Tâm Trạng Nhà Đầu Tư và Suất Sinh Lợi Cổ Phiếu Tại Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam

Nghiên cứu mối quan hệ giữa tâm trạng nhà đầu tư và suất sinh lợi cổ phiếu tại thị trường chứng khoán Việt Nam. Phân tích và kết quả chi tiết.

• Tác giả: Nguyễn Trung Hiếu
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thu Hiền
• Trường học: Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Tâm Trạng Nhà Đầu Tư và Suất Sinh Lợi Cổ Phiếu Tại Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tâm Lý Nhà Đầu Tư và Thị Trường Chứng Khoán

Thị trường chứng khoán Việt Nam, từ khi thành lập, đã tạo ra một kênh đầu tư mới, song song với bất động sản, vàng, ngoại tệ. Sự phát triển của công nghệ thông tin và chính sách hỗ trợ của nhà nước đã thu hút nhiều nhà đầu tư trong và ngoài nước, đồng thời là nơi doanh nghiệp huy động vốn. Hội nhập kinh tế quốc tế càng làm tăng sự thu hút này. Thị trường chứng khoán ra đời để thu hút vốn đầu tư, nhắm đến các nhà đầu tư. Vai trò của nhà đầu tư ảnh hưởng lớn đến sự tồn tại của thị trường, mọi quyết định mua bán đều tác động đến biến động thị trường. Vậy tâm trạng nhà đầu tư có tác động như thế nào đến thị trường chứng khoán? Lý thuyết tài chính kinh điển dựa trên giả thuyết thị trường hiệu quả, trong đó có các nhà đầu tư sáng suốt, ra quyết định khoa học. Các lý thuyết này không đề cập đến vai trò của yếu tố tâm lý. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy ảnh hưởng tâm lý đến giá cổ phiếu là có thật và cần được xem xét.

1.1. Giới thiệu về Tâm lý học hành vi trong đầu tư

Tâm lý học hành vi nghiên cứu ảnh hưởng của yếu tố tâm lý, xã hội và cảm xúc lên quyết định kinh tế của cá nhân và tổ chức. Trong thị trường chứng khoán Việt Nam, tâm lý nhà đầu tư có thể dẫn đến những quyết định phi lý trí, ảnh hưởng đến suất sinh lợi cổ phiếu. Các hiệu ứng tâm lý phổ biến bao gồm Overconfidence bias, Loss aversion, Herding behavior, Anchoring bias, và Confirmation bias. Hiểu rõ những hiệu ứng này giúp nhà đầu tư và nhà quản lý tài sản đưa ra quyết định sáng suốt hơn.

1.2. Vai trò của thông tin và tin tức thị trường

Tin tức thị trường và thông tin doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành tâm trạng nhà đầu tư. Tuy nhiên, cách nhà đầu tư tiếp nhận và phản ứng với thông tin có thể bị ảnh hưởng bởi các yếu tố tâm lý. Ví dụ, Confirmation bias có thể khiến nhà đầu tư chỉ tập trung vào những thông tin củng cố quan điểm hiện tại của họ, bỏ qua những thông tin trái chiều. Điều này dẫn đến việc định giá cổ phiếu không chính xác.

1.3. Mối quan hệ giữa chu kỳ thị trường và tâm lý

Chu kỳ thị trường chứng khoán (tăng trưởng, suy thoái, phục hồi) có mối quan hệ chặt chẽ với tâm lý nhà đầu tư. Trong giai đoạn tăng trưởng, tâm lý nhà đầu tư thường lạc quan, dẫn đến việc mua vào ồ ạt và đẩy giá cổ phiếu lên cao. Ngược lại, trong giai đoạn suy thoái, tâm lý nhà đầu tư bi quan, dẫn đến bán tháo và làm giá cổ phiếu giảm mạnh. Hiểu rõ mối quan hệ này giúp nhà đầu tư dự đoán và ứng phó tốt hơn với các biến động thị trường.

