Tác Động Của Vốn Trí Tuệ Đến Hiệu Quả Hoạt Động Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Nghiên cứu tác động của vốn trí tuệ đến hiệu quả hoạt động ngân hàng TMCP Việt Nam. Phân tích sâu về HCE, RCE, SCE và các yếu tố ảnh hưởng. Tài liệu hữu ích cho ngành tài chính.

• Tác giả: Lê Thị Mỹ Lụa
• Người hướng dẫn: Pgs, Ts. Lê Phan Thị Diệu Thảo
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Vốn Trí Tuệ Đến Hiệu Quả Hoạt Động Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp Đại Học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của đề tài
• 1.7. Bố cục đề tài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 2.1. Vốn trí tuệ
• 2.2. Đo lường vốn trí tuệ
• 2.3. Hiệu quả hoạt động
• 2.4. Các chỉ tiêu đo lường hiệu quả hoạt động
• 2.5. Tác động vốn trí tuệ đến hiệu quả hoạt động của NHTM
• 2.6. Các nghiên cứu thực nghiệm
• 2.6.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 2.6.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.7. Xác định khoảng trống nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Mô hình nghiên cứu
• 3.4. Dữ liệu nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Phân tích tương quan
• 4.3. Kiểm tra đa cộng tuyến
• 4.4. Kết quả nghiên cứu
• 4.4.1. Kết quả phân tích hồi quy OLS, FEM, REM của biến phụ thuộc ROA
• 4.4.2. Kết quả phân tích hồi quy OLS, FEM, REM của biến phụ thuộc ROE
• 4.4.3. Kết quả phân tích hồi quy OLS, FEM, REM của biến phụ thuộc TOBINQ
• 4.5. Lựa chọn mô hình
• 4.6. Kiểm định khuyết tật mô hình
• 4.6.1. Kiểm tra hiện tượng phương sai sai số thay đổi
• 4.6.2. Kiểm tra hiện tượng tự tương quan
• 4.7. Kết quả ước lượng với phương pháp S-GMM
• 4.8. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Hạn chế đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRONG NGHIÊN CỨU
• PHỤ LỤC 2: THỐNG KÊ MÔ TẢ BIẾN
• PHỤ LỤC 3: MA TRẬN HỆ SỐ TƯƠNG QUAN GIỮA CÁC BIẾN
• PHỤ LỤC 4: KIỂM TRA ĐA CỘNG TUYẾN
• PHỤ LỤC 5: KẾT QUẢ HỒI QUY OLS, FEM, REM
• PHỤ LỤC 6: KIỂM ĐỊNH BREUCH AND PAGAN LAGRANGIAN
• PHỤ LỤC 7: KIỂM ĐỊNH HAUSMAN
• PHỤ LỤC 8: KIỂM ĐỊNH PHƯƠNG SAI SAI SỐ THAY ĐỔI
• PHỤ LỤC 9: KIỂM ĐỊNH TỰ TƯƠNG QUAN
• PHỤ LỤC 10: KẾT QUẢ HỒI QUY S-GMM

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vốn Trí Tuệ Hiệu Quả Ngân Hàng Nghiên Cứu 2024

Trong bối cảnh kinh tế biến động và cạnh tranh gay gắt, nền kinh tế tri thức ngày càng chứng minh vai trò quan trọng. Theo tạp chí Tài chính (2022), các quốc gia có nền công nghiệp tri thức phát triển đóng góp lớn vào GDP. Việt Nam cũng đang chuyển mình, chú trọng đầu tư vào vốn trí tuệ bên cạnh các tài sản hữu hình. Sự phát triển của khoa học công nghệ thúc đẩy các doanh nghiệp tập trung vào nguồn nhân lực chất lượng cao, nhấn mạnh tầm quan trọng của quản trị vốn trí tuệ. Nghiên cứu này tập trung vào tác động của vốn trí tuệ đến hiệu quả hoạt động ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2012-2022. Hiệu quả hoạt động không chỉ đo lường bằng các chỉ tiêu tài chính mà còn bằng chất lượng nguồn nhân lực và sự hài lòng của khách hàng. Các nghiên cứu trước đây khẳng định vốn trí tuệ có tác động đáng kể đến hiệu quả hoạt động ngân hàng. Khóa luận này sẽ cung cấp một cái nhìn khách quan về mối quan hệ này, sử dụng mô hình S-GMM để phân tích.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Vốn Trí Tuệ Trong Ngành Ngân Hàng

