Chương 1, Luật thanh tra số 56/2010/QH12 ngày 15/11/2010). Cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành không thành lập cơ quan thanh tra chuyên ngành độc lập. Hoạt động thanh tra chuyên ngành do người được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành thực hiện theo quy định của Luật này và các quy định khác của pháp luật có liên quan.Khi tiến hành thanh tra, người được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành được xử phạt vi phạm hành chính và thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn khác theo quy định của pháp luật (Điều 30, Chương 2, Luật thanh tra số 56/2010/QH12 ngày 15/11/2010). Mục đích, ý nghĩa của thanh tra chuyên ngành Mục đích hoạt động thanh tra nhằm phát hiện sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền biện pháp khắc phục; phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật; giúp cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng quy định của pháp luật; phát huy nhân tố 5 tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Vị trí, vai trò của thanh tra chuyên ngành - Thanh tra chuyên ngành là chức năng thiết yếu trong quản lý nhà nước, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước - Thanh tra chuyên ngành bảo đảm sự tuân thủ các quy định của pháp luật và tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa - Thanh tra chuyên ngành là một biện pháp ngăn ngừa, phát hiện và xử lý hành vi vi phạm pháp luật, nâng cao hiệu quả đấu tranh, phòng ngừa, chống tham nhũng (Ngô Mạnh Toan 2012). Nguyên tắc hoạt động thanh tra chuyên ngành - Nguyên tắc tuân theo pháp luật - Nguyên tắc đảm bảo chính xác, khách quan, dân chủ, công khai, kịp thời trong hoạt động thanh tra - Nguyên tắc không trùng lặp về phạm vi, đối tượng, nội dung, thời gian thanh tra giữa các cơ quan thực hiện chức năng thanh tra; không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra (Ngô Mạnh Toan 2012). Thanh tra chuyên ngành Kho bạc Nhà nước 2. Khái niệm thanh tra chuyên ngành Kho bạc Nhà nước Thanh tra chuyên ngành Kho bạc Nhà nước là hoạt động thanh tra của KBNN đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc chấp hành các quy định của pháp luật về các khoản chi ngân sách nhà nước bao gồm chi thường xuyên và chi đầu tư xây dựng cơ bản thực hiện kiểm soát chi qua hệ thống KBNN; việc chấp hành các quy định của pháp luật của các quỹ tài chính do KBNN quản lý (Chính phủ 2009) 2.
Đặc điểm thanh tra chuyên ngành Kho bạc Nhà nước Cũng như các hoạt động thanh tra nói chung, thanh tra chuyên ngành Kho bạc Nhà nước có những điểm đặc trưng của hoạt động Thanh tra chuyên ngành là những dấu hiệu để phân biệt hoạt động Thanh tra chuyên ngành với các hoạt động thanh tra, kiểm tra. Qua nghiên cứu, có thể nhận thấy những điểm đặc trưng 6 của hoạt động thanh tra chuyên ngành bao gồm: (Chính phủ 2009) Thứ nhất, mục đích của hoạt động Thanh tra và thanh tra chuyên ngành gắn liền với hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước theo lĩnh vực. Về khía cạnh pháp luật thì mục đích của hoạt động thanh tra đã được quy định trong Luật Thanh tra. Tuy nhiên, có sự khác biệt về mục đích hoạt động thanh tra giữa Thanh tra hành chính và Thanh tra chuyên ngành.
Nếu hoạt động thanh tra hành chính chủ yếu tập trung vào việc kiểm soát việc thực hiện nhiệm vụ công vụ của cán bộ, công chức và cơ quan nhà nước làm lành mạnh hóa bộ máy nhà nước thì hoạt động Thanh tra chuyên ngành lại chủ yếu hướng tới việc kiểm soát hoạt động chấp hành chính sách, pháp luật của mọi đối tượng trong xã hội nhằm phục vụ hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước trên các lĩnh vực của đời sống xã hội. Thanh tra chuyên ngành chủ yếu tập trung vào việc kiểm tra, thanh tra việc thực hiện các quy định về quy trình, quy phạm liên quan đến chuyên môn, kỹ thuật, thanh tra việc chấp hành các quy định pháp luật chuyên ngành. Thanh tra chuyên ngành phải đảm bảo tính kịp thời phát hiện và xử lý những hành vi vi phạm, góp phần tăng cường trật tự, kỷ cương xã hội.(Chính phủ 2013) Thứ hai, chủ thể tiến hành hoạt động Thanh tra là cơ quan nhà nước quản lý theo ngành, lĩnh vực, hoạt động thanh tra chuyên ngành mang tính quyền lực nhà nước theo lĩnh vực. Theo quy định của Luật thanh tra năm 2004 thì hoạt động thanh tra chuyên ngành được thực hiện bởi cơ quan thanh tra được tổ chức theo ngành, lĩnh vực đó là thanh tra bộ, thanh tra sở.
