MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đánh giá giảng viên là công tác đã và đang đƣợc đẩy mạnh ở các trƣờng đại học trên toàn thế giới cũng nhƣ ở Việt Nam và Centra (1993) đã liệt kê ra nhiều nguồn thông tin có thể thu thập để đánh giá hoạt động giảng viên nhƣ: giảng viên (đồng nghiệp, cán bộ quản lý), sinh viên, giảng viên tự đánh giá, các nguồn đánh giá khác: kết quả thi của sinh viên, nhật kí hàng ngày. Tuy nhiên, trong các nguồn trên thì nguồn thông tin từ sinh viên là một trong những nguồn rất quan trọng và có giá trị và sinh viên đƣợc trang bị tốt để đánh giá hoạt động giảng dạy của giảng viên vì sinh viên là đối tƣợng hƣởng thụ chính từ hoạt động giảng dạy của giảng viên, là sản phẩm của hoạt động giảng dạy và đƣợc coi là khách hàng của các trƣờng đại học [28, 36]. Trên thế giới, hoạt động lấy ý kiến sinh viên đánh giá chất lƣợng giảng dạy của giảng viên là một hoạt động đã xuất hiện từ khá sớm tại các nƣớc có nền giáo dục phát triển với mục tiêu nâng cao chất lƣợng đào tạo.
Từ cuối những năm 1920, Đại học Purdue đi tiên phong trong hoạt động lấy ý kiến sinh viên đánh giá hoạt động giảng dạy của giảng viên. Đến những năm 1960, hoạt động lấy ý kiến sinh viên đã đƣợc rất nhiều trƣờng thực hiện, nhƣng việc sử dụng kết quả là hoàn toàn tự nguyện. Những năm 1970 đƣợc coi là thời kỳ vàng của các nghiên cứu về hoạt động lấy ý kiến sinh viên đánh giá giảng viên [22, 37]. Tới nay, hoạt động lấy ý kiến sinh viên đã trở thành hoạt động thƣờng xuyên và không thể thiếu của các trƣờng đại học trên thế giới và các nghiên cứu về vấn đề này vẫn thu hút rất nhiều ngƣời tham gia.
Tại Việt Nam, hoạt động lấy ý kiến sinh viên tuy mới chỉ xuất hiện từ những năm 2000 nhƣng hiện đã trở thành hoạt động bắt buộc và đang đƣợc thực hiện thƣờng xuyên tại các trƣờng đại học. Ngoài việc yêu cầu các trƣờng 6 thƣờng xuyên thu thập ý kiến sinh viên, Bộ Giáo dục và Đào tạo còn yêu cầu các trƣờng phải sử dụng kết quả này cho các mục đích cải thiện chất lƣợng đào tạo. Tuy nhiên, đây mới chỉ là một phần trong 2 mục đích cơ bản của hoạt động đánh giá của sinh viên do Rifkin đƣa ra vào năm 1995, hai mục đích nhƣ sau: + Để tìm hiểu tình hình, hỗ trợ sự phát triển của giảng viên; + Dùng kết quả đánh giá của sinh viên cho mục đích đánh giá chung, góp phần quan trọng trong việc tuyển dụng, khen thƣởng,… [34] Đã có nhiều nghiên cứu trên thế giới và thực tế cho thấy hoạt động lấy ý kiến sinh viên có tác động tích cực đến việc cải thiện chất lƣợng giảng dạy của giảng viên, nhƣng việc sử dụng kết quả đánh giá giảng viên cho các mục đích nhƣ tuyển dụng, khen thƣởng. thì đang còn gây tranh cãi.