II. Thách Thức Đo Lường Tâm Trạng Nhà Đầu Tư Hiệu Quả

Việc đo lường tâm trạng nhà đầu tư là một thách thức lớn do tính chủ quan và khó nắm bắt của yếu tố này. Các phương pháp truyền thống thường sử dụng các chỉ số như tỷ lệ mua/bán, biến động thị trường, hoặc khảo sát tâm lý. Tuy nhiên, những chỉ số này có thể không phản ánh đầy đủ và chính xác tâm trạng nhà đầu tư thực tế. Hơn nữa, thanh khoản thị trường và biến động thị trường có thể gây nhiễu cho việc phân tích tâm lý thị trường. Do đó, cần có những phương pháp đo lường tâm trạng nhà đầu tư tiên tiến và chính xác hơn để có thể đánh giá tác động của yếu tố này lên suất sinh lợi cổ phiếu.

2.1. Các chỉ số tâm lý nhà đầu tư phổ biến

Một số chỉ số tâm lý nhà đầu tư phổ biến bao gồm chỉ số VIX (Volatility Index), tỷ lệ Put/Call, và khảo sát tâm lý do các tổ chức tài chính thực hiện. Tuy nhiên, mỗi chỉ số đều có những hạn chế nhất định. Ví dụ, VIX chỉ phản ánh mức độ sợ hãi của nhà đầu tư, không phản ánh đầy đủ tâm trạng chung của thị trường. Do đó, cần kết hợp nhiều chỉ số khác nhau để có cái nhìn toàn diện hơn.

2.2. Hạn chế của phương pháp khảo sát truyền thống

Phương pháp khảo sát tâm lý nhà đầu tư có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm độ tin cậy của người trả lời, mẫu khảo sát không đại diện, và khả năng nhà đầu tư không muốn tiết lộ tâm trạng thực sự của họ. Ngoài ra, kết quả khảo sát có thể bị ảnh hưởng bởi thời điểm thực hiện khảo sát, đặc biệt là trong những giai đoạn thị trường biến động mạnh.

2.3. Ảnh hưởng của hiệu quả thị trường đến phân tích

Giả thuyết hiệu quả thị trường cho rằng giá cả cổ phiếu đã phản ánh tất cả thông tin có sẵn, bao gồm cả tâm trạng nhà đầu tư. Nếu thị trường hoàn toàn hiệu quả, việc phân tích tâm lý thị trường sẽ không mang lại lợi ích gì. Tuy nhiên, trên thực tế, thị trường thường không hoàn toàn hiệu quả, đặc biệt là trong ngắn hạn. Do đó, việc phân tích tâm lý thị trường vẫn có thể mang lại lợi thế cho nhà đầu tư.

III. Phân Tích Mối Quan Hệ Tâm Lý và Suất Sinh Lợi Cổ Phiếu

Nghiên cứu về mối quan hệ giữa tâm lý nhà đầu tư và suất sinh lợi cổ phiếu cho thấy rằng tâm trạng nhà đầu tư có thể ảnh hưởng đến cách họ đánh giá và định giá cổ phiếu. Khi tâm lý nhà đầu tư lạc quan, họ có xu hướng mua vào những cổ phiếu rủi ro cao và định giá chúng cao hơn giá trị thực. Ngược lại, khi tâm lý nhà đầu tư bi quan, họ có xu hướng bán tháo những cổ phiếu rủi ro và định giá chúng thấp hơn giá trị thực. Điều này dẫn đến sự biến động giá cổ phiếu không phản ánh đầy đủ phân tích cơ bản và phân tích kỹ thuật.

3.1. Tác động của tâm lý hưng phấn và sợ hãi

Khi thị trường hưng phấn, nhà đầu tư thường bỏ qua các yếu tố rủi ro và tập trung vào tiềm năng tăng trưởng. Điều này có thể dẫn đến việc mua vào ồ ạt và đẩy giá cổ phiếu lên cao quá mức. Ngược lại, khi thị trường sợ hãi, nhà đầu tư thường bán tháo cổ phiếu, bất kể giá trị thực của chúng. Điều này có thể dẫn đến việc giá cổ phiếu giảm mạnh và tạo ra cơ hội mua vào cho những nhà đầu tư có tầm nhìn dài hạn.

