Tái Cấu Trúc Viện Cơ Học Nhằm Gắn Kết Nghiên Cứu Với Đào Tạo và Sản Xuất

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh tái cơ cấu viện cơ học nhằm gắn kết nghiên cứu với đào tạo và sản xuất, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Tác giả: Nguyễn Tuấn Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Mai Hà
• Trường học: Trường Đại học Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Quản Lý Khoa Học và Công Nghệ
• Đề tài: Tái Cấu Trúc Viện Cơ Học Nhằm Gắn Kết Nghiên Cứu Với Đào Tạo Và Sản Xuất
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TÁI CẤU TRÚC TỔ CHỨC KH&CN NHẰM GẮN KẾT NGHIÊN CỨU VỚI ĐÀO TẠO VÀ SẢN XUẤT
• 1.1. Một số khái niệm
• 1.2. Mô hình tổ chức KH&CN
• 1.3. Tái cấu trúc tổ chức KH&CN
• 1.4. Tái cấu trúc tổ chức KH&CN và mối liên kết NC- ĐT - SX
• 1.5. Xu hướng tái cấu trúc của các viện nghiên cứu trong điều kiện môi trường luôn thay đổi
• 1.5.1. Triết lý tái cấu trúc
• 1.5.2. Kỹ thuật tái cấu trúc
• 2. CHƯƠNG 2: HOẠT ĐỘNG NCKH, ĐÀO TẠO VÀ SẢN XUẤT TẠI VIỆN CƠ HỌC - VIỆN HLKH&CNVN
• 2.1. Giới thiệu viện Cơ học
• 2.2. Chức năng, nhiệm vụ
• 2.3. Cơ cấu tổ chức
• 2.4. Liên kết giữa nghiên cứu với đào tạo và sản xuất
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TÁI CẤU TRÚC VIỆN CƠ HỌC VIỆT NAM
• 3.1. Sự cần thiết phải Tái cấu trúc Viện Cơ học
• 3.1.1. Khai thác tiềm năng của các viện Cơ học
• 3.1.2. Đáp ứng nhu cầu của xã hội
• 3.1.3. Đáp ứng nhu cầu phát triển của các viện Cơ học
• 3.2. Định hướng tái cấu trúc viện Cơ học
• 3.2.1. Tái cấu trúc nguồn tài chính
• 3.2.2. Tái cơ cấu mô hình tổ chức
• 3.2.3. Giải pháp tái cấu trúc
• 3.2.3.1. Điều kiện cần để viện Cơ học tái cấu trúc thành công
• 3.2.3.2. Điều kiện đủ để viện Cơ học tái cấu trúc thành công
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tái Cấu Trúc Viện Cơ Học và Tầm Quan Trọng

Tái cấu trúc Viện Cơ học là một trong những bước đi quan trọng nhằm gắn kết nghiên cứu, đào tạo và sản xuất. Viện Cơ học, thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đã có những đóng góp đáng kể trong lĩnh vực nghiên cứu cơ học. Tuy nhiên, việc gắn kết giữa nghiên cứu và thực tiễn sản xuất vẫn còn nhiều hạn chế. Việc tái cấu trúc không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của viện mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

1.1. Khái niệm Tái Cấu Trúc và Ý Nghĩa của Nó

Tái cấu trúc là quá trình thay đổi cơ cấu tổ chức nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động. Đối với Viện Cơ học, tái cấu trúc không chỉ đơn thuần là thay đổi cơ cấu mà còn là sự chuyển mình trong cách thức hoạt động, từ nghiên cứu đến ứng dụng thực tiễn.

1.2. Vai Trò của Viện Cơ Học trong Nghiên Cứu và Đào Tạo

Viện Cơ học đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, sự liên kết giữa nghiên cứu và đào tạo vẫn chưa chặt chẽ, dẫn đến việc nhiều kết quả nghiên cứu chưa được ứng dụng rộng rãi.

II. Những Thách Thức trong Việc Gắn Kết Nghiên Cứu Đào Tạo và Sản Xuất

Việc gắn kết nghiên cứu, đào tạo và sản xuất tại Viện Cơ học đang gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt cơ chế phản hồi từ thị trường và người sử dụng. Điều này dẫn đến việc các nghiên cứu không đáp ứng được nhu cầu thực tiễn. Hơn nữa, sự phân tách giữa các hoạt động nghiên cứu và sản xuất cũng là một rào cản lớn.

2.1. Thiếu Cơ Chế Phản Hồi từ Thị Trường

Sự thiếu hụt thông tin từ thị trường khiến cho các nghiên cứu không thể đáp ứng kịp thời nhu cầu thực tế. Việc này không chỉ làm giảm giá trị của các sản phẩm nghiên cứu mà còn ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo.

