Tính tích cực học tập của học viên cao học: Tác động của các yếu tố cá nhân và môi trường đào tạo

Luận văn thạc sĩ môi trường phân tích ussh tính tích cực học tập của học viên cao học tác động của các yếu tố cá nhân và các yếu tố môi, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Vũ Thị Tuyết Mai
• Người hướng dẫn: Psg.Ts Nguyễn Quý Thanh
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Xã hội học
• Đề tài: Tính tích cực học tập của học viên cao học: Tác động của các yếu tố cá nhân và các yếu tố môi trường đào tạo
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý thuyết hành động xã hội của Max weber
• 1.2. Quan điểm về giáo dục của Emile Durkhiem
• 1.3. Lý thuyết lựa chọn hợp lý
• 1.4. Cái khái niệm công cụ
• 1.5. Tính tích cực
• 1.6. Tính tích cực học tập
• 1.7. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP CỦA HỌC VIÊN CAO HỌC
• 2.1. Hành vi học tập tích cực của học viên cao học
• 2.1.1. Hành vi thường đặt câu hỏi với giảng viên khi chưa hiểu bài
• 2.1.2. Hành vi thường tranh luận với giảng viên về bài học
• 2.1.3. Hành vi hoàn thành đầy đủ và đúng hạn các bài tập mà giảng viên giao về nhà
• 2.2. Hành vi học tập thụ động và phản học tập của học viên cao học
• 2.2.1. Hành vi không tích cực tham gia bài tập nhóm trên lớp
• 2.2.2. Hành vi thường xuyên đi học muộn
• 2.2.3. Hành vi nghỉ học nhiều
• 2.2.4. Hành vi thường bỏ về giữa buổi học
• 2.2.5. Hành vi không tập trung nghe giảng
• 2.2.6. Hành vi không đóng góp ý kiến xây dựng bài
• 2.2.7. Hành vi ít trao đổi bài học với bạn
• 2.2.8. Hành vi có ít nhất một lần sử dụng tài liệu mà chưa được phép
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH HÓA VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC YẾU TỐ ĐẶC ĐIỂM NHÂN KHẨU HỌC VÀ ĐẶC ĐIỂM MÔI TRƯỜNG ĐÀO TẠO TỚI TÍNH TÍCH CỰC HỌC TẬP CỦA HỌC VIÊN CAO HỌC
• 3.1. Mô hình hồi quy thứ nhất
• 3.2. Mô hình hồi quy thứ hai
• 3.3. Mô hình hồi quy thứ ba
• 3.4. Mô hình hồi quy thứ tư
• 3.5. Mô hình hồi quy thứ năm
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của yếu tố cá nhân và môi trường đến tính tích cực học tập

Tính tích cực học tập của học viên cao học là một yếu tố quan trọng quyết định chất lượng giáo dục. Nghiên cứu cho thấy rằng cả yếu tố cá nhân và yếu tố môi trường đều có ảnh hưởng lớn đến hành vi học tập của học viên. Các yếu tố cá nhân như giới tính, tuổi tác, và tình trạng hôn nhân có thể tác động đến động lực học tập. Trong khi đó, môi trường học tập như phương pháp giảng dạy, cơ sở vật chất và bầu không khí lớp học cũng đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích hoặc cản trở tính tích cực học tập.

1.1. Yếu tố cá nhân ảnh hưởng đến tính tích cực học tập

Yếu tố cá nhân bao gồm các đặc điểm như giới tính, tuổi tác, và tình trạng hôn nhân. Nghiên cứu cho thấy rằng học viên nữ thường có xu hướng chăm chỉ hơn trong việc ghi chép và tham gia thảo luận. Học viên lớn tuổi có thể có ít động lực hơn do áp lực công việc và gia đình. Tình trạng hôn nhân cũng ảnh hưởng đến khả năng tập trung và tham gia vào các hoạt động học tập.

1.2. Yếu tố môi trường đào tạo tác động đến hành vi học tập

Môi trường học tập bao gồm phương pháp giảng dạy, cơ sở vật chất và bầu không khí lớp học. Các giảng viên sử dụng phương pháp giảng dạy tích cực có thể kích thích sự tham gia của học viên. Cơ sở vật chất tốt và bầu không khí học tập thân thiện cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc học tập hiệu quả.