Vốn trí tuệ đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao giá trị doanh nghiệp, đặc biệt trong ngành ngân hàng. Bằng cách tận dụng tri thức hiện có, ngân hàng có thể nâng cao hệ thống quản lý rủi ro, kiểm soát tình hình tài chính và rút ngắn quy trình hoạt động. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh và thay đổi liên tục của thị trường tài chính. Theo nghiên cứu của Bontis (1998), quản trị vốn trí tuệ hiệu quả giúp ngân hàng tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững.

1.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Hoạt Động Ngân Hàng

Hiệu quả hoạt động của ngân hàng không chỉ phụ thuộc vào các chỉ số tài chính mà còn chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố vô hình như chất lượng nguồn nhân lực, quan hệ khách hàng và khả năng đổi mới. Các nhà quản lý và nhà đầu tư cần xem xét toàn diện các yếu tố này để đánh giá chính xác tiềm năng phát triển của ngân hàng. Ghicajanu, Irimie và các cộng sự (2015) nhấn mạnh rằng, sự hài lòng của khách hàng là một chỉ báo quan trọng về hiệu quả hoạt động.

II. Thách Thức Quản Trị Vốn Trí Tuệ Cho Ngân Hàng Việt 2012 2022

Mặc dù vai trò của vốn trí tuệ đã được khẳng định, các ngân hàng thương mại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý và khai thác hiệu quả nguồn lực này. Việc đo lường vốn trí tuệ là một khó khăn lớn do tính vô hình và khó định lượng của nó. Bên cạnh đó, việc thu hút, giữ chân và phát triển nhân tài cũng là một vấn đề nan giải trong bối cảnh cạnh tranh nguồn nhân lực ngày càng gay gắt. Ngoài ra, cần có một môi trường làm việc khuyến khích sự sáng tạo và chia sẻ tri thức để vốn trí tuệ có thể phát huy tối đa giá trị. Nghiên cứu này sẽ đi sâu vào phân tích các thách thức này trong giai đoạn 2012-2022 để đưa ra những giải pháp thiết thực.

2.1. Khó Khăn Trong Đo Lường Và Đánh Giá Vốn Trí Tuệ

Việc định lượng giá trị của vốn trí tuệ là một thách thức lớn do tính chất trừu tượng và khó đo lường của các yếu tố như kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm của nhân viên. Các phương pháp truyền thống dựa trên báo cáo tài chính thường không thể phản ánh đầy đủ giá trị thực của vốn trí tuệ. Do đó, cần có các phương pháp đo lường vốn trí tuệ tiên tiến và phù hợp với đặc thù của ngành ngân hàng.

2.2. Cạnh Tranh Nguồn Nhân Lực Chất Lượng Cao Trong Ngành Ngân Hàng

Ngành ngân hàng đang đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt trong việc thu hút và giữ chân nhân tài. Các ngân hàng cần tạo ra môi trường làm việc hấp dẫn, cung cấp cơ hội phát triển nghề nghiệp và chính sách đãi ngộ cạnh tranh để thu hút và giữ chân nhân viên giỏi. Việc đầu tư vào đào tạo và phát triển nhân viên cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao vốn nhân lực của ngân hàng.

2.3. Tạo Môi Trường Khuyến Khích Sáng Tạo Và Chia Sẻ Tri Thức

Để vốn trí tuệ có thể phát huy tối đa giá trị, cần có một môi trường làm việc khuyến khích sự sáng tạo, chia sẻ tri thức và hợp tác giữa các thành viên. Các ngân hàng cần xây dựng văn hóa học tập liên tục, tạo điều kiện cho nhân viên trao đổi kinh nghiệm và phát triển kỹ năng mới. Việc ứng dụng công nghệ thông tin cũng có thể giúp thúc đẩy quá trình chia sẻ tri thức trong tổ chức.

