Tác động của sở hữu nước ngoài đến biến động lợi nhuận cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Tài liệu chuyên sâu Tác động của sở hữu nước ngoài đến lợi nhuận cổ phiếu trên thị trường chứng khoán, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền

• Tác giả: Nguyễn Thị Vân Dung
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Ngọc Trang
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Sở Hữu Nước Ngoài Và Biến Động Lợi Nhuận Cổ Phiếu Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. LÝ DO NGHIÊN CỨU
• 1.2. MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.3. VẤN ĐỀ VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Các khái niệm sở hữu nước ngoài
• 2.2. Lý thuyết thị trường hiệu quả
• 2.3. Lý thuyết hiệu ứng khách hàng
• 2.4. CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.4.1. Các nghiên cứu thể hiện mối quan hệ đồng biến
• 2.4.2. Các nghiên cứu thể hiện mối quan hệ nghịch biến
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đề xuất mô hình nghiên cứu
• 3.2. Mô tả biến
• 3.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.4. Kỳ vọng dấu
• 4. CHƯƠNG 4: NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. PHÂN TÍCH THỐNG KÊ MÔ TẢ
• 4.2. PHÂN TÍCH TƯƠNG QUAN
• 4.3. PHÂN TÍCH HỒI QUY VÀ CÁC KIỂM ĐỊNH
• 4.3.1. Lựa chọn phương pháp hồi quy Pool OSL – FEM – REM
• 4.3.2. Kiểm định phần dư
• 4.3.2.1. Kiểm định tính phân phối chuẩn của phần dư
• 4.3.2.2. Kiểm định tự tương quan phần dư
• 4.3.2.3. Kiểm định phương sai thay đổi
• 4.3.3. Mô hình hồi quy với tùy chọn Robust
• 4.3.4. Mô hình hồi quy với hình thức sai phân bậc 1
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. GỢI Ý CHÍNH SÁCH
• 5.2. NHỮNG HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG PHÁT TRIỂN ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tác động của sở hữu nước ngoài đến lợi nhuận cổ phiếu

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và lợi nhuận cổ phiếu trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Kết quả cho thấy rằng sở hữu nước ngoài có tác động ngược chiều đến lợi nhuận cổ phiếu. Điều này có thể được giải thích bởi sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài giúp ổn định thị trường, nhưng cũng có thể dẫn đến sự biến động lớn hơn trong ngắn hạn. Theo Stiglitz (2000), dòng vốn nước ngoài không chỉ cung cấp nguồn vốn mà còn mang lại kỹ thuật và quản lý hiện đại, từ đó ảnh hưởng đến lợi nhuận cổ phiếu. Tuy nhiên, sự hiện diện của cổ đông nước ngoài cũng có thể tạo ra rủi ro cho các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt trong bối cảnh biến động kinh tế toàn cầu.

1.1. Phân tích mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và lợi nhuận cổ phiếu

Mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và lợi nhuận cổ phiếu đã được nghiên cứu qua nhiều mô hình khác nhau. Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy để phân tích dữ liệu từ 165 công ty niêm yết trên sàn HOSE và HNX trong giai đoạn 2008-2016. Kết quả cho thấy rằng sở hữu nước ngoài có thể làm tăng lợi nhuận cổ phiếu trong dài hạn, nhưng trong ngắn hạn, sự gia tăng sở hữu nước ngoài lại dẫn đến sự biến động lớn hơn. Điều này cho thấy rằng các nhà đầu tư nước ngoài có thể có chiến lược đầu tư khác biệt so với các nhà đầu tư trong nước, dẫn đến những phản ứng khác nhau trước các biến động của thị trường.

II. Chính sách đầu tư nước ngoài và tác động đến thị trường chứng khoán

Chính sách đầu tư nước ngoài tại Việt Nam đã có những thay đổi quan trọng nhằm thu hút dòng vốn từ các nhà đầu tư nước ngoài. Nghị định số 60/2015/NĐ-CP cho phép tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại các công ty niêm yết tăng lên 100%, điều này đã tạo ra cơ hội lớn cho các nhà đầu tư nước ngoài tham gia vào thị trường chứng khoán. Sự gia tăng sở hữu nước ngoài không chỉ giúp tăng cường tính thanh khoản của thị trường mà còn tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp. Tuy nhiên, cần có các biện pháp quản lý để đảm bảo rằng sự gia tăng này không dẫn đến sự thao túng thị trường bởi các nhà đầu tư lớn.