II. Thách thức trong việc nâng cao tính tích cực học tập của học viên cao học

Mặc dù có nhiều yếu tố tích cực, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc nâng cao tính tích cực học tập của học viên cao học. Các vấn đề như phương pháp giảng dạy chưa phù hợp, sĩ số lớp học lớn, và thiếu sự hỗ trợ từ gia đình có thể cản trở sự phát triển của học viên. Việc nhận thức rõ những thách thức này là cần thiết để tìm ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Phương pháp giảng dạy chưa phù hợp

Nhiều giảng viên vẫn sử dụng phương pháp giảng dạy truyền thống, không khuyến khích sự tham gia của học viên. Điều này dẫn đến tình trạng học viên thụ động và không tích cực trong việc học tập.

2.2. Sĩ số lớp học lớn ảnh hưởng đến sự tương tác

Sĩ số lớp học lớn làm giảm khả năng tương tác giữa giảng viên và học viên. Học viên có thể cảm thấy ngại ngùng khi tham gia thảo luận, dẫn đến việc giảm tính tích cực học tập.

III. Phương pháp nâng cao tính tích cực học tập cho học viên cao học

Để nâng cao tính tích cực học tập, cần áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại và tạo ra môi trường học tập tích cực. Việc khuyến khích học viên tham gia vào các hoạt động nhóm và thảo luận sẽ giúp tăng cường sự chủ động trong học tập.

3.1. Áp dụng phương pháp giảng dạy tích cực

Sử dụng các phương pháp giảng dạy tích cực như thảo luận nhóm, dự án thực tế và các hoạt động tương tác sẽ giúp học viên cảm thấy hứng thú hơn với việc học. Điều này cũng giúp phát triển kỹ năng mềm cho học viên.

3.2. Tạo môi trường học tập thân thiện

Môi trường học tập thân thiện và hỗ trợ sẽ khuyến khích học viên tham gia tích cực hơn. Các hoạt động ngoại khóa và sự kiện giao lưu cũng có thể giúp xây dựng mối quan hệ tốt giữa học viên và giảng viên.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu về tính tích cực học tập

Nghiên cứu về tính tích cực học tập của học viên cao học đã chỉ ra rằng việc hiểu rõ các yếu tố tác động có thể giúp các nhà quản lý giáo dục đưa ra các chính sách phù hợp. Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.

4.1. Chính sách hỗ trợ học viên

Các chính sách hỗ trợ học viên như tư vấn học tập, hỗ trợ tài chính và các chương trình phát triển kỹ năng sẽ giúp học viên có động lực hơn trong việc học tập.

4.2. Đánh giá và cải tiến chương trình đào tạo

Cần thường xuyên đánh giá và cải tiến chương trình đào tạo để đảm bảo phù hợp với nhu cầu thực tế của học viên và xã hội. Việc này sẽ giúp nâng cao chất lượng đào tạo và tính tích cực học tập.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho tính tích cực học tập

Tính tích cực học tập của học viên cao học là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Cần có sự phối hợp giữa các yếu tố cá nhân và môi trường để tạo ra một môi trường học tập tích cực. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc cải thiện phương pháp giảng dạy và tạo điều kiện thuận lợi cho học viên.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải thiện phương pháp giảng dạy

Cải thiện phương pháp giảng dạy sẽ giúp học viên cảm thấy hứng thú hơn với việc học. Việc này không chỉ nâng cao tính tích cực học tập mà còn giúp phát triển kỹ năng cần thiết cho sự nghiệp sau này.

