Luận án tiến sĩ tác động của mạng xã hội đến tư tưởng chính tri của sinh viên các trường đại học ở thành phố hà nội hiện nay

Luận án phân tích tác động của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên đại học tại Hà Nội, cung cấp cái nhìn sâu sắc về xu hướng hiện nay.

• Tác giả: Lê Phạm Tuấn Vinh
• Người hướng dẫn: Ngô Đình Xây
• Trường học: Học viện Báo chí và Tuyên truyền
• Chuyên ngành: Công tác tư tưởng
• Đề tài: Tác động của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên các trường đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Những nghiên cứu về mạng xã hội và ảnh hưởng của mạng xã hội đối với đời sống xã hội
• 1.2. Những nghiên cứu về tư tưởng chính trị của sinh viên và tác động của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên hiện nay
• 1.3. Khái quát kết quả của những công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài và những vấn đề đặt ra đối với luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA MẠNG XÃ HỘI ĐẾN TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ CỦA SINH VIÊN
• 2.1. Tư tưởng chính trị và tư tưởng chính trị của sinh viên
• 2.2. Mạng xã hội và tác động của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên
• 2.3. Sự cần thiết phải phát huy vai trò tích cực và hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của mạng xã hội đối với tư tưởng chính trị của sinh viên
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA MẠNG XÃ HỘI ĐẾN TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ CỦA SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 3.1. Khái quát địa bàn được khảo sát
• 3.2. Thực trạng sử dụng mạng xã hội của sinh viên các trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay
• 3.3. Thực trạng tác động của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên các trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay
• 3.4. Nguyên nhân của thực trạng và những vấn đề đặt ra
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT HUY TÁC ĐỘNG TÍCH CỰC, KHẮC PHỤC TÁC ĐỘNG TIÊU CỰC CỦA MẠNG XÃ HỘI ĐẾN TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ CỦA SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC Ở THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY
• 4.1. Dự báo xu hướng phát triển của mạng xã hội và sử dụng mạng xã hội
• 4.2. Phương hướng phát huy tác động tích cực, khắc phục tác động tiêu cực của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên
• 4.3. Giải pháp chủ yếu phát huy tác động tích cực, khắc phục tác động tiêu cực của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên các trường đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về mạng xã hội và tư tưởng chính trị

Mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hiện đại, đặc biệt đối với sinh viên đại học Hà Nội. Nghiên cứu này tập trung phân tích ảnh hưởng mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên, một vấn đề có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp 4.0. Mạng xã hội không chỉ là công cụ kết nối mà còn là nền tảng chia sẻ thông tin, quan điểm, và nhận thức chính trị. Tuy nhiên, tác động xã hội của nó không chỉ mang lại lợi ích mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, đặc biệt là đối với giới trẻ và sinh viên Việt Nam.

1.1. Mạng xã hội và sự phát triển

Mạng xã hội đã phát triển mạnh mẽ từ những năm 1990, trở thành công cụ quan trọng trong đời sống xã hội. Các nền tảng như Facebook, TikTok, và Instagram thu hút hàng tỷ người dùng, đặc biệt là giới trẻ. Sinh viên sử dụng mạng xã hội để tìm kiếm thông tin, kết nối bạn bè, và chia sẻ quan điểm. Tuy nhiên, việc sử dụng mạng xã hội cũng dẫn đến những thách thức về nhận thức chính trị và tư duy chính trị, đặc biệt khi tiếp xúc với thông tin đa chiều và không kiểm soát.

1.2. Tư tưởng chính trị và sinh viên

Tư tưởng chính trị của sinh viên đại học Hà Nội chịu ảnh hưởng lớn từ mạng xã hội. Nghiên cứu chỉ ra rằng, mạng xã hội có thể làm thay đổi nhận thức chính trị, thái độ, và hành vi của sinh viên. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc giáo dục và định hướng tư tưởng chính trị cho sinh viên, nhằm phát huy tác động tích cực và hạn chế tác động tiêu cực của mạng xã hội.

II. Thực trạng sử dụng mạng xã hội của sinh viên Hà Nội

Nghiên cứu khảo sát thực trạng sử dụng mạng xã hội của sinh viên đại học Hà Nội cho thấy, đa số sinh viên sử dụng mạng xã hội hàng ngày với mục đích đa dạng, từ học tập đến giải trí. Tuy nhiên, việc sử dụng mạng xã hội cũng dẫn đến những thay đổi trong tư tưởng chính trị và nhận thức chính trị của sinh viên. Điều này đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết, đặc biệt là trong bối cảnh mạng xã hội trở thành công cụ quan trọng trong việc truyền bá thông tin và quan điểm chính trị.

2.1. Mức độ sử dụng mạng xã hội

Theo khảo sát, sinh viên đại học Hà Nội sử dụng mạng xã hội với tần suất cao, trung bình từ 3-5 giờ mỗi ngày. Các nền tảng phổ biến nhất bao gồm Facebook, TikTok, và Instagram. Việc sử dụng mạng xã hội không chỉ phục vụ mục đích giải trí mà còn là công cụ học tập và kết nối xã hội. Tuy nhiên, việc tiếp xúc với thông tin đa chiều trên mạng xã hội cũng dẫn đến những thay đổi trong tư tưởng chính trị và nhận thức chính trị của sinh viên.

2.2. Tác động đến tư tưởng chính trị

Mạng xã hội có tác động xã hội mạnh mẽ đến tư tưởng chính trị của sinh viên đại học Hà Nội. Nghiên cứu chỉ ra rằng, mạng xã hội có thể làm thay đổi nhận thức chính trị, thái độ, và hành vi của sinh viên. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc giáo dục và định hướng tư tưởng chính trị cho sinh viên, nhằm phát huy tác động tích cực và hạn chế tác động tiêu cực của mạng xã hội.

III. Giải pháp phát huy tác động tích cực của mạng xã hội

Để phát huy tác động tích cực và hạn chế tác động tiêu cực của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên đại học Hà Nội, nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể. Trong đó, việc tăng cường giáo dục nhận thức chính trị và định hướng tư duy chính trị cho sinh viên là yếu tố quan trọng. Bên cạnh đó, cần có sự quản lý chặt chẽ hơn đối với nội dung trên mạng xã hội, đặc biệt là các thông tin liên quan đến chính trị.