2.1. Tác động của chính sách đầu tư nước ngoài đến lợi nhuận cổ phiếu

Chính sách đầu tư nước ngoài đã tạo ra những tác động tích cực đến lợi nhuận cổ phiếu trên thị trường chứng khoán. Sự gia tăng sở hữu nước ngoài giúp cải thiện chất lượng quản trị doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả hoạt động. Theo nghiên cứu của Kim và Singal (2000), sự hiện diện của các nhà đầu tư nước ngoài có thể giúp giảm chi phí vốn và tăng giá trị thị trường của cổ phiếu. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng sự phụ thuộc vào sở hữu nước ngoài có thể tạo ra rủi ro cho thị trường trong bối cảnh biến động kinh tế toàn cầu.

III. Biến động thị trường chứng khoán và rủi ro đầu tư nước ngoài

Biến động của thị trường chứng khoán Việt Nam chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố, trong đó có sự tham gia của cổ đông nước ngoài. Các nhà đầu tư nước ngoài thường có xu hướng phản ứng nhanh chóng với các thông tin kinh tế toàn cầu, điều này có thể dẫn đến sự biến động lớn trên thị trường. Theo Bae và cộng sự (2004), sự xuất hiện của tiền nóng có thể gây ra những biến động không lường trước được, ảnh hưởng đến lợi nhuận cổ phiếu. Do đó, việc quản lý rủi ro từ đầu tư nước ngoài là rất cần thiết để đảm bảo sự ổn định của thị trường chứng khoán.

3.1. Rủi ro từ đầu tư nước ngoài và ảnh hưởng đến lợi nhuận cổ phiếu

Rủi ro từ đầu tư nước ngoài có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm biến động kinh tế toàn cầu và chính sách tài chính của các quốc gia lớn. Sự thao túng thị trường bởi các nhà đầu tư nước ngoài có thể dẫn đến những quyết định sai lầm của các nhà đầu tư trong nước, gây thiệt hại cho họ. Nghiên cứu cho thấy rằng các nhà đầu tư nước ngoài thường có lợi thế về thông tin và kỹ năng, điều này có thể tạo ra sự bất bình đẳng trong quyết định đầu tư. Do đó, cần có các biện pháp bảo vệ nhà đầu tư trong nước để giảm thiểu rủi ro này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển với những bước tiến quan trọng trong hội nhập quốc tế. Tính đến tháng 6 năm 2017, TTCK Việt Nam có 714 doanh nghiệp niêm yết và 580 doanh nghiệp đăng ký giao dịch trên hai sở giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX) và TP. Hồ Chí Minh (HOSE). Năm 2016, tổng mức huy động vốn trên TTCK đạt 348 nghìn tỷ đồng, thuộc top 5 thị trường tăng trưởng cao nhất khu vực Đông Nam Á. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, GDP Việt Nam năm 2017 dự kiến tăng khoảng 6,3%, tạo điều kiện thuận lợi cho sự thu hút vốn đầu tư, đặc biệt là từ nhà đầu tư nước ngoài.

Luận văn tập trung nghiên cứu mối quan hệ giữa sở hữu nước ngoài và biến động lợi nhuận cổ phiếu trên TTCK Việt Nam trong giai đoạn 2008-2016, với mẫu nghiên cứu gồm 165 công ty phi tài chính niêm yết trên HOSE và HNX, tổng cộng 1485 quan sát. Mục tiêu chính là cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của sở hữu nước ngoài đến biến động lợi nhuận cổ phiếu, đồng thời xem xét cơ cấu sở hữu toàn diện bao gồm sở hữu nhà nước, tổ chức và cá nhân trong nước.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hiểu rõ vai trò của nhà đầu tư nước ngoài trong việc ổn định và thúc đẩy sự phát triển của TTCK Việt Nam, từ đó đề xuất các chính sách hỗ trợ phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và thu hút vốn ngoại, góp phần phát triển thị trường tài chính bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên ba lý thuyết chính:

1. Lý thuyết thị trường hiệu quả (Efficient Market Hypothesis - EMH): Thị trường được xem là hiệu quả khi giá cổ phiếu phản ánh đầy đủ và kịp thời tất cả thông tin hiện có. Biến động giá cổ phiếu chủ yếu do các thông tin ngẫu nhiên xuất hiện trong tương lai, khiến lợi nhuận bất thường khó có thể đạt được.