Có nhiều nhà nghiên cứu cho rằng các nhà quản lý trƣờng đại học cần thận trọng khi sử dụng kết quả đánh giá giảng viên cho các mục đích quan trọng vì kết quả đánh giá giảng viên không chỉ phản ánh năng lực giảng dạy của thầy mà kết quả này còn có thể bị tác động bởi nhiều yếu tố không mong muốn. Nhiều kết quả nghiên cứu đã chứng minh và chỉ ra các yếu tố không liên quan đến sự phát triển của sinh viên hay năng lực giảng viên nhƣng tác động đến kết quả đánh giá của sinh viên nhƣ các yếu tố đặc điểm sinh viên, đặc điểm giảng viên, đặc điểm môn học. Những kết quả nghiên cứu này sẽ đƣợc trình bày chi tiết hơn trong phần tổng quan tài liệu. Bên cạnh đó, lại có những kết quả nghiên cứu cho thấy kết quả đánh giá hoạt động giảng dạy của giảng viên từ sinh viên là hợp lệ, đáng tin cậy và thƣờng đƣợc sử dụng trong các trƣờng đại học [24, 28, 36].
Tuy còn nhiều tranh cãi trong việc sử dụng kết quả đánh giá của sinh viên cho các mục đích nhƣ khen thƣởng, nâng lƣơng… nhƣng nhiều nhà quản lý tại các trƣờng đại học vẫn tin dùng kết quả đánh giá giảng viên và họ còn sử dụng hoặc có dự 7 định sử dụng kết quả này để đƣa ra những chính sách liên quan đến lƣơng, thƣởng cũng nhƣ sự thăng tiến của giảng viên trong nghề nghiệp. Tại trƣờng Đại học Quốc tế - Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, kết quả đánh giá của sinh viên đã đƣợc sử dụng để khen thƣởng giảng viên. Từ năm học 2009-2010, cuối mỗi năm học, những giảng viên nhận đƣợc kết quả đánh giá cao từ sinh viên sẽ nhận đƣợc giải thƣởng “giảng viên của năm”. Những giảng viên đạt đƣợc giải thƣởng này ngoài phần thƣởng nhận đƣợc còn đƣợc tăng lƣơng trong năm học tới.
Trƣờng Đại học Kinh tế Tài chính thành phố Hồ Chí Minh - trƣờng đại học cung cấp dữ liệu khảo sát sinh viên trong nghiên cứu này, Ban Giám hiệu có dự định đƣa ra chính sách sử dụng kết quả đánh giá hoạt động giảng dạy của giảng viên từ sinh viên trong việc xét lƣơng, thƣởng cho giảng viên. Tuy nhiên, chính sách này đang gặp phải sự phản đối của nhiều giảng viên trong trƣờng vì trong thực tế có thể xảy ra trƣờng hợp cùng một giảng viên, nhƣng khi dạy ở hai lớp khác nhau thì có thể nhận những kết quả đánh giá khác nhau. Những giảng viên may mắn đƣợc phân công vào đối tƣợng sinh viên phù hợp thì đƣợc đánh giá cao, trong khi những giảng viên kém may mắn hơn thì bị đánh giá thấp. Nếu giảng viên và nhà quản lý không hiểu đƣợc tại sao giảng viên bị đánh giá thấp (hoặc đƣợc đánh giá cao) thì sẽ không đƣa ra đƣợc các quyết định tối ƣu khi phân công giảng viên vào những lớp sinh viên phù hợp nhất với giảng viên đó.
Để giúp nhà trƣờng giải quyết vấn đề đang gây tranh cãi nêu trên và góp tiếng nói vào các hoạt động nghiên cứu có liên quan đến kết quả đánh giá giảng viên nên tôi đã chọn đề tài: “Tác động của các yếu tố đặc điểm cá nhân của người học đến việc đánh giá các hoạt động giảng dạy của giảng viên” để tìm hiểu xem những yếu tố đặc điểm cá nhân của ngƣời học có ảnh hƣởng đến việc đánh giá các hoạt động giảng dạy của giảng viên hay không. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa lý luận Trên thế giới hiện nay, còn nhiều tranh cãi về việc sử dụng kết quả đánh giá giảng viên cho các mục đích quan trọng nhƣ tuyển dụng, khen thƣởng. Có những nhà nghiên cứu cho rằng kết quả đánh giá giảng viên đáng tin cậy và có thể sử dụng trong các trƣờng đại học [24, 28, 36].