3.1. Giáo dục nhận thức chính trị

Giáo dục nhận thức chính trị cho sinh viên đại học Hà Nội là giải pháp quan trọng nhằm phát huy tác động tích cực của mạng xã hội. Việc này giúp sinh viên có khả năng phân tích và đánh giá thông tin một cách độc lập, tránh bị ảnh hưởng bởi các quan điểm sai lệch trên mạng xã hội. Các chương trình giáo dục cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm và nhu cầu của giới trẻ.

3.2. Quản lý nội dung mạng xã hội

Quản lý nội dung trên mạng xã hội là yếu tố then chốt để hạn chế tác động tiêu cực đến tư tưởng chính trị của sinh viên. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan quản lý và các nền tảng mạng xã hội để kiểm soát và loại bỏ các thông tin sai lệch, độc hại. Đồng thời, cần tăng cường các chiến dịch truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của sinh viên Việt Nam về việc sử dụng mạng xã hội một cách hiệu quả và lành mạnh.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Công tác tư tưởng (mã số: 9 31 02 01) với đề tài "Tác động của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên các trường đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay" do nghiên cứu sinh Lê Phạm Tuấn Vinh thực hiện tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền (thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh và Bộ Giáo dục và Đào tạo), dưới sự hướng dẫn khoa học của tập thể người hướng dẫn gồm Ngô Đình Xây và Nguyễn Công Dũng, hoàn thành năm 2023.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
| THÔNG TIN CHUNG VỀ CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU                                          |
+----------------------+------------------------------------------------------------+
| Đề tài luận án       | Tác động của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của        |
|                      | sinh viên các trường đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay   |
+----------------------+------------------------------------------------------------+
| Nghiên cứu sinh      | Lê Phạm Tuấn Vinh                                          |
+----------------------+------------------------------------------------------------+
| Chuyên ngành / Mã số | Công tác tư tưởng / 9 31 02 01                             |
+----------------------+------------------------------------------------------------+
| Cơ sở đào tạo        | Học viện Báo chí và Tuyên truyền                           |
+----------------------+------------------------------------------------------------+
| Người hướng dẫn      | 1. Ngô Đình Xây, 2. Nguyễn Công Dũng                       |
+----------------------+------------------------------------------------------------+
| Năm bảo vệ           | 2023                                                       |
+----------------------+------------------------------------------------------------+

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư chứng kiến sự phát triển nhanh chóng của Internet và mạng xã hội như Facebook, YouTube, TikTok, Instagram, Zalo. Theo thống kê của Digital năm 2021 được trích dẫn trong luận án, tỷ lệ người Việt Nam sử dụng Internet đạt 77,4% (vượt mức trung bình 69% của khu vực Đông Nam Á), với trên 72 triệu tài khoản mạng xã hội (chiếm 73,7% số lượng người dùng Internet). Nhóm tuổi từ 13 đến 24 chiếm 71% lượng người sử dụng các mạng xã hội phổ biến. Đồng thời, theo Báo cáo quốc gia về sinh viên Việt Nam năm 2015, dân số trong độ tuổi thanh niên chiếm khoảng 30% dân số cả nước.

Mạng xã hội tác động hai chiều thuận - nghịch đến sinh viên: một mặt hỗ trợ tìm kiếm tri thức, kết nối giao tiếp, mặt khác tiềm ẩn nguy cơ tác động đến nhận thức, thái độ, bản lĩnh chính trị và lập trường tư tưởng. Mạng xã hội cũng là không gian mà các thế lực thù địch lợi dụng để thực hiện chiến lược "diễn biến hòa bình", đăng tải thông tin xuyên tạc quan điểm, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước. Trước yêu cầu của Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, việc nghiên cứu tác động của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên là yêu cầu cấp bách. Khoảng trống nghiên cứu được xác định là: dù đã có các nghiên cứu riêng lẻ về mạng xã hội hoặc tư tưởng chính trị, nhưng chưa có công trình nào nghiên cứu trực tiếp, hệ thống và toàn diện về tác động của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên các trường đại học tại Hà Nội dưới góc độ chuyên ngành Công tác tư tưởng.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

• Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về tác động của mạng xã hội đối với tư tưởng chính trị của sinh viên các trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội, luận án đề xuất các phương hướng và giải pháp nhằm phát huy tác động tích cực, khắc phục tác động tiêu cực của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của đối tượng này.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Tổng quan về những công trình nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài, nhận định về kết quả của các công trình này và xác định hướng nghiên cứu tiếp theo.
  2. Làm rõ những vấn đề lý luận về tư tưởng chính trị của sinh viên, về mạng xã hội, vai trò của mạng xã hội đối với xã hội hiện nay.
  3. Khảo sát thực trạng tư tưởng chính trị của sinh viên các trường đại học ở Hà Nội hiện nay trước tác động của mạng xã hội, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra.
  4. Đề xuất các phương hướng và giải pháp phát huy những tác động tích cực, khắc phục những tác động tiêu cực của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên các trường đại học ở Hà Nội hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Những vấn đề lý luận và thực tiễn về tác động của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên các trường đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Về không gian: Khảo sát tại các trường đại học khối xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội đại diện cho các khối ngành cơ bản (khoa học tự nhiên - công nghệ, khoa học xã hội - nhân văn, khoa học kinh tế, khoa học sư phạm, khoa học chính trị và truyền thông), bao gồm: Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Học viện Báo chí và Tuyên truyền.
  • Về thời gian: Tập trung nghiên cứu dữ liệu và thực tiễn từ tháng 10/2018 đến tháng 6/2022.
  • Về nội dung: Luận án thuộc chuyên ngành Công tác tư tưởng, tập trung vào các giải pháp giáo dục tư tưởng chính trị cho sinh viên.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành phân loại và tổng thuật hệ thống các tài liệu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo hai trục nội dung lớn:

Các hướng nghiên cứu trước đây được điểm lại

1. Nghiên cứu về mạng xã hội và ảnh hưởng của mạng xã hội đối với đời sống:

   • Tài liệu quốc tế: Công trình The virtual community: homesteading on the electronic frontier của Howard Rheingold (1993) đưa ra khái niệm "cộng đồng ảo"; Eric K. Clemons với The complex problem of monetizing virtual electronic social networks nghiên cứu khía cạnh kinh tế và môi trường giao tiếp mạng; Rob Shields (1996) với Cultures of Internet, virtual spaces, real histories, living bodies đặt vấn đề về tự do ngôn luận và ý thức trong không gian ảo; Thomas L. Friedman với The world flat (2005) và Cảm ơn vì sự đến trễ (2018) phân tích tác động của mạng xã hội đến tâm lý xã hội và đám đông ảo; Sophie Tan-Ehrhardt (2013) nghiên cứu về "bản địa kỹ thuật số" trong Social networks and Internet usages by the young generations; Patricia M. Wallace (2015) phân tích hành vi trực tuyến trong The psychology of the Internet; Kevin P. Holcomb và Bethany V. Smith nghiên cứu lợi ích của e-learning; Choi (2010) với Social network theory and educational change; nghiên cứu của Đại học Edinburgh Napier và Kathy Charles (2011) về tác hại tâm lý của Facebook; Jose Van Dijck (2013) với The culture of connectivity; Andrew Chadwick (2013, 2017) với The hybrid media system: politics and power phân tích truyền thông chính trị và quyền lực trên mạng; Nicholas Bowman và Cathlin Clark-Gordon (2019) nghiên cứu tình trạng nghiện Facebook của sinh viên Đại học Bergen (Na Uy); Jaffar Abbas và cộng sự nghiên cứu tác động của mạng xã hội đến hành vi học tập của sinh viên tại Pakistan.
   • Tài liệu trong nước: Trần Hữu Luyến (2015) với chuyên khảo Mạng xã hội với sinh viên (khảo sát 4.205 sinh viên); Nguyễn Lan Nguyên (2020) với luận án Ảnh hưởng của việc sử dụng mạng xã hội Facebook đến học tập và đời sống của sinh viên hiện nay; Trần Thị Vân Hòa (2018) và Phan Xuân Dũng (2018) nghiên cứu mạng xã hội trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0; Đỗ Đình Tấn (2018) với Báo chí và mạng xã hội; Phạm Huy Kỳ và Đỗ Thị Thu Hằng (đồng chủ biên, 2019) với Mạng xã hội trong bối cảnh phát triển xã hội thông tin Việt Nam - lý luận, thực tiễn và kinh nghiệm; Hoàng Thị Hải Yến (2012) khảo sát mạng Facebook, Zingme, Go.vn; Lê Thu Quỳnh (2014) khảo sát Vietspace, Cyworld Việt Nam, Yahoo! 360; Nguyễn Minh Hạnh (2013), Ngô Lan Hương (2013); các bài viết của Trịnh Hòa Bình (2015), Nguyễn Thị Lan Hương (2019), Hạnh Chi (2020), Nguyễn Thị Kim Hoa và Nguyễn Lan Nguyên, Đỗ Thị Anh Phương (2021), Lưu Bá Lộc, Phạm Thùy An và Lâm Thánh Thuận (2013), Hoàng Anh, Trần Thị Minh Đức và Bùi Thị Hồng Thái (khảo sát 247 và 4.205 sinh viên, ghi nhận 86,6% dùng Facebook), Lê Thị Thanh Hà, Trần Tuấn Anh và Huỳnh Xuân Trí (2015).

2. Nghiên cứu về tư tưởng chính trị và tư tưởng chính trị của sinh viên:

   • Tài liệu quốc tế: X. Xurơnitrencô (1982) với Hoạt động tư tưởng của Đảng Cộng sản Liên Xô; V. Cruchetxki (1982) với Những cơ sở tâm lý học; V. Xukhômlinxki (1983) với Hình thành niềm tin cộng sản cho thế hệ trẻ; Roberta S. Sigel với Political learning in adulthood a sourcebook of theory and research; Elizabeth Frazer (trong văn bản ghi Elizabeth Prazar, 2000) về giáo dục quyền công dân và chính trị tại Anh; La Quốc Kiệt (2003) với Tu dưỡng đạo đức, tư tưởng; Cục Cán bộ Ban Tuyên huấn Đảng Cộng sản Trung Quốc (2005) về giáo trình lý luận Mác - Lênin; Hồ Tự Lực (2004), Nguyễn Đức Sâm (2006), Mao Lộ (2014) nghiên cứu giáo dục tư tưởng chính trị và xã hội hóa chính trị cho sinh viên tại Trung Quốc.
   • Tài liệu trong nước: Đào Duy Tùng với Một số vấn đề về công tác tư tưởng; Hữu Thọ và Đào Duy Quát (2001); Hà Học Hội và Ngô Văn Thạo (2002); Lương Khắc Hiếu (2008) với Nguyên lý công tác tư tưởng; Nguyễn Chí Mỳ (2009) với Niềm tin của nhân dân về chủ nghĩa xã hội và đổi mới công tác tuyên truyền; Phạm Tất Thắng (2010); Ngô Ngọc Thắng (2008); Nguyễn Đình Đức (1996) phân tích các yếu tố tác động đến tư tưởng chính trị của sinh viên; Bùi Quốc Hưng nghiên cứu ý thức chính trị của sinh viên Đại học Hàng hải Việt Nam; Triệu Thanh Mai phân tích tâm lý tiếp nhận giáo dục tư tưởng chính trị; Phan Xuân Cường nghiên cứu ý thức chính trị sinh viên tại TP. Hồ Chí Minh; Lương Ngọc Vĩnh (luận án tiến sĩ) về giáo dục chính trị tư tưởng trong học viện quân sự; Trần Doãn Tiến (luận án tiến sĩ) về phê phán quan điểm sai trái trên Internet; Phạm Việt Thắng, Tạ Thu Hiền, Trần Viết Quang, Thái Ngọc Châu, Lê Thị Thanh Hiếu, Nguyễn Tiến Đạt và Nguyễn Viết Tiến nghiên cứu về giáo dục ý thức chính trị cho sinh viên qua các môn lý luận.