2.2. Sự Phân Tách Giữa Nghiên Cứu và Sản Xuất

Việc phân tách giữa nghiên cứu và sản xuất dẫn đến tình trạng các sản phẩm nghiên cứu không được ứng dụng vào thực tiễn. Điều này không chỉ làm lãng phí nguồn lực mà còn làm giảm tính cạnh tranh của Viện Cơ học.

III. Phương Pháp Tái Cấu Trúc Viện Cơ Học Để Gắn Kết Nghiên Cứu và Đào Tạo

Để gắn kết nghiên cứu với đào tạo và sản xuất, Viện Cơ học cần áp dụng một số phương pháp tái cấu trúc hiệu quả. Các phương pháp này bao gồm việc xây dựng các mô hình hợp tác nghiên cứu, phát triển chương trình đào tạo gắn liền với thực tiễn sản xuất và tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong các hoạt động nghiên cứu.

3.1. Xây Dựng Mô Hình Hợp Tác Nghiên Cứu

Mô hình hợp tác nghiên cứu giữa Viện Cơ học và các doanh nghiệp sẽ giúp tăng cường khả năng ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Điều này không chỉ nâng cao giá trị nghiên cứu mà còn tạo ra nguồn tài chính ổn định cho viện.

3.2. Phát Triển Chương Trình Đào Tạo Gắn Liền Với Thực Tiễn

Chương trình đào tạo cần được thiết kế để đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường. Việc này sẽ giúp sinh viên có được kiến thức và kỹ năng cần thiết, đồng thời tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành công nghiệp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Từ Tái Cấu Trúc

Việc tái cấu trúc Viện Cơ học đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các nghiên cứu đã được ứng dụng vào thực tiễn sản xuất, góp phần nâng cao hiệu quả công việc và tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị. Hơn nữa, sự gắn kết giữa nghiên cứu và đào tạo đã giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong lĩnh vực cơ học.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Được Ứng Dụng

Nhiều kết quả nghiên cứu từ Viện Cơ học đã được ứng dụng vào thực tiễn, tạo ra các sản phẩm công nghệ cao phục vụ cho ngành công nghiệp. Điều này không chỉ nâng cao giá trị nghiên cứu mà còn tạo ra lợi ích kinh tế cho xã hội.

4.2. Nâng Cao Chất Lượng Nguồn Nhân Lực

Sự gắn kết giữa nghiên cứu và đào tạo đã giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Sinh viên tốt nghiệp từ Viện Cơ học có khả năng đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường lao động.

V. Kết Luận và Tương Lai của Tái Cấu Trúc Viện Cơ Học

Tái cấu trúc Viện Cơ học là một bước đi cần thiết để gắn kết nghiên cứu, đào tạo và sản xuất. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của viện mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội. Tương lai của Viện Cơ học sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới trong cách thức hoạt động.

5.1. Tầm Quan Trọng của Tái Cấu Trúc

Tái cấu trúc không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Việc này sẽ giúp Viện Cơ học phát triển bền vững và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của xã hội.

5.2. Định Hướng Tương Lai cho Viện Cơ Học

Viện Cơ học cần tiếp tục đổi mới và cải tiến các phương pháp nghiên cứu, đào tạo và sản xuất. Điều này sẽ giúp viện không ngừng phát triển và đóng góp tích cực vào sự nghiệp phát triển khoa học và công nghệ của đất nước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khoa học và công nghệ là động lực then chốt thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội tại các quốc gia đang trong tiến trình công nghiệp hóa. Tại Việt Nam, hệ thống các viện nghiên cứu được hình thành từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung vốn duy trì sự phân tách rõ rệt: viện chuyên trách nghiên cứu, trường đại học phụ trách đào tạo và doanh nghiệp đảm nhiệm sản xuất. Sự thiếu liên kết này khiến tỷ lệ thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và triển khai công nghệ trên cả nước chỉ đạt khoảng 10% đến 15%, tạo ra lãng phí lớn nguồn lực ngân sách nhà nước.