5.2. Tạo điều kiện thuận lợi cho học viên

Cần tạo ra các điều kiện thuận lợi như cơ sở vật chất tốt, bầu không khí học tập thân thiện và sự hỗ trợ từ gia đình để khuyến khích học viên tham gia tích cực vào quá trình học tập.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giáo dục sau đại học tại Việt Nam trong giai đoạn đổi mới ghi nhận mức tăng trưởng quy mô hơn 10% mỗi năm, đóng vai trò then chốt trong việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Tuy nhiên, chất lượng đào tạo thực tế vẫn đứng trước nhiều rào cản khi học viên duy trì thói quen học tập thụ động, mang phong cách của sinh viên đại học kém năng động. Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để kích hoạt tính chủ động, sáng tạo và nâng cao tính tích cực học tập của người học ở bậc sau đại học.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Xã hội học của tác giả Vũ Thị Tuyết Mai, dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Quý Thanh tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, hướng đến mục tiêu đo lường thực trạng và mô hình hóa tác động của các yếu tố cá nhân cùng môi trường đào tạo đến tính tích cực học tập của học viên cao học.

Nghiên cứu được triển khai thực địa từ tháng 12 năm 2010 đến tháng 9 năm 2011 tại 4 trường đại học trọng điểm trên địa bàn Hà Nội gồm: Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Kinh tế Quốc dân và Đại học Bách khoa Hà Nội. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp hệ thống 16 chỉ báo định lượng chuẩn mực, giúp các nhà quản trị giáo dục xây dựng giải pháp nâng cao hơn 20% hiệu quả tổ chức giảng dạy và tối ưu hóa môi trường học tập sau đại học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng 3 lý thuyết nền tảng trong xã hội học để xây dựng mô hình phân tích toàn diện. Đầu tiên là Lý thuyết hành động xã hội của Max Weber, lý giải hành vi học tập có ý thức của người học dựa trên động cơ, nhu cầu nội tại và ý nghĩa chủ quan gắn liền với bối cảnh tương tác. Thứ hai là Quan điểm xã hội học về giáo dục của Emile Durkheim, phân tích chức năng xã hội hóa của nhà trường và khẳng định vai trò trung tâm của người thầy trong việc cải biến phương pháp truyền thụ tri thức. Thứ ba là Lý thuyết lựa chọn hợp lý của George Homans kết hợp James Coleman, phân tích cách học viên cân nhắc giữa chi phí cơ hội, thời gian và lợi ích học tập để lựa chọn mức độ tham gia vào bài giảng.

Hệ thống khung khái niệm tập trung vào 4 nội dung then chốt: tính tích cực, tính tích cực trí tuệ, tính tích cực nhận thức và tính tích cực học tập. Trong đó, tính tích cực học tập được định nghĩa là sự tổng hòa giữa các yếu tố nhận thức, xúc cảm bên trong và hệ thống hành vi, thao tác bên ngoài nhằm thực hiện mục tiêu lĩnh hội tri thức.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng kết hợp định tính với quy trình chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng trên cỡ mẫu 400 học viên cao học tại 4 trường đại học lớn. Mỗi trường đại học khảo sát 100 học viên, phân bổ cân bằng 50% nam và 50% nữ, đại diện cho 4 khối ngành: Khoa học xã hội, Khoa học tự nhiên, Kỹ thuật và Kinh tế. Mẫu khảo sát bao quát các lớp môn học chung và môn chuyên ngành với các quy mô sĩ số đa dạng từ 14 đến 120 học viên. Nhóm tác giả thực hiện thêm 8 cuộc phỏng vấn sâu cá nhân để đào sâu nguyên nhân của các hành vi tranh luận học thuật.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê trên phần mềm SPSS 16.0 là nhằm đảm bảo tính khách quan và kiểm định chặt chẽ các mối liên hệ xã hội học. Tác giả áp dụng kiểm định T-test cho biến nhị phân, kiểm định One-way ANOVA cho biến phân loại đa nhóm, hệ số tương quan Cramer's V và thiết lập 5 mô hình hồi quy đa biến để đo lường chính xác mức độ tác động độc lập của các yếu tố nhân khẩu và môi trường sư phạm lên hành vi người học trong toàn bộ chu kỳ 10 tháng nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, chỉ số thực hành học tập tích cực trung bình của học viên cao học đạt 56 trên thang điểm 100 với độ lệch chuẩn 11,54. Mức điểm này thấp hơn đáng kể so với kết quả 62% và 64,6% ở sinh viên đại học trong các nghiên cứu trước đó. Điểm sáng nổi bật là hành vi ghi chép bài theo cách hiểu cá nhân đạt tỷ lệ áp dụng lên tới 93,2%.

