Chương 1: Một số vấn đề lý luận về quản lý hoạt động NCKH ở Trường Cao đẳng Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động NCKH của giảng viên ở Trường Cao đẳng Dược Phú Thọ. Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động NCKH của giảng viên ở Trường Cao đẳng Dược Phú Thọ. Phần 3 - Kết luận và khuyến nghị 5 CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC Ở TRƢỜNG CAO ĐẲNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề NCKH của giảng viên là một nhiệm vụ trọng yếu của quá trình nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.
Hoạt động NCKH giúp cho giảng viên nâng cao được trình độ chuyên môn và nghiệp vụ, làm phong phú nội dung giảng dạy của giảng viên góp phần làm cho những nội dung đó mang tính thực tiễn cao, đáp ứng tốt nhu cầu của người học và của xã hội hiện nay. Hoạt động giảng dạy là nơi những thành quả NCKH được đưa vào áp dụng và kiểm định, là nguồn nảy sinh các vấn đề nghiên cứu. Chính vì thế hoạt động NCKH và quản lý hoạt động NCKH của giảng viên đã trở thành vấn đề quan trọng trong các nhà trường. Ở nước ngoài, hoạt động NCKH được các nhà khoa học nhận thức đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo các chuyên gia, cán bộ khoa học phù hợp với nền sản xuất và khoa học hiện đại.
Do vậy, trong những năm qua đã có nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm và nghiên cứu về vấn đề này. Sau đây là một số tài liệu chúng tôi đã nghiên cứu: “Quản lý công tác NCKH” [3] là một quyển sách phản ánh lý luận quản lý xã hội chủ nghĩa (XHCN), mang nặng tư tưởng bao cấp, kế hoạch hóa XHCN trong thời kỳ trước, khi Liên xô và hệ thống các nước XHCN đang phát triển. Dù có nhiều điểm lạc hậu do lịch sử nhưng có nhiều vấn đề vẫn còn giá trị. Chẳng hạn, các tác giả đã đề cao vai trò của hoạt động NCKH trong sự phát triển của xã hội và chỉ ra những điểm đặc thù của công tác quản lý hoạt động NCKH so với quản lý các lĩnh vực khác.
Trong đó, đáng lưu ý là việc cần xây dựng chính sách ưu tiên đặc biệt về điều kiện làm việc và chế độ đãi ngộ thoả đáng để động viên các nhà khoa học toàn tâm toàn ý cho việc nghiên cứu. 6 Ở nước ta, trong mấy năm gần đây, hàng loạt các quy định, quy chế về NCKH đã được Bộ GD&ĐT ban hành và được các trường đại học, cao đẳng cụ thể hoá thực hiện. Bên cạnh đó từ việc nhận thức đúng đắn về vai trò quyết định của công tác quản lý đối với hoạt động NCKH và những khó khăn vướng mắc trong quá trình hoạt động NCKH ở các trường đại học và cao đẳng, các nhà khoa học đã có những nghiên cứu với nhiều góc độ, ở nhiều khía cạnh và cấp độ khác nhau. Để giúp cho giảng viên có cơ sở phương pháp luận về NCKH, các nhà khoa học đã biên soạn các giáo trình như: “Phương pháp luận NCKH” của Lưu Xuân Mới [28].
Cuốn “Phương pháp luận nghiên cứu khoa học” được biên soạn theo tinh thần định hướng phát triển khoa học và công nghệ trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; dựa trên cơ sở chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành; để đáp ứng nhu cầu nghiên cứu và học tập của sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh; đồng thời cuốn sách ra đời còn là kết quả của sự tích luỹ những kinh nghiệm nhiều năm nghiên cứu và giảng dạy chuyên đề này của tác giả cho các khoá đào tạo thạc sĩ và nghiên cứu sinh ở các trường Đại học, các viện nghiên cứu, các trung tâm nghiên cứu và đào tạo sau đại học… “Phương pháp luận nghiên cứu khoa học giáo dục” của Phạm Viết Vượng [39] đã cung cấp cho sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh những phương pháp luận, cấu trúc công trình NCKH để hỗ trợ họ thành công trong việc thực hiện các công trình NCKH. “Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục” của Đặng Vũ Hoạt và Hà Thị Đức [20] đã đưa ra những khái niệm chung về phương pháp luận khoa học giáo dục, những nguyên tắc phương pháp luận và những giai đoạn nghiên cứu một đề tài khoa học để trang bị cho sinh viên những kỹ năng cần thiết về NCKH. “Phương pháp luận nghiên cứu khoa học” của Vũ Cao Đàm [9] đưa ra những lý thuyết chung kèm bài tập về nghiên cứu khoa học, lý thuyết khoa học, 7 cách lựa chọn và đặt tên đề tài, xây dựng, chứng minh, trình bày luận điểm khoa học… Các tác giả đều có mục đích là trang bị cho người học cơ sở phương pháp luận NCKH để giúp họ tổ chức thực hành, tập dượt và triển khai NCKH một cách có hiệu quả. Trong 10 năm trở lại đây, nhiều luận án tiến sĩ và luận văn thạc sĩ đã và đang nghiên cứu về vấn đề này như: Năm 2005, Đỗ Thị Nhung “Các biện pháp quản lý hoạt động NCKH của trường CĐSP Hưng Yên”, Luận văn Thạc sỹ quản lý giáo dục, ĐHSP Hà Nội [31]; Trần Thị Ninh Giang với đề tài “Thực trạng và giải pháp cải tiến công tác quản lý hoạt động NCKH của sinh viên trong các trường đại học” [13].