III. Phương Pháp S GMM Phân Tích Tác Động Vốn Trí Tuệ Hướng Dẫn

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp S-GMM (System Generalized Method of Moments) để phân tích tác động của vốn trí tuệ đến hiệu quả hoạt động ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2012-2022. Mô hình S-GMM là một phương pháp kinh tế lượng mạnh mẽ, cho phép khắc phục các vấn đề nội sinh và tự tương quan thường gặp trong các nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng. Phương pháp này giúp đảm bảo tính tin cậy và chính xác của kết quả nghiên cứu. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính của 26 ngân hàng thương mại Việt Nam và các nguồn thông tin vĩ mô.

3.1. Ưu Điểm Của Mô Hình S GMM Trong Nghiên Cứu Ngân Hàng

Mô hình S-GMM có nhiều ưu điểm so với các phương pháp phân tích truyền thống. Nó cho phép kiểm soát các biến số nội sinh, giải quyết vấn đề tự tương quan và sử dụng các biến trễ làm công cụ để cải thiện độ chính xác của ước lượng. Điều này đặc biệt quan trọng trong nghiên cứu về hiệu quả hoạt động ngân hàng, nơi các yếu tố có thể tác động lẫn nhau.

3.2. Các Biến Trong Mô Hình Nghiên Cứu Vốn Trí Tuệ Và Hiệu Quả

Mô hình nghiên cứu bao gồm các biến đại diện cho vốn trí tuệ (HCE, SCE, RCE) và các biến đại diện cho hiệu quả hoạt động ngân hàng (ROA, ROE, TOBINQ). Ngoài ra, mô hình còn bao gồm các biến kiểm soát như quy mô ngân hàng, tỷ lệ nợ xấu và các yếu tố kinh tế vĩ mô. Các biến này được lựa chọn dựa trên cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước đây.

3.3. Quy Trình Thực Hiện Phân Tích S GMM Với Stata 17

Phân tích S-GMM được thực hiện bằng phần mềm Stata 17. Quy trình bao gồm các bước: kiểm tra tính dừng của dữ liệu, lựa chọn công cụ phù hợp, ước lượng mô hình và kiểm tra tính hợp lệ của mô hình. Các kết quả ước lượng được diễn giải và so sánh với các nghiên cứu trước đây để đưa ra kết luận.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tác Động Vốn Trí Tuệ Lên Ngân Hàng VN

Kết quả nghiên cứu cho thấy vốn trí tuệ và các thành phần của nó có tác động đáng kể đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Cụ thể, hiệu quả vốn con người (HCE) và hiệu quả vốn quan hệ (RCE) có tác động cùng chiều đến hiệu quả hoạt động, trong khi hiệu quả vốn cấu trúc (SCE) lại có tác động ngược chiều. Các biến kiểm soát như thị phần và sở hữu nước ngoài cũng có ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động ngân hàng. Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tầm quan trọng của vốn trí tuệ trong ngành ngân hàng.

4.1. HCE Và RCE Động Lực Tăng Trưởng Hiệu Quả Ngân Hàng

Kết quả cho thấy, việc đầu tư vào vốn nhân lực và xây dựng vốn quan hệ vững chắc với khách hàng và đối tác là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng. Ngân hàng cần chú trọng đào tạo, phát triển nhân viên và xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với khách hàng để tận dụng tối đa giá trị của HCE và RCE.

4.2. SCE Bài Toán Cần Giải Trong Quản Trị Vốn Trí Tuệ

Tác động ngược chiều của vốn cấu trúc (SCE) cho thấy các ngân hàng cần xem xét lại cách thức tổ chức, quản lý và vận hành. Có thể các quy trình, hệ thống và cơ sở hạ tầng hiện tại chưa thực sự hiệu quả và cần được cải tiến để hỗ trợ tốt hơn cho hoạt động của ngân hàng. Việc đầu tư vào công nghệ và cải tiến quy trình có thể giúp cải thiện SCE.