2. Lý thuyết hiệu ứng khách hàng (Clientele Effect): Nhà đầu tư có các đặc điểm và mục tiêu khác nhau sẽ bị thu hút bởi các chính sách công ty khác nhau, như thuế suất hay chi phí giao dịch. Ví dụ, nhà đầu tư có thu nhập thấp và phụ thuộc vào cổ tức sẽ ưu tiên các công ty trả cổ tức cao để giảm chi phí giao dịch.

3. Lý thuyết về sở hữu nước ngoài và biến động lợi nhuận cổ phiếu: Sở hữu nước ngoài có thể tác động đến biến động lợi nhuận cổ phiếu theo hai chiều: làm tăng biến động do tiếp xúc với rủi ro quốc tế và hành vi đầu tư ngắn hạn; hoặc làm giảm biến động nhờ vai trò kiểm soát, nâng cao chất lượng quản trị và thông tin.

Các khái niệm chính bao gồm: sở hữu nước ngoài (tổng sở hữu, sở hữu tổ chức và cá nhân), sở hữu nhà nước, sở hữu tổ chức và cá nhân trong nước, biến động lợi nhuận cổ phiếu (đo bằng logarit lợi nhuận bình phương hàng ngày và độ lệch chuẩn lợi nhuận hàng ngày so với trung bình năm), quy mô công ty, tỷ lệ luân chuyển chứng khoán và đòn bẩy tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng gồm 1485 quan sát của 165 công ty phi tài chính niêm yết trên HOSE và HNX trong giai đoạn 2008-2016. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính và các trang web uy tín như cafef.vn và vietstock.vn.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Thống kê mô tả để đánh giá đặc tính dữ liệu.
• Phân tích tương quan để kiểm tra mối quan hệ giữa các biến và loại trừ đa cộng tuyến (VIF < 5).
• Hồi quy dữ liệu bảng với ba phương pháp: Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM) và Random Effects Model (REM).
• Kiểm định Hausman và Redundant Fixed Effects để lựa chọn mô hình phù hợp.
• Kiểm định phần dư gồm kiểm định phân phối chuẩn, tự tương quan và phương sai thay đổi.
• Sử dụng tùy chọn robust và hồi quy sai phân bậc 1 để xử lý các vấn đề nội sinh và đảm bảo tính ổn định của mô hình.

Mô hình nghiên cứu chính được xây dựng dựa trên mô hình của Zhian Chen và cộng sự (2013), với biến phụ thuộc là biến động lợi nhuận cổ phiếu và các biến độc lập gồm sở hữu nước ngoài, sở hữu nhà nước, sở hữu tổ chức và cá nhân trong nước, cùng các biến kiểm soát như quy mô công ty, tỷ lệ luân chuyển chứng khoán và đòn bẩy tài chính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mối quan hệ ngược chiều giữa sở hữu nước ngoài và biến động lợi nhuận cổ phiếu: Kết quả hồi quy cho thấy tỷ lệ sở hữu nước ngoài trung bình là 14,1%, trong đó sở hữu tổ chức nước ngoài chiếm 11,37% và cá nhân nước ngoài chiếm 2,68%. Sở hữu nước ngoài có tác động làm giảm biến động lợi nhuận cổ phiếu với mức ý nghĩa thống kê cao, khẳng định vai trò ổn định của nhà đầu tư nước ngoài trên TTCK Việt Nam.

2. Sở hữu nhà nước làm tăng biến động lợi nhuận cổ phiếu: Tỷ lệ sở hữu nhà nước có mối quan hệ cùng chiều với biến động lợi nhuận cổ phiếu, phản ánh hiệu quả quản trị doanh nghiệp chưa toàn diện và các chính sách quản lý còn hạn chế.