Được thành lập theo Quyết định số 147/CP ngày 10 tháng 4 năm 1979 của Thủ tướng Chính phủ, Viện Cơ học trực thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam là đơn vị nghiên cứu đầu ngành với quy mô 104 cán bộ biên chế. Mặc dù sở hữu năng lực nghiên cứu cơ bản xuất sắc, các kết quả khoa học của Viện vẫn gặp nhiều trở ngại khi ứng dụng vào đời sống sản xuất do thiếu cơ chế phản hồi thị trường và tổ chức vận hành theo mô hình cơ học khép kín.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ đặt mục tiêu nghiên cứu cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng mối liên kết giữa nghiên cứu, đào tạo và sản xuất tại Viện Cơ học giai đoạn 2013 - 2017, từ đó đề xuất phương án tái cơ cấu tổ chức toàn diện. Đề tài hướng tới việc chuyển đổi mô hình quản trị sang cơ cấu ma trận và xác lập lộ trình tự chủ 70% kinh phí chi thường xuyên, góp phần tối ưu hóa hiệu quả đầu tư công và tạo tiền đề phát triển bền vững cho tổ chức nghiên cứu khoa học công lập.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết quản trị tổ chức hiện đại, trọng tâm là lý thuyết cơ cấu tổ chức cơ học và lý thuyết tổ chức ma trận. Mô hình tổ chức cơ học đặc trưng bởi sự phân công công việc cứng nhắc, quyền lực tập trung theo thứ bậc và kênh thông tin chính thức. Ngược lại, mô hình tổ chức ma trận tích hợp cấu trúc chức năng theo chiều dọc với cấu trúc nhiệm vụ theo chiều ngang, mang lại tính linh hoạt cao và tối ưu hóa việc phân bổ nhân lực chuyên sâu. Bên cạnh đó, tác giả sử dụng lý thuyết tổ chức hữu cơ, tổ chức ảo và mô hình liên kết tam giác tri thức giữa nghiên cứu, đào tạo và sản xuất.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được làm rõ bao gồm:

• Tổ chức khoa học và công nghệ: Khái niệm được quy định tại Khoản 11 Điều 3 Luật Khoa học và Công nghệ, bao gồm các tổ chức nghiên cứu - triển khai và doanh nghiệp khoa học công nghệ hoạt động theo 4 mô hình chuyển giao tri thức cơ bản.
• Tái cấu trúc tổ chức: Quá trình đánh giá lại toàn diện cơ cấu hiện tại nhằm thay đổi chiến lược, nguồn nhân lực và quy trình vận hành để nâng cao năng lực cạnh tranh.
• Doanh nghiệp khoa học công nghệ: Mô hình doanh nghiệp spin-off trực thuộc viện nghiên cứu đóng vai trò cầu nối đưa phát minh từ phòng thí nghiệm ra thị trường.
• Văn hóa tổ chức: Hệ thống giá trị và niềm tin được biểu hiện qua 3 cấp độ: vật thể hữu hình, giá trị tuyên bố và các giả định ngầm định.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo thường niên giai đoạn 2013 - 2017 của Viện Cơ học, bao gồm danh mục 152 đề tài nghiên cứu các cấp, hồ sơ 400 công trình công bố quốc tế và dữ liệu tài chính từ 45 hợp đồng dịch vụ khoa học công nghệ. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp phỏng vấn sâu với mẫu khảo sát gồm các nhà khoa học, lãnh đạo phòng chuyên môn, nghiên cứu sinh và thạc sĩ tại Viện Cơ học.

Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu kết hợp với phân tích định tính và định lượng được lựa chọn nhằm đối chiếu giữa lý luận quản lý với số liệu thực chứng. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm nhận diện chính xác các điểm nghẽn trong cơ chế tài chính, rào cản hành chính và cấu trúc quyền lực cản trở mối liên kết nghiên cứu - đào tạo - sản xuất. Toàn bộ quá trình nghiên cứu và xử lý thông tin được triển khai hoàn tất trong mốc thời gian từ năm 2017 đến năm 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu giai đoạn 2013 - 2017 tại Viện Cơ học chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

1. Năng lực nghiên cứu cơ bản đạt đỉnh cao nhưng đề tài cấp nhà nước có xu hướng suy giảm: Viện đã thực hiện 11 đề tài nghiên cứu cơ bản do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ Quốc gia (NAFOSTED) tài trợ với tổng kinh phí trên 8 tỷ đồng và công bố khoảng 400 công trình khoa học (năm 2013 đạt 117 bài; năm 2017 đạt 58 bài với 21 bài thuộc hệ thống ISI/SCI/SCI-E). Tuy nhiên, số lượng đề tài độc lập cấp nhà nước sụt giảm từ 2 đề tài/năm (2013 - 2014) xuống 0 đề tài vào năm 2017 do khoảng trống chuyển tiếp giữa các thế hệ chuyên gia đầu ngành.
2. Nguồn thu từ dịch vụ khoa học và sản xuất tăng trưởng nhưng biến động mạnh: Tổng doanh thu hợp đồng dịch vụ ứng dụng đạt hơn 17 tỷ đồng trong 5 năm. Tỷ trọng đóng góp vào kinh phí chi thường xuyên biến động rõ rệt: đạt 31,5% năm 2013 (1,843 tỷ đồng), tăng vọt 207,4% lên 57,0% năm 2015 (4,770 tỷ đồng), nhưng sau đó giảm xuống 35,4% vào năm 2017 (3,188 tỷ đồng).
3. Hoạt động đào tạo sau đại học bị thu hẹp quy mô: Năm 2015, Viện quản lý đào tạo 25 nghiên cứu sinh và 16 học viên cao học. Đến năm 2017, số lượng tuyển sinh mới chỉ đạt 8 nghiên cứu sinh và 0 học viên thạc sĩ, giảm 100% chỉ tiêu đào tạo thạc sĩ do rào cản quy định pháp lý.
4. Cơ cấu 11 phòng chuyên môn vận hành độc lập: Các đơn vị nghiên cứu rơi vào tình trạng hoạt động riêng lẻ, thiếu sự phối hợp liên ngành để tạo ra các nhóm nghiên cứu mạnh đủ năng lực đấu thầu các dự án quy mô lớn.