Khoảng trống nghiên cứu luận án giải quyết

Qua tổng quan, tác giả chỉ rõ: phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ tiếp cận mạng xã hội dưới góc độ xã hội học, tâm lý học hoặc truyền thông đại chúng đơn thuần (tập trung vào thói quen, mức độ nghiện mạng xã hội, ảnh hưởng tới kết quả học tập hay đời sống sinh hoạt), hoặc nghiên cứu tư tưởng chính trị một cách chung nhất trong giảng dạy lý luận chính trị truyền thống. Mối quan hệ tương tác trực tiếp giữa mạng xã hội và tư tưởng chính trị của đối tượng sinh viên đại học chưa được xây dựng thành một hệ thống nghiên cứu chuyên sâu dưới góc độ chuyên ngành Công tác tư tưởng và tiếp cận thể chế quản lý nhà nước tại địa bàn Hà Nội.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Hệ thống khái niệm và khung lý thuyết

Luận án dựa trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam và chính sách, pháp luật của Nhà nước, đồng thời tích hợp lý thuyết từ các ngành triết học, tâm lý học, xã hội học, kinh tế học và quan hệ công chúng:

• Tư tưởng: Là hình thức phản ánh hiện thực khách quan trong ý thức con người, mang dấu ấn lợi ích, có tính giai cấp, chịu sự quy định của tồn tại xã hội và có tính kế thừa.
• Hệ tư tưởng: Hệ thống các quan điểm, tư tưởng được khái quát hóa thành lý luận, học thuyết phản ánh và bảo vệ lợi ích của một giai cấp nhất định.
• Chính trị: Toàn bộ hoạt động liên quan đến mối quan hệ giữa các giai cấp, dân tộc, tầng lớp xã hội với cốt lõi là giành, duy trì và sử dụng quyền lực nhà nước; chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế.
• Tư tưởng chính trị: Theo nghĩa rộng là sự phản ánh lợi ích giai cấp liên quan đến quyền lực nhà nước; theo nghĩa hẹp là sự tổng hợp tri thức, cảm nhận, đánh giá về hệ thống chính trị và hiện tượng chính trị trên lập trường giai cấp, gắn với niềm tin và tình cảm chính trị. Hạt nhân của tư tưởng chính trị là hệ tư tưởng chính trị.
• Tư tưởng chính trị của sinh viên: Cấu trúc gồm nhận thức/tư duy chính trị, tình cảm/niềm tin chính trị, ý chí và hành vi chính trị của sinh viên trong quá trình học tập và rèn luyện.
• Mạng xã hội và cơ chế tác động: Môi trường truyền thông kết nối người dùng trao đổi thông tin, tương tác đa chiều, tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến quá trình định hình thế giới quan, nhận thức chính trị, thái độ và hành vi xã hội của sinh viên.

Phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng

Luận án kết hợp các phương pháp nghiên cứu liên ngành:

1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thu thập, phân loại, phân tích các văn kiện, nghị quyết của Đảng, công trình nghiên cứu trong và ngoài nước để xây dựng khung lý luận.
2. Phương pháp khảo sát chi tiết, tổng hợp và phân tích: Lập phiếu, thu thập dữ liệu thực tế tại các cơ sở giáo dục đại học.
3. Phương pháp điều tra xã hội học bằng bảng hỏi (Anket):
   • Công cụ thu thập: Sử dụng biểu mẫu trực tuyến Google Form phát trên môi trường Internet.
   • Dung lượng mẫu khảo sát: Khảo sát trên 4.125 sinh viên và 75 cán bộ, giảng viên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Học viện Báo chí và Tuyên truyền.
   • Công cụ xử lý số liệu: Sử dụng phần mềm thống kê chuyên dụng SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) để thực hiện:
     • Thống kê mô tả (lập bảng chéo, tần suất, phân bố tỷ lệ).
     • Thống kê đơn biến (tính giá trị trung bình/Mean, t-test, ANOVA, phân tích tương quan hai biến, một phần, khoảng cách, kiểm tra không giới).
     • Dự đoán và mô hình hóa (hồi quy tuyến tính).
     • Phân tích phân nhóm (phân tích nhân tố, phân tích cụm hai bước, K-means/K-phương tiện, phân cấp, phân tích phân biệt).
4. Phương pháp phỏng vấn sâu: Phỏng vấn lãnh đạo, cán bộ quản lý và giảng viên các trường đại học khảo sát.
5. Phương pháp thảo luận nhóm và diễn đàn mạng: Mở các chủ đề thảo luận trên mạng xã hội để thu thập ý kiến, quan điểm đa chiều của sinh viên và người quan tâm.
6. Phương pháp xử lý thông tin: Phân tích, tổng hợp, mô hình hóa, khái quát hóa, logic lịch sử, thống kê, so sánh và đối chiếu số liệu.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
| TỔNG HỢP CÁC KỸ THUẬT PHÂN TÍCH ĐỊNH LƯỢNG TRÊN SPSS ĐƯỢC LUẬN ÁN SỬ DỤNG         |
+----------------------+------------------------------------------------------------+
| Nhóm kỹ thuật        | Các phép kiểm định / Kỹ thuật cụ thể                       |
+----------------------+------------------------------------------------------------+
| Thống kê mô tả       | Bảng chéo (Crosstabs), tần suất (Frequencies), thống kê    |
|                      | mô tả (Descriptives), khám phá (Explore), tỷ lệ mô tả      |
+----------------------+------------------------------------------------------------+
| Thống kê đơn biến &  | Giá trị trung bình (Means), Independent Samples t-test,    |
| so sánh trung bình   | ANOVA, tương quan hai biến, một phần, khoảng cách          |
+----------------------+------------------------------------------------------------+
| Dự đoán & Mô hình    | Hồi quy tuyến tính (Linear Regression)                     |
+----------------------+------------------------------------------------------------+
| Phân loại & Cụm      | Phân tích nhân tố (Factor Analysis), phân tích cụm         |
|                      | (Two-step, K-Means, Hierarchical), phân tích phân biệt     |
+----------------------+------------------------------------------------------------+

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Dữ liệu sơ cấp: Bộ số liệu điều tra bảng hỏi thu thập từ 4.125 sinh viên và 75 cán bộ giáo viên; biên bản phỏng vấn sâu và nội dung thảo luận trên diễn đàn mạng.
• Dữ liệu thứ cấp: Các báo cáo thống kê Digital năm 2021; Báo cáo quốc gia về sinh viên Việt Nam năm 2015; Văn kiện, Nghị quyết của Đảng (đặc biệt là Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị); các công trình nghiên cứu khoa học, sách chuyên khảo, kỷ yếu hội thảo đã xuất bản.