3. Ảnh hưởng khác biệt của các thành phần sở hữu trong nước: Sở hữu cá nhân trong nước có xu hướng làm tăng biến động lợi nhuận cổ phiếu, do đặc điểm đầu tư ngắn hạn và tâm lý bầy đàn. Trong khi đó, sở hữu tổ chức trong nước có tác động không đồng nhất, có thể làm tăng hoặc giảm biến động tùy thuộc vào chiến lược đầu tư và quản trị.

4. Các biến kiểm soát: Quy mô công ty có mối quan hệ âm với biến động lợi nhuận cổ phiếu, cho thấy các công ty lớn hơn thường ổn định hơn. Tỷ lệ luân chuyển chứng khoán và đòn bẩy tài chính có tác động cùng chiều, làm tăng biến động lợi nhuận cổ phiếu.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu thực nghiệm tại các thị trường mới nổi khác như Trung Quốc, Indonesia và Thái Lan, khi sở hữu nước ngoài được xem là nhân tố ổn định thị trường nhờ khả năng kiểm soát và xử lý thông tin tốt hơn. Sự khác biệt về tác động của sở hữu nhà nước và cá nhân trong nước phản ánh đặc thù quản trị doanh nghiệp và hành vi đầu tư tại Việt Nam.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện mối quan hệ giữa tỷ lệ sở hữu nước ngoài và biến động lợi nhuận cổ phiếu, cũng như bảng so sánh các hệ số hồi quy của các mô hình khác nhau. Ma trận tương quan và kiểm định VIF cho thấy không có đa cộng tuyến nghiêm trọng giữa các biến độc lập, đảm bảo tính tin cậy của mô hình.

Kết quả cũng cho thấy sự cần thiết của việc xem xét cơ cấu sở hữu toàn diện để hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến biến động lợi nhuận cổ phiếu, từ đó có thể đề xuất các chính sách phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý TTCK Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chính sách hỗ trợ và mở rộng tỷ lệ sở hữu nước ngoài: Khuyến khích các doanh nghiệp niêm yết nới rộng "room" sở hữu nước ngoài, đặc biệt trong các ngành trọng điểm như ngân hàng, bảo hiểm, dệt may, nhằm thu hút vốn ngoại và nâng cao tính ổn định thị trường trong vòng 1-2 năm tới.

2. Cải thiện quản trị doanh nghiệp tại các công ty có sở hữu nhà nước: Đẩy mạnh cải cách quản trị, minh bạch thông tin và nâng cao hiệu quả quản lý nhằm giảm thiểu biến động lợi nhuận cổ phiếu do sở hữu nhà nước gây ra, với sự phối hợp của Bộ Tài chính và các cơ quan quản lý trong 3 năm tới.

3. Khuyến khích phát triển các tổ chức đầu tư trong nước có chiến lược dài hạn: Hỗ trợ các quỹ đầu tư, công ty chứng khoán phát triển các chiến lược đầu tư bền vững, giảm thiểu hành vi đầu tư ngắn hạn và bầy đàn, góp phần ổn định thị trường trong 2-3 năm tới.

4. Tăng cường giám sát và minh bạch thông tin giao dịch: Áp dụng các công nghệ phân tích dữ liệu và giám sát giao dịch để phát hiện và ngăn chặn các hành vi thao túng thị trường, đặc biệt là các giao dịch có tính đầu cơ cao, nhằm giảm biến động không lành mạnh trong vòng 1 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và cơ quan quản lý thị trường chứng khoán: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách quản lý sở hữu nước ngoài và cải thiện quản trị doanh nghiệp, giúp nâng cao hiệu quả và ổn định TTCK.

2. Các nhà đầu tư nước ngoài và tổ chức tài chính: Hiểu rõ tác động của sở hữu nước ngoài đến biến động lợi nhuận cổ phiếu giúp họ xây dựng chiến lược đầu tư phù hợp, giảm thiểu rủi ro và tối ưu hóa lợi nhuận.