3.2. Ảnh hưởng của hành vi bầy đàn và tâm lý đám đông

Herding behavior (hành vi bầy đàn) là hiện tượng nhà đầu tư hành động theo số đông, thay vì dựa trên phân tích độc lập. Tâm lý đám đông có thể khuếch đại tâm trạng chung của thị trường và dẫn đến những biến động giá cổ phiếu lớn hơn. Điều này đặc biệt đúng trong những giai đoạn thị trường biến động mạnh hoặc khi có những tin tức bất ngờ.

3.3. Vai trò của rủi ro thị trường và lợi nhuận điều chỉnh

Rủi ro thị trường là một yếu tố quan trọng cần xem xét khi đánh giá tác động của tâm lý nhà đầu tư lên suất sinh lợi cổ phiếu. Lợi nhuận điều chỉnh theo rủi ro cho phép nhà đầu tư so sánh hiệu quả đầu tư giữa các cổ phiếu và danh mục đầu tư khác nhau, sau khi đã tính đến mức độ rủi ro mà họ phải gánh chịu. Các nhà đầu tư nên sử dụng lợi nhuận điều chỉnh theo rủi ro để đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt hơn.

IV. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu tại Thị Trường Việt Nam

Kết quả nghiên cứu về tâm trạng nhà đầu tư và suất sinh lợi cổ phiếu tại thị trường chứng khoán Việt Nam có thể được ứng dụng để cải thiện chiến lược đầu tư và quản lý danh mục đầu tư. Bằng cách theo dõi và phân tích các chỉ số tâm lý nhà đầu tư, nhà đầu tư có thể dự đoán và ứng phó tốt hơn với các biến động thị trường. Ngoài ra, việc hiểu rõ các hiệu ứng tâm lý phổ biến có thể giúp nhà đầu tư tránh được những sai lầm do cảm xúc chi phối.

4.1. Xây dựng chiến lược đầu tư dựa trên tâm lý thị trường

Nhà đầu tư có thể sử dụng phân tích tâm lý thị trường để xây dựng các chiến lược đầu tư phù hợp với từng giai đoạn của chu kỳ thị trường. Ví dụ, trong giai đoạn thị trường hưng phấn, nhà đầu tư có thể tập trung vào những cổ phiếu tăng trưởng cao, nhưng cần phải quản lý rủi ro chặt chẽ. Trong giai đoạn thị trường suy thoái, nhà đầu tư có thể tập trung vào những cổ phiếu giá trị và phòng thủ.

4.2. Quản lý rủi ro và đa dạng hóa danh mục đầu tư

Việc quản lý rủi ro và đa dạng hóa danh mục đầu tư là rất quan trọng để giảm thiểu tác động của tâm lý thị trường lên hiệu quả đầu tư. Bằng cách phân bổ vốn vào nhiều loại tài sản khác nhau, nhà đầu tư có thể giảm thiểu rủi ro và ổn định suất sinh lợi của danh mục.

4.3. Phân tích hành vi nhà đầu tư cá nhân và tổ chức

Hành vi nhà đầu tư cá nhân và hành vi nhà đầu tư tổ chức có thể khác nhau. Nhà đầu tư cá nhân thường dễ bị ảnh hưởng bởi cảm xúc và tâm lý đám đông, trong khi nhà đầu tư tổ chức thường có phân tích chuyên sâu hơn và ít bị ảnh hưởng bởi cảm xúc. Hiểu rõ sự khác biệt này giúp nhà đầu tư cá nhân học hỏi từ kinh nghiệm của nhà đầu tư tổ chức và cải thiện quyết định đầu tư của mình.

V. So Sánh Tác Động tại Thị Trường Chứng Khoán Mỹ và Việt Nam

Nghiên cứu so sánh tác động của tâm trạng nhà đầu tư lên suất sinh lợi cổ phiếu giữa thị trường chứng khoán Mỹ và thị trường chứng khoán Việt Nam có thể giúp nhà đầu tư hiểu rõ hơn về đặc điểm của từng thị trường và điều chỉnh chiến lược đầu tư phù hợp. Thị trường Mỹ thường được coi là hiệu quả hơn thị trường Việt Nam, do đó tác động của tâm trạng nhà đầu tư có thể ít hơn. Tuy nhiên, sự khác biệt về quy mô, thanh khoản và cơ cấu nhà đầu tư có thể dẫn đến những kết quả khác biệt.