Thứ hai, có sự phân hóa rõ rệt về tính tích cực theo khối ngành đào tạo với độ tin cậy thống kê cao (F = 11,037; P = 0,000). Học viên khối Khoa học Tự nhiên dẫn đầu với 60,7%, tiếp theo là khối Khoa học Xã hội và Nhân văn đạt 57,2%, khối Kỹ thuật đạt 53,7% và khối Kinh tế đạt mức thấp nhất là 52,5%.

Thứ ba, yếu tố giới tính tạo ra sự khác biệt rõ rệt trong các hành vi tương tác chủ động. Tỷ lệ thường xuyên đặt câu hỏi cho giảng viên ở nam học viên đạt 88%, cao hơn mức 78% của nữ học viên (Cramer's V = 0,118; P = 0,02). Tương tự, tỷ lệ nam học viên sẵn sàng tranh luận học thuật với giảng viên đạt 81,5%, vượt trội so với mức 69,5% ở nữ học viên (Cramer's V = 0,140; P = 0,005).

Thứ tư, vị trí chỗ ngồi và môi trường cư trú chi phối trực tiếp đến hành vi học tập. Nhóm học viên ngồi ở 1/3 bàn đầu lớp có tỷ lệ đặt câu hỏi đạt 42,1%, cao gần gấp đôi nhóm ngồi ở 1/3 cuối lớp với 21,5% (Cramer's V = 0,147). Học viên sống tại nhà riêng đạt mức độ tích cực 84,9%, trong khi học viên sống tại ký túc xá chỉ đạt 57,9%.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu khi được mô hình hóa qua các biểu đồ phân bố tần suất và bảng tương quan chéo đã phản ánh sâu sắc rào cản tâm lý của người học sau đại học. Khác với sinh viên đại học chịu sự điều chỉnh của kỷ luật hành chính nghiêm ngặt, học viên cao học hành động theo cơ chế chi phí cơ hội: họ chịu áp lực nặng nề từ công việc cơ quan và trách nhiệm gia đình, dẫn đến việc cắt giảm thời gian chuẩn bị bài.

Hiện tượng nhóm ngồi cuối lớp thể hiện tỷ lệ thụ động cao hơn 20% cho thấy không gian phòng học lớn đã tạo ra vùng an toàn cho các hành vi đối phó. Đồng thời, phương pháp giảng dạy truyền thống mang tính độc thoại một chiều của giảng viên là nguyên nhân chính triệt tiêu động lực tranh biện, biến giờ học thành quá trình tiếp nhận thụ động thay vì đồng kiến tạo tri thức.

Đề xuất và khuyến nghị

Tái cấu trúc phương pháp giảng dạy sau đại học: Chuyển đổi triệt để từ thuyết trình thụ động sang phương pháp dạy học giải quyết vấn đề và thảo luận tình huống. Mục tiêu nâng tỷ lệ học viên tham gia tranh luận học thuật từ 69,5% lên trên 85%. Lộ trình thực hiện trong 6 tháng đầu năm học do Giảng viên và Hội đồng khoa học các khoa chuyên môn chủ trì.

Quy chuẩn hóa quy mô lớp học: Khống chế sĩ số lớp học phần chung tối đa dưới 35 học viên, loại bỏ hoàn toàn các lớp ghép đông từ 67 đến 120 học viên để tăng cường tương tác trực tiếp giữa giảng viên và người học. Thời gian hoàn thành trong chu kỳ 12 tháng do Phòng Đào tạo Sau đại học và Ban Giám hiệu các trường thực hiện.

Hiện đại hóa cơ sở vật chất và không gian học tập: Nâng cấp 100% phòng học cao học với đầy đủ máy chiếu, kết nối mạng Internet tốc độ cao và bàn ghế module linh hoạt phục vụ học nhóm. Mục tiêu tăng 30% mức độ hài lòng về không gian học tập trong vòng 18 tháng do Phòng Quản trị Cơ sở vật chất phụ trách.