Luật Thanh tra năm 2010 thì chủ thể tiến hành Thanh tra chuyên ngành là Thanh tra bộ, Thanh tra sở, Thanh tra cục, tổng cục và chi cục thuộc sở. Trong khi đó, hoạt động thanh tra hành chính thì chủ thể tiến hành thanh tra là các Thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước theo cấp hành chính và cơ quan thanh tra theo cấp hành chính như Thanh tra chính phủ, Thanh tra tỉnh, Thanh tra huyện. Xét dưới góc độ quản lý nhà nước thì các cơ quan thanh tra tổ chức theo ngành lĩnh vực cũng là cơ quan giúp cơ quan, thủ trưởng cơ quan quản lý theo ngành, lĩnh vực đó là Bộ trưởng, Giám đốc sở. Theo quy định của Luật thanh tra 2010 thì hoạt động thanh tra chuyên ngành còn được thực hiện bởi cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành đó là các Tổng cục, Cục thuộc bộ, Chi cục thuộc sở được trao nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành.
Tại điều 51 7 Luật thanh tra 2010 quy định về thẩm quyền ra quyết định thanh tra chuyên ngành và phân công thanh tra viên, người được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành tiến hành thanh tra độc lập, theo đó, Chánh Thanh tra bộ, Chánh Thanh tra sở, Thủ tướng cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành ra quyết định thanh tra và thành lập Đoàn thanh tra để thực hiện quyết định thanh tra. (Chính phủ 2013) Thứ ba, hình thưc thực hiện hoạt động thanh tra và thanh tra chuyên ngành không chỉ theo chương trình, kế hoạch hay thanh tra đột xuất mà còn được thực hiện thường xuyên. Khác với hoạt động thanh tra hành chính chỉ được thực hiện thông qua đoàn thanh tra. Hoạt động thanh tra theo chương trình, kế hoạch thanh tra và thanh tra đột xuất khi phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật… Hoạt động thanh tra chuyên ngành có thể được thực hiện thông qua đoàn thanh tra chuyên ngành, thanh tra viên và người được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành thực hiện.
Hoạt động thanh tra không chỉ theo chương trình, kế hoạch hay thanh tra đột xuất mà còn đươc thực hiện thường xuyên. Hoạt động thanh tra chuyên ngành không nhất thiết được tiến hành bởi một quyết định thanh tra bằng văn bản mà có thể được thực hiện bởi có sự phân công Thanh tra viên thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành. Đây là trường hợp không cần phải tổ chức Đoàn thanh tra như thanh tra hành chính mà chỉ cần một Thanh tra viên độc lập. Quy định khác biệt này về việc ban hành quyết định thanh tra chuyên ngành xuất phát từ tính đặc thù trong quản lý của từng ngành, lĩnh vực cũng như do yêu cầu đấu tranh, ngăn chặn các hành vi vi phạm pháp luật.
Để tránh sự tùy tiện hoặc chồng chéo thì người có thẩm quyền ra quyết định thanh tra phải xác định rõ phạm vi, nhiệm vụ và thời hạn thanh tra. Trong khi đó hoạt động thanh tra hành chính như đã nêu phần trên là chỉ được thực hiện thông qua đoàn thanh tra và được thực hiện theo chương trình, kế hoạch thanh tra và thanh tra đột xuất khi phát hiện có dấu hiệu vi phạm pháp luật… (Chính phủ 2013) Thứ tư, nguyên tắc tiến hành hoạt động thanh tra chuyên ngành là hoạt động do Đoàn thanh tra chuyên ngành, Thanh tra viên và người được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành thực hiện phải được tiến hành thường xuyên, gắn liền với việc thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, kỹ thuật, nghiệp vụ. Bên cạnh việc tuân thủ các nguyên tắc trong hoạt động thanh tra đó là việc 8 thanh tra tuân theo pháp luật; bảo đảm chính xác, khách quan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời. Hoạt động thanh tra không trùng lặp về phạm vi, đối tượng, nội dung, thời gian thanh tra giữa các cơ quan thực hiện chức năng thanh tra; không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra.
Pháp luật hiện hành quy định nguyên tắc tiến hành hoạt động thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra chuyên ngành do Đoàn thanh tra chuyên ngành, Thanh tra viên và người được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành thực hiện. Hoạt động thanh tra chuyên ngành phải được tiến hành thường xuyên, gắn liền với việc thực hiện nhiệm vụ về chuyên môn, kỹ thuật, nghiệp vụ; phát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật. Trong nền kinh tế thị trường, các yếu tố cấu thành luôn luôn vận động, để các biện pháp quản lý, chính sách quản lý phát huy được hiệu quả thì chính nó phải phù hợp với điều kiện kinh tế, xã hội trong từng thời điểm. Hoạt động thanh tra chuyên ngành của cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành góp phần phát hiện những thay đổi và dự báo những vấn đề sẽ phát sinh để có biện pháp quản lý đang được triển khai và nhờ đó chính các chủ thể quản lý cũng có điều kiện để xem xét lại minh nhằm tìm ra biện pháp, cơ chế, chính sách quản lý cho phù hợp; đồng thời nhằm kịp thời phát hiện và xử lý những hành vi vi phạm, góp phần tăng cường trật tự, kỷ cương xã hội.
Do vậy, hoạt động thanh tra chuyên ngành của cơ quan được giao thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành phải bảo đảm tính kịp thời, tính thường xuyên để thực hiện tốt chức năng quản lý nhà nước theo ngành lĩnh vực của mình. Để đảm bảo cho tính chất kịp thời, thường xuyên và linh hoạt này, pháo luật thanh tra hiện nay quy định hình thức thanh tra thường xuyên và thanh tra độc lập.