5.1. Sự khác biệt về quy mô và tính thanh khoản

Thị trường chứng khoán Mỹ có quy mô lớn hơn và tính thanh khoản cao hơn nhiều so với thị trường chứng khoán Việt Nam. Điều này có thể ảnh hưởng đến mức độ tác động của tâm trạng nhà đầu tư lên giá cổ phiếu. Trong một thị trường có tính thanh khoản cao, giá cổ phiếu có thể phản ứng nhanh hơn với những thay đổi trong tâm trạng.

5.2. Ảnh hưởng của cơ cấu nhà đầu tư đến tâm lý

Cơ cấu nhà đầu tư (tỷ lệ nhà đầu tư cá nhân so với nhà đầu tư tổ chức) cũng có thể ảnh hưởng đến tác động của tâm trạng lên giá cổ phiếu. Ở thị trường chứng khoán Việt Nam, tỷ lệ nhà đầu tư cá nhân cao hơn so với thị trường chứng khoán Mỹ, do đó thị trường có thể dễ bị ảnh hưởng bởi tâm lý đám đông hơn.

5.3. Bài học kinh nghiệm từ thị trường phát triển

Nghiên cứu về tâm trạng nhà đầu tư tại các thị trường phát triển như Mỹ có thể cung cấp những bài học kinh nghiệm quý giá cho thị trường chứng khoán Việt Nam. Ví dụ, việc xây dựng các chỉ số tâm lý nhà đầu tư chính xác và đáng tin cậy có thể giúp cải thiện hiệu quả phân tích thị trường và đưa ra quyết định đầu tư sáng suốt hơn.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tương Lai về Hành Vi

Nghiên cứu về tâm trạng nhà đầu tư và suất sinh lợi cổ phiếu là một lĩnh vực quan trọng và đầy tiềm năng. Kết quả nghiên cứu có thể được ứng dụng để cải thiện chiến lược đầu tư, quản lý rủi ro và đưa ra những quyết định đầu tư sáng suốt hơn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều câu hỏi chưa được giải đáp và cần được nghiên cứu sâu hơn trong tương lai. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phát triển các phương pháp đo lường tâm trạng nhà đầu tư tiên tiến hơn, phân tích tác động của tâm trạng nhà đầu tư lên các loại tài sản khác nhau, và nghiên cứu mối quan hệ giữa tâm trạng nhà đầu tư và các yếu tố kinh tế vĩ mô.

6.1. Phát triển phương pháp đo lường tâm lý tiên tiến

Cần phát triển các phương pháp đo lường tâm trạng nhà đầu tư tiên tiến hơn, sử dụng dữ liệu lớn (big data), học máy (machine learning) và phân tích ngôn ngữ tự nhiên (natural language processing) để phân tích tin tức thị trường, mạng xã hội và các nguồn thông tin khác. Điều này có thể giúp tạo ra các chỉ số tâm lý nhà đầu tư chính xác và cập nhật hơn.

6.2. Nghiên cứu tác động đến các loại tài sản khác

Nghiên cứu tác động của tâm trạng nhà đầu tư không chỉ giới hạn ở cổ phiếu, mà còn cần mở rộng sang các loại tài sản khác như trái phiếu, bất động sản, hàng hóa và tiền điện tử. Sự khác biệt về đặc điểm của từng loại tài sản có thể dẫn đến những tác động khác nhau của tâm trạng.

6.3. Mối quan hệ với yếu tố kinh tế vĩ mô

Nghiên cứu mối quan hệ giữa tâm trạng nhà đầu tư và các yếu tố kinh tế vĩ mô như lãi suất, lạm phát, tăng trưởng GDP và tỷ giá hối đoái. Các yếu tố kinh tế vĩ mô có thể ảnh hưởng đến tâm trạng nhà đầu tư, và ngược lại, tâm trạng nhà đầu tư có thể ảnh hưởng đến các quyết định kinh tế vĩ mô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 15 Chương này giới thiệu lý do hình thành đề tài, tính cấp thiết của đề tài, qua đó nêu lên mục tiêu mà đề tài hướng đến. Từ đó định hướng đối tượng, phạm vi nghiên cứu cũng như ý nghĩa thực tiễn của đề tài. Chương 2: BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI Mô tả khái quát diễn biến của thị trường chứng khoán qua các năm từ năm 2006 đến năm 2014 Chương 3: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU Giới thiệu cơ sở lý thuyết của đề tài, những nghiên cứu có liên quan đến tâm trạng của nhà đầu tư. Thiết lập mô hình nghiên cứu và đưa ra các giả thiết.