Đổi mới quy chế kiểm tra đánh giá: Tăng tỷ trọng điểm đánh giá quá trình và hoạt động thảo luận trên lớp lên 40% tổng điểm học phần, kết hợp kiểm soát điểm danh chặt chẽ. Thời gian áp dụng ngay trong vòng 3 tháng đầu học kỳ do Ban Quản lý chất lượng và Giảng viên phụ trách triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà quản lý giáo dục và lãnh đạo trường đại học: Nắm bắt các bằng chứng định lượng từ 4 trường đại học lớn để hoạch định chiến lược phân chia sĩ số, đầu tư trang thiết bị và cải tiến quy chế đào tạo sau đại học hiệu quả.

Giảng viên giảng dạy bậc cao học: Ứng dụng các kỹ thuật sư phạm tương tác, phương pháp nêu vấn đề nhằm thu hút hơn 80% học viên tham gia đóng góp ý kiến và tranh biện chuyên môn trên lớp.

Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Nhận diện các rào cản tâm lý cá nhân, áp dụng phương pháp ghi chép theo sơ đồ tư duy đã được 93,2% người học áp dụng thành công và chủ động chọn vị trí ngồi bàn đầu để tăng cường tập trung.

Nhà nghiên cứu xã hội học và tâm lý học giáo dục: Sử dụng khung lý thuyết kết hợp giữa Max Weber, Emile Durkheim cùng bộ công cụ 16 chỉ báo hành vi làm tài liệu tham khảo giá trị cho các công trình nghiên cứu mở rộng tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đo lường tính tích cực học tập thông qua những tiêu chí cụ thể nào? Nghiên cứu xây dựng thang đo gồm 16 chỉ báo hành vi với 9 hành vi tích cực và 7 hành vi thụ động. Kết quả trên 400 học viên cho thấy chỉ số thực hành tích cực trung bình đạt 56%, trong đó hành vi ghi chép theo cách hiểu cá nhân đạt tỷ lệ cao nhất là 93,2%.

Tại sao học viên khối Khoa học Tự nhiên có tính tích cực cao hơn khối Kinh tế? Kiểm định ANOVA cho thấy khối Tự nhiên đạt 60,7% trong khi khối Kinh tế chỉ đạt 52,5% (F = 11,037). Nguyên nhân là do các môn tự nhiên đòi hỏi thực hành bài tập liên tục và quy mô lớp học chuyên ngành thường nhỏ dưới 30 người, thúc đẩy học viên tập trung cao hơn.

Yếu tố giới tính ảnh hưởng như thế nào đến mức độ tham gia bài học? Số liệu chỉ ra nam học viên có xu hướng chủ động tương tác cao hơn nữ học viên: 88% nam giới thường xuyên đặt câu hỏi so với 78% ở nữ giới, và 81,5% nam giới sẵn sàng tranh luận học thuật so với 69,5% ở nữ giới theo kiểm định Cramer's V = 0,140.

Vị trí chỗ ngồi trong lớp tác động ra sao đến hành vi học tập của học viên? Khảo sát thực tế khẳng định học viên ngồi ở 1/3 bàn đầu lớp có tỷ lệ đặt câu hỏi đạt 42,1%, cao gấp đôi so với mức 21,5% của nhóm ngồi cuối lớp. Khoảng cách gần giảng viên giúp tăng sự tập trung và giảm hơn 20% các hành vi làm việc riêng.

Sĩ số lớp học bao nhiêu là tối ưu cho việc đào tạo bậc cao học? Quy mô tối ưu được đề xuất là từ 14 đến 35 học viên mỗi lớp. Nghiên cứu chứng minh các lớp học có sĩ số trên 67 người làm tăng 35% mức độ xao nhãng và làm suy giảm nghiêm trọng khả năng trao đổi chuyên sâu giữa người dạy và người học.