Nội dung chính theo từng chương

Cấu trúc luận án gồm 04 chương, 13 tiết cùng phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục.

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 hệ thống hóa và phân tích 3 nhóm công trình nghiên cứu: (1) Nghiên cứu về mạng xã hội và ảnh hưởng của mạng xã hội đối với đời sống xã hội tại các nước và tại Việt Nam; (2) Nghiên cứu về tư tưởng chính trị của sinh viên và tác động của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên; (3) Khái quát kết quả của các công trình đi trước, chỉ rõ những điểm đã đạt được và xác định khoảng trống nghiên cứu mà luận án hướng tới giải quyết.

Chương 2: Cơ sở lý luận về tác động của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên

Chương 2 tập trung phân tích bản chất các khái niệm nền tảng: tư tưởng, hệ tư tưởng, chính trị, tư tưởng chính trị và cấu trúc của tư tưởng chính trị (nhận thức, tư duy, niềm tin, tình cảm, ý chí chính trị). Luận án xác định đặc điểm tư tưởng chính trị của sinh viên là tầng lớp trí thức trẻ, nhạy bén với thông tin mới nhưng kinh nghiệm chính trị còn hạn chế. Phân tích mạng xã hội như một phương tiện truyền thông mới với các đặc trưng tương tác cao, tốc độ truyền tin tức thời, lan tỏa diện rộng và làm rõ sự cần thiết khách quan phải phát huy vai trò tích cực, kiểm soát, hạn chế các ảnh hưởng tiêu cực của mạng xã hội đối với tư tưởng chính trị của sinh viên.

Chương 3: Tác động của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên các trường đại học trên địa bàn thành phố Hà Nội hiện nay - Thực trạng và những vấn đề đặt ra

Chương 3 trình bày kết quả nghiên cứu thực nghiệm từ cuộc khảo sát 4.125 sinh viên và 75 cán bộ giáo viên tại Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Học viện Báo chí và Tuyên truyền:

• Khái quát địa bàn khảo sát: Đặc điểm đào tạo và sinh viên của 3 cơ sở đại học tiêu biểu đại diện cho các khối ngành khoa học tự nhiên, khoa học xã hội nhân văn, sư phạm, kinh tế, báo chí và công tác tư tưởng.
• Thực trạng sử dụng mạng xã hội của sinh viên: Phân tích các chiều cạnh sử dụng mạng xã hội gồm phương tiện truy cập, địa điểm truy cập, thời điểm và thời gian truy cập trong ngày, mục đích sử dụng, mức độ sử dụng các nền tảng (Facebook, Instagram, TikTok, Zalo, LinkedIn,...).
• Thực trạng tác động đến tư tưởng chính trị: Đánh giá mức độ tác động của mạng xã hội đến nhận thức chính trị, thái độ chính trị, bản lĩnh lập trường và hành vi chính trị của sinh viên thông qua các chỉ số thống kê (Bảng 3.1: Mức tác động của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị và hành động của sinh viên; Bảng 3.2: Đánh giá về nhận thức, thái độ và hành động của sinh viên).
• Nguyên nhân và vấn đề đặt ra: Phân tích nguyên nhân khách quan (môi trường không gian mạng phức tạp, sự chống phá của các thế lực thù địch) và chủ quan (tâm lý lứa tuổi sinh viên, kỹ năng chọn lọc thông tin, phương thức giáo dục chính trị tư tưởng có nơi còn chậm đổi mới) cùng các vấn đề cấp thiết đặt ra đối với công tác tư tưởng trong nhà trường.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
| DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ NỘI DUNG CHƯƠNG 3 ĐƯỢC XÂY DỰNG TRONG LUẬN ÁN        |
+----------------------+------------------------------------------------------------+
| Bảng / Biểu đồ       | Nội dung thống kê trích xuất từ luận án                    |
+----------------------+------------------------------------------------------------+
| Bảng 3.1             | Mức tác động của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị và      |
|                      | hành động của sinh viên                                    |
+----------------------+------------------------------------------------------------+
| Bảng 3.2 (trang 101) | Đánh giá về nhận thức, thái độ và hành động của sinh viên  |
+----------------------+------------------------------------------------------------+
| Biểu đồ 3 (các mục)  | - Thống kê tỷ lệ người dùng Instagram tại VN theo độ tuổi   |
|                      | - Mạng xã hội được sử dụng nhiều nhất ở VN năm 2021        |
|                      | - Mức độ sử dụng MXH của SV các trường tại Hà Nội năm 2021 |
|                      | - Tỷ lệ dùng ứng dụng nhắn tin trong độ tuổi 16-64 năm 2021|
|                      | - Thời gian, phương tiện, địa điểm, thời điểm truy cập MXH |
|                      | - Mục đích dùng MXH của SV các trường ĐH tại Hà Nội (tr.93)|
|                      | - Tỷ lệ sử dụng Linkedin tại Việt Nam năm 2022 (trang 95)  |
+----------------------+------------------------------------------------------------+

Chương 4: Phương hướng và giải pháp phát huy tác động tích cực, khắc phục tác động tiêu cực của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên các trường đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay

Chương 4 đưa ra các dự báo về xu hướng phát triển của mạng xã hội và thói quen sử dụng của giới trẻ trong tương lai; xác định các phương hướng mang tính nguyên tắc dựa trên chủ trương của Đảng; đề xuất hệ thống giải pháp chủ yếu, gồm:

• Tăng cường sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng, Ban Giám hiệu các trường đại học đối với công tác giáo dục chính trị tư tưởng trên không gian mạng.
• Đổi mới nội dung, hình thức và phương pháp giảng dạy các môn lý luận chính trị, đưa thông tin chính thống lên không gian số để thu hút sinh viên.
• Phát huy vai trò của tổ chức Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh và Hội Sinh viên trong việc tạo lập các diễn đàn, phong trào trực tuyến lành mạnh.
• Nâng cao năng lực tự đề kháng, kỹ năng tiếp nhận, kiểm chứng thông tin và văn hóa ứng xử trên mạng xã hội cho sinh viên.
• Đẩy mạnh công tác quản lý, giám sát thông tin và phối hợp giữa nhà trường, gia đình và các cơ quan chức năng trong việc đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch theo tinh thần Nghị quyết số 35-NQ/TW.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa và làm rõ nội hàm khái niệm tư tưởng chính trị, tư tưởng chính trị của sinh viên và tác động của mạng xã hội đối với tư tưởng chính trị dưới góc độ chuyên ngành Công tác tư tưởng.
• Xác định cấu trúc, cơ chế tác động hai chiều của mạng xã hội đến nhận thức, thái độ, niềm tin và hành vi chính trị của sinh viên trong điều kiện chuyển đổi số và bùng nổ thông tin.
• Góp phần bổ sung cơ sở lý luận cho công tác tư tưởng của Đảng trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp nguồn dữ liệu khảo sát thực chứng quy mô lớn gồm 4.125 sinh viên và 75 cán bộ giáo viên tại các trường đại học tiêu biểu trên địa bàn thành phố Hà Nội (Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Học viện Báo chí và Tuyên truyền).
• Phản ánh thực trạng sử dụng mạng xã hội của sinh viên (nền tảng, thời gian, phương tiện, mục đích) và mức độ tác động của thông tin mạng xã hội đến tư tưởng, lập trường chính trị của sinh viên hiện nay.
• Cung cấp cơ sở thực tiễn để các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, Thành đoàn Hà Nội, Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên các trường đại học đánh giá hoạt động giáo dục tư tưởng chính trị tại đơn vị.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ từ nâng cao nhận thức của chủ thể giáo dục, đổi mới phương thức tuyên truyền giáo dục lý luận chính trị, phát huy vai trò của các tổ chức đoàn thể đến việc trang bị kỹ năng tự định hướng cho sinh viên khi tham gia môi trường mạng.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án giới hạn phạm vi khảo sát thực tế tại các trường đại học khối khoa học xã hội trên địa bàn thành phố Hà Nội (Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Học viện Báo chí và Tuyên truyền) trong khoảng thời gian từ tháng 10/2018 đến tháng 6/2022. Các khối trường đại học ngoài khối ngành này hoặc tại các địa phương khác chưa nằm trong phạm vi khảo sát trực tiếp của đề tài.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi khảo sát ra các trường đại học thuộc khối kỹ thuật, công nghệ, y dược và tại các vùng miền khác; nghiên cứu sâu hơn về sự xuất hiện của các nền tảng mạng xã hội mới và thuật toán phân phối nội dung tác động đến tâm lý, hành vi chính trị của giới trẻ trong giai đoạn tiếp theo.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên ngành Công tác tư tưởng, Chính trị học, Triết học, Xã hội học, Báo chí và Truyền thông.
  • Cán bộ làm công tác tuyên giáo, báo cáo viên, giảng viên giảng dạy các môn lý luận chính trị tại các trường đại học, cao đẳng.
  • Cấp ủy Đảng, Ban Giám hiệu, cán bộ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Hội Sinh viên tại các cơ sở giáo dục đại học.
  • Các cơ quan tham mưu, chỉ đạo thực hiện Nghị quyết số 35-NQ/TW của Đảng.
• Nội dung giá trị:
  • Phần tổng quan tài liệu trong nước và quốc tế phong phú về truyền thông mạng xã hội và tư tưởng chính trị.
  • Quy trình thiết kế công cụ bảng hỏi trực tuyến (Google Form) và quy trình ứng dụng phần mềm SPSS trong phân tích dữ liệu điều tra xã hội học công tác tư tưởng.
  • Hệ thống số liệu thống kê thực trạng và các nhóm giải pháp giáo dục tư tưởng chính trị cho sinh viên trên không gian mạng.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án nghiên cứu về đề tài gì, thuộc chuyên ngành nào và bảo vệ tại cơ sở nào?

Luận án nghiên cứu đề tài "Tác động của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên các trường đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay", thuộc chuyên ngành Công tác tư tưởng (mã số: 9 31 02 01), do nghiên cứu sinh Lê Phạm Tuấn Vinh thực hiện tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, bảo vệ năm 2023.

2. Dung lượng mẫu và địa bàn khảo sát thực tế của luận án gồm những đơn vị nào?

Luận án tiến hành khảo sát thực tế trên mẫu gồm 4.125 sinh viên và 75 cán bộ giáo viên tại các trường đại học đại diện các khối ngành trên địa bàn thành phố Hà Nội: Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và Học viện Báo chí và Tuyên truyền, trong khoảng thời gian từ tháng 10/2018 đến tháng 6/2022.

3. Những công cụ và kỹ thuật định lượng nào được sử dụng để xử lý dữ liệu khảo sát?

Luận án sử dụng công cụ Google Form để phát bảng hỏi trực tuyến và sử dụng phần mềm SPSS để thực hiện các kỹ thuật: thống kê mô tả (bảng chéo, tần suất, tỷ lệ), thống kê đơn biến (Means, t-test, ANOVA, phân tích tương quan), hồi quy tuyến tính, phân tích nhân tố, phân tích cụm (Two-step, K-Means, Hierarchical) và phân tích phân biệt.

4. Luận án trích dẫn những số liệu thống kê chung nào về tình hình sử dụng Internet và mạng xã hội tại Việt Nam?

Luận án trích dẫn số liệu thống kê của Digital năm 2021: tỷ lệ người Việt Nam dùng Internet đạt 77,4% (vượt mức 69% của Đông Nam Á), có trên 72 triệu tài khoản mạng xã hội (chiếm 73,7% người dùng Internet), độ tuổi 13-24 chiếm 71% người dùng các mạng phổ biến (Facebook, TikTok, Instagram). Ngoài ra, theo Báo cáo quốc gia về sinh viên Việt Nam năm 2015, thanh niên chiếm khoảng 30% dân số.

5. Ý nghĩa của luận án đối với việc triển khai các chủ trương của Đảng là gì?