Tuy nhiên, lại có những nhà nghiên cứu cho rằng cần thận trọng khi sử dụng kết quả đánh giá giảng viên cho các mục đích quan trọng vì kết quả đánh giá giảng viên có thể bị tác động bởi nhiều yếu tố không mong muốn [10, 14, 22, 23, 31]. Những kết quả của luận văn này có thể sẽ góp phần vào các lý thuyết về tác động của các yếu tố đặc điểm sinh viên đến kết quả đánh giá giảng viên. Ý nghĩa thực tiễn Các kết quả của luận văn cung cấp những thông tin về tác động của đặc điểm sinh viên đến kết quả đánh giá giảng viên để đƣa ra những đề xuất nhằm: - Làm cho các thông tin thu thập đƣợc trở nên hữu ích hơn cho giảng viên, nhà quản lý, và cả sinh viên; - Cải thiện việc sử dụng kết quả đánh giá giảng viên thu đƣợc từ khảo sát sinh viên; - Giải quyết vấn đề đang gây tranh cãi tại trƣờng đại học Kinh tế Tài chính thành phố Hồ Chí Minh: có nên ban hành chính sách sử dụng kết quả đánh giá của sinh viên đối với hoạt động giảng dạy của giảng viên trong việc xét lƣơng, thƣởng cho giảng viên vào thời điểm này hay không và nếu ban hành thì cần lƣu ý những vấn đề gì. Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu đƣợc thực hiện với mục tiêu: Tìm hiểu xem một số đặc điểm cá nhân của sinh viên tác động đến kết quả đánh giá giảng viên nhƣ thế nào (thông qua việc dự đoán sự biến thiên của kết quả đánh giá giảng viên theo các yếu tố đặc điểm cá nhân của ngƣời học trong trƣờng hợp nghiên cứu đƣợc thực hiện trƣớc đó phát hiện các yếu tố có tác động).
Phạm vi và phƣơng pháp nghiên cứu 1. Phạm vi nghiên cứu Ngƣời học trong trƣờng đại học bao gồm sinh viên cao đẳng, sinh viên đại học, học viên cao học, nghiên cứu sinh. Tuy nhiên trƣờng Đại học Kinh tế Tài chính thành phố Hồ Chí Minh chỉ đào tạo sinh viên hệ cao đẳng và đại học nên đề tài chỉ nghiên cứu về các yếu tố đặc điểm cá nhân của sinh viên hệ cao đẳng, đại học. Nhiều nghiên cứu trên thế giới chỉ ra rằng có nhiều yếu tố tác động đến kết quả đánh giá giảng viên nhƣ: đặc điểm cá nhân của sinh viên, đặc điểm cá nhân của giảng viên, đặc điểm môn học, môi trƣờng học, phƣơng pháp giảng dạy của giảng viên.
Tuy nhiên do hạn chế về thời gian và dữ liệu nên luận văn này chỉ tập trung nghiên cứu tác động của yếu tố đặc điểm cá nhân của sinh viên đến hoạt động giảng dạy của giảng viên. Thực tế và nhiều nghiên cứu cho thấy sinh viên đóng vai trò rất quan trọng trong hoạt động đánh giá giảng viên và nguồn thông tin từ sinh viên là một trong những nguồn rất quan trọng đối với trƣờng đại học vì sinh viên vừa là trung tâm, vừa là sản phẩm, vừa là ngƣời hƣởng thụ chính của hoạt động đào tạo [28]. Đề tài đƣợc thực hiện tại trƣờng Đại học Kinh tế Tài chính thành phố Hồ Chí Minh, do đó kết quả chỉ có tính tham khảo đối với các trƣờng khác. Phương pháp tiếp cận nghiên cứu 1.
Phương pháp thu thập thông tin Để tăng tính chính xác cho số liệu thu thập, thay vì phải thiết kế bảng hỏi và lấy số liệu mới thì nghiên cứu này sẽ sử dụng số liệu thực tế có sẵn từ hoạt động lấy ý kiến sinh viên tại trƣờng Đại học Kinh tế Tài chính thành phố Hồ Chí Minh đƣợc lấy vào cuối học kỳ 1 của năm học 2010-2011.