Nguyễn Đức Trí với đề tài: “Nghiên cứu các giải pháp đẩy mạnh hoạt động KHCN của các trường CĐ và THCN” [36] Ngoài ra, hàng năm còn nhiều công trình nghiên cứu là các đề tài NCKH, sáng kiến kinh nghiệm được đăng tải trên các tạp chí khoa học, thông báo khoa học của các trường đại học, cao đẳng và những ứng dụng của chúng thực sự đi vào cuộc sống. Nói chung, các vấn đề trong hoạt động NCKH đã được nhiều đề tài nghiên cứu và đã giải quyết nhiều vấn đề khác nhau. Tuy nhiên, NCKH của giảng viên là một vấn đề rộng lớn và mang tính thời đại đòi hỏi đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Vì vậy, vấn đề này cần được nghiên cứu thường xuyên.
Đặc biệt là đối với Trường Cao đẳng Dược Phú Thọ với đặc thù là trường đào tạo chuyên ngành dược, đóng góp vào sự nghiệp chăm sóc sức khỏe nhân dân. Mặt khác, việc giảng dạy của giảng viên không chỉ thuần tuý là truyền thụ và lĩnh hội những chân lý do người khác tìm kiếm mà còn phải khám phá và truyền thụ những chân lý do mình phát hiện được. Điều này đòi hỏi mỗi giảng viên trước hết phải là một nhà nghiên cứu, một nhà khoa học. Hơn nữa, chính năng lực và hiệu quả NCKH của giảng viên còn là một trong những tiêu chuẩn rất cơ bản để đánh giá, xếp loại giảng viên.
Chính vì vậy việc quản lý công tác NCKH của giảng viên là một việc làm cấp bách và cần thiết, góp phần đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ GD&ĐT hiện nay. 8 Kế thừa những thành quả nghiên cứu của các tác giả đi trước, chúng tôi tiếp tục đi sâu tìm hiểu thực trạng quản lý hoạt động NCKH của giảng viên để tìm ra những biện pháp phù hợp nhằm quản lý tốt hoạt động NCKH ở trường Cao đẳng Dược Phú Thọ, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo cho nhà trường. Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Khái niệm “Khoa học” và “Nghiên cứu khoa học” a.
Khái niệm “Khoa học” Thuật ngữ “khoa học” được hiểu theo nhiều góc độ và mức độ nhận thức khác nhau, tuỳ theo mục đích nghiên cứu và cách tiếp cận của mỗi tác giả. Theo Luật khoa học và công nghệ thì: “Khoa học là hệ thống tri thức về bản chất, quy luật tồn tại và phát triển của sự vật, hiện tượng tự nhiên, xã hội và tư duy. Theo Phạm Viết Vượng thì: “Khoa học là một hình thái ý thức xã hội phản ánh hiện thực khách quan, tạo ra hệ thống chân lý về thế giới. Hệ thống chân lý này được diễn đạt bằng các khái niệm, phạm trù trừu tượng, những nguyên lý khái quát, những giả thuyết, học thuyết…Khoa học phản ánh thế giới bằng các phương thức và công cụ đặc biệt.
Khoa học không những hướng vào giải thích thế giới mà còn nhằm cải tạo thế giới. Khoa học làm cho con người mạnh mẽ trước thiên nhiên, bắt thiên nhiên phục vụ cuộc sống của mình” [39, tr 14]. Còn tác giả Lưu Xuân Mới thì cho rằng: “Khoa học là những tri thức được hệ thống hóa, khái quát hoá từ thực tiễn và được thực tiễn kiểm nghiệm, nó phản ánh dưới dạng lôgic, trìu tượng và khái quát những thuộc tính, những cấu trúc, những mối liên hệ bản chất, những quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy; đồng thời khoa học còn bao gồm hệ thống tri thức về những biện pháp tác động có kế hoạch đến thế giới xung quanh, đến sự nhận thức và làm biến đổi thế giới đó phục vụ cho lợi ích con người” [28, tr 8]. 9 Qua định nghĩa về khái niệm khoa học tham khảo ở trên, chúng tôi quan niệm rằng: Khoa học là một quá trình nhận thức tìm tòi, phát hiện các quy luật của sự vật, hiện tượng và vận dụng các quy luật đó để sáng tạo ra các giải pháp tác động vào thế giới phục vụ lợi ích của con người.
Khoa học vừa là một dạng sản phẩm hoạt động của con người, do con người tích luỹ được vừa là một phương thức sản sinh ra tri thức và nhận thức một cách đặc biệt có tính chất hệ thống. Khái niệm “Nghiên cứu khoa học” Có rất nhiều định nghĩa về nghiên cứu khoa học. Sau đây là một số cách hiểu chủ yếu về khái niệm này: “NCKH là quá trình nhận thức chân lý khoa học, một hoạt động trí tuệ đặc thù bằng những phương pháp nghiên cứu nhất định để tìm kiếm, để chỉ ra một cách chính xác và có mục đích những điều mà con người chưa biết (hoặc biết chưa đầy đủ) tức là tạo ra sản phẩm mới dưới dạng tri thức mới, có giá trị mới về nhận thức hoặc phương pháp” [28, tr 25]. “NCKH là một hoạt động xã hội, hướng vào việc tìm kiếm những điều mà khoa học chưa biết, hoặc là phát hiện bản chất sự vật, phát triển nhận thức khoa học về thế giới, hoặc là sáng tạo phương pháp mới và phương tiện kỹ thuật mới để cải tạo thế giới” [9, tr 17].
“Nghiên cứu khoa học là hoạt động có mục đích, có kế hoạch, được tổ chức chặt chẽ của các nhà khoa học, nhằm khám phá ra bản chất và quy luật của thế giới khách quan và vận dụng chúng vào việc cải tạo thế giới” [39, tr 21].