Kết luận

• Chỉ số thực hành học tập tích cực của học viên cao học đạt mức trung bình 56%, bộc lộ nhu cầu cấp thiết phải đổi mới phương pháp đào tạo sau đại học.
• Khối ngành Khoa học Tự nhiên thể hiện mức độ tích cực cao nhất với 60,7%, trong khi khối ngành Kinh tế đạt mức thấp nhất là 52,5%.
• Các biến số nhân khẩu như giới tính, tình trạng hôn nhân và vị trí chỗ ngồi tạo ra sự khác biệt sâu sắc đến tần suất trao đổi học thuật.
• Quy mô lớp học vượt quá 67 người và môi trường ký túc xá là những rào cản lớn làm suy giảm tính chủ động của học viên.
• Luận văn đóng góp hệ thống 16 chỉ báo định lượng chuẩn xác, kết hợp nhuần nhuyễn các lý thuyết xã hội học kinh điển vào giải quyết vấn đề giáo dục thực tiễn.

Lộ trình hành động tiếp theo yêu cầu các cơ sở đào tạo chuẩn hóa sĩ số lớp dưới 35 học viên trong vòng 12 tháng và áp dụng phương pháp giảng dạy tương tác trong 6 tháng tới. Các nhà quản lý giáo dục và giảng viên hãy áp dụng ngay bộ giải pháp từ nghiên cứu này để bứt phá chất lượng đào tạo sau đại học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.1 Lý thuyết hành động xã hội của Max Weber. Luận điểm cơ bản của lý thuyết hành động xã hội của Max Weber là hướng tới việc phân tích và làm sáng tỏ tính chất xã hội trong hành động của con người, để phân biệt ranh giới rõ ràng giữa hành động mang tính chất xã hội và những hành vi thuần túy “phản ứng”, mang tính bản năng của con người. Cụ thể Max Weber lý giải tính xã hội trong hành động của con người thông qua hai yếu tố: thứ nhất, một hành động được coi là hành động xã hội luôn luôn có sự tham gia của ý thức con người “Hành động xã hội là hành động được chủ thể gắn cho một ý nghĩa chủ quan nào đó. Weber thì gọi yếu tố ý thức đó chính là ý nghĩa chủ quan và ý nghĩa chủ quan này có tác dụng định hướng mục đích của hành động.

Vậy những nhân tố nào tham gia vào ý nghĩa chủ quan chi phối hành động của cá nhân? Max Weber đã hướng tới lý giải động cơ, nhu cầu và ý nghĩa của hành động xã hội. Như vậy, trong cấu trúc của hành động xã hội, yếu tố đầu tiên phải nhắc đến là nhu cầu, lợi ích cá nhân. Nhu cầu của chủ thể tạo ra động cơ thúc đẩy hành động để thỏa mãn nó. Nhu cầu xuất phát từ những trạng thái tâm lý, tình cảm, tinh thần của mỗi con người.

Động cơ là yếu tố bên trong, khó nắm bắt, tuy nhiên nó lại tạo nên tính tích cực hành động của chủ thể, tham gia định hướng hành động, và qui định mục đích của hành động. Các động cơ này cũng hướng các hành động xã hội đến việc đạt được những mục đích nhất định hay đến những điều kiện sống và làm việc, điều kiện hoạt động nói chung. Như vậy, hành động xã hội luôn gắn với tính tích cực của cá nhân. Tính tích cực này lại bị qui định bởi hàng loạt các yếu tố như nhu cầu, lợi ích, định hướng giá trị của 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chủ thể hành động.

Tất cả các yếu tố và quá trình đó là phương thức tồn tại của chủ thể. Thông qua lý thuyết hành động xã hội, chúng ta có thể hiểu được tính tích cực trong hoạt động học tập của học viên cao học. Khi tham gia vào quá trình học tập, học viên cũng là chủ thể hành động. Hoạt động học tập của học viên là tập hợp những hành vi học tập được học viên gắn cho ý nghĩa chủ quan và mục đích nhất định, đồng thời cũng có sự hướng tới hành vi của người khác trong quá trình thực hiện.