3. Các doanh nghiệp niêm yết và ban lãnh đạo công ty: Nắm bắt được ảnh hưởng của cơ cấu sở hữu đến biến động cổ phiếu giúp doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược quản trị và thu hút vốn hiệu quả hơn.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành tài chính - ngân hàng: Luận văn cung cấp dữ liệu thực nghiệm và phương pháp nghiên cứu chi tiết, là tài liệu tham khảo quý giá cho các nghiên cứu tiếp theo về thị trường chứng khoán và sở hữu nước ngoài.

Câu hỏi thường gặp

1. Sở hữu nước ngoài ảnh hưởng như thế nào đến biến động lợi nhuận cổ phiếu?
   Nghiên cứu cho thấy sở hữu nước ngoài có tác động làm giảm biến động lợi nhuận cổ phiếu, nhờ khả năng kiểm soát và xử lý thông tin tốt hơn, góp phần ổn định thị trường.

2. Tại sao sở hữu nhà nước lại làm tăng biến động lợi nhuận cổ phiếu?
   Sở hữu nhà nước thường đi kèm với quản trị doanh nghiệp chưa hiệu quả và các chính sách quản lý chưa toàn diện, dẫn đến biến động lợi nhuận cao hơn.

3. Các nhà đầu tư cá nhân trong nước có ảnh hưởng thế nào đến biến động thị trường?
   Nhà đầu tư cá nhân trong nước thường đầu tư ngắn hạn và mang tâm lý bầy đàn, làm tăng biến động lợi nhuận cổ phiếu.

4. Phương pháp nào được sử dụng để phân tích dữ liệu trong nghiên cứu?
   Nghiên cứu sử dụng phân tích dữ liệu bảng với các mô hình hồi quy Pooled OLS, Fixed Effects và Random Effects, kết hợp kiểm định Hausman và Redundant Fixed Effects để chọn mô hình phù hợp.

5. Làm thế nào để giảm thiểu biến động lợi nhuận cổ phiếu trên TTCK Việt Nam?
   Cần tăng cường vai trò của nhà đầu tư nước ngoài, cải thiện quản trị doanh nghiệp, phát triển tổ chức đầu tư trong nước có chiến lược dài hạn và nâng cao minh bạch thông tin giao dịch.

Kết luận

• Sở hữu nước ngoài có mối quan hệ ngược chiều và làm giảm biến động lợi nhuận cổ phiếu trên TTCK Việt Nam trong giai đoạn 2008-2016.
• Sở hữu nhà nước làm tăng biến động lợi nhuận cổ phiếu, phản ánh hạn chế trong quản trị doanh nghiệp.
• Sở hữu cá nhân trong nước góp phần làm tăng biến động, trong khi sở hữu tổ chức trong nước có tác động không đồng nhất.
• Quy mô công ty có tác động ổn định, còn tỷ lệ luân chuyển chứng khoán và đòn bẩy tài chính làm tăng biến động lợi nhuận cổ phiếu.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở thực nghiệm quan trọng để đề xuất chính sách nâng cao hiệu quả quản lý và thu hút vốn đầu tư nước ngoài.

Next steps: Tiếp tục nghiên cứu mở rộng mẫu dữ liệu, cập nhật các biến số mới và áp dụng các phương pháp phân tích nâng cao để đánh giá tác động dài hạn của sở hữu nước ngoài.

Các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà đầu tư nên phối hợp triển khai các giải pháp nhằm phát huy vai trò tích cực của sở hữu nước ngoài, đồng thời cải thiện quản trị doanh nghiệp để phát triển TTCK Việt Nam bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1.1 LÝ DO NGHIÊN CỨU Thị trƣờng chứng khoán (TTCK) Việt Nam, trải qua chặng đƣờng hình thành và phát triển đầy gian nan và thử thách, đã và đang có những bƣớc tiến quan trọng trong hội nhập quốc tế, ngày càng lớn mạnh cả về quy mô và chất lƣợng, trở thành một kênh dẫn vốn quan trọng và không thể thiếu đối với nền kinh tế. Năm 2016, TTCK Việt Nam lọt vào “top” 5 thị trƣờng có mức tăng trƣởng cao nhất tại khu vực Đông Nam Á, tổng mức huy động vốn trên TTCK đạt 348 nghìn tỷ đồng, mức cao nhất từ trƣớc đến nay. Từ 2 doanh nghiệp niêm yết ban đầu, tính đến hết tháng 6/2017, toàn thị trƣờng đã có 714 doanh nghiệp niêm yết và 580 doanh nghiệp đăng ký giao dịch trên cả 2 sở giao dịch chứng khoán Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Nền kinh tế vĩ mô trong nƣớc năm 2017 tiếp tục ổn định và có nhiều dấu hiệu tăng trƣởng tích cực. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB), dự kiến mức tăng trƣởng GDP trong năm 2017 của Việt Nam là khoảng 6,3%. Theo đó, Việt Nam sẽ tiếp tục đƣợc nhìn nhận nhƣ một điểm đến hấp dẫn cho rất nhiều tổ chức tài chính, nhà đầu tƣ, đặc biệt là nhà đầu tƣ nƣớc ngoài. Hiện nay, các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài đang rất quan tâm đến TTCK Việt Nam bởi tiềm năng lợi ích mà nó mang lại.

