CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NS CẤP HUYỆN VÀ QUẢN LÝ CHI NS CẤP HUYỆN 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ NS CẤP HUYỆN 1.1 Khái quát về cấp NS Hiện nay khái niệm về phân cấp quản lý NSNN được hiểu rất khác nhau, là chủ đề được bàn luận rất nhiều. Nếu phân cấp quản lý ngân sách không được qui định rõ ràng, không triệt để dễ dẫn đến tình trạng rối loạn trong quản lý tài chính nhà nước, không thúc đẩy được nền kinh tế phát triển. Luật NSNN năm 2002 qui định: NSNN được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, minh bạch, có phân công, phân cấp quản lý, gắn quyền hạn với trách nhiệm.
Vậy Luật hiện nay chỉ đưa ra những qui định chung về phân cấp quản lý ngân sách. Vì vậy trên thực tế có nhiều cách hiểu khác nhau về vấn đề này. Phân cấp NSNN là trao cho chính quyền địa phương các cấp nhiệm vụ, quyền hạn nhất định (bằng Pháp luật) về thu, chi ngân sách địa phương hoặc cũng có thể hiểu là sự cắt khúc ngân sách thành những quĩ tiền tệ độc lập trực thuộc trung ương và trực thuộc địa phương. Tuy nhiên, dù có hiểu theo cách nào thì cũng đều chung một quan điểm: Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước chính là giải quyết các mối quan hệ giữa chính quyền nhà nước trung ương và các cấp chính quyền nhà nước địa phương liên quan đến hoạt động thu chi NSNN nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của NSNN.
Vậy, phân cấp quản lý NSNN gắn với việc giải quyết mối quan hệ vật chất giữa các cấp chính quyền nhà nước. Đây là mối quan hệ lợi ích, rất phức tạp. Giải quyết mối quan hệ này thực chất là phân định nhiệm vụ, quyền hạn giữa các cấp chính quyền nhà nước trong tổ chức, quản lý, điều hành ngân sách. Mỗi cấp ngân sách đều có tính độc lập gắn với nhiệm vụ của cấp chính quyền tương ứng.
4 Phân cấp NSNN là cách thức tạo cho chính quyền địa phương được phân cấp có chủ động, hiệu quả hơn trong việc tạo và sử dụng nguồn lực cho các hoạt động được phân cấp. Phân cấp NSNN được chia làm 2 nhiệm vụ: - Thu ngân sách nhà nước: Là việc nhà nước dùng quyền lực của mình để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ ngân sách của nhà nước nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước. - Chi ngân sách nhà nước: Là quá trình phân phối, sử dụng quỹ ngân sách nhà nước theo những nguyên tắc nhất định cho việc thực hiện các nhiệm vụ của nhà nước. Hay nói cách khác, chi ngân sách nhà nước chính là việc cung cấp nguồn lực tài chính cho việc thực hiện các nhiệm vụ của bộ máy nhà nước.
Phân cấp NSNN là một trong những nội dung quan trọng của công tác quản lý nhà nước. Đó là sự tác động điều chỉnh của nhà nước vào các quan hệ phát sinh trong việc quản lý và sử dụng NSNN thông qua các công cụ pháp luật, chính sách nhằm quản lý và sử dụng có hiệu quả, tiết kiệm nguồn tài chính quốc gia. Phân cấp NSNN là việc phân công trách nhiệm gắn với việc quy định và trao thẩm quyền thu, chi NSNN một cách rõ ràng giữa trung ương và chính quyền địa phương. Trong giai đoạn hiện nay, việc phân cấp NSNN càng thực sự cần thiết bởi: - Phân cấp NSNN sẽ giúp cho việc xác định một cách rõ ràng thẩm quyền và trách nhiệm giữa các cấp quản lý nhà nước về ngân sách.
Đảm bảo giải quyết kịp thời các nhiệm vụ chi tiêu của NSNN. 5 - Tăng cường tính chủ động, linh hoạt, khắc phục sự thụ động trông chờ vào cơ chế xin cho. Đồng thời để các cơ quan quản lý nhà nước ở trung ương tập trung vào thực hiện các chức năng điều hành, chỉ đạo xây dựng và hoạch định các chính sách pháp luật, chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. - Tạo điều kiện cho sự tăng cường kiểm tra, thanh tra công tác quản lý Nhà nước về ngân sách một cách rõ ràng.
Đối với hệ thống bộ máy quản lý Nhà nước các cấp góp phần làm lành mạnh, minh bạch nền tài chính quốc gia. Góp phần quan trọng tạo môi trường đầu tư sản xuất kinh doanh dịch vụ phát triển nền kinh tế. Trong khi đó, Đảng và nhà nước ta hiện nay đang tiến hành cải cách tổ chức và đổi mới hoạt động bộ máy Nhà nước. Chúng ta đã thu được những kết quả rất có ý nghĩa.
Ngoài ra, hiện tượng vi phạm pháp luật, tham nhũng, sử dụng lãng phí NSNN còn khá phổ biến, bất cập. Phân cấp NSNN là một trong những phương thức tốt để khắc phục những biểu hiện tiêu cực. Khái niệm, đặc điểm của NS cấp Huyện 1. Khái niệm của NS cấp Huyện Luật Ngân sách nhà nước được Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 2 thông qua ngày 16/12/2002, có hiệu lực thi hành từ năm Ngân sách 2004.
Đây là một đạo luật quan trọng trong hệ thống luật pháp về tài chính của nước ta. Luật NSNN được xây dựng với mục tiêu quản lý thống nhất, có hiệu quả nền tài chính Quốc gia, tăng cường phân cấp, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và nhân dân trong việc quản lý và sử dụng NSNN. Theo đó, điều 1 luật NSNN năm 2002 định nghĩa: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.” 6 Về bản chất của NSNN đằng sau những con số thu, chi đó là các quan hệ lợi ích kinh tế giữa nhà nước với các chủ thể khác như doanh nghiệp, hộ gia đình, cá nhân trong và ngoài nước gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ ngân sách. NSNN Việt Nam gồm: Ngân sách Trung ương (NSTƯ) và Ngân sách địa phương (NSĐP).
NSĐP bao gồm ngân sách của đơn vị hành chính các cấp có Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân. Phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền Nhà nước ta hiện nay. NSĐP bao gồm: - Ngân sách cấp tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là ngân sách cấp Tỉnh) - Ngân sách cấp Huyện, quận, Thị xã, thành phố thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách cấp Huyện) - Ngân sách cấp xã, phường, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã) 1. Đặc điểm của NS cấp Huyện NSNN cấp Huyện là công cụ quan trọng của chính quyền cấp Huyện trong việc ổn định và phát triển kinh tế -xã hội trên địa bàn Huyện.
Tuy nhiên khi xem xét khái niệm về ngân sách Huyện không được tách rời khỏi khái niệm về NSNN nói chung, nhưng cũng không được coi khái niệm chung về NSNN là khái niệm của ngân sách Huyện. Ngân sách Huyện là toàn bộ các khoản thu - chi được quy định đưa vào dự toán trong một năm, do Hội Đồng Nhân Dân Huyện quyết định và giao cho UBND Huyện tổ chức chấp hành, nhằm đảm bảo thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền cấp Huyện. Là một bộ phận của Ngân sách Nhà Nước, Ngân sách cấp Huyện vừa mang những đặc điểm chung của NSNN, vừa có những đặc điểm riêng, thể hiện chức năng, nhiệm vụ quản lý tài chính Nhà nước cấp Huyện. 7 - Là một quỹ tiền tệ của Nhà Nước, của cơ quan chính quyền cấp Huyện, được Nhà nước sử dụng để duy trì sự tồn tại của bộ máy nhà nước Huyện và để thực hiện các chức năng kinh tế - xã hội của mình.
- Các hoạt động của NSNN cấp Huyện được tiến hành trên cơ sở những luật lệ nhất định. - Nguồn thu và nhiệm vụ chi của NSNN cấp Huyện mang tính chất pháp lý, nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ kinh tế- xã hội của Nhà nước. - Quan hệ lợi ích phát sinh trong quá trình thu chi Ngân sách cấp Huyện là quan hệ giữa lợi ích chung của một bên đại diện là chính quyền cấp Huyện với một bên là các chủ thể kinh tế khác trong xã hội. - Ngân sách Nhà nước cấp Huyện vừa trực thuộc Ngân sách tỉnh vừa có Ngân sách cấp Xã trực thuộc.
Đặc điểm riêng này có ảnh hưởng và chi phối đến quá trình tổ chức lập, chấp hành, kế toán và quyết toán ngân sách. Thực tiễn chỉ ra rằng, khi các khoản thu chi của NSNN cấp Huyện diễn ra tất yếu sẽ nảy sinh sự vận động của nguồn tài chính từ chủ thể nộp đến NSNN cấp Huyện và từ NSNN cấp Huyện đến những mục đích sử dụng nhất định nào đó. Quá trình thu tác động đến lợi ích cho dân cư, hộ gia đình. Do vậy NSNN cấp Huyện chứa đựng các mối quan hệ: Quan hệ với Ngân sách các cấp trên được thể hiện trong việc phân chia nguồn thu giữa các cấp Ngân sách và thực hiện hỗ trợ, bổ sung từ Ngân sách cấp trên cho Ngân sách cấp dưới.
Quan hệ với các tổ chức kinh tế trong Huyện được thể hiện trong việc tổ chức này nộp thuế, phí, lệ phí cho NSNN cấp Huyện và ngược lại Huyện cũng thực hiện chi trực tiếp hoặc gián tiếp cho các tổ chức này. Quan hệ với nhân dân trong Huyện khi Ngân sách cấp trên cấp kinh phí ủy quyền hoặc chuyển giao cho NSNN cấp Huyện. Thể hiện ở các chương trình quốc gia Chương trình về dân số và kế hoạch hóa gia đình, Chương trình 8 phổ cập giáo dục, Chương trình phòng chống tệ nạn xã hội, Chương trình quốc gia giải quyết việc làm,. Quan hệ với các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước.
Thể hiện thông qua việc biếu, tặng, giúp đỡ, tài trợ của các tổ chức, cá nhân đó đối với Huyện và là một khoản thu của NSNN cấp Huyện. Quan hệ với tổ chức Đảng và các tổ chức chính trị- xã hội khác trong việc hình thành và sử dụng quỹ Ngân sách, thể hiện qua việc cấp kinh phí cho các hoạt động của Đảng và các tổ chức chính trị - xã hội trong Huyện. Vai trò của NS cấp Huyện Vai trò của NSNN câp Huyện, cũng như tất cả các cấp NSNN, đều không thể tách rời vai trò của Nhà nước trong việc thực hiện chức năng về an ninh, quốc phòng, thúc đẩy phát triển, ổn định kinh tế, khắc phục những khiếm khuyết thị trường, công bằng xã hội và bảo về môi trường. - NSNN cấp Huyện đảm bảo nguồn lực tài chính cho hoạt động của bộ máy chính quyền cấp Huyện.