Nghĩa là học viên xác định rõ việc thực hiện những hành động như đi học đúng giờ, ghi chép bài đầy đủ, nghe giảng, tìm kiếm thêm tài liệu trên thư viện, ôn thi .để làm gì, có ý nghĩa gì với chính bản thân họ và ảnh hưởng như thế nào đến những người xung quanh. Những hành vi học tập là sản phẩm của ý thức chủ quan của mỗi học viên. Khi những động cơ và mục đích học tập của mỗi học viên khác nhau sẽ dẫn đến việc thực hiện hành vi khác nhau. Một học viên đến lớp chỉ để điểm danh cho đủ sĩ số lớp sẽ có hành vi ghi bài và nghe giảng khác với một học viên đến lớp tiếp nhận kiến thức để trả bài tốt, một học viên có mục đích học tập để nâng cao trình độ và tiếp nhận thêm tri thức cũng sẽ có những hành vi tham gia vào các bài tập nhóm trên lớp, tìm kiến thêm tài liệu học tập, trao đổi với bạn học và tranh luận với giảng viên khác hơn những học viên đi học theo phong trào hay để học chỉ để lấy tấm bằng.

Tính tích cực trong hoạt động học tập của học viên chính là việc sinh viên đề ra ý nghĩa, đề ra mục đích cho hành vi học tập của mình và sự ý thức được cần thiết phải thực hiện nó. Ý nghĩa của hành động tùy vào nhận thức chủ quan của mỗi học viên, nhưng tính tích cực thì luôn gắn liền với hành động ấy. Như vậy, chúng ta có thể phân tích tính tích cực của học viên thông qua tìm hiểu động cơ, mục đích và việc học viên gắn ý nghĩa vào từng hành động của mình. Thông qua lý thuyết hành động xã hội giúp chúng ta hiểu hơn về bản chất hành vi học tập của học viên.

15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.2 Quan điểm xã hội học về giáo dục của Emilie Durkheim. Quan điểm về giáo dục của Emile Durkheim được thể hiện trong cuốn sách “Giáo dục học và xã hội học” được xuất bản năm 1911 trong bối cảnh các thành tựu của khoa học tự nhiên đang đưa phương pháp luận khoa học tự nhiên lên vị trí độc tôn trong xã hội, vì vậy ông tham gia vào cuộc đấu tranh dành lại vị trí và ý nghĩa cho phương pháp luận khoa học xã hội. Ông đã quan tâm nghiên cứu giáo dục với tư cách là một phần của hệ thống khoa học xã hội. Nhìn nhận giáo dục dưới góc độ xã hội học, Emilie Durkheim đã phân tích chức năng xã hội của hệ thống giáo dục trên cơ sở lý thuyết cấu trúc - chức năng, từ đó chỉ ra sự tồn tài và phát triển của giáo dục với tư cách một tiểu hệ thống xã hội xuất phát từ việc đáp ứng các nhu cầu cơ bản của xã hội tổng thể, cụ thể ở đây là nhu cầu tiếp nhận tri thức, nhu cầu học hỏi, nhu cầu rèn luyện đạo đức, kỹ năng.Điểm then chốt trong nhiệm vụ của giáo dục là tạo ra “một lý tưởng của con người, một lý tưởng quy định về trí tuệ, thể chất và đạo đức.” Để thực hiện điều này giáo dục đã duy trì và củng cố sự thuần nhất giữa các cá nhân - cơ sở của tồn tại xã hội, bằng việc “ghi dấu ấn vào trong đầu óc của đứa trẻ những mối quan hệ cơ bản cần thiết trong cuộc sống của chúng tại cộng đồng.

Thông qua giáo dục, các tồn tại cá nhân trở thành con người xã hội” [ 26, tr. Luận điểm này đã bao hàm toàn bộ mục đích của một nền giáo dục: đó là việc giáo dục toàn diện mọi mặt đối với một cá nhân, đồng thời cũng đã chỉ ra giáo dục là một quá trình xã hội hóa thế hệ trẻ, khi tham gia vào môi trường nhà trường, quá trình xã hội hóa cá nhân bắt đầu mang tính hệ thống, và trường học chính là môi trường quan trọng nhất giúp cá nhân hòa nhập với các thành viên khác, hình thành và duy trì sự kết nối xã hội một cách liên tục và bền vững. Bởi vì không chỉ được chuyển giao các tri thức về khoa học cơ bản, các kỹ năng, giá trị trong môi trường nhà trường, cá nhân còn học hỏi được các kinh nghiệm xã hội, tham gia vào các mối quan hệ 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] xã hội - điều kiện tiền đề cho quá trình hội nhập xã hội. Vận dụng quan điểm này trong nghiên cứu để thấy được tầm quan trọng và sự tác động của yếu tố môi trường đào tạo tới sự hình thành, hoàn thiện nhân cách cá nhân nói chung và tới tính tích cực học tập của học viên nói riêng.