Thực tế, TTCK Việt Nam đã đón nhận sự đầu tƣ của các tổ chức, cá nhân nƣớc ngoài từ khá lâu. Đây đƣợc xem là kênh đầu tƣ quan trọng trên TTCK nhƣng do những rào cản về mặt cơ chế, chính sách cũng nhƣ quy mô của thị trƣờng khiến nhà đầu tƣ ngoại còn tỏ ra dè dặt khi rót vốn vào TTCK Việt Nam. Việc ký kết Hiệp định TPP đã đánh dấu một bƣớc tiến mới của TTCK Việt Nam trong quá trình hội nhập quốc tế từ sau giai đoạn WTO, với các cam kết mở cửa thị trƣờng ở mức cao đi kèm với cơ chế minh bạch hóa, kết hợp với các biện pháp của chính phủ nhằm đảm bảo môi trƣờng chính trị - xã hội ổn định, bảo hộ quyền và lợi ích chính đáng của các nhà đầu tƣ. Tất cả đều nhằm mục đích tạo cơ hội tiếp cận thị trƣờng tốt hơn cho các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài.

Có thể thấy, trong đa số các trƣờng hợp biến động về giá cổ phiếu, nhà đầu tƣ nƣớc ngoài dƣờng nhƣ luôn giữ một vị thế độc lập và tách rời hẳn tâm lý đám 123doc 2 đông so với các nhà đầu tƣ trong nƣớc. Động thái mua bán của khối ngoại cũng đặc biệt và khác biệt với nhà đầu tƣ nội. Vì vậy, trên thị trƣờng đôi khi quan sát thấy hiện tƣợng nhà đầu tƣ nƣớc ngoài mua vào trong khi nhà đầu tƣ trong nƣớc đổ xô ra bán. Hoặc khi nhà đầu tƣ trong nƣớc án binh bất động vào những thời điểm thị trƣờng sụt giảm mạnh, thì nhà đầu tƣ nƣớc ngoài vẫn tiến hành các hoạt động giao dịch.

Điều này thể hiện sự tự tin của nhà đầu tƣ nƣớc ngoài trƣớc sự biến động của thị trƣờng, vì chỉ cần nhìn đồ thị kết hợp các kỹ thuật phân tích là họ tin rằng có thể thấy đƣợc quy luật lên xuống của giá một số cổ phiếu. Thời gian vừa qua, TTCK trong nƣớc chịu ảnh hƣởng từ nhiều yếu tố chi phối mang tính quốc tế nhƣ bất ổn kinh tế Trung Quốc, tác động từ các chính sách của Mỹ, việc nâng lãi suất của FED, giá dầu thế giới lao dốc… Các yếu tố này ảnh hƣởng không nhỏ đến hoạt động của nhà đầu tƣ nƣớc ngoài. Bên cạnh đó, câu chuyện thoái vốn nhà nƣớc của các doanh nghiệp lớn trong nƣớc, các vấn đề về định giá và tỷ giá…cũng là mối quan tâm của khối ngoại khi đầu tƣ vào thị trƣờng tài chính của các nền kinh tế mới nổi với đặc trƣng biến động giá chứng khoán cao. Trong tiến trình xây dựng môi trƣờng đầu tƣ tốt cho các nhà đầu tƣ nƣớc ngoài, TTCK Việt Nam cần đặt ra nhiều giải pháp hơn nữa, trƣớc mắt là quá trình nỗ lực để đƣợc nâng hạng thị trƣờng từ nhóm thị trƣờng cận biên (frontier market) lên thị trƣờng mới nổi (emerging market).