Thảo luận kết quả

Thực trạng phân tán giữa nghiên cứu, đào tạo và sản xuất tại Viện Cơ học bắt nguồn từ các nguyên nhân nội tại và bối cảnh khách quan:

Về mặt khách quan, Luật Giáo dục quy định các viện nghiên cứu chỉ được đào tạo trình độ tiến sĩ, buộc Viện phải liên kết với Trường Đại học Công nghệ thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội để đào tạo kỹ sư và thạc sĩ. Cơ chế quản lý tài chính và thủ tục thanh quyết toán hóa đơn chứng từ còn rườm rà, thiếu chính sách đãi ngộ thỏa đáng khiến nhiều cán bộ khoa học trình độ cao chuyển dịch sang khu vực doanh nghiệp tư nhân hoặc cơ sở nước ngoài.

Về mặt chủ quan, Viện duy trì mô hình tổ chức cơ học khép kín suốt nhiều thập kỷ. Tư duy quản lý truyền thống nặng về nghiên cứu hàn lâm, chưa gắn với nhu cầu thị trường. Kinh nghiệm quốc tế từ Nga (tái cơ cấu Viện Hàn lâm từ năm 2013, giảm chi tiêu nghiên cứu liên bang xuống 1,25% GDP thông qua xã hội hóa) và Trung Quốc (chuyển đổi hơn 5.000 viện nghiên cứu từ năm 1999 sang mô hình doanh nghiệp khoa học và viện phi lợi nhuận) cho thấy việc tái cấu trúc tổ chức là xu thế tất yếu.

Dữ liệu tài chính và cơ cấu đề tài của luận văn có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột kép so sánh tỷ trọng kinh phí dịch vụ với ngân sách nhà nước, kết hợp bảng ma trận phân tích nguồn nhân lực và sản phẩm đầu ra để làm nổi bật sự cấp thiết của việc cải cách.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm gắn kết chặt chẽ ba trụ cột nghiên cứu, đào tạo và sản xuất, luận văn đưa ra hệ thống giải pháp tái cấu trúc cụ thể:

• Chuyển đổi mô hình quản trị sang cơ cấu ma trận: Ban Lãnh đạo Viện Cơ học chỉ đạo tái cấu trúc 11 phòng chuyên môn thành các nhóm nghiên cứu mạnh liên ngành. Thiết lập cơ chế lãnh đạo hai tuyến (tuyến chức năng theo chiều dọc và tuyến dự án theo chiều ngang) trong giai đoạn chuyển tiếp 2018 - 2020 trước khi hình thành các trung tâm nghiên cứu chuyên sâu độc lập.
• Thực hiện mục tiêu tự chủ 70% tài chính thường xuyên: Phòng Quản lý tổng hợp phối hợp cùng các nhóm nghiên cứu đẩy mạnh hợp đồng dịch vụ tư vấn kỹ thuật (như vận hành hồ chứa thủy điện, khảo sát môi trường biển, giám sát công trình). Phấn đấu đạt mốc tự chủ 70% chi thường xuyên vào giai đoạn 2022 - 2025, giữ lại 30% ngân sách nhà nước dành riêng cho các định hướng nghiên cứu cơ bản mũi nhọn.
• Tái lập và phát triển các doanh nghiệp spin-off công nghệ: Viện Cơ học tái cơ cấu các đơn vị trực thuộc như IFTECH và IMTECH, hoàn thiện khung pháp lý để thương mại hóa ít nhất 30% kết quả nghiên cứu ứng dụng thử nghiệm (như thiết bị đo sơ tốc đạn, robot công nghiệp 6 bậc tự do, công nghệ giảm chấn công trình biển). Lộ trình thực hiện từ năm 2019 đến năm 2023.
• Mở rộng liên kết đào tạo Viện - Trường: Khoa Cơ học kỹ thuật và Tự động hóa phối hợp với Trường Đại học Công nghệ tăng cường đưa học viên cao học và nghiên cứu sinh tham gia trực tiếp vào các đề tài khoa học có kinh phí lớn. Mục tiêu nâng quy mô đào tạo sau đại học lên 20 - 30 học viên/năm, thực hiện liên tục hàng năm.
• Kiến nghị các cơ quan quản lý nhà nước: Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam cần đơn giản hóa 50% thủ tục hành chính về đấu thầu, tài chính; hoàn thiện cơ chế đặt hàng nghiên cứu theo Nghị định 115/2005/NĐ-CP; thiết lập chính sách trích thưởng xứng đáng từ nguồn thu thương mại hóa cho tác giả sáng chế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và thực tiễn phong phú cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Lãnh đạo và nhà quản trị tại các viện nghiên cứu công lập: Cung cấp khung phương pháp luận tái cơ cấu tổ chức từ mô hình cơ học sang ma trận, đồng thời chia sẻ bài học thực tế về lộ trình tự chủ tài chính trong bối cảnh cắt giảm bao cấp.
• Giảng viên và nhà khoa học chuyên ngành Cơ học, Tự động hóa: Giúp nắm bắt phương thức kết hợp nghiên cứu cơ bản với nghiên cứu ứng dụng thương mại, khai thác hiệu quả cơ sở dữ liệu phòng thí nghiệm và mạng lưới liên kết viện - trường.
• Doanh nghiệp công nghệ và nhà đầu tư mạo hiểm: Cung cấp góc nhìn về tiềm năng chuyển giao công nghệ cơ học kỹ thuật, giải pháp hợp tác phát triển doanh nghiệp spin-off và thương mại hóa các sáng chế kỹ thuật cao.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Quản lý Khoa học và Công nghệ: Sử dụng như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc đề tài, hệ thống chỉ số đánh giá tổ chức khoa học và phương pháp luận phân tích chính sách khoa học công nghệ.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Viện Cơ học cần chuyển đổi từ mô hình cơ học sang mô hình tổ chức ma trận?
Mô hình tổ chức cơ học tạo ra sự chia cắt cục bộ giữa 11 phòng ban, khiến nguồn lực 104 cán bộ bị phân tán và giảm năng lực cạnh tranh khi đấu thầu các dự án lớn. Mô hình ma trận cho phép thành lập các nhóm nghiên cứu linh hoạt theo từng dự án, kết hợp chuyên gia từ nhiều hướng chuyên môn để giải quyết bài toán phức tạp của thị trường.

Mục tiêu tự chủ 70% tài chính có làm suy giảm hoạt động nghiên cứu cơ bản không?
Tái cấu trúc tài chính phân bổ rõ ràng: 70% kinh phí chi thường xuyên được tạo lập từ dịch vụ công nghệ và chuyển giao sản xuất, trong khi 30% ngân sách nhà nước được bảo toàn tuyệt đối để tài trợ cho các hướng nghiên cứu cơ bản chuyên sâu và duy trì các đề tài NAFOSTED.

Doanh nghiệp Spin-off đóng vai trò gì trong mối liên kết ba nhà?
Doanh nghiệp spin-off như IFTECH hay IMTECH là cầu nối trực tiếp tiếp nhận các phát minh từ phòng thí nghiệm (như thiết bị đo sơ tốc đạn pháo hoặc phần mềm chẩn đoán kết cấu cầu) để sản xuất thử nghiệm dạng pilot và thương mại hóa trên thị trường, tạo nguồn thu tái đầu tư cho nghiên cứu và đào tạo.

Khó khăn lớn nhất trong hoạt động đào tạo của Viện Cơ học giai đoạn 2013 - 2017 là gì?
Quy định của Luật Giáo dục không cho phép viện nghiên cứu tự chủ đào tạo cử nhân hay thạc sĩ, khiến chỉ tiêu đào tạo thạc sĩ năm 2017 giảm xuống 0 người. Viện buộc phải phụ thuộc vào liên kết đào tạo với các trường đại học, hạn chế khả năng tạo nguồn nhân lực kế cận tại chỗ.

Những sản phẩm nghiên cứu ứng dụng tiêu biểu nào của Viện đã được đưa vào thực tế?
Viện đã triển khai hiệu quả các hợp đồng tư vấn điều hành liên hồ chứa thủy điện lớn (Hòa Bình, Sơn La, Lai Châu) phục vụ phòng chống thiên tai từ năm 2002 đến nay, chuyển giao phần mềm quy hoạch biển quốc gia và phát triển công nghệ đo đạc thủy động lực học chất lỏng cho các đơn vị quản lý môi trường.