Luận án cung cấp cơ sở lý luận và dữ liệu thực tiễn trực tiếp phục vụ việc triển khai Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới đối với thế hệ trẻ và sinh viên các trường đại học.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Lê Phạm Tuấn Vinh là công trình nghiên cứu chuyên khảo thuộc chuyên ngành Công tác tư tưởng, làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về tác động hai chiều của mạng xã hội đến tư tưởng chính trị của sinh viên các trường đại học tại Hà Nội. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu liên ngành và kỹ thuật xử lý dữ liệu SPSS trên mẫu khảo sát 4.125 sinh viên và 75 cán bộ giảng viên, công trình đã phản ánh thực trạng nhận thức, thái độ và hành vi chính trị của sinh viên trên không gian mạng giai đoạn 2018 - 2022. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và giải pháp thực tiễn phục vụ công tác giáo dục chính trị tư tưởng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong các cơ sở giáo dục đại học hiện nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Những nghiên cứu về mạng xã hội và ảnh hưởng của mạng xã hội đối với đời sống xã hội 1. Trên thế giới Mạng xã hội hình thành và phát triển từ những năm 90 của thế kỷ XX. Được xây dựng dựa trên hai mục đích chính là kết nối cộng đồng và kinh doanh hoặc kết hợp cả hai, MXH dần trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của con người hiện đại, tác động đến mọi tầng lớp, mọi lĩnh vực của xã hội, ở tất cả các quốc gia trên thế giới.

MXH cùng sự phát triển và biến đổi không ngừng của nó thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu thuộc lĩnh vực khác nhau, từ các chuyên gia kinh tế, tin học đến các nhà giáo dục, chuyên viên tâm lý,. Ngày này, đài phát thanh, đài truyền hình, báo in,. dường như không còn là “trụ cột” thông tin. Giới trẻ giờ đây sinh và lớn lên cùng với MXH nên không có gì ngạc nhiên khi nghiên cứu về MXH tập trung nhiều nhất vào thanh thiếu niên, học sinh và sinh viên, nhóm người sử dụng thường xuyên, liên tục MXH với tần suất cao.

Các nghiên cứu tập trung làm rõ những điểm tích cực và cả những điểm tiêu cực mà MXH mang đến cho thanh thiếu niên. Không ít nghiên cứu đặc biệt nhấn mạnh việc đưa ra những phương cách để các bạn trẻ “thoát khỏi đám mây mù độc hại” mà MXH có thể tạo ra với họ. Ưu thế mà MXH mang lại là không thể phủ nhận khi MXH trao cho người sử dụng quyền chọn thông tin, sàng lọc hay tiếp nhận. Các nền tảng được xây dựng để thích ứng ngày càng tốt hơn với sở thích của giới trẻ, những người vốn quan tâm nhiều hơn đến những tin tức nhẹ nhàng, chẳng hạn như âm nhạc, thời trang, những người nổi tiếng, phong cách sống hơn là những sự kiện chính trị hoặc cạnh tranh kinh doanh.

Trong 10 năm trở lại đây, cùng với sự mở rộng nhanh chóng của Internet, sự quan tâm của giới học thuật đối với MXH đã tăng lên i 9 nhanh chóng. Việc phân tích các mối quan hệ trên MXH đã nổi lên như một chủ đề chính, rõ ràng trong nghiên cứu về các phương tiện truyền thông mới. Ít nhất là trong tương lai gần, các nghiên cứu về MXH được thiết lập để đóng vai trò cung cấp rộng hơn những hiểu biết về thay đổi công nghệ và xã hội. Thông điệp bao trùm các nghiên cứu về MXH là chúng ta đang sống trong một giai đoạn mà những vấn đề phức tạp và nghịch lý của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 không ngăn được việc tạo ra cơ hội tuyệt vời cho thế hệ trẻ viết lại “các quy tắc giao tiếp được chấp nhận” và tìm con đường mới cho sự phát triển mạnh mẽ.

Các nhà nghiên cứu không chỉ chủ ý tìm cách đưa ra cách giải pháp thích ứng với MXH mà còn muốn trình bày trực tiếp những gì mà mỗi người, đặc biệt là thế hệ trẻ, có thể làm cho bản thân, gia đình và cộng đồng, chuẩn bị cho tương lai và sẵn sàng thích ứng với cuộc sống trong một hệ sinh thái MXH phát triển chóng mặt. Nổi bật trong số đó có thể kể đến cuốn sách The virtual community: homesteading on the electronic frontier của Howard Rheingold [91], được Massachusetts Addison - Wesley xuất bản lần đầu năm 1993, cách đây đúng 30 năm. Thuật ngữ “cộng đồng ảo” (virtual community) xuất hiện lần đầu tiên trong công trình này và H. Rheingold được hóm hỉnh gọi là công dân đầu tiên của cộng đồng ảo.

Trong cuốn sách này, H. Rheingold đã đưa người đọc đi “tham quan” cộng đồng ảo của mạng trực tuyến. Đó là một cộng đồng có thật, phong phú, sinh động và không ít những phức tạp, “rối rắm” như bất kỳ một cộng đồng nào khác. Ở đó, mọi người nói chuyện, tranh luận, tìm kiếm thông tin, trao đổi chính trị, giao lưu, kết bạn, thậm chí yêu nhau và lừa dối,.

Trong ấn bản này, tác giả cũng đưa ra ý tưởng về giao tiếp xã hội trực tuyến, khi ngày càng có nhiều người trên khắp thế giới kết nối mạng. Trong nghiên cứu The complex problem of monetizing virtual electronic social netswoks [89], tác giả Eric K. Clemons cho rằng, từ khi xuất hiện Internet, MXH đã ra đời, là một tập hợp người/hoặc các tổ chức/hay các thực i 10 thể xã hội khác được kết nối với nhau thông qua mạng máy tính. Khi quảng cáo truyền thống đang mất dần hiệu quả, trở nên mờ nhạt và thiếu sức hấp dẫn, cả nhà quảng cáo và chủ sở hữu phương tiện truyền thông đang tuyệt vọng tìm kiếm những cách thay thế để tiếp cận người tiêu dùng hiệu quả hơn thì MXH mang lại cho quảng cáo một nguồn lực mới, đầy tiềm năng.

