các quy định, chuẩn mực về văn hoá và tôn giáo. 1 Đây là một học thuyết của Frans Boas từ những thập niên đầu thế kỷ XX, sau đó được các sinh viên của ông phổ biến vào năm 1942 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trên bình diện quốc tế, ngày nay quyền con người được chia làm hai nhóm: nhóm thứ nhất bao gồm các quyền cơ bản không thể thiếu được cho sự tồn tại của con người như quyền được sống, quyền bất khả xâm phạm., nhóm quyền này thiên về phương diện nhân bản học, chú trọng mặt sinh lý, thể chất của con người; nhóm thứ hai bao gồm các quyền của con người sống trong xã hội, nhóm quyền này chú trọng tới mặt xã hội của con người, xã hội càng tiến bộ, các quyền này càng được mở rộng, chẳng hạn như các quyền được học hành, quyền của phụ nữ và trẻ em, quyền được lao động, quyền của các nhóm thiểu số. Nếu như nhóm quyền thứ nhất đòi hỏi nhà nước không có những hành vi can thiệp có thể gây tổn hại, thì nhóm quyền thứ hai lại cần đến sự can thiệp của nhà nước để các quyền này có thể được thực hiện một cách cụ thể.

Cũng có thể hiểu các nội dung của nhân quyền theo cách tiếp cận của khoa học pháp lý. Đây là cách hiểu được cộng đồng quốc tế và các quốc gia thừa nhận. “Nhóm quyền thứ nhất là các quyền chính trị, bao gồm quyền được tham gia vào quản lý nhà nước và xã hội như quyền bẩu cử và ứng cử, quyền bình đẳng nam nữ, tự do ngôn luận, tự do báo chí, tự do hội họp, lập hội, quyền biểu tình, bãi công, quyền tự do tín ngưỡng… Nhóm quyền thứ hai là các quyền dân sự, bao gồm quyền tự do đi lại và cư trú trong nước, quyền bất khả xâm phạm về thân thể và nhân phẩm, quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở, quyền bí mật về thư tín. Nhóm quyền thứ ba là các quyền kinh tế- xã hội bao gồm quyền lao động, tự do kinh doanh, quyền sở hữu hợp pháp, quyền học tập, quyền nghiên cứu, quyền được bảo vệ sức khoẻ, những quyền mang tính chất ưu tiên như quyền trẻ em, người già, người tàn tật.

Luật quốc tế về nhân quyền 1. Sự phát triển của Luật quốc tế về nhân quyền 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.