4.3. Các Yếu Tố Kiểm Soát Ảnh Hưởng Hiệu Quả Ngân Hàng Thị Phần Và Sở Hữu

Thị phần và sở hữu nước ngoài cũng là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động ngân hàng. Các ngân hàng có thị phần lớn thường có lợi thế về quy mô và khả năng cạnh tranh. Sở hữu nước ngoài có thể mang lại kiến thức, kinh nghiệm và công nghệ tiên tiến, giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

V. Khuyến Nghị Hàm Ý Quản Trị Nâng Cao Hiệu Quả Ngân Hàng

Dựa trên kết quả nghiên cứu, tác giả đưa ra một số khuyến nghị về quản trị vốn trí tuệ nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động cho các ngân hàng thương mại Việt Nam. Các ngân hàng cần chú trọng đầu tư vào vốn nhân lực, xây dựng vốn quan hệ bền vững và cải thiện vốn cấu trúc. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ từ phía nhà nước để tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển vốn trí tuệ trong ngành ngân hàng. Các nhà quản lý ngân hàng cần nắm vững các hàm ý quản trị để hoạch định chiến lược và kế hoạch thực hiện nhằm sử dụng tối ưu vốn trí tuệ, từ đó tăng sức cạnh tranh.

5.1. Đầu Tư Chiến Lược Vào Vốn Nhân Lực Đào Tạo Và Phát Triển

Các ngân hàng cần đầu tư vào các chương trình đào tạo và phát triển nhân viên để nâng cao kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm. Việc tạo cơ hội cho nhân viên tham gia các khóa học chuyên môn, hội thảo và các hoạt động trao đổi kinh nghiệm sẽ giúp nâng cao vốn nhân lực của ngân hàng. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích và hỗ trợ nhân viên học tập và phát triển.

5.2. Xây Dựng Mối Quan Hệ Bền Vững Với Khách Hàng Và Đối Tác

Việc xây dựng mối quan hệ tốt đẹp và bền vững với khách hàng và đối tác là yếu tố quan trọng để tạo dựng vốn quan hệ vững chắc. Các ngân hàng cần chú trọng cung cấp dịch vụ chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu của khách hàng và xây dựng lòng tin với đối tác. Đồng thời, cần có các hoạt động giao lưu, hợp tác để tăng cường mối quan hệ.

5.3. Tối Ưu Hóa Vốn Cấu Trúc Cải Tiến Quy Trình Và Ứng Dụng Công Nghệ

Các ngân hàng cần xem xét lại quy trình, hệ thống và cơ sở hạ tầng hiện tại để xác định các điểm yếu và cải tiến. Việc ứng dụng công nghệ thông tin và tự động hóa quy trình có thể giúp nâng cao hiệu quả vốn cấu trúc. Đồng thời, cần có các chính sách quản lý tri thức hiệu quả để chia sẻ và tận dụng tối đa tri thức trong tổ chức.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Vốn Trí Tuệ

Nghiên cứu này đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tác động của vốn trí tuệ đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng đối với các nhà quản lý ngân hàng và các nhà hoạch định chính sách. Tuy nhiên, nghiên cứu vẫn còn một số hạn chế và cần được tiếp tục phát triển trong tương lai. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về vai trò của từng thành phần vốn trí tuệ và xem xét các yếu tố điều tiết khác.

6.1. Hạn Chế Của Nghiên Cứu Và Đề Xuất Nghiên Cứu Tiếp Theo

Nghiên cứu này có một số hạn chế, chẳng hạn như phạm vi mẫu nghiên cứu còn hạn chế và phương pháp đo lường vốn trí tuệ còn nhiều thách thức. Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng phạm vi mẫu nghiên cứu, sử dụng các phương pháp đo lường vốn trí tuệ tiên tiến hơn và xem xét các yếu tố điều tiết khác như văn hóa tổ chức và môi trường kinh doanh.