Rõ ràng là khi tiến lên “phân khúc” thị trƣờng mới nổi, cơ hội đƣợc các tổ chức lớn phân bổ vốn đầu tƣ sẽ tăng lên. Bên cạnh đó, cần chú trọng đến các giới hạn sở hữu cho nhà đầu tƣ nƣớc ngoài. Từ việc hạn chế quyền sở hữu đối với nhà đầu tƣ nƣớc ngoài, bằng nghị định số 60/2015/NĐ-CP ban hành ngày 26/06/2015, Chính phủ Việt Nam đã cho phép tỷ lệ sở hữu nƣớc ngoài tại các công ty niêm yết và công ty đại chúng tăng từ 49% lên 100%, trừ một số trƣờng hợp hạn chế theo quy định của pháp luật. Kỳ vọng Chính phủ sẽ tiếp tục ban hành các chính sách kích thích, hỗ trợ hoạt động nới room của doanh nghiệp trong năm 2017, thúc đẩy sự sôi động của TTCK, đặc biệt ở các ngành nhƣ ngân hàng, bảo hiểm, săm lốp, dệt may, nhựa, thực phẩm đồ uống… 123doc 3 Từ trƣớc đến nay, tuy đã có nhiều nghiên cứu xem xét về mối quan hệ giữa sở hữu nƣớc ngoài và biến động lợi nhuận cổ phiếu nhƣng các bằng chứng thực nghiệm tìm thấy chƣa đạt đƣợc sự đồng thuận.

Đặc biệt các nghiên cứu ở Việt Nam cho thấy một khoảng trống nghiên cứu khi chỉ tập trung vào khía cạnh sở hữu nƣớc ngoài mà không xem xét một cơ cấu sở hữu hoàn chỉnh, chi tiết bao gồm sự phân hóa sở hữu nƣớc ngoài thành sở hữu của tổ chức nƣớc ngoài và sở hữu cá nhân nƣớc ngoài, cùng cơ cấu sở hữu của cổ đông trong nƣớc (bao gồm nhà nƣớc, tổ chức, cá nhân) để có thể đánh giá một cách toàn diện và chính xác hơn về vấn đề này. Đây cũng chính là lý do và động lực thôi thúc tác giả thực hiện đề tài “Sở hữu nƣớc ngoài và biến động lợi nhuận cổ phiếu trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam” với một cơ cấu sở hữu hoàn chỉnh trong và ngoài nƣớc nhằm cung cấp cơ sở thực tiễn về mối quan hệ giữa sở hữu nƣớc ngoài và biến động lợi nhuận cổ phiếu Việt Nam, từ đó đƣa ra các gợi ý chính sách giúp khai thác tối đa nguồn ngoại lực này và nâng cao công tác quản lý TTCK Việt Nam trong thời gian tới.2 MỤC TIÊU VÀ CÂU HỎI NGHIÊN CỨU Mục tiêu nghiên cứu: - Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ giữa sở hữu nƣớc ngoài và biến động lợi nhuận cổ phiếu trên TTCK Việt Nam. Câu hỏi nghiên cứu: - Sở hữu nƣớc ngoài có tác động đến biến động lợi nhuận cổ phiếu trên TTCK Việt Nam hay không? Nếu có thì tác động là cùng chiều hay ngƣợc chiều? 123doc 4 1.3 VẤN ĐỀ VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU Nghiên cứu tập trung tìm hiểu tác động của sở hữu nƣớc ngoài đến biến động lợi nhuận cổ phiếu của 165 công ty phi tài chính niêm yết trên sàn HOSE và HNX trong giai đoạn 2008 – 2016.4 PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Dựa vào bài nghiên cứu gốc của Zhian Chen và cộng sự (2013) kết hợp với nền tảng cơ sở lý thuyết từ các tài liệu đƣợc thu thập để xem xét mối quan hệ giữa sở hữu nƣớc ngoài và biến động lợi nhuận cổ phiếu. Mẫu dữ liệu bao gồm 165 công ty niêm yết trên sàn HOSE và HNX trong giai đoạn 2008 – 2016, áp dụng kỹ thuật phân tích dữ liệu bảng sử dụng các phƣơng pháp ƣớc lƣợng bao gồm: bình phƣơng tối thiểu cổ điển gộp Pooled OLS, tác động cố định FEM, tác động ngẫu nhiên REM cũng nhƣ các kiểm định Hausman và Reduntdant Test để so sánh và lựa chọn mô hình hồi quy phù hợp nhất.5 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Cấu trúc bài nghiên cứu bao gồm năm chƣơng:  Chƣơng 1: Giới thiệu đề tài  Chƣơng 2: Tổng quan các nghiên cứu trƣớc đây  Chƣơng 3: Phƣơng pháp nghiên cứu  Chƣơng 4: Nội dung và kết quả nghiên cứu  Chƣơng 5: Kết luận và gợi ý chính sách 123doc 5 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƢỚC ĐÂY 2.1 Các khái niệm sở hữu nƣớc ngoài Theo nghị định số 60/2015/NĐ-CP ban hành ngày 26/06/2015 của Chính phủ Việt Nam, tỷ lệ sở hữu nƣớc ngoài là tổng tỷ lệ sở hữu cổ phần, phần vốn góp có quyền biểu quyết của (i) tất cả các nhà đầu tƣ là ngƣời nƣớc ngoài và (ii) tổ chức kinh tế có nhà đầu tƣ nƣớc ngoài nắm giữ từ 51% vốn điều lệ trở lên.