Kết luận

• Luận văn luận giải toàn diện tính cấp thiết của việc tái cấu trúc Viện Cơ học nhằm khắc phục tình trạng phân ly giữa nghiên cứu, đào tạo và sản xuất trong nền kinh tế thị trường.
• Đánh giá thực chứng 104 nhân sự, 152 đề tài và hơn 17 tỷ đồng doanh thu dịch vụ giai đoạn 2013 - 2017 đã làm rõ bức tranh năng lực cũng như những nút thắt thể chế tại Viện.
• Đóng góp khoa học then chốt là thiết kế lộ trình 2 giai đoạn chuyển đổi cơ cấu tổ chức từ mô hình cơ học truyền thống sang mô hình ma trận và các nhóm nghiên cứu mạnh.
• Xác lập định hướng tự chủ tài chính linh hoạt với tỷ lệ 70% từ nguồn thu dịch vụ ứng dụng và 30% ngân sách nhà nước dành cho nghiên cứu cơ bản mũi nhọn.
• Các đơn vị nghiên cứu khoa học công lập cần chủ động xây dựng đề án tái cơ cấu nội bộ, liên kết chặt chẽ với trường đại học và doanh nghiệp để nâng cao hiệu quả thương mại hóa công nghệ trong giai đoạn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu; Chƣơng 1. Cơ sở lý luận của Tái cấu trúc tổ chức kh&cn nhằm gắn kết nghiên cứu với đào tạo và sản xuất; Chƣơng 2. Hoạt động kh&cn, đào tạo và sản xuất của viện Cơ học – Viện HLKH&CN VN; Chƣơng 3. Giải pháp tái cấu trúc viện Cơ học Việt Nam; Kết luận và Khuyến nghị.

6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] PHẦN II: PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA TÁI CẤU TRÚC TỔ CHỨC KH&CN NHẰM GẮN KẾT NGHIÊN CỨU VỚI ĐÀO TẠO VÀ SẢN XUẤT 1. Một số khái niệm: 1.1 Tổ chức KH&CN: Tại khoản 11, Điều 3 luật Khoa học và Công nghệ thuật ngữ tổ chức KH&CN đƣợc giải thích nhƣ sau: “11. Tổ chức khoa học và công nghệ là tổ chức có chức năng chủ yếu là nghiên cứu khoa học, nghiên cứu triển khai và phát triển công nghệ, hoạt động dịch vụ khoa học và công nghệ, được thành lập và đăng ký hoạt động theo quy định của pháp luật.” Hiện nay có nhiều dạng tổ chức KH&CN khác nhau trên thế giới nhƣng theo tác giả Vũ Cao Đàm thì tổ chức KH&CN tồn tại ở bốn dạng chính nhƣ sau: - Dạng I: là dạngtổ chức KH&CN chỉ thực hiện quá trình NC&TK.

Các doanh nghiệp chỉ sản xuất và phát triển công nghệ trong sản xuất,các công ty tƣ vấn đóng vai trò cầu nối giữa tổ chức KH&CN với doanh nghiệp. - Dạng II: tổ chức KH&CN làm chủ công nghệ mới thông qua quá trình quá trình NC&TK: từ chế tạo vật mẫu (prototype), làm pilot, sản xuất thử loạt “Series 0” tới đƣa vào sản xuất công nghiệp và phát triển công nghệ trong sản xuất. - Dạng III: tổ chức KH&CNcó thành lập các doanh nghiệp KH&CN (doanh nghiệp spin-off), doanh nghiệp này chịu trách nhiệmtoàn bộquá trình “triển khai”tƣ vấn. - Dạng IV: tổ chức KH&CN thực hiện nghiên cứu ứng dụng, triển khai, chuyển giao tri thức và phát triển công nghệ.

7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Mô hình NCCB NCƢD TK CGTT PTCN tổ chức Công ty Doanh Mô hình I Tổ chức NC&TK tƣ vấn nghiệp Mô hình II Tổ chức NC&TK Doanh nghiệp Doanh nghiệp Doanh Mô hình III Tổ chức NC&TK KH&CN nghiệp Tổ chức Mô hình IV Doanh nghiệp KH&CN NC&TK Bảng 1:Các dạng tổ chức KH&CN [8; 292]. Nhƣ vậy, tổ chức KH&CN bao gồm: tổ chức NC&TK và doanh nghiệp KH&CN.Trong đó: a) Tổ chức NC&TK: Tổ chức NC&TK đƣợc tổ chức dƣới các hình thức Viện/Trung tâm NC&TK, Phòng thí nghiệm, Trạm quan trắc/nghiên cứu/thử nghiệm,.Tùy theo quy mô tổ chức và phạm vi hoạt độngcác tổ chức NC&TK này sẽ có các nhiệm vụ khác nhau. Theo phân cấp quản lý hành chính các tổ chức NC&TK đƣợc chia thành: - Các tổ chức NC&TK cấp quốc gia đƣợc thành lập để thực hiện các nhiệm vụ KH&CN trọng điểm của nhà nƣớc,đƣa ra các luận cứ khoa học trong việc hoạch định các đƣờng lối, chính sách, pháp luật góp phần quan trọng phát triển KT-XH, đảm bảo quốc phòng - an ninh, …. Các tổ chức NC&TK cấp quốc gia có thể là Viện Hàn lâm Khoa học, Khu công nghệ cao hoặc các tổ chức NC&TK cấp quốc gia khác.