6.2. Tầm Quan Trọng Của Quản Trị Vốn Trí Tuệ Trong Bối Cảnh Mới

Trong bối cảnh kinh tế số và cạnh tranh toàn cầu, quản trị vốn trí tuệ ngày càng trở nên quan trọng đối với sự thành công của các ngân hàng. Các ngân hàng cần chủ động xây dựng và triển khai các chiến lược quản trị vốn trí tuệ hiệu quả để nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, đề tài nghiên cứu được tác giả chỉ ra tầm quan trọng của vốn trí tuệ đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam, cùng với việc giới thiệu đem đến một cái nhìn tổng quát cho người đọc, việc nghiên cứu tác động của vốn trí tuệ và hiệu quả hoạt động của ngân hàng Việt Nam. Trên cơ sở này, tác giả xây dựng cơ sở lý thuyết phù hợp với bài nghiên cứu, khảo lược các nghiên cứu trước và đưa ra các khoảng trống nghiên cứu ở chương 2. Ngoài ra, việc mô tả về phương pháp nghiên cứu sẽ trình bày ở chương 3. Chương 4 và 5 là phần bàn luận sâu về kết quả của mô hình nghiên cứu và trình bày các gợi ý, khuyến nghị với các cơ quan ban ngành liên quan và các NHTM.

7 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN Trong chương này, tác giả đã trình bày các khái niệm về vốn trí tuệ, hiệu quả hoạt động và lý thuyết về vốn trí tuệ, cũng như mối quan hệ giữa vốn trí tuệ và hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Ngoài ra, tác giả cũng đã đề cập đến một số nghiên cứu trước đó, phân tích tác động của các yếu tố trong vốn trí tuệ đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng.1 Vốn trí tuệ 2.1 Khái niệm Với sự bùng nổ và phát triển của tri thức đã làm cho vốn trí tuệ trở thành một yếu tố quan trọng đối với sự thành công của các doanh nghiệp. Đồng thời giúp doanh nghiệp hiểu rõ hơn về cách họ có thể tối ưu hóa và quản lý vốn trí tuệ của mình để đạt được sự cạnh tranh và bền vững trong một thị trường ngày càng cạnh tranh và đổi mới. Tài nguyên tự nhiên được xem như một điều cần thiết để phát triển kinh tế, nhưng đó không phải tất cả để tạo động lực cho kinh tế phát triển.

Trên diễn đàn các nghiên cứu khoa học về quản lý doanh nghiệp hiện nay, vốn trí tuệ đang được đánh giá là một trong những yếu tố quan trọng đóng góp vào quá trình phát triển kinh tế và thu hút nhiều sự chú ý từ các tổ chức, công ty. Tuy nhiên, chưa có sự đồng nhất về định nghĩa của vốn trí tuệ do vẫn đang trong quá trình nghiên cứu và phát triển. Do đó các nhà nghiên cứu khác nhau đã định nghĩa thuật ngữ vốn trí tuệ theo nhiều cách. Kim, Yoo và Lee (2011) đưa ra một khái niệm mới nhấn mạnh vào sự quan trọng của vốn trí tuệ như một loại tài sản phi tài chính, tức là không phải là tài sản vật chất như máy móc, nhà xưởng, mà là các yếu tố vô hình như kiến thức, kỹ năng, mối quan hệ và thương hiệu.

Tài sản này có khả năng tạo ra giá trị và mang lại lợi ích trong tương lai cho doanh nghiệp thông qua việc tăng cường sức cạnh tranh, tạo ra sản phẩm và dịch vụ mới, thu hút và giữ chân khách hàng, cũng như xây dựng một hình ảnh tích cực với cộng đồng và các bên liên quan. 8 Muhammad Nadeem (2016) đã chỉ ra vốn trí tuệ là tổng tài sản vô hình duy nhất bao gồm kiến thức và kỹ năng của nhân viên, quy trình không thể bắt chước và mối quan hệ với khách hàng, góp phần đáng kể vào sự giàu có của doanh nghiệp. Từ các định nghĩa trên, chúng ta có thể nhận thấy rằng vốn trí tuệ có một số đặc điểm chung. Đầu tiên, vốn trí tuệ được xem như một loại tài sản vô hình, tức là nó không thể nhìn thấy hoặc chạm vào được, nhưng vẫn có giá trị.