Mặc dù có nhiều cách để kiếm tiền từ lưu lượng truy cập MXH, nhưng nếu chỉ cố gắng coi MXH là một phương tiện giải trí như nhiều phương tiện giải trí khác thì chắc chắn sẽ thất bại. Phương tiện quảng cáo và giải trí truyền thống là hệ thống gửi tương tác một chiều, trong đó người xem phải trả phí như một phần cái giá mà họ phải trả để được giải trí. Các MXH trực tuyến nên được xem như môi trường, hoặc là nơi gặp gỡ để trao đổi thông tin, quan sát, cạnh tranh và cùng nỗ lực,… Trong không gian MXH, mọi người không phải là tù nhân, và khi họ không quan tâm, không được giải trí hoặc cảm thấy rằng họ đang bị thao túng, họ có thể rời đi. Các nguyên tắc kiếm tiền từ môi trường và địa điểm gặp gỡ vẫn đang được khám phá.

Năm 1996, Rob Shields công bố công trình Cultures of Internet, virtual spaces, real histories, living bodies [103]. Cuốn sách xem xét triển vọng của một “thế giới trực tuyến” - sân chơi dành cho những thực thể ảo, được định hình bằng những danh tính tương đối linh hoạt, có thể tráo đổi, và dường như không liên quan với các thực thể trong thế giới thực. Cuốn sách cũng trình bày một cách hệ thống về sự phát triển của Internet, vai trò của các nhà làm chính sách đối với việc hình thành ‘siêu xa lộ” thông tin. Cách đây 27 năm, Rob Shields cũng đặt ra câu hỏi: Có tự do ngôn luận trên mạng không.

Kết cấu hạ tầng thông tin toàn cầu có bị kiểm duyệt không? Cần xây dựng ý thức trong thế giới ảo không?. The world flat (Thế giới phẳng) được viết bởi Thomas L. Friedman [108], một trong những nhà bình luận hàng đầu của nước Mỹ về quan hệ quốc tế, trưởng phân xã tạp chí New York Times tại Beirut và Jerusalem, xuất bản lần đầu năm 2005. Friedman sử dụng ẩn dụ thế giới phẳng để mô tả cách mà i 11 toàn cầu hóa - lên độ cao gần như chọc trời và xuống độ sâu thậm chí không thể tưởng tượng nổi - đã san bằng “sân chơi” và tạo khả năng cho không chỉ là sự cô đọng “ảo” của không gian và thời gian địa lý, mà còn là sự kết hợp của tất cả con người trên thế giới vào một mạng lưới của kết nối và cộng tác, thông qua các loại tín hiệu kỹ thuật số, Internet, điện thoại di động với nhiều chức năng mới và nhiều hình thức lưu trữ,.

Trên cơ sở đó, tác giả cũng đưa ra quan điểm về chiến lược phát triển của các quốc gia. Với mỗi quốc gia sẽ có những cách phát triển khác nhau nhưng để bắt kịp với xu hướng chung của toàn cầu thì bất kỳ quốc gia nào cũng cần tập trung vào hai yếu tố cơ bản: thứ nhất, xây dựng một cơ sở hạ tầng kỹ thuật tốt, từ băng thông Internet đến điện thoại di động giá rẻ, sân bay và đường sá hiện đại; thứ hai, xây dựng một nền giáo dục tiên tiến, ngang tầm với các tiêu chuẩn của thế giới nhằm đào tạo ngày càng nhiều người có tư duy sáng tạo. Trong công trình nghiên cứu Social networks and Internet usages by the young generations (Mạng xã hội và thói quen sử dụng Internet của thế hệ trẻ) (2013), tác giả Sophie Tan-Ehrhardt [107] đã rất lý trí khi khẳng định đầy mạnh mẽ rằng, chúng ta đang đắm mình trong một xã hội kỹ thuật số, trong đó các mối quan hệ xã hội, giao tiếp, giáo dục, giải trí và công việc đang thay đổi hằng ngày, hằng giờ. Các quỹ đạo quan trọng của mọi công dân trên toàn cầu, quyền tự chủ và hạnh phúc bị ảnh hưởng bởi quá trình số hóa.

Để phân tích các khía cạnh khác nhau của hạnh phúc như làm chủ môi trường hoặc các mối quan hệ tích cực, tác giả lưu ý cần tính đến môi trường công nghệ và cách những người trẻ tuổi tham gia, học hỏi và tương tác trên các trang MXH. Thế hệ mới, những người sử dụng nhiều công nghệ, được coi là những người “bản địa kỹ thuật số”, và do đó năng lực kỹ thuật số đóng một vai trò quan trọng đối với hạnh phúc của họ. Trong cuốn sách The psychology of the Internet (2015) [101], Patricia M. Wallace - Tiến sĩ Tâm lý học và Thạc sĩ tin học của trường Đại học Maryland University đã công bố những thực nghiệm về cách con người ứng xử i 12 khi tương tác, giao tiếp trực tuyến và lý giải về ảnh hưởng của môi trường trực tuyến tới hành vi của con người theo những cách đáng ngạc nhiên.

Wallace, tương tác trên Internet làm mất đi những hành vi, cử chỉ phi ngôn ngữ và bản chất “lạnh” khi giao tiếp trực tuyến có thể dẫn đến nhiều vấn đề. Dựa trên nghiên cứu tâm lý của người sử dụng Internet, cuốn sách cung cấp một cái nhìn tổng quan về các khía cạnh tâm lý của những người tham gia không gian mạng, trả lời các câu hỏi quan trọng về tác động của Internet đối với hành vi của con người, chẳng hạn như tại sao chúng ta thường hành động theo những cách không bình thường trong môi trường trực tuyến và cách mạng xã hội ảnh hưởng đến ấn tượng trong tâm trí chúng ta cũng như trong việc hình thành các mối quan hệ cá nhân. Cuốn sách tiếp cận nghiêm túc các xu hướng công nghệ mới, ứng dụng của mạng xã hội như hẹn hò trực tuyến, “gây hấn” trực tuyến, chơi trò chơi trực tuyến, giới tính và tình dục, quyền riêng tư và giám sát, đặc tính gây nghiện của Internet và chiến lược định hình tương lai của Internet. Và cuối cùng P.

Wallace ngụ ý rằng, Internet, MXH - nơi mà kinh nghiệm của chúng ta trong đó - vẫn còn non trẻ, nên hãy bắt đầu từ bây giờ, khi chúng ta vẫn còn cơ hội hiếm hoi để tác động đến quá trình phát triển của nó.