Theo Luật đầu tƣ đƣợc Quốc hôi thông qua ngày 29/11/2005 thì nhà đầu tƣ nƣớc ngoài thực sẽ lựa chọn phƣơng thức đầu tƣ trực tiếp hoặc gián tiếp tại Việt Nam. Ngày 26/11/2014, Luật Đầu tƣ sửa đổi đã đƣợc Quốc hội biểu quyết thông qua thay thế cho Luật Đầu tƣ năm 2005, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2015. Với mục tiêu tạo bƣớc chuyển biến mới về cải cách thủ tục hành chính trong thực hiện hoạt động đầu tƣ kinh doanh góp phần tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện để các nhà đầu tƣ thực hiện hoạt động đầu tƣ với thủ tục đơn giản hơn và chi phí thấp hơn, Luật Đầu tƣ năm 2014 đã có nhiều điểm mới về đầu tƣ nƣớc ngoài vào Việt Nam. Theo đó, Luật đầu tƣ 2014 quy định rõ 4 hình thức đầu tƣ bao gồm: đầu tƣ thành lập tổ chức kinh tế, đầu tƣ theo hình thức góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp vào tổ chức kinh tế, đầu tƣ theo hình thức hợp đồng PPP và đầu tƣ theo hình thức hợp đồng BCC.

Các hình thức đầu tƣ nƣớc ngoài tại Việt Nam:  Đầu tư thành lập tổ chức kinh tế: Nhà đầu tƣ đƣợc thành lập tổ chức kinh tế theo quy định của pháp luật. Trƣớc khi thành lập tổ chức kinh tế, nhà đầu tƣ nƣớc ngoài phải có dự án đầu tƣ, thực hiện thủ tục cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tƣ theo quy định  Đầu tư theo hình thức góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp vào tổ chức kinh tế: Nhà đầu tƣ có quyền góp vốn, mua cổ phần, phần vốn góp vào tổ chức kinh tế.  Đầu tư theo hình thức hợp đồng PPP: Nhà đầu tƣ, doanh nghiệp dự án ký kết hợp đồng PPP với cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền để thực 123doc 6 hiện dự án đầu tƣ xây dựng mới hoặc cải tạo, nâng cấp, mở rộng, quản lý và vận hành công trình kết cấu hạ tầng hoặc cung cấp dịch vụ công.  Đầu tư theo hình thưc hợp đồng BCC: Hợp đồng BCC đƣợc ký kết giữa các nhà đầu tƣ trong nƣớc thực hiện theo quy định của pháp luật về dân sự.