Chương 4: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Chương này sẽ trình bày chi tiết phương pháp nghiên cứu mà tác giả tiến hành với đề tài đã chọn, các giả thuyết và các biến của mô hình nghiên cứu, cách thức thu thập và tính toán dữ liệu nghiên cứu cũng như trình tự các bước nghiên cứu. Chương 5: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU Phân tích kết quả nghiên cứu, trình bày kết quả nghiên cứu. Kiểm định mô hình và đo lường các khái niệm nghiên cứu, phân tích đánh giá các kết quả thu được. Chương 6: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ Trình bày tóm tắt các kết quả chính của nghiên cứu từ dữ liệu đã thu thập được thông qua phân tích thống kê dựa trên phần mềm stata, từ đó đưa ra các kết luận về sự ảnh hưởng của tâm trạng nhà đầu tư tới suất sinh lợi cổ phiếu.

Ngoài ra, luận văn cũng nêu lên những đóng góp cũng như hạn chế của đề tài và đề ra hướng nghiên cứu tiếp theo. BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI Khi nghiên cứu về hành vi nhà đầu tư hay những quyết định đầu tư mà trong đó phần lớn bị chi phối bởi những tâm lí con người, cốt lõi là tìm ra bằng chứng chứng minh rằng thị trường Việt Nam cũng không là ngoại lệ. Trong giai đoạn hiện nay, với một thị trường còn non trẻ như thị trường chứng khoán Việt Nam, việc nghiên cứu về tài chính hành vi sẽ giúp đỡ một phần nào cho việc cải thiện và nâng cao tính hợp lý của quyết định đầu tư. Luôn có một chân lý tồn tại trong thị trường chứng khoán, đó là bản chất con người không bao giờ thay đổi, luôn có lòng tham, sự sợ hãi và cả sự quá tự tin.

Những thị trường chứng khoán mạnh nhất như NewYork, London, Hong Kong là những thị trường nhộn nhịp vì luôn có mọi loại nhà đầu tư với những toan tính và tâm lí khác nhau. Hay nói cách khác, bất cứ khi nào bạn bán cổ phiếu thì người mua nó cũng sẽ nghĩ khác về những triển vọng tương lai của cổ phiếu đó. Người bán nghĩ cổ phiếu đó sẽ giảm giá, người mua nghĩ nó sẽ lên. Hoặc người bán hoặc người mua sẽ đúng nhưng chắc chắn phải thông qua sự tương tác của những tâm lý và đánh giá khác nhau như vậy thì thị trường mới nhộn nhịp đông kẻ mua, nhiều người bán.

Sự sôi động của thị trường chứng khoán Việt Nam thời gian qua cũng đã phản ánh phần nào chân lý ấy và giai đoạn bùng nổ chứng khoán năm 2007 –2008 và giai đoạn hồi phục từ năm 2012 – 2014 là một bằng chứng rõ nét của tâm lý quá tự tin trong quyết định của nhà đầu tư, từ đó ảnh hưởng đến toàn bộ thị trường. 17  Giai đoạn 2006 – 2007 Nguồn: www.1 Biểu đồ VN-Index giai đoạn 2006-2007 Năm 2006, chỉ số thị trường chứng khoán tăng 145%. Điều này dễ hiểu vì thị trường chứng khoán Việt Nam xuất phát từ khởi điểm khá thấp, 22 công ty niêm yết trong hai năm với vốn hóa thị trường xấp xỉ 144 triệu đô-la Mỹ tính đến đầu năm 2006. Tiếp nối thành công của năm 2006, thị trường chứng khoán Việt Nam tiếp tục có những bước chuyển mình trong năm 2007.