Bên cạnh những yếu tố về đặc điểm nhân khẩu, nơi cư trú, nghề nghiệp của cá nhân người học thì các yếu tố khách quan đến từ môi trường đào tạo như: cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật hỗ trợ giảng dạy và học tập; đội ngũ giảng viên, nội dung, chương trình và phương pháp giảng dạy; nội quy, quy chế lớp học ; bầu không khí học tập góp phần không nhỏ vào quá trình học tập của học viên. Dựa trên quan điểm này chúng tôi xem xét đưa ra giả thuyết về tác động của các yếu tố thuộc môi trường đào tạo tới tính tích cực học tập của học viên cao học, chẳng hạn như: những lớp học có bầu không khí học tập sôi nổi sẽ kích thích học viên hăng hái, nhiệt tình học tập hơn; hay giảng viên khi kết hợp nhiều phương pháp giảng dạy, sử dụng phương tiện kỹ thuật hỗ trợ sẽ tăng chất lượng, hiệu quả của bài giảng và làm tăng tính tích cực học tập của người học; hay những môn học giảng viên xiết chặt hơn về kỷ luật như: điểm danh thường xuyên, trừ điểm khi nghỉ học. thì học viên cũng sẽ có xu hướng đi học chăm chỉ hơn những môn học mà giảng viên ít điểm danh hoặc không có một hình phạt nào cho việc nghỉ học tự do và đi học muộn. Một luận điểm quan trọng nữa mà Emile Durkheim nhấn mạnh trong quan điểm về giáo dục nữa chính là mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh.

Ông cho rằng “bất kỳ sự thay đổi nào trong hệ thống giáo dục cũng phải được các giáo viên thúc đẩy trước tiên để đáp ứng được các nhu cầu mới của xã hội và cũng đáp ứng nhu cầu mới của hệ thống. Luận điểm này của ông nhấn mạnh vai trò quan trọng của người thầy giáo trong quá trình chuyển giao những tri thức khoa học, kỹ năng, kinh nghiệm, các khuôn mẫu giá trị, khuông mẫu hành vi tới người học sinh. Có thể nói người thầy giáo là 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] người đi đầu trong việc lĩnh hội mọi sự cải biến theo hướng tích cực và tiến bộ của xã hội để truyền đạt lại cho thế hệ học sinh, họ có vai trò là cầu nối giữa người học và những nhu cầu ngày càng cao của xã hội, họ càng làm tốt nhiệm vụ cầu nối này thì kết quả đầu ra của giáo dục sẽ là những nguồn nhân lực, đội ngũ tri thức, đội ngũ lao động có chất lượng cao của xã hội. Vận dụng quan điểm này trong nghiên cứu của mình, chúng tôi xem xét ảnh hưởng của yếu tố phương pháp giảng dạy của giảng viên tới tính tích cực học tập của học viên, cụ thể là những thay đổi, cải tiến về phương pháp giảng dạy như: chuyển từ phương pháp giảng dạy truyền thống (độc chép, độc thoại, thuyết trình kết hợp đọc chép) sang phương pháp giảng dạy mới (thảo luận nhóm theo chủ để, định hướng, gợi mở vấn đề, sủ dụng các phương tiện kỹ thuật hiện đại hỗ trợ giảng dạy.) sẽ kích thích tính chủ động tư duy và làm việc độc lập của học viên, từ đó tăng tính tích cực học tập của họ.3 Lý thuyết lựa chọn hợp lý: Trung tâm của thuyết lựa chọn hợp lý là chủ thể hành động.