Thứ hai, nó là một tổng hợp của các nguồn lực dựa trên kiến thức, có thể được chuyển đổi thành giá trị trong các hoạt động kinh doanh. Cuối cùng, vốn trí tuệ bao gồm ba thành phần cơ bản: vốn con người, vốn cấu trúc, và vốn quan hệ. Vốn con người là kỹ năng, kiến thức và phẩm chất của mỗi con người trong tổ chức (McGregor, Tweed & Pech, 2004). Theo Bontis (1999), vốn con người thể hiện giá trị của doanh nghiệp bằng sự thể hiện kiến thức của cá nhân trong doanh nghiệp, tận dụng kiến thức từ các cá nhân để dẫn ra những giải pháp tốt nhất, nguồn lực quan trọng cho sự đổi mới của doanh nghiệp.

Vốn cấu trúc bao gồm cơ sở hạ tầng như triết lý quản lý, văn hóa doanh nghiệp, quy trình về hệ thống tổ chức và tài sản trí tuệ như bí mật thương mại, bản quyền, nhãn hiệu, bằng sáng chế của tổ chức. Bên cạnh đó, vốn cấu trúc còn là tập hợp của văn hóa doanh nghiệp, chiến lược, cơ sở dữ liệu và sổ tay tổ chức (Boisot, 2002; Ordonez de Pablos, 2004; Walsh & Ungson, 1991). Vốn cấu trúc còn liên quan đến hệ thống thông tin và cơ cấu tổ chức ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh và vốn trí tuệ của doanh nghiệp. Vốn cấu trúc được tạo ra bởi vốn nhân lực nhưng có sự tồn tại độc lập (Chen, Zhu & Xie, 2004) và được sở hữu bởi doanh nghiệp.

Vốn quan hệ là tập hợp lớn của các mối quan hệ bên trong lẫn ngoài doanh nghiệp bao gồm khách hàng, đối thủ cạnh tranh, nhà cung cấp, cơ quan chính phủ và hiệp hội thương mại để doanh nghiệp phát triển mạnh mẽ (Bontis, 1999; Marti, 2001).2 Đo lường vốn trí tuệ 9 Trong hai thập kỷ qua, các học giả đã đạt được sự đồng thuận rằng hiệu quả vốn quan hệ (Relational capital efficiency - RCE), hiệu quả vốn cấu trúc (Structural capital efficiency - SCE) và hiệu quả vốn nhân lực (Human capital efficiency – HCE) là các thành phần chính của vốn trí tuệ và đo lường vốn trí tuệ thông qua hiệu quả vốn trí tuệ (Intellectual capital efficiency - ICE) (Aslam, Rehman và cộng sự (2021). Nhằm làm rõ rằng hiệu quả vốn trí tuệ là kết quả của sự tương tác và cộng hưởng giữa kiến thức, kinh nghiệm và năng lực từ cả bên trong và bên ngoài tổ chức. Điều này có nghĩa là hiệu suất của một nguồn lực có thể được nâng cao thông qua sự tương tác với các nguồn lực khác. • Hiệu quả vốn con người Theo Aslam & Haron (2020); Rochmadhona và cộng sự (2018), hiệu quả vốn con người được đo lường theo công thức sau: 𝑮í𝒂 𝒕𝒓ị 𝒈𝒊𝒂 𝒕ă𝒏𝒈 𝒅𝒐𝒂𝒏𝒉 𝒕𝒉𝒖 HCE= 𝑪𝒉𝒊 𝒑𝒉í 𝒏𝒉â𝒏 𝒗𝒊ê𝒏 Trong đó, giá trị gia tăng doanh thu được tính bằng chênh lệch giữa tổng thu nhập và chi phí hoạt động; Năng lực cá nhân rất quan trọng đối với các tổ chức.

Đây là khả năng của con người để hành động trong những tình huống khác nhau. Nó bao gồm kỹ năng, trình độ học vấn, kinh nghiệm, giá trị và kỹ năng xã hội. Con người là tác nhân thực sự duy nhất trong kinh doanh; tất cả tài sản và cấu trúc, dù là sản phẩm vật chất hữu hình hay các mối quan hệ vô hình, đều là kết quả hoạt động của con người và cuối cùng phụ thuộc vào con người để tiếp tục tồn tại. Vốn con người đã được biết đến từ lâu như một trong những nguồn lực chính góp phần vào sự phát triển tăng trưởng kinh tế bên cạnh nguồn tài nguyên thiên nhiên hay tri thức công nghệ.

Vốn con người được phân tích sâu theo ba nhóm đó là năng lực và tiềm năng, động lực và cam kết, đổi mới và học hỏi. Năng lực và tiềm năng của nhân sự là một phần quan trọng trong vốn trí tuệ này, bao gồm học vấn, kỹ năng chuyên môn, kinh nghiệm và thái độ làm việc. Điều 10 này còn kết hợp với mối quan hệ cá nhân, giá trị cá nhân và khả năng phát triển, tạo nên một hệ thống nhân sự đa dạng và phong phú. Động lực và cam kết của nhân viên cũng đóng vai trò quan trọng, bởi chúng liên quan đến sự hài lòng và cam kết của họ đối với tổ chức.

Sự cam kết này thể hiện trong việc nhân viên cảm nhận được sự phù hợp giữa lợi ích cá nhân và lợi ích của doanh nghiệp, từ đó tạo ra một môi trường làm việc tích cực và động viên. Cuối cùng, sự đổi mới và học hỏi là một phần không thể thiếu trong vốn trí tuệ của một tổ chức. Khả năng thích nghi và sẵn sàng thay đổi của nhân viên, cùng với sự đổi mới sáng tạo trong công việc, là những yếu tố quan trọng định hình giá trị và thành công của tổ chức. Điều này thể hiện tinh thần học hỏi và khao khát tiến bộ của mỗi cá nhân trong tổ chức, từ đó tạo ra một môi trường làm việc linh hoạt và năng động.

Cheng (2010) cho rằng kiến thức và chuyên môn của vốn con người thuộc sở hữu của nhân viên và nếu doanh nghiệp không thể tận dụng được năng lực của các nhân viên thì thật là lãng phí khi không thể chuyển hóa thành giá trị. Bộ máy hệ thống quản lý, tài sản hữu hình, mạng lưới mối quan hệ, sản phẩm và dịch vụ mới,… của doanh nghiệp đều xuất phát từ tri thức của nhân sự và khi họ rời đi doanh nghiệp không thể lưu lại. Theo Bontis (1999), hiệu quả vốn con người thể hiện giá trị của doanh nghiệp bằng sự thể hiện kiến thức của cá nhân trong doanh nghiệp, tận dụng kiến thức từ các cá nhân để dẫn ra những giải pháp tốt nhất, nguồn lực quan trọng cho sự đổi mới của doanh nghiệp. Hơn hết vì đó là nguồn lực cho sự sáng tạo và đổi mới mang tính chiến lược, cho dù nó có thể đến từ những ý tưởng điên rồ trong phòng nghiên cứu hay những ảo tưởng , mơ mộng nơi văn phòng( Bontis, 1996).

Và bởi việc không giới hạn trong việc nâng cao năng lực thông qua sự trau dồi kiến thức, 11 vốn con người của các doanh nghiệp không giống nhau, không thể sao chép và tạo ra giá trị độc đáo cho từng tổ chức, doanh nghiệp. Public (2000) khẳng định vai trò và tầm quan trọng của các nhân viên tri thức và đồng thời cũng tin rằng chi phí cho nhân viên là một khoản đầu tư tạo nên giá trị doanh nghiệp và phát triển trong dài hạn. Trong bối cảnh nền kinh tế tri thức, nguồn nhân lực đóng một vai trò rất quan trọng và không thể thiếu trong sự thành công của các doanh nghiệp. Yếu tố của một nhân viên từ kỹ năng, năng lực đến kỹ năng chuyên môn hay thái độ đều sẽ tạo nên phần lớn giá trị cho doanh nghiệp.

Public (2000) không đưa ra các chỉ số đo lường thành quả hoạt động của nguồn nhân lực công ty mà thay vào đó, tập trung vào cách công ty quan tâm và mức độ đầu tư vào nguồn nhân lực của họ.