Các dạng tổ chức NC&TK cấp quốc gia trên thƣờng chỉ có ở các nƣớc có nền kinh tế tập trung.  Viện Hàn lâm khoa học là tổ chức nghiên cứu khoa học theo nhiều hƣớng chuyên môn khác nhau. Ở Việt Nam có hai Viện Hàn lâm là “Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam” và “Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam”. + Khu công nghệ cao: là nơi tổ chức các hoạt động phục vụ cho phát triển công nghệ cao và công nghiệp công nghệ cao.

8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Các tổ chức NC&TK của Bộ, cơ quan ngang Bộ, tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ƣơng nhƣ Viện nghiên cứu cơ bản; Viện nghiên cứu chính sách; Viện nghiên cứu công nghệ đƣợc lập ra thực hiện các nhiệm vụ KH&CN phục vụ mục tiêu phát triển KT-XH của ngành và địa phƣơng. - Tổ chức NC&TK cấp cơ sở do các doanh nghiệp lập ra để nghiên cứu những vấn đề kỹ thuật - công nghệ làm cơ sở cho đổi mới công nghệ, đổi mới sản phẩm của doanh nghiệp trong quá trình cạnh tranh để tồn tại và phát triển. b) Doanh nghiệp KH&CN: Theo tác giả Hồ Sỹ Hùng doanh nghiệp KH&CN là doanh nghiệp có một trong ba tiêu chí sau[13]: - Là những DN hoạt động thuần về KH&CN; - Là những DN có một tỷ lệ nhất định về nguồn lực và hoạt động tham gia trong lĩnh vực KH&CN; - Chỉ quy định về hoạt động KH&CN nhƣ là một trong các hoạt động của doanh nghiệp chứ không quy định doanh nghiệp KH&CN. Tuy nhiên, các tiêu chí trên chƣa cụ thể nên chƣa chỉ ra đƣợc đặc trƣng của doanh nghiệp KH&CN vì theo các tiêu chí đó rất dễ để doanh nghiệp đƣợc coi là doanh nghiệp KH&CN.Doanh nghiệp KH&CN làm nhiệm vụ tạo cầu nối giữa nghiên cứu với sản xuất, biến những kết quả nghiên cứu trong phòng thí nghiệm thành sản phẩm thƣơng mại đáp ứng nhu cầu thị trƣờng.2 Mô hình tổ chức KH&CN: Tổ chức KH&CN cũng nhƣ các tổ chức nói chung khác đƣợc chia thành nhiều loại mô hình khác nhau.

Hiện nay có bốn loại mô hình tổ chức phổ biến nhƣ sau[33]: - Mô hình tổ chức cơ học: xây dựng trên nguyên tắc truyền thống , cứng nhắc với các vị trí , quan hệ rõ ràng nhƣ một cỗ máy. Mô hiǹ h tổ chƣ́c cơ ho ̣c có các đặc trƣng sau: + Phân công lao động, xác định vị trí công việc và trách nhiệm rõ ràng; + Cấu trúc quyền lực theo bậc thang, phân biệt theo chiều ngang cao; 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Sự thăng tiến đi theo từng nấc thang quyền lực; + Kênh thông tin chính thức; + Quyền quyết định tập trung. - Mô hình tổ chức hữu cơ:Cơ cấu tổ chức hữu cơ là mạng lƣới linh hoạt của những cá nhân có nhiều khả năng, những ngƣời có thể thực hiện đƣợc nhiều nhiệm vụ và có xu hƣớng ra các quyết định phi tập trung: + Phân biệt theo chiều ngang thấp; + Hợp tác, phối hợp giữa chiều ngang và chiều dọc; + Các trách nhiệm hay nhiệm vụ có thể điều chỉnh; + Chính thức hóa thấp; + Kênh thông tin không chính thức; + Quyền quyết định giảm tập trung so với mô hình tổ chức cơ học. - Mô hình tổ chức ma trận: là loại tổ chức tích hợp giữacấu trúc chức năngtrong mô hình tổ chức cơ học và cấu trúc nhiệm vụ trong mô hình hữu cơ.