Với những phát triển vượt bậc về quy mô và chất lượng, thị trường chứng khoán đã chứng minh vị thế và tầm ảnh hưởng đáng phải có của nó với đời sống kinh tế đất nước. Niềm tin được thể hiện đặc biệt mạnh mẽ trên thị trường chứng khoán trong thời gian này. Giới đầu tư ngoài nước liên tục huy động vốn và chuyển tiền vào thị trường chứng khoán để chuẩn bị cho những kế hoạch đầu tư dài hạn với quy mô lớn. Nhà đầu tư và các công ty trong nước cũng tập trung nhiều hơn vào lĩnh vực tài chính chứng khoán.

Thị trường chứng khoán chính thức có một bước nhảy vọt cả về số lượng các công ty niêm yết, chất lượng hàng hóa và quy mô giao dịch. Làn sóng các công ty niêm yết cuối năm 18 2006 nhằm hưởng ưu đãi thuế(2) đã không gây ra khủng hoảng như một số chuyên gia dự báo, mà trái lại, đã trở thành một lực đẩy tích cực. Tính thanh khoản tăng cao chưa từng thấy, đưa thị trường vào giai đoạn phát triển bùng nổ. Số lượng tài khoản nhà đầu tư cũng như giá trị giao dịch tăng từng phiên.

Nếu như đầu năm 2006, giá trị giao dịch mỗi phiên chỉ vài chục tỉ đồng thì năm 2007 con số này đạt khoảng 1. Tổng hợp một số thông tin cơ bản trên thị trường chứng khoán Việt Nam từ 2006-2007 Chỉ tiêu Năm Năm 2006 2007 Quy mô vốn hóa (tỷ đồng) 221.000 Quy mô vốn hóa/GDP 22,7% 44% Số công ty niêm yết 193 253 Tỉ suất sinh lời/năm VN-Index 246% 23,31% HNX Index 172% 33,2% Khối lượng giao dịch (triệu/phiên) 3,9 11,5 (Tốc độ tăng %) (195%) Số lượng tài khoản 100.000 (Tốc độ tăng %) (150%) Số lượng tài khoản nước ngoài 3.143 (Tốc độ tăng %) (180%) Vốn nhà đầu tư nước ngoài (tỷ đô- 2 5 la Mỹ) Nguồn: Tác giả tự tổng hợp Theo Công văn số 10997/CV-BTC của Bộ Tài chính ngày 8-9-2006, các doanh nghiệp niêm yết và đăng (2) ký giao dịch trên thị trường chứng khoán sau ngày 31-12-2006 được hưởng ưu đãi miễn giảm 50% thuế thu nhập doanh nghiệp trong hai năm liên tiếp kể từ ngày lên sàn. 19 Khởi đầu năm 2007 với con số 751,77 điểm, chỉ sau hơn ba tháng VN-Index đã vọt lên đỉnh 1170,67 điểm ngày 12/3. Đây chính là giai đoạn thăng hoa nhất trong lịch sử tám năm vận hành của thị trường chứng khoán.

Trái “bong bóng chứng khoán” trở thành chiếc túi không đáy hút liên tục các nguồn tiền khác nhau. Chặng đường tới đỉnh bắt đầu với đợt tăng giá của các công ty lớn có kết quả kinh doanh tốt. Thị trường được đẩy lên khỏi mức 1. Giá nhiều cổ phiếu tăng không ngừng khiến các chỉ số phân tích cơ bản bị bỏ lại đằng sau đủ để nhiều nhà đầu tư cảm thấy chúng quá đắt.

Khi mọi người đều nghĩ “quá cao” thì giảm giá là điều tất yếu. Thị trường giảm liên tục từ giữa tháng 3. Cổ phiếu mất giá khiến không ít nhà đầu tư mà đa phần là những người mới gia nhập thị trường thua lỗ nặng. Từ mức đỉnh 1170,67 điểm thị trường rơi xuống mức đáy 905,53 ngày 24/4.