Các đặc trƣng cơ bản của tổ chức ma trận là: + Hợp tác, phối hợp theo chiều ngang; + Chính thức hóa thấp; + Kênh thông tin không chính thức; + Có sự biến hóa nhau của cấu trúc chức năng và nhiệm vụ; + Có sự khác biệt giữa quyền sở hữu và quyền sử dụng nhân sự; + Có thể sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực của tổ chức; + Tạo ra sự thích nghi của tổ chức với môi trƣờng - Mô hình tổ chức ảo: Đây là loại tổ chức có hình thức thể hiện đặc biệt dựa trên mô hình ma trận và sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông, tổ chức ảo tạo ra một bƣớc đột phá của cấu trúc dự án, tạo khả năng thích ứng nhanh, hiệu quả hơn và phá bỏ đƣợc rào cản về không gian và thời gian. Trong các mô hình tổ chức trên mô hình tổ chức ma trận thich hợp nhất với điều kiện ở Việt Nam, nơi có nền tảng công nghệ thông tin phát triển ở mức chƣa cao. Nhƣng so với mô hình tổ chức cơ học mô hình tổ chức ma trận 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] đã có những ƣu thế vƣợt trội. Bảng 2 là bảng so sánh giữa hai mô hình tổ chức cơ học và ma trận [29].

STT Đặc điểm Mô hình Mô hình tổ chức Cơ học tổ chức Ma trận 1 Xác định công việc, trách nhiệm Rõ ràng Rõ ràng 2 Quyền quyết định Tập trung Phi tập trung 3 Hợp tác, phối hợp theo chiều Có Có ngang 4 Hợp tác, phối hợp theo chiều dọc Không Có 5 Sự linh hoạt Không có Có 6 Chính thức hóa Cao Thấp 7 Phân biệt quyền sở hữu và quyền Không Có sử dụng nhân sự. Bảng 2: So sánh mô hình tổ chức cơ học và mô hinh tổ chức ma trận. - Ƣu điểm của mô hình tổ chức ma trận so với mô hình tổ chức cơ học: + Giảm bớt công việc của ngƣời lãnh đạo cấp trên bằng cách giao cho cấp quản lý trung gian quyền ra quyết định trong điều kiện duy trì sự thống nhất giữa công tác phối hợp và kiểm tra giữa hai cấp này; + Bảo đảm tính mềm dẻo và linh hoạt để sử dụng các nguồn lực khi thực hiện một số chƣơng trình trong phạm vi tổ chức: Xoá bỏ những khâu và cơ cấu trung gian trong việc quản lý các chƣơng trình về mặt nghiệp vụ; + Tăng cƣờng trách nhiệm cá nhân của ngƣời lãnh đạo đối với chƣơng trình nói chung cũng nhƣ với từng yếu tố của chƣơng trình nói riêng; + Các nhà quản lý có thể linh hoạt điều động nhân sự giữa các bộ phận, đem lại kiến thức chuyên sâu về các loại sản phẩm – dự án, thúc đẩy sự hợp tác giữa các bộ phận trong tổ chức, cho phép tổ chức áp dụng các biện pháp quản lý hiện đại; + Tạo điều kiện cho việc phân bổ một cách có hiệu quả nguồn nhân lực và tận dụng đƣợc tính hiệu quả nhờ quy mô thông qua việc cung cấp cho tổ chức những ngƣời có tài năng nhất và sử dụng họ nhằm mang lại hiệu qủa cao. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Tuy nhiên mô hình tổ chức ma trận cũng còn một số hạn chế: + Nhân viên phải nhận những mệnh lệnh từ hai cấp quản lý nên dễ xảy ra tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn; + Dễ tạo ra các xung đột khi có sự trùng lặp về quyền hạn và trách nhiệm của các nhà quản lý; + Đây là mô hình có cơ cấu phức tạp và dễ bị thay đổi trƣớc những tác động của môi trƣờng.3 Tái cấu trúc tổ chức KH&CN: Tái cấu trúc các tổ chức nói chung và tổ chức KH&CN nói riênglà việc xem xét và cấu trúc lại một phần, một số phần hay toàn bộ một đơn vị nào đó.

Ngoài việcviệc tổ chức cho đơn vị đó về các mảng chức năng và xem xét các nhiệm vụ mà mỗi chức năng thực hiện, mục tiêu của tái cấu trúc tổ chức KH&CN là “nâng cao năng lực” cho tổ chức đó để hoạt động hiệu quả hơn dựa trên tầm nhìn, định hƣớng phát triển của tổ chức[34].