Được tiếp thêm sức mạnh sau kỳ nghỉ lễ 30/4 và 1/5, thị trường bắt đầu tăng giá trong tháng 5. Thị trường giai đoạn này tăng trở lại khá nhanh nhưng không lập lại được mức đỉnh cũ, chỉ đạt 1113,19 điểm ngày 23/5. Nếu như năm 2000-2003 được coi là buổi hồng hoang của chứng khoán Việt Nam, năm 2004 là năm lo lắng, năm 2005 là năm yên tĩnh chuẩn bị cho năm 2006 bùng nổ thì năm 2007 là thử thách và tôi luyện nhà đầu tư. 20  Giai đoạn 2008 – 2009 Nguồn: www.2 Biểu đồ VN-Index giai đoạn 2008-2009 Từ tháng 2/2008 trở đi, thị trường chứng khoán bắt đầu chịu ảnh hưởng trực tiếp từ hoạt động sử dụng đòn bẩy quá lớn trong thời kỳ tín dụng dễ dãi năm 2007(3).

Hiệu ứng “hòn tuyết lăn” đã tạo nên nỗi ám ảnh khó quên với những ai trải qua giai đoạn này, khi mỗi sáng mở bảng điện giao dịch lại thấy hàng triệu cổ phiếu được các công ty chứng khoán đem ra bán giá sàn nhằm thoát ra bằng được. Không một nguồn lực nào có thể cản nổi hoạt động bán ra chưa từng có này. Đỉnh điểm của sự hoảng loạn bắt đầu với các biểu hiện gây rối của nhà đầu tư. Đây cũng là lần đầu tiên thị trường chứng khoán chứng kiến tâm lý khủng hoảng của nhà đầu tư như vậy.

Chỉ trong hơn sáu tháng đầu năm 2008, VN-Index đã sụt giảm trên 60% so với thời điểm cuối năm 2007. Trong 103 phiên giao dịch của giai đoạn này, có 71 phiên VN-Index giảm điểm. Nghị quyết 03/2007/NQ-CP của Chính phủ về nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu thực hiện kế hoạch kinh tế – xã (3) hội năm 2007 đã xác định mục tiêu tiền tệ, tín dụng: tổng phương tiện thanh toán tăng 20% – 23% và dư nợ cho vay nền kinh tế tăng 18 – 22% so với năm 2006. 21 Từ tháng 7-8/2008 là thời điểm thị trường tương đối lạc quan, niềm tin được cho là đã quay trở lại.

Nhà đầu tư nước ngoài mua mạnh, nhiều tổ chức nước ngoài đăng ký mua chứng khoán khối lượng lớn, giá cổ phiếu trên thị trường tăng dài ngày. Thị trường chứng khoán đang đi trước những chuyển biến vĩ mô. Xu hướng kích thích kinh tế trở lại đã có từ cuối năm 2008(4) nhưng không khỏa lấp được nỗi lo lắng của các nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán. Những con số sống động minh chứng cho một năm 2008 đầy sóng gió, luôn có những cung bậc tâm lí khác nhau trên thị trường, lúc thì sôi nổi tự tin, lúc thì trầm lắng đến u ám trên thị trường chứng khoán Việt Nam, và hệ quả là hàng trăm ngàn tỷ đồng giá trị tài sản đã bốc hơi.

Cũng có thể cho rằng quy mô vốn hóa thị trường là “ảo” do tăng trưởng bong bóng 2006-2007 và giá trị cổ phiếu được định giá quá cao. Tổng hợp một số thông tin cơ bản trên thị trường chứng khoán Việt Nam từ 2008-2009 Chỉ tiêu Năm 2008 Năm 2009 Quy mô vốn hóa (tỷ đồng) 220.000 Quy mô vốn hóa/GDP 14,68% 55% Số công ty niêm yết 338 438 Tỉ suất sinh lời/năm: VN-Index -65,73% 95% HNX Index 60% Khối lượng giao dịch (triệu/phiên) 18 64,6 (Tốc độ tăng) (56%) (260%) Số lượng tài khoản 550.000 (Tốc độ tăng) (120%) (33%) Số lượng tài khoản nước ngoài 12.590 (Tốc độ tăng) (40%) (6,7%) Vốn nước ngoài (tỷ đô-la Mỹ) -0,578 0,128 Nguồn: Tác giả tự tổng hợp (4) Chính phủ Việt Nam cắt giảm lãi suất, theo xu thế của thế giới cùng việc tung ra gói kích cầu trị giá 1 tỷ USD, tập trung vào việc hỗ trợ lãi suất 4% cho các doanh nghiệp đi vay. 22  Giai đoạn 2009 – 2